Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI
Lời mở đầu
Một quốc gia không thể tồn tại và phát triển nếu không bảo tồn, giữ
gìn đợc nền văn hoá truyền thống của mình. Một gia đình sẽ không thể đầm
ấm, sum vầy và đóng góp tích cực cho xã hội nếu không có gia phong, gia
giáo. Cũng nh vậy một doanh nghiệp sẽ không thể có một sự phát triển lâu
dài, bền vững nếu không có một nền văn hoá đặc thù hoặc tệ hơn môi trờng
văn hoá doanh nghiệp lại là một bầu không khí căng thẳng ức chế hoặc đầy
rẫy bất công.
Bên cạnh đó, sự phát triển không ngừng của khoa học công nghệ, sự
hợp tác cùng với tiến trình hội nhập trong thế kỷ XXI, vấn đề xây dựng văn
hoá doanh nghiệp tạo thế mạnh trong cạnh tranh đang rất đợc nhiều ngời
quan tâm. Thế kỷ XXI đợc dự báo là thế kỷ thông tin, nền kinh tế thế giới
tiến vào thời đại tri thức và toàn cầu hoá, khi vấn đề công nghệ và chất lợng
sản phẩm giữa các doanh nghiệp không chênh lệch nhau nhiều, do đó không
ảnh hởng quá nhiều đến ngời tiêu dùng thì sắc thái văn hoá doanh nghiệp ảnh
hởng rất lớn đến quyết định lựa chọn của họ. Vì thế, ngày nay các doanh
nghiệp rất chăm lo đến việc tạo hình ảnh của mình, mỗi doanh nghiệp lại có
những cách thức tạo dựng riêng. Ngời lãnh đạo các ngành, các cấp đã bắt đầu
ý thức đợc văn hoá doanh nghiệp đang có tác dụng quan trọng cho mặt thành
tích tổng thể và mu lợi của doanh nghiệp, họ coi văn hoá doanh nghiệp là
phơng thức cuộc sống của doanh nghiệp.
Với Việt Nam nói riêng, chúng ta đang phát triển nền kinh tế thị trờng
theo định hớng xã hội chủ nghĩa, nên không tránh khỏi quy luật chung của
toàn thế giới nhng vẫn mang những nét đặc trng riêng. Trong quá tình vận
động và phát triển của kinh tế thị trờng, có ba phơng thức cạnh tranh hay ba
thế hệ cạnh tranh. Thế hệ cạnh tranh thứ nhất, dựa trên cơ sở chất lợng, giá cả
và kiểu dáng sản phẩm, ít chú ý tới văn hoá doanh nghiệp. Thế hệ cạnh tranh
thứ hai là cạnh tranh tiêu thụ, chủ yếu thông qua tuyên truyền, quảng cáo,
tiếp thị, khuyến mãi. Thế hệ cạnh tranh thứ ba sẽ phải là văn hoá doanh
nghiệp dựa trên nền tổng phơng thức tác động tới hành vi ứng xử, và nhìn
góp ý của thầy cô và các bạn.
2
Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI
Chơng 1. Những vấn đề cơ bản về
văn hóa doanh nghiệp
1.1.Bản chất văn hóa doanh nghiệp
1.1.1.Văn hóa
Bớc vào thế kỷ XX, thuật ngữ văn hóa dần dần xâm nhập vào đời sống
xã hội một cách sâu sắc, đồng thời nó cũng trở thành đối tợng nghiên cứu của
nhiều ngành khoa học xã hội và nhân văn. Nhà ngôn ngữ học ngời Đức
W.Vun-đơ cho rằng: từ văn hóa bắt nguồn từ một động từ tiếng La tinh
colere sau chuyển thành cultura có nghĩa là cày cấy, vun trồng, và tiếp
sau nữa là chuyển thành vun trồng tinh thần, trí tuệ.
Theo từ điển tiếng Việt của tác giả Nguyễn Nh ý thì : Văn hóa là
những giá trị vật chất, tinh thần do con ngời tạo ra trong lịch sử, đời sống tinh
thần của con ngời, tri thức khoa học, trình độ học vấn, lối sống, cách ứng xử,
biểu hiện văn minh.
Theo tổ chức UNESCO : Văn hóa là tổng thể những nét riêng biệt về
tinh thần và vật chất, trí tuệ, xúc cảm quyết định tính cách của một xã hội
hoặc của một nhóm ngời trong xã hội, những hệ thống các giá trị, những tập
tục và tín ngỡng.
Vào những năm 1870, nhà nhân loại học Edwar Tylor đã đa ra định
nghĩa: Văn hóa là tổng thể các yếu tố bao gồm hiểu biết, lòng tin, nghệ
thuật, đạo đức, luật pháp, tập quán và các yếu tố khác do từng cá nhân với t
cách là một thành viên trong xã hội tạo ra.
Cho tới nay đã có khoảng 400-500 định nghĩa về văn hóa.
Theo nghĩa hẹp, văn hóa là những giá trị tinh hoa nh nếp sống văn hóa,
văn hóa nghệ thuật. Nó còn đợc hiểu là những giá trị trong từng lĩnh vực,
những giá trị đặc thù trong từng vùng, chỉ những giá trị trong từng giai đoạn
biến tạo và phát triển lịch sử của cộng đồng dân tộc.
thể hiện phong cách và bản sắc của doanh nghiệp.
4
Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI
Nh vậy, văn hoá doanh nghiệp hay văn hóa tổ chức đợc hiểu là một hệ
thống hữu cơ các giá trị, các chuẩn mực, các quan niệm và hành vi do các
thành viên trong doanh nghiệp sáng tạo và tích lũy trong quá trình tơng tác
với môi trờng bên ngoài và hội nhập bên trong tổ chức, do đó nó đợc chia sẻ
và phổ biến rộng rãi giữa các thế hệ thành viên nh một phơng pháp chuẩn
mực để nhận thức, t duy và cảm nhận trong mối quan hệ với các vấn đề mà
họ phải đối mặt.
1.2. Những yếu tố cấu thành văn hoá doanh nghiệp
Văn hoá doanh nghiệp đợc thể hiện ở hệ thống các quan điểm hay định
hớng phát triển doanh nghiệp về lâu dài đã thấm sâu vào thực tiễn doanh
nghiệp để làm ra hàng hóa. Đây là t tởng chiến lợc, là nền móng văn hoá
doanh nghiệp mà từ giám đốc đến nhân viên đều coi là mục tiêu sự nghiệp
của mình. Văn hoá doanh nghiệp còn thể hiện ở hệ thống các kí hiệu, biểu tr-
ng cho doanh nghiệp nh : hình ảnh, biểu tợng chung, ngày truyền thống
doanh nghiệp. Đó còn là kiểu mẫu, quy cách thống nhất, mang nét đặc trng
của đơn vị, từ đồng phục, biển tên,... cho đến các thiết bị đặc biệt khác. Hệ
thống tập quán về thái độ và hành vi ứng xử hàng ngày của mỗi thành viên là
một bộ phận tạo nên văn hoá doanh nghiệp . Văn hoá doanh nghiệp còn bao
gồm những tập quán không thành văn do các thành viên trong doanh nghiệp
tự nguyện xây dựng nên vì quan hệ tình ngời và cũng vì lợi ích chung. Nh
vậy văn hoá doanh nghiệp do rất nhiều yếu tố cấu thành nên, có thể chia các
yếu tố đó theo hai cách: theo bề mặt và theo cấu trúc.
1.2.1. Theo bề mặt:
Mỗi yếu tố hợp thành văn hoá doanh nghiệp có một vai trò, giá trị đặc
trng. Khi thiếu một trong những yếu tố này văn hoá doanh nghiệp không thể
phát triển bền vững. Xem xét theo bề mặt yếu tố cấu thành ta có thể chia văn
hoá doanh nghiệp thành:
mặt cụ thể;
+Nỗ lực tìm kiếm công nghệ mới, thị trờng mới. Đây chính là hai hoạt
động quan trọng thúc đẩy doanh nghiệp lớn mạnh nhng làm ra sản phẩm mới
hoàn toàn là bài toán khó, ngoài ra doanh nghiệp còn khám phá những phơng
6
Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI
thức sản xuất mới làm những sản phẩm chất lợng mà giá rẻ. Cách tân công
nghệ còn bao gồm cả việc tìm thị trờng mới, nguồn cung cấp mới hoặc áp
dụng hình thái tổ chức mới.
+Sự tích cực đầu t, tinh thần mạo hiểm, sẵn sàng chịu đựng rủi ro. Th-
ơng trờng vốn nhiều rủi ro, bất trắc nếu không mạo hiểm thì không thể thành
công. Mạo hiểm không có nghĩa là làm ăn liều không tính toán, chính trí tuệ
cân nhắc sẽ giúp tránh bớt rủi ro.
+Mu tìm lợi nhuận: cũng là yếu tố quan trọng tạo nên tinh thần doanh
nghiệp, hơn nữa đem lại tính cao thợng trong hoạt động kinh doanh.
+Đạo đức trong kinh doanh: là kết quả tổng hợp của các yếu tố trên.
Nhng điều kiện nào để có đợc tinh thần doanh nghiệp? Nhà nớc cần có
chính sách, cơ chế nhằm tạo môi trờng cạnh tranh lành mạnh, có hình thức
biểu dơng các doanh nghiệp thành công, các doanh nghiệp trong nớc cần liên
kết với các công ty tổng hợp thơng mại nớc ngoài để có đợc thông tin, kết
quả nghiên cứu,...
Triết lý kinh doanh: là lý tởng, tôn chỉ, phơng châm hành động làm
cho doanh nghiệp đạt hiệu quả cao trong kinh doanh. Triết lý kinh doanh
vạch ra mục tiêu, phơng thức thực hiện và các giá trị đạo đức cho mọi thành
viên nên nó là cốt lõi của phong cách doanh nghiệp, là hạt nhân và là trụ cột
của văn hoá doanh nghiệp.
Nh vậy, xét về mặt lịch sử, triết lý kinh doanh của doanh nghiệp có trớc
và là cơ sở để xây dựng văn hoá doanh nghiệp; còn văn hoá doanh nghiệp
không phải là kết quả của sự phát triển tự phát trong quá trình kinh doanh, nó
đợc định hớng và xây dựng trên ý thức tự giác, bằng tinh thần kinh doanh của
các giá trị đợc chấp nhận, các giá trị nền tảng.
- Các giá trị hữu hình: đó là những gì một ngời từ bên ngoài tổ chức có
thể nhìn thấy, nghe thấy hoặc cảm nhận thấy khi tiếp xúc với doanh nghiệp.
Các yếu tố hữu hình này có thể là kiến trúc, ngôn từ, công nghệ và sản phẩm,
tác phẩm nghệ thuật, trang phục, những câu truyện truyền miệng, các hình
thức nghi lễ, sinh hoạt, Các giá trị hữu hình này chỉ là biểu hiện bên ngoài
của hệ thống văn hoá doanh nghiệp chứ không có tác động nhiều đến hành vi
của thành viên và hiệu quả của doanh nghiệp.
1
Giáo s viện công nghệ Massachusets, Hoa Kỳ
8
Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI
- Các giá trị đợc chấp nhận bao gồm những chiến lợc, những mục tiêu và
triết lý kinh doanh của doanh nghiệp đ ợc hình thành trong quá trình giải
quyết các vấn đề thích ứng với bên ngoài và phối hợp bên trong của tổ chức.
- Tầng sâu nhất của văn hoá doanh nghiệp là những giá trị nền tảng. Khi
các giá trị đợc thừa nhận và phổ biến đến mức gần nh không có sự thay đổi,
chúng sẽ trở thành các giá trị nền tảng.
Giữa các tầng văn hoá này có mối quan hệ tơng tác chặt chẽ với nhau.
Các nhà lãnh đạo doanh nghiệp muốn xác lập các giá trị văn hoá nền tảng
cho doanh nghiệp mình thì trớc hết phải làm cho các thành viên chấp nhận và
phổ biến. Đến lợt mình các giá trị nền tảng sẽ quyết định việc lựa chọn các
giá trị văn hoá ở các tầng bên ngoài và chỉ có những giá trị nào phù hợp với
các giá trị văn hoá nền tảng mới có thể đợc lựa chọn và phổ biến.
1.3.Vai trò của văn hóa doanh nghiệp
Văn hoá doanh nghiệp có vai trò to lớn đối với việc nâng cao hiệu quả
hoạt động của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp khẳng định đợc hình ảnh, vị
thế của mình trong lòng đối tác và khách hàng đặc biệt trong thế kỷ XXI.
Thứ nhất, văn hoá doanh nghiệp là tài sản tinh thần của doanh
nghiệp, là một nguồn lực để doanh nghiệp phát triển bền vững.
hớng có tính chất chiến lợc cho bản thân doanh nghiệp. Văn hoá doanh
nghiệp luôn đóng vai trò nh một lực lợng hớng dẫn, một lực hớng tâm chung,
là ý thức thống nhất toàn thể nhân viên của doanh nghiệp.
Đối với tầng lớp cán bộ quản lý, lãnh đạo, văn hoá doanh nghiệp thể
hiện rõ nét ở triết lý kinh doanh, là định hớng và là cơ sở pháp lý để đa ra các
quyết định quản lý quan trọng.
Một khi văn hoá doanh nghiệp đã thâm nhập vào toàn bộ công nhân
viên chức, thì lúc đó, công ty có một sức mạnh lớn và một sự mềm dẻo hơn
trong kinh doanh. Với tinh thần tôn trọng con ngời hãng IBM đã thích ứng
với nhiều miền đất mới trong khi rất nhiều công ty Mỹ đã không thành công
khi tìm cách xuất khẩu phong cách quản lý của họ.
Văn hoá doanh nghiệp tạo ra sự thống nhất về ý chí hành động của tất
cả các thành viên doanh nghiệp, hớng mọi hoạt động vì mục tiêu chung, hành
10
Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI
động một cách có hiệu quả mà nhà quản trị không cần phải dùng nhiều đến
mệnh lệnh, chỉ thị.
Thứ ba, văn hoá doanh nghiệp góp phần nâng cao khả năng cạnh
tranh của doanh nghiệp.
Văn hoá doanh nghiệp là một yếu tố góp phần tạo nên khả năng cạnh
tranh của doanh nghiệp, biểu hiện thông qua những vấn đề sau:
- Tạo ra bầu không khí và tác phong làm việc tích cực.
Văn hoá doanh nghiệp là sự kết tinh của hệ thống các giá trị của doanh
nghiệp đợc đa số thành viên trong doanh nghiệp thừa nhận và ủng hộ, vì vậy
nó là chất kết dính các thành viên trong doanh nghiệp lại với nhau. ở nơi nào
có đợc văn hoá doanh nghiệp tích cực và lành mạnh, coi trọng các giá trị tinh
thần, ở nơi đó ngời ta cảm nhận thấy một bầu không khí làm việc thân thiện,
chan hoà, tinh thần tơng thân tơng ái, giúp đỡ và học hỏi lẫn nhau. Chính bầu
không khí làm việc lành mạnh là tác nhân tạo ra sức mạnh cộng đồng, là
thừa số chung trong phép nhân các trí tuệ cá nhân thành trí tuệ tập thể.
doanh nghiệp là một vấn đề thiết yếu và có tính chất lâu dài của bất kỳ doanh
nghiệp nào muốn thành công trên thơng trờng.
1.4. Quan hệ văn hóa doanh nghiệp và văn hóa doanh
nhân
Doanh nhân trớc hết là ngời có ý chí làm giàu, biết tự chế và kiểm soát
đợc mình. Họ cũng kiên trì với những ý tởng sáng tạo, chăm chỉ làm việc,
thiên về hành động và chấp nhận rủi ro tính toán đợc, cao hơn nữa họ đã tạo
nên tinh thần doanh nghiệp - một bộ phận cấu thành quan trọng của văn hoá
doanh nghiệp.
Nói đến văn hóa doanh nhân là nói đến:
+Tố chất của doanh nhân.
+Môi trờng tác động đến doanh nhân.
Một cái liên quan đến cá nhân, một cái bị tác động bởi các yếu tố xã
hội. Về tố chất, doanh nhân có cái mà ta gọi là đầu óc kinh doanh. Doanh
nhân là ngời dám làm, dám chấp nhận rủi ro để gây dựng một cơ sở kinh
doanh và điều hành nó, doanh nhân luôn chủ động và có tầm nhìn bao quát,
12
Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI
họ có đầy đủ khả năng để quy tụ mọi ngời xung quanh mình. Tại nơi làm
việc tố chất của doanh nhân đợc truyền sang ngời khác dới quyền, sang cách
sắp xếp công việc nội bộ, thói quen kinh doanh... từ đó doanh nhân thể hiện
những hoài bão và tính cách ngời chủ và văn hoá doanh nghiệp trong cơ sở đ-
ợc hình thành. Khi phải đối phó với những khó khăn, với cạnh tranh họ kết
hợp với nhau theo kiểu cùng hội cùng thuyền và tạo nên những hiệp hội
kinh doanh, những phòng thơng mại. Từ đó hình thành nên văn hóa doanh
nhân của một xã hội.
Khi nói đến môi trờng xã hội tác động tới doanh nhân để hình thành
nên văn hóa doanh nhân không thể nhắc tới văn hóa nói chung, Trong t duy
của nền văn hóa Việt Nam, ngời ta rất coi trọng học vấn, kinh doanh chỉ đợc
đặt thứ hạng cuối cùng sỹ, nông, công ,thơng, từng có một thời kỳ dài kinh
giữa ngời lao động và lãnh đạo, tăng thêm sức mạnh của tổ chức. Ngoài ra
phong cách làm việc dân chủ còn tăng thêm uy tín cho ngời lãnh đạo.
Văn hoá của chủ doanh nghiệp quyết định đến văn hoá của cả doanh
nghiệp. Nhng đến lợt nó, văn hoá doanh nghiệp khi đã hình thành và phát
triển sẽ tác động trở lại đối với văn hoá của mọi thành viên trong doanh
nghiệp, nhất là đối với chủ doanh nghiệp. Mối quan hệ biện chứng ở đây là
chủ doanh nghiệp, các thành viên cùng tham gia phát triển văn hoá doanh
nghiệp, trong quá trình đó doanh nhân và các thành viên trong doanh nghiệp
cũng trở nên văn hoá hơn, hàm lợng văn hoá trong mỗi ngời đều tăng.
Những nhóm phi tổ chức: văn hoá doanh nghiệp là nhận thức chung đ-
ợc nắm giữ bởi các thành viên của doanh nghiệp. Tất cả thành viên của một
doanh nghiệp phải chia sẻ và có chung nhận thức này. Tuy nhiên mức độ chia
sẻ là không giống nhau, và vì thế sẽ có văn hoá chính thống và văn hoá nhóm
trong công ty. Văn hoá nhóm trong doanh nghiệp là những giá trị đợc chia sẻ
bởi thiểu số các thành viên trong doanh nghiệp. Văn hoá nhóm là kết quả của
những vấn đề hoặc những kinh nghiệm đợc chia sẻ bởi các thành viên của
một bộ phận hoặc một đơn vị trong doanh nghiệp. Văn hoá nhóm có ảnh h-
ởng không nhỏ tới văn hoá doanh nghiệp, có thể làm yếu hoặc sói mòn văn
hoá doanh nghiệp nếu nó mâu thuẫn với văn hoá chính thống và các mục tiêu
tổng thể của doanh nghiệp. Ngời lãnh đạo hiểu và biết khai thác văn hoá
14
Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI
nhóm sẽ tận dụng đợc những thế mạnh trong việc xây dựng văn hoá doanh
nghiệp.
1.5. Những yếu tố ảnh hởng đến văn hoá doanh nghiệp
Thứ nhất, nền văn hoá dân tộc.
Văn hoá doanh nghiệp là một bộ phận của văn hoá dân tộc nhng văn
hoá doanh nghiệp không phải là văn hoá dân tộc thu nhỏ. Do sự giao lu trong
đời sống xã hội nói chung và trong kinh doanh nói riêng giữa các quốc gia,
giữa các doanh nghiệp đặc biệt là trong điều kiện của quá trình toàn cầu hoá
định. Đó là phẩm chất về t tởng- chính trị nh: phẩm chất trí tuệ, phẩm chất ý
chí, phẩm chất đạo đức kinh doanh; và năng lực về quản lý, năng lực tổ chức,
năng lực giao tiếp ứng xử. Đặc biệt phẩm chất đạo đức và phong cách làm
việc của ngời lãnh đạo có ảnh hởng rất lớn tới văn hoá doanh nghiệp.
2
Thế kỷ XXI-Lãnh đạo nh thế nào
16
Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI
Chơng 2. Thực trạng văn hoá doanh nghiệp
Việt Nam hiện nay
2.1 Khái quát về thực trạng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam
Văn hoá doanh nghiệp là một bộ phận cấu thành nền văn hoá chung,
phản ánh trình độ của con ngời trong lĩnh vực kinh doanh. Tuy văn hoá
doanh nghiệp chủ yếu phản ánh nhận thức, các giá trị, các truyền thống và
các quan hệ phân phối, lu thông của cải của đời sống xã hội, phản ánh những
mối quan hệ trong một doanh nghiệp, song nó cũng liên hệ mật thiết với văn
hoá sản xuất, sáng tạo, lu giữ và tiêu dùng. Mỗi thời đại có một sự phát triển
khác nhau của lực lợng sản xuất, những nhu cầu tiêu dùng khác nhau và do
đó các trình độ kinh doanh cũng khác nhau, văn hoá doanh nghiệp trong từng
thời kinh tế cũng mang những nét riêng. Bản chất trong văn hoá doanh
nghiệp là làm cho cái lợi gắn chặt với cái đúng, cái tốt và cái đẹp. Để cái lợi
gắn liền với cái đúng, cái tốt và cái đẹp trong xã hội, mối quan hệ đều hình
thành các truyền thống văn hoá doanh nghiệp trong nền văn hoá chung.
ở Việt Nam, khái niệm văn hoá doanh nghiệp mới chỉ đợc thực sự
quan tâm trong những năm gần đây. Đặc biệt trong quá trình hội nhập các
doanh nghiệp Việt Nam đã nhận thấy vai trò quan trọng của văn hoá doanh
nghiệp trong việc mở rộng và phát triển doanh nghiệp. Có thể nhìn nhận văn
hoá doanh nghiệp nớc ta qua hai thời kỳ nh sau:
*Trớc thời kinh tế đổi mới.
Trong những năm đất nớc bị đô hộ, nhiều doanh nhân đã khởi xớng
tế, chế độ hai thị trờng chuyển thành phát triển kinh tế thị trờng có sự quản lý
của Nhà nớc theo định hớng xã hội chủ nghĩa. Nhân cách nhà doanh nghiệp
bắt đầu đợc coi trọng và việc kinh doanh, buôn bán không ngừng đợc mở
rộng, hàng năm đều diền ra những cuộc biểu dơng các doanh nhân tiêu biểu
nh giải thởng Sao Vàng đất Việt (phụ lục 1). Sự nghiệp đổi mới đất nớc là
mốc thực sự quan trọng trong việcgiải phóng nhân cách các nhà doanh
nghiệp, xây dựng văn hoá doanh nghiệp lành mạnh. Trong một cuộc điều tra
xã hội học về nhận thức và thái độ xã hội đối với kinh doanh và doanh nhân,
18
Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI
94% số ngời đợc hỏi cho rằng kinh doanh là một nghề có ích cho xã hội
và vị thế của doanh nhân đang ngày càng đợc coi trọng.
Trớc hết, phải nói rằng về mặt yếu tố, năng lực kinh doanh của ngời
Việt còn rất nhiều tiềm ẩn bởi sự thông minh, nhanh nhẹn, cần cù, dũng cảm
do nền văn hoá truyền thống tạo nên. Song về mặt cơ chế, nền văn hoá không
coi trọng thơng nghiệp, không có khả năng giải phóng cá nhân, cố gắng giữ
gìn tính thống nhất của cộng đồng, do dó các yếu tố doanh nghiệp tiềm ẩn
không phát triển đợc. Khi bớc vào nền kinh tế thị trờng, trớc bối cảnh cạnh
tranh gay gắt, để có thể đứng vững và vơn cao trong xã hội thì mỗi doanh
nghiệp phải tự mình xây dựng một nét đặc trng riêng - đó chính là văn hoá
doanh nghiệp. Kinh tế và kinh doanh ở Việt Nam tuy còn cha phát triển
mạnh, nhng điều đó không có nghĩa là không cần hoặc cha cần thiết quan
tâm tới văn hoá doanh nghiệp. Trái lại, các doanh nghiệp Việt Nam cần tạo
dựng sắc thái văn hoá trong hoạt động kinh doanh của mình. Nếu có định h-
ớng cùng với việc thực hiện tốt và sớm, đây sẽ là lợi thế của nớc đi sau để bắt
kịp cũng nh hội nhập với xu thế tiến vào xã hội thông tin và nền kinh tế tri
thức trong bối cảnh toàn cầu hoá của nền kinh tế thế giới hiện nay.
Đất nớc và con ngời Việt Nam cũng nh các nớc Châu á và phơng Đông
khác giầu truyền thống văn hoá, trong nhận thức và phơng thức quan hệ, ứng
xử hàng ngày đều thắm đợm sắc thái văn hoá - nhân văn, do đó khi xây dựng
trình độ tay nghề nghiệp vụ và ý thức nghề nghiệp cho nhân viên bằng nhiều
hình thức đào tạo, bảo đảm thu nhập bình quân một ngời là
1.000.000đ/tháng. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2002 doanh thu của công ty
tăng 22%, lợi nhuận tăng 79% .
Hơn nữa, văn hoá doanh nghiệp chịu ảnh hởng tích cực của văn hoá
truyền thống thể hiện rõ trong thái độ đối xử giữa ngời với ngời trong một
doanh nghiệp, các hoạt động nghi lễ, các phong tục của từng doanh nghiệp,
cánh ứng xử đối với đối tác, Ngày nay các doanh nghiệp đã thể hiện đ ợc
nhiều nét đẹp trong văn hoá doanh nghiệp nh: tài trợ, quà tết, giúp đỡ những
gia đình khó khăn, các hoạt động giao lu, lễ hội, tổ chức sinh nhật, đám cới,
phục dỡng gia đình cách mạng Theo ông Trần Quốc Minh Tổng giám
đốc Công ty Kinh doanh sản xuất Sài Gòn Daklak thì thởng tết chính là nếp
văn hoá của công ty, tiền thởng đối với cán bộ nhân viên của doanh nghiệp
mang hai ý nghĩa: đánh giá thành quả lao động trong năm qua của ngời lao
20
Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI
động; sự động viên về tinh thần, thể hiện tính gắn bó của doanh nghiệp với
ngời cộng sự của mình.
Cho đến nay, do vẫn còn đang phải cố gắng để trụ đợc trong cạnh
tranh nên trừ các liên doanh, nhìn chung các doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn
cha tạo dựng cho mình triết lý kinh doanh chung. Những hiện tợng nh hàng
giả, hàng nhái, thái độ hách dịch, tác phong lề lối cũ còn phổ biến của nhiều
doanh nghiệp. Đi vào thị trờng thế giới và khu vực mà không có sắc thái kinh
doanh riêng của mình sẽ không thể tồn tại lâu dài, bền vững đợc.
2.2.Thực trạng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam qua kết
quả điều tra xã hội học
Để có cái nhìn khách quan hơn trong việc đánh giá thực trạng văn hoá
doanh nghiệp Việt Nam hiện nay, em đã tiến hành một cuộc điều tra xã hội
học về văn hoá doanh nghiệp trong các doanh nghiệp Việt Nam. Với phơng
pháp điều tra chọn mẫu, cuộc điều tra diễn ra với quy mô nhỏ, số phiếu phát
việc xây dựng văn hoá doanh nghiệp thờng đợc xây dựng theo cách: doanh
nghiệp đa ra các quy định về quan hệ, tiêu chuẩn làm việc, khẩu hiệu hành
động năm, và sau đó quán triệt xuống nhân viên. Văn hoá doanh nghiệp
hiện nay thờng đợc biểu hiện thông qua các mặt nh: khẩu hiệu hành động
năm (63%), bài hát truyền thống (15%), đồng phục (48%), giao lu đối thoại
(63%), picnic (37%), Nh vậy có thể thấy những biểu hiện văn hoá doanh
nghiệp còn cha mạnh và chỉ thực sự tích cực ở một số doanh nghiệp, các
doanh nghiệp cần phải xây dựng cho mình một sắc thái riêng theo cách của
mình nhng không xa rời văn hoá truyền thống.
Biểu đồ: đánh giá văn hoá doanh nghiệp Việt Nam hiện nay
22
Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI
Đánh giá văn hoá doanh nghiệp Việt
Nam
11%
59%
25%
5%
Rất tốt
Tốt
Bình thường
Rất kém
Cụ thể những biểu hiện về mối quan hệ trong doanh nghiệp Việt Nam
hiện nay một nội dung của văn hoá doanh nghiệp theo kết quả điều tra
cho thấy:
Điểm
Cách c xử
Điểm 1 Điểm 2 Điểm 3 Điểm 4 Điểm 5
điển hình
Việt Nam hiện nay, một số doanh nghiệp đã và đang xây dựng rất
thành công nét văn hoá riêng biệt của công ty mình nh: Công ty FPT, Công ty
Kymdan, Khách sạn Hơng Giang hay nh liên doanh LG Meca đã có riêng
một phòng Innovation- nhằm phát triển văn hoá của LG. Đây chỉ là một số
trờng hợp tiêu biểu giúp chúng ta có cái nhìn tổng quát về văn hoá doanh
nghiệp ở Việt Nam.
Văn hoá FPT
Trong những năm qua FPT đã chứng tỏ đợc mình là một doanh nghiệp
luôn năng động, không ngừng lớn mạnh. Trong sự thành công của công ty có
phần đóng góp không nhỏ của các hoạt động tinh thần của công ty. Từ những
ngày đầu thành lập, văn hoá và tinh thần FPT đã mang lại niềm tự hào cho
công ty. FPT đã rất nghiêm túc khi đa ra khái niệm văn hoá FPT và văn
hoá đợc xem là nhân tố quan trọng tác động tới sự thành công của doanh
nghiệp.
Nói đến FPT, trớc tiên phải nói về nét văn hoá, về những con ngời FPT
và những giá trị tinh thần bao năm xây đắp. Có thể nói đối với FPT văn hoá
doanh nghiệp chính là cốt lõi của sự phát triển. Văn hoá FPT đợc khởi nguồn
từ văn hoá STCo là tên một tổ chức không có thật nhng hiện hữu trong
lòng mỗi thành viên. Văn hoá STCo thể hiện bằng những bài thơ, hát, kịch và
các hình thức khác mang tính sáng tạo và hài hớc. Phong trào sáng tác này đã
đem lại một cuộc sống tinh thần lành mạnh, gắn bó mọi ngời. Từ Tổng Giám
đốc Trơng Gia Bình đến các nhân viên văn phòng, lái xe, họ đều có thể viết
và tham gia vào phong trào STCo. Ngoài ra, ngời FPT thì ai cũng biết hát đặc
biệt hát FPT ca. Văn hoá STCo còn thể hiện ở cách ứng xử giữa ngời với
ngời trong FPT một cách ứng xử chân thành, gắn bó thân thiết nh ruột thịt.
Xét về lịch sử văn hoá FPT: Văn hoá FPT đợc hình thành cùng với sự
ra đời FPT, phản ánh sự sáng tạo và lao động hết mình của mọi ngời trong
24
Xây dựng văn hoá doanh nghiệp Việt Nam trong những năm đầu thế kỷ XXI
25
Copyright: Tài liệu đại học ©