ĐỀ TÀI:

SỬ DỤNG TRUYỆN KỂ NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ
GIẢNG DẠY PHẦN “CÔNG DÂN VỚI ĐẠO ĐỨC”
A. ĐẶT VẤN ĐỀ:

1. Lý do viết sáng kiến kinh nghiệm:
Sự bùng nổ của khoa học và công nghệ đã tác động hết sức mạnh mẽ
vào tất cả các ngành, các lĩnh vực trong đời sống xã hội, đặc biệt là giáo dục.
Trong điều kiện các phương pháp và hình thức giáo dục cũ đã không đáp ứng
được yêu cầu ngày càng cao đối với nhu cầu đào tạo nguồn nhân lực thì việc
đổi mới trong giáo dục cần mang tính cấp thiết.
Việc dạy và học môn giáo dục công dân ở trường THPT đã và đang
được Đảng, Nhà nước và Bộ GD&ĐT, các cấp các ngành, các bậc phụ huynh,
học sinh và đặc biệt là đội ngũ giáo viên trực tiếp giảng dạy rất quan tâm.
Giáo dục, đào tạo con người phát triển toàn diện đức, trí, thể, mỹ đã đặt
ra trong quá khứ, song hiện tại điều đó lại càng cần thiết hơn bao giờ hết.
Đối với môn GDCD, đây là môn học trang bị cho học sinh những kiến
thức phổ thông cơ bản, phù hợp với lứa tuổi học sinh về thế giới quan khoa
học và nhân sinh quan tiến bộ, về các giá trị đạo đức, pháp luật, lối sống. Mặt
khác đây là môn học hình thành và phát triển ở các em những tình cảm, niềm
tin, hành vi và thói quen đạo đức, pháp luật, giúp các em có sự thống nhất cao
giữa ý thức và hành vi.
Nội dung kiến thức phần công dân với đạo đức giúp học sinh hiểu được
đạo đức là gì, phân biệt được đạo đức với pháp luật và phong tục tập quán
trong sự điều chỉnh hành vi của bản thân. Đặc biệt nhân phẩm, danh dự và
hạnh phúc, sẽ giúp học sinh hiểu được ý nghĩa đích thực của cuộc sống, hiểu
được hạnh phúc chân chính của con người là ở chỗ biết gắn lợi ích của mình
với lợi ích của giai cấp, dân tộc, nhân loại và đấu tranh cho sự giải phóng
thực sự của con người.


Nhằm mục đích định hướng cho học sinh hiểu được nội dung, tạo tính
hứng thú và nhận thức thực tiễn nhằm nâng cao hiệu quả dạy học, trang bị

2


một cách có hệ thống những tri thức khoa học cơ bản, phổ thông, thiết thực
và hiện đại. Thông qua truyện kể giúp cho học sinh hiểu nội dung lồng ghép
tri thức một cách chủ động tự giác và vận dụng sáng tạo kỹ năng GDCD vào
cuộc sống, liên hệ trực tiếp với những hành động cụ thể như: Có ý thức từ
những việc làm, việc học, việc ứng xử với mọi người xung quanh, biết ủng hộ
cái đúng, cái tiến bộ, b iết đấu tranh chống lại cái sai, lạc hậu bảo thủ, biết kế
thừa và phát huy những giá trị tốt đẹp của dân tộc và nhân loại.
Nhận thức đúng đắn và thực hiện đầy đủ nhiệm vụ của môn GDCD sẽ
giúp giáo viên tránh được những sai lầm về nhận thức và hành động trong
quá trình giảng dạy.
B. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
I. TỔNG QUAN NHỮNG THÔNG TIN LIÊN QUAN VỀ NHỮNG VẤN
ĐỀ CẦN NGHIÊN CỨU

1. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
* Đối tượng nghiên cứu:
Các câu chuyện phù hợp với nội dung chương trình dạy học môn GDCD
lớp 10 phần công dân với đạo đức.
* Phạm vi nghiên cứu: Các câu chuyện đạo đức phù hợp với chương
trình GDCD lớp 10 phần công dân với đạo đức.
2. Phương pháp nghiên cứu:
- Đề tài này được tiến hành bằng cách sử dụng các phương pháp nghiên
cứu khoa học giáo dục.
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết: Đọc sách, báo, tạp chí chuyên

dưới, nên khá quen thuộc với giờ học. Ngoài ra một số học sinh có kỹ năng
kể chuyện nên đã hỗ trợ giáo viên tổ chức giờ dạy thành công.
- Sử dụng phương pháp kể chuyện phát huy được tính tích cực, chủ
động, sáng tạo cho học sinh trong giờ học, tạo ra cho không khí giờ học sôi
nổi, học sinh rèn luyện cho mình được tinh thần hỗ trợ, tương tự, hợp tác lẫn
nhau để giải quyết được nội dung của bài học. Qua đây học sinh có cơ hội để
thể hiện năng lực của bản thân và nâng cao năng lực giao tiếp của mình, từ đó
rút ra được kết luận đúng đắn, những cách ứng xử phù hợp, đồng thời giúp
giáo viên giảm bớt thời gian đứng lớp, thuyết trình giảng giải.

4


- Phương pháp kể chuyện dễ kết hợp với các phương tiện và phương
pháp dạy học khác như: tranh ảnh, máy chiếu, phương pháp thảo luận, thuyết
trình, đàm thoại ... nhằm làm tăng thêm ý nghĩa của câu chuyện trong giờ học.
- Phương pháp kể chuyện phù hợp tâm sinh lý lứa tuổi học sinh, khắc
phục được sự nhàm chán của phương pháp dạy học truyền thống. Vì vậy, gây
hứng thú cho người học, trang bị cho học sinh vốn tri thức và những bài học
cho cuộc sống của bản thân.
*Khó khăn:
- Đa số giáo viên cònbị ảnh hưởng nặng nề của phương pháp dạy học
truyền thống, nên việc sử dụng các câu chuyện đạo đức để dạy phần công dân
với đạo đức còn mới lạ không tránh khỏi trong một số kỹ năng và nội dung
kiến thức.
- Đòi hỏi giáo viên phải có nhiều kỹ năng, phải nắm chắc được nội dung
bài dạy, có sự hiểu biết về cuộc sống để lựa chọn các câu chuyện phù hợp,
điển hình sát với thực tế cuộc sống, với địa phương, với tâm lý lứa tuổi học
sinh sẽ đạt hiệu quả cao.
- Sử dụng các câu chuyện để giảng dạy phần công dân với đạo đức nếu


Số
HS

Khá

Yếu

Trung bình

TS

Tỉ lệ

TS

Tỉ lệ

TS

Tỉ lệ

TS

Tỉ lệ

20

38,6


3

7,6%

23%

61,8% 3

7,6%

9

24

II. NỘI DUNG VÀ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN
1. Cơ sở lý luận: Cùng với sự phát triển của xã hội loài người, nhân loại
từng bước trải qua các nền văn minh khác nhau, từ nền văn minh nông nghiệp
cho đến văn minh tin học hiện đại, dù rằng mỗi thời đại có những lý do khác
nhau để tiến hành tổ chức bộ máy Nhà nước hay cách thức để tiến hành quản
lý xã hội, thế nhưng ở mọi giai đoạn lịch sử đều có chung một điểm cơ bản đó
chính là quan niệm của họ về việc truyền thụ tri thức và giáo dục đạo đức cho
con người như thế nào? Và giáo dục những nội dung cơ bản gì? Để vừa thúc
đẩy sự phát triển của xã hội đồng thời phù hợp với quy luật chung của thời
đại, người giáo viên giảng dạy môn GDCD có vai trò quan trọng trong việc
trực tiếp truyền thụ tri thức và hình thành nhân cách ở học sinh.
6


Thế nhưng trong đa số chúng ta nói chung và học sinh chúng ta nói
riêng khi nói đến bộ môn GDCD hay môn triết học, đạo đức học, kinh tế học


khi sưu tầm các mẩu chuyện dạy học môn GDCD lớp 10 giáo viên cần phát
huy tính liên hệ thực tiễn của các em, bằng những câu chuyện thường gặp
trong đời sống xã hội sẽ có sự liên tưởng tốt hơn và dễ hiểu bài hơn. Nắm
vững được đặc điểm tâm sinh lý của học sinh để lựa chọn phương pháp dạy
tốt là rất cần thiết. Giáo viên cần tìm những câu chuyện có tính sắc bén, người
thật, việc thật để tác động vào việc nhận thức của các em, các câu chuyện này
sẽ có những hiệu quả và tính thuyết phục lớn trong việc giáo dục đạo đức,
những tình huống trong câu chuyện sẽ trở thành những bài học cho học sinh
làm hành trang bước vào đời.
2. Cơ sở thực tiễn:
Sử dụng truyện kể là ví dụ thực tiễn có tính thực tế cao, nó cung cấp cho
học sinh những thông tin diễn ra trong cuộc sống hàng ngày, thông qua câu
chuyện mà học sinh có thái độ, ý kiến riêng của mình về câu chuyện đó. Tạo
điều kiện cho các em nghĩ đến vấn đề đang diễn ra trong thực tế cuộc sống có
liên quan đến bài học, đối chiếu với nội dung bài học để hiểu biết sâu sắc hơn
điều cần học. Các em sẽ củng cố hành vi của bản thân phù hợp với thực tiễn
cuộc sống. Vì vậy để tiến hành có hiệu quả nội dung bài học thông qua các
mẩu chuyện đạo đức thì giáo viên cần phải trực tiếp sưu tầm, tìm hiểu cốt lõi
nội dung câu chuyện. Các câu chuyện phải phù hợp với nội dung bài học và
phải ngắn gọn để tiết kiệm thời gian. Giáo viên có thể tóm tắt lại tình tiết của
câu chuyện cho dễ hiểu và ngắn gọn hơn.
Nguồn sưu tầm các câu chuyện để vận dụng trong giảng dạy cũng rất đa
dạng, giáo viên có thể sưu tầm trên các loại sách báo, tạp chí, đài phát thanh,
đài truyền hình, mạng Intenet ... và sưu tầm theo từng chủ đề, từng nội dung
cụ thể trong bài dạy. Việc sưu tầm các câu chuyện cũng phải chú ý phát huy
tính chủ động nhận thức của học sinh, sưu tầm phải dựa trên mục tiêu bài học
về kiến thức, kỹ năng, thái độ. Hơn nữa sưu tầm các câu chuyện cần phải xuất
phát từ đặc điểm tâm lý, trình độ nhận thức của học sinh để tìm ra những câu
chuyện phù hợp, các câu chuyện cũng đảm bảo tính vừa sức, tính phát triển tư

Chẳng hạn để dẫn học sinh vào bài 10 Quan niệm về đạo đức giáo viên
có thể bắt đầu giảng bằng câu chuyện Bác Hồ trong đời thường, qua đó rút
ra những kết luận về sự giản dị thanh đạm của Bác Hồ, Bác là người có đạo

9


đức tốt, là tấm gương sáng cho chúng ta noi theo. Vậy để hiểu rõ hơn về đạo
đức chúng ta cùng tìm hiểu bài học hôm nay.
* Sử dụng truyện kể để dẫn học sinh vào từng phần kiến thức của bài học
Cũng giống như sử dụng câu chuyện để vào bài mới, chỉ có điều khác ở
đây giáo viên sử dụng câu chuyện để vào một phần nào đó, một đơn vị kiến
thức nào đó của bài học.
Ví dụ: Để dẫn học sinh vào phần kiến thức thứ hai Lương tâm của bài
11: Môt số phạm trù cơ bản của đạo đức. Giáo viên có thể bắt đầu bằng câu
chuyện Sự ngỗ nghịch đáng ân hận suốt đời (trích trong Dế mèn phiêu liêu
ký của nhà văn Tô Hoài). Để giúp cho học sinh thấy rõ lương tâm là năng lực
tự đánh giá và điều chỉnh hành vi đạo đức của bản thân trong mối quan hệ với
người khác và xã hội.
3.2. Sử dụng truyện kể để làm rõ tri thức.
Là hình thức giáo viên dùng câu chuyện để làm sáng tỏ tri thức của bài
học, qua nội dung câu chuyện học sinh sẽ nắm được tri thức bài học hay nói
cách khác là thay cho việc dùng lý luận để phân tích, lý giải tri thức bài học
cho học sinh. Đây là hình thức củng cố một lượng kiến thức của một phần nội
dung bài học.
Ví dụ: Trong phần đơn vị kiến thức Nhân nghĩa của bài 13, giáo viên có
thể sử dụng câu chuyện “Trái tim hoàn hảo” (trích trong Quà tặng cuộc
sống - NXB Tuổi trẻ). Qua câu chuyện giúp cho học sinh cảm nhận được
rằng cuộc sống sẽ thật đẹp đẽ và có ý nghĩa khi chúng ta biết sẻ chia với
những người xung quanh, biết yêu thương đồng loại, biết vui cùng niềm vui,

Sau hơn 30 năm bôn ba ở nước ngoài Nguyễn Tất Thành trở thành nhà cách
mạng lãnh đạo nhân dân Việt Nam đứng lên làm cuộc Cách mạng Tháng 8,
lập ra nước Việt Nam dân chủ cộng hòa. Người thanh niên ra đi tìm đường
cứu nước năm xưa chính là Chủ tịch Hồ Chí Minh sau này.
Lòng yêu nước của Người được thể hiện ở tình cảm, lời nói và những
hành động sẵn sàng hy sinh bản thân mình. Với hai bàn tay trắng, tự nuôi
sống mình với nghề phụ bếp, Bác đã đi tìm đường cứu nước. Đánh giá sự
kiện này nhà sử học Đinh Xuân Lâm nói: là ý thức của một công dân với một
dân tộc.
11


b. Truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam.
Yêu nước là truyền thống đạo đức cao quý và thiêng liêng nhất của dân
tộc Việt Nam: Sinh thời Bác Hồ đã từng nói: “Dân ta có một lòng nồng nàn
yêu nước. Đó là một truyền thống quý báu của ta. Từ xưa đến nay mỗi khi Tổ
quốc bị xâm lăng, thì tinh thần ấy lại sôi nổi, nó kết thành làn sóng vô cùng
mạnh mẽ, to lớn, nó lướt qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất
cả bè lũ bán nước và lũ cướp nước”.
* Lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam thể hiện ở những điểm sau
- Tình cảm gắn bó với quê hương đất nước:

Người Việt Nam yêu nước
luôn hướng về cội nguồn, ông
bà, cha mẹ, tổ tiên và quê
hương của mình, khi phải xa
quê hương đất nước họ luôn
hướng về quê hương, Tổ quốc
của mình.
VD: Trên con đường bôn ba đi

bản sắc dân tộc, tự hào về những con người của quê hương, đất nước anh
hùng hào kiệt, những danh nhân văn hóa. Bác đã từng viết Việt Nam lịch sử
diẽn ca, để ca ngợi chủ nghĩa yêu nước lòng tự hào dân tộc Việt Nam trong
mấy ngàn năm lịch sử, cho nhân dân ta đọc và noi theo.
Dân ta phải biết sử ta, cho tường gốc tích nước nhà Việt Nam. Sử ta dạy
cho ta những chuyện vẻ vang của tổ tiên ta. Dân ta là con Rồng cháu Tiên, có
nhiều người tài giỏi đánh Bắc dẹp Nam, yên dân trị nước, tiếng để muôn đời.
Sử ta dạy cho ta bài học này: “lúc nào dân ta đoàn kết muôn người như một

13


thì nước ta độc lập, tự do. Trái lại lúc nào dân ta không đoàn kết thì bị nước
ngoài xâm lấn”.
- Đoàn kết kiên cường bất khuất chống giặc ngoại xâm.
Tinh thần đoàn kết, kiên cường bất khuất chống ngoại xâm là nét nổi bật
của truyền thống yêu nước Việt Nam. Sinh thời Bác Hồ huấn thị: “Đoàn kết,
đoàn kết đại đoàn kết; thành công, thành công đại thành công”.
Sự đoàn kết của nhân dân là một lực lượng vô cùng to lớn, không ai
thắng nổi. Nhờ lực lượng ấy mà tổ tiên ta đã đánh thắng giặc ngoại xâm, đã
giữ vững quyền tự do, tự chủ. Nhờ lực lượng ấy mà chúng ta làm cách mạng
thành công giành được độc lập. Nhờ lực lượng ấy mà sức kháng chiến của ta
ngày càng mạnh. Nhờ lực lượng ấy mà quân và dân ta quyết chịu đựng muôn
nỗi khó khăn, thiếu thốn, đói khổ, tang tóc, quyết một lòng đánh tan.
- Cần cù và sáng tạo trong lao động:
Người Việt nam có truyền thống cần cù sáng tạo trong lao động yêu
nước đều lao động hết mình để xây dựng cuộc sống ấm no hạnh phúc.
- Bác của chúng ta làm phụ bếp trên con tàu của Pháp, phục vụ trên
1000 người, Bác dạy từ mờ sáng, làm quần quật đến nửa đêm. Nhưng Bác
vẫn dành thời gian cho học ngoại ngữ.


Giỏi

Số

Khá

HS

TS

Tỉ lệ

10A1 46

13

28,3% 22

47,8% 11

23,9%

10A2 50

16

32%

44%

52,2% 8

16,6%

2. Những kinh nghiệm rút ra khi áp dụng sáng kiến kinh nghiệm.
- Khi thực hiện đề tài phải thực hiện nghiêm túc, xuyên suốt có chiều sâu.
- Muốn sử dụng các câu chuyện đạo đức để dạy học chương trình môn
GDCD lớp 10 thành công giáo viên cần có những phẩm chất và năng lực cần thiết.
- Sử dụng các câu chuyện để dạy học chương trình GDCD lớp 10 phần
công dân với đạo đức là phương pháp dạy học tương đối mới nên khi vận
dụng vào bài giảng của mình giáo viên cần có sự lựa chọn kỹ các câu chuyện
làm nổi bật đơn vị kiến thức cần truyền thụ.
- Các câu chuyện đưa ra phải phù hợp với vốn hiểu biết của học sinh và
cả trình độ của giáo viên, phải kết hợp khéo léo với các phương pháp dạy học
khác để tạo nên sự cộng hưởng và đạt hiệu quả cao nhất.
- Giáo viên cần sưu tầm được nguồn tài liệu các câu chuyện qua sách
báo, qua các phương tiện thông tin đại chúng, qua bạn bè ...

15


- Muốn kể chuyện hấp dẫn, phong phú, giáo viên phải có vốn từ ngữ
phong phú, phải đọc nhiều sách báo, truyện.
- Hướng dẫn học sinh cách trình bày, cách kể chuyện. Rèn luyện cho
học sinh thói quen học tập tích cực chủ động, biết hợp tác với bạn bè, khắc
phục thói quen thụ động ỷ lại trong học tập rèn luyện kỹ năng cần thiết khi
trình bày diễn đạt trước lớp, trước chỗ đông người.
C. KẾT LUẬN
1. Ý nghĩa:
Có rất nhiều phương pháp dạy môn học GDCD, bao gồm các phương

với đạo đức có ý nghĩa rất quan trọng nhằm giúp cho học sinh có thêm hiẻu
biết, có thêm niềm tin, tự tin bước vào cuộc sống, trang bị cho các em hành
trang khi bước vào đời. Sử dụng phương pháp dạy học này kết hợp với
phương pháp dạy học khác sẽ đào tạo ra những con người phát triển toàn
diện, có ích cho xã hội.
Sẽ không có phương pháp vạn năng nhưng cùng với những phương pháp
đang được sử dụng, thì thông qua các câu chuyện đạo đức như trên sẽ làm
cho tri thức đạo đức dễ khắc sâu hơn vào tâm trí của người học, góp phần
phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong tiếp thu bài học.
Dạy học phần công dân với đạo đức giáo viên không chỉ là truyền thụ tri
thức, hình thành thái độ, mà còn rèn luyện hành vi đạo đức cho học sinh, biến
những tri thức đạo đức thành sức mạnh nội tâm bên trong và thôi thúc hành
động của họ, tạo ra những con người Việt Nam có đủ cả đức lẫn tài, đem sức
trẻ, nhiệt huyết, tài năng và đức độ của mình để xây dựng đất nước ngày càng
phồn vinh, ấm no, hạnh phúc.
2. Những kiến nghị, đề xuất
Nhằm từng bước nâng cao vị trí, vai trò của môn học trong nhà trường
đóng góp vào thành tích chung trong việc giáo dục nhân cách đạo đức cho
học sinh, tôi xin kiến nghị một số vấn đề sau:
- Nhà trường cần đầu tư thêm các tài liệu tham khảo cho môn GDCD.
- Tránh tư tưởng cho rằng đây là môn học phụ, môn học không cần thiết

17


- Cần có sự giúp đỡ tích cực của Ban Giám hiệu và các tổ chức trong nhà
trường để nâng cao hiệu quả trong giảng dạy và giáo dục đạo đức học sinh.
- Tổ chuyên môn cần tạo điều kiện thật tốt để giáo viên hoàn thành tốt
công việc, góp phần nâng cao vị thế môn học trong nhà trường.
Trên đây là kết quả của sự tìm tòi của bản thân tôi nhằm nâng cao chất

......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................
......................................................................................................................................

19


TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. Nguyễn Văn Cư - Nguyễn Duy Nhiên “Dạy và học môn GDCD ở trường
THPT - Những vấn đề lý luận và thực tiễn”, NXB Đại học Sư phạm.
2. Chuyện kể về Bác Hồ - NXB Lý luận chính trị.
3. Chuyện kể đạo đức Bác Hồ - NXB Đại học Sư phạm
4. SGK, SGV, sách hướng dẫn môn GDCD và các tư liệu tham khảo khác.

20


MỤC LỤC

Nội dung
I. ĐẶT VẤN ĐỀ

Trang
1

1. Ý nghĩa
2. Đề xuất
VI. TƯ LIỆU THAM KHẢO

20

VII. MỤC LỤC

21

21