ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

HOÀNG THỊ THUẬN

THỰC HÀNH DÂN CHỦ THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH
NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ CỦA TRÍ THỨC
TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
Chuyên ngành
Mã số

: Hồ Chí Minh học
: 62 31 02 04

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHÍNH TRỊ HỌC

HÀ NỘI - 2016


Công trình được hoàn thành tại khoa Khoa học Chính trị, trường Đại học Khoa học Xã hội và
Nhân văn, Đại học Quốc gia Hà Nội

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS Phạm Xuân Hằng
PGS.TS Lại Quốc Khánh

Phản biện:
Phản biện:
Phản biện:

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng cấp Đại học Quốc gia luận án tiến sĩ họp tại khoa
Khoa học Chính trị, trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn

thông qua việc thực hành dân chủ, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng Cộng sản Việt
Nam đã tạo ra một môi trường dân chủ thực sự để trí thức phát huy vai trò, xứng đáng
là người trí thức cách mạng chân chính của nhân dân. Đây là bài học vô cùng quý giá
cho Đảng và Nhà nước trong phát huy vai trò của trí thức ở Việt Nam hiện nay.
Công cuộc đổi mới đất nước 30 năm qua đã đạt được nhiều thành tựu to lớn
có ý nghĩa. Ngày nay, vị trí và vai trò của trí thức ngày càng được nâng cao cả về
1


lý luận và thực tiễn. Tuy nhiên, việc phát huy vai trò của trí thức ở nước ta hiện
nay vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức. Chẳng hạn, một bộ phận cán bộ và đảng
viên vẫn còn định kiến với trí thức; chưa có sự công bằng về chính sách giữa trí
thức trong nước và trí thức Việt kiều; v.v. trong đó, đáng chú ý là thể chế dân chủ
và việc thực hành dân chủ vẫn còn khiếm khuyết. Vì vậy, muốn phát huy vai trò
của trí thức một cách hiệu quả, một trong những nhiệm vụ quan trọng là nghiên
cứu, vận dụng tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành dân chủ đối với trí thức.Với
mong muốn góp phần thực hiện nhiệm vụ đó, tôi lựa chọn vấn đề: "Thực hành
dân chủ theo tư tưởng Hồ Chí Minh nhằm phát huy vai trò của trí thức trong
giai đoạn hiện nay” làm đề tài luận án Tiến sĩ Chính trị học, chuyên ngành Hồ
Chí Minh học.
2. Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục tiêu
Đề tài tập trung nghiên cứu nội dung, giá trị và quá trình vận dụng tư tưởng
Hồ Chí Minh về thực hành dân chủ nhằm phát huy vai trò của trí thức trong 30 năm
đổi mới. Qua đó, đề xuất các phương hướng và giải pháp đẩy mạnh thực hành dân
chủ nhằm phát huy tối đa vai trò của trí thức ở Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.
2.2. Nhiệm vụ
- Nghiên cứu nội dung cơ bản và giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về thực
hành dân chủ nhằm phát huy vai trò của trí thức .
- Đánh giá quá trình thực hành dân chủ, tác động của thực hành dân chủ đối

5. Đóng góp mới về khoa học của luận án
Luận án đã góp phần phát triển một hướng nghiên cứu mới về dân chủ ở
Việt Nam thông qua nghiên cứu tác động của thực hành dân chủ đối với phát huy
vai trò của trí thức từ góc tiếp cận tư tưởng Hồ Chí Minh học, cụ thể:
- Xác định rõ nội dung và giá trị tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành dân
chủ đối với phát huy vai trò của trí thức trên phương diện lý luận và thực tiễn.
- Phân tích quan điểm của Hồ Chí Minh về thực hành dân chủ, tác động của
thực hành dân chủ đối với phát huy vai trò của trí thức và điều kiện để thực hành
dân chủ đối với phát huy vai trò của trí thức.
- Luận án sẽ khảo sát tác động của thực hành dân chủ đối với phát huy vai
trò của trí thức ở Việt Nam trong 30 năm đổi mới. Trên cơ sở đó, đề xuất phương
hướng và các nhóm giải pháp chủ yếu nhằm đẩy mạnh thực hành dân chủ với phát
huy tối đa vai trò của trí thức trong giai đoạn hiện nay.
3


6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- Luận án sẽ là tài liệu tham khảo phục vụ cho công tác nghiên cứu và giảng
dạy chuyên ngành Hồ Chí Minh học và các môn khoa học xã hội và nhân văn có
liên quan về thực hành dân chủ và phát huy vai trò của trí thức.
- Kết quả nghiên cứu của luận án sẽ cung cấp những luận chứng, luận cứ khoa
học cho chính sách về thực hành dân chủ đối với phát huy vai trò của trí thức.
7. Kết cấu luận án
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo và phụ lục, luận
án được chia làm 4 chương, 11 tiết.
Chương 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU
LIÊN QUAN ĐẾN ĐỀ TÀI
1.1. Nhóm công trình nghiên cứu về dân chủ, thực hành dân chủ
với phát huy vai trò của trí thức

Nhiều tác giả, “Một góc nhìn của trí thức” [102]; Nguyễn Đắc Hưng, “Trí thức
Việt Nam tiến cùng thời đại”[49], “Trí thức Việt Nam trước yêu cầu phát triển đất
nước” [50]; Đức Vượng (chủ biên),“Thực trạng và giải pháp xây dựng đội ngũ trí
thức Việt Nam trong sự nghiệp đổi mới đất nước” [130]; Nguyễn Văn Khánh (chủ
biên), “Nguồn lực trí tuệ Việt Nam – lịch sử, hiện trạng và triển vọng” [62]; Hoàng
Chí Bảo, “Xây dựng cơ chế dân chủ trong nghiên cứu khoa học xã hội – nhân văn
ở nước ta hiện nay” [3]; Ngô Huy Tiếp (chủ biên), “Đổi mới phương thức lãnh
đạo của Đảng đối với trí thức nước ta hiện nay” [125]; v.v. Các công trình
không chỉ dừng ở việc lý giải quá trình ra đời, quan niệm và vai trò của dân chủ,
trí thức, mà các các nhà nghiên cứu đã từng bước làm rõ sự cần thiết phải thực
hành dân chủ đối với trí thức thông qua việc thực hiện cơ chế dân chủ, xây dựng
môi trường dân chủ và vai trò của từng yếu tố của hệ thống chính trị.
Thứ hai, các đề tài khoa học tiêu biểu nghiên cứu đến vấn đề dân chủ với phát
huy vai trò của trí thức
Luận án tập trung nghiên cứu một số công trình đề tài khoa học cấp Nhà
nước tiêu biểu nghiên cứu về trí thức và thực hành dân chủ như: Nguyễn Văn
Khánh (chủ nhiệm), “Xây dựng và phát huy nguồn lực trí tuệ Việt Nam phục vụ sự
5


nghiệp chấn hưng đất nước” [60]; Lê Thị Thanh Hương (chủ nhiệm), “Nhân cách
văn hóa trí thức Việt Nam trong tiến trình mở cửa và hội nhập quốc tế” [52];
Phạm Văn Đức (chủ nhiệm), “Thực hành dân chủ trong điều kiện một Đảng duy
nhất cầm quyền, xây dựng nhà nước pháp quyền, phát triển kinh tế thị trường định
hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập quốc tế” [32]. Các công trình nghiên cứu
khoa học cấp Nhà nước đã cung cấp một nguồn tư liệu phong phú, đa dạng với các
góc tiếp cận khác nhau về trí thức. Điểm chung của các công trình là đều đề cập
đến vai trò của trí thức và xác định hệ thống các giải pháp nhằm phát huy vai trò
của trí thức, trong đó có thực hành dân chủ.
Thứ ba, các công trình luận án tiêu biểu nghiên cứu về dân chủ với phát

Tonesson, “The Vietnamese revolution of 1945: Roosevelt, Ho Chi Minh and de
Gaulle in a World at War” (Cách mạng Việt Nam năm 1945: Rudơven, Hồ Chí
Minh và Đờ Gôn trong một thế giới chiến tranh) [136]; David Halberstam, “Ho”
[133]; Sophia Quinn - Jugde, “Ho Chi Minh -The missing years ” [135]; W.
Duiker, “Ho Chi Minh a life” (Hồ Chí Minh một cuộc đời) [132]; v.v. Từ việc
khái quát nội dung cơ bản công trình nghiên cứu của các học giả nước ngoài, chúng
tôi nhận thấy, cùng với việc xây dựng và thực hiện dân nền dân chủ mới ở Việt
Nam, Hồ Chí Minh cũng rất chú trọng tới chính sách dân chủ đối với trí thức. Điều
đó được thể hiện qua nhận thức, ứng xử, hành động và cách giải quyết mang tính
dân chủ của Người trong việc sử dụng và đãi ngộ trí thức.
1.2.2. Các nghiên cứu trong nước
Thứ nhất, những công trình nghiên cứu tiêu biểu về dân chủ và thực hành
dân chủ theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Dân chủ và thực hành dân chủ là một trong những tư tưởng quan trọng của
Chủ tịch Hồ Chí Minh về cách mạng Việt Nam. Do đó, có rất nhiều công trình
nghiên cứu của các học giả trực tiếp đề cập đến vấn đề này được xuất bản thành
sách mang tính chuyên sâu như: Nguyễn Khắc Mai,“Dân chủ di sản văn hóa Hồ
Chí Minh” [82]; Phạm Hồng Chương, Doãn Thị Chín, “Tư tưởng dân chủ Hồ
Chí Minh” [16]; Phạm Văn Bính,“Phương pháp dân chủ Hồ Chí Minh”[12]; Lại
Quốc Khánh: “Tư tưởng Hồ Chí Minh về chế độ dân chủ nhân dân“ [55]; v.v.
Qua nghiên cứu, các công trình đã tập trung làm rõ nội hàm khái niệm dân chủ là
dân “là chủ“ và “làm chủ“; dân chủ có nội dung phong phú, được thực hiện trên
mọi lĩnh vực, trong đó dân chủ trên lĩnh vực chính trị là quan trọng nhất. Đồng
7


thời, cũng chỉ ra các điều kiện cơ bản để thực hành dân chủ trong xã hội và trong
Đảng theo tư tưởng Hồ Chí Minh.
Thứ hai, những công trình nghiên cứu tiêu biểu về trí thức và phát huy vai
trò của trí thức theo tư tưởng Hồ Chí Minh

1.3. Đánh giá khái quát kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học
đã công bố và những vấn đề đặt ra
1.3.1. Những kết quả nghiên cứu của các công trình khoa học đã công bố
Thứ nhất, dân chủ là vấn đề được nghiên cứu sâu rộng ở trong và ngoài
nước. Do đó, các công trình đã đưa ra được những quan niệm khác nhau về dân
chủ và các yếu tổ đảm bảo cho một nền dân chủ thực sự. Tiếp cận dưới góc độ tư
tưởng Hồ Chí Minh, các công trình đã khái quát được cơ sở hình thành, quan niệm
và nội dung dân chủ. Đây là cơ sở để đánh giá quá trình thực hành dân chủ trong
xã hội.
Thứ hai, thực hành dân chủ nói chung cũng được các nhà nghiên cứu trong và
ngoài nước nghiên cứu, nhưng mới có một số ít các công trình đề cập trực tiếp tới.
Qua khảo cứu các công trình, thực hành dân chủ chủ yếu được đề cập về khía cạnh lý
luận gắn với nội dung dân chủ. Tuy nhiên, cũng có những công trình đi sâu nghiên
cứu nội dung của thực hành dân chủ theo tư tưởng Hồ Chí Minh (trong đó đặc biệt là
thực hành dân chủ trong Đảng) và đã chỉ rõ các điều kiện để thực hành dân chủ theo
tư tưởng Hồ Chí Minh.
Thứ ba, trí thức và phát huy vai trò của trí thức được các nhà nghiên cứu
dưới nhiều góc độ khác nhau gắn với phát triển kinh tế tri thức, công nghiệp hóa,
hiện đại hóa, công cuộc đổi mới hay vai trò đối với sự phát triển của lịch sử dân
tộc Việt Nam. Các công trình không chỉ xác định khái niệm trí thức, vai trò, đặc
điểm và đóng góp của trí thức, yêu cầu đặt ra đối với trí thức, mà còn xác định các
giải pháp để phát huy vai trò của trí thức.
Thứ tư, các nhà nghiên cứu trong nước đã bước đầu tiếp cận đến mối quan
hệ giữa thực hành dân chủ với phát huy vai trò của trí thức. Tuy mới chỉ dừng lại ở
việc xác định thực hành dân chủ là biện pháp để phát huy vai trò của trí thức,
nhưng lại là những gợi mở quan trọng cho tác giả luận án trong việc đi sâu nghiên
cứu đề tài của mình.
Thứ năm, dân chủ, thực hành dân chủ và phát huy vai trò của trí thức được các
nhà nghiên cứu tiếp cận liên ngành, trong đó có nghiên cứu dưới góc độ chính trị học.
Với các phương pháp điều tra xã hội học được sử dụng trong đánh giá vai trò của trí

của đời sống xã hội nhằm phát huy có hiệu quả tài dân và sức dân. Trong đó, quần
10


chúng nhân dân không chỉ được tham gia, bàn bạc, trao đổi, thảo luận, xây dựng
mà còn phê bình, quyết định và thực hiện các công việc chung của đất nước một
cách chủ động,tích cực, hăng hái dưới sự lãnh đạo của cán bộ và đảng viên. Có
như vậy, thực hành dân chủ mới đảm bảo được các quyền cơ bản của nhân dân với
tư cách là công dân trong xã hội.
2.1.1.2. Về vai trò của thực hành dân chủ theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Thứ nhất, thực hành dân chủ chính là mục tiêu của sự phát triển xã hội
Thứ hai, thực hành dân chủ là động lực, là “cái chìa khóa vạn năng” để giải
quyết mọi công việc và phát triển xã hội
Thứ ba, thực hành dân chủ là biện pháp giúp cán bộ, đảng viên, nhân dân
khắc phục những căn bệnh tồn tại trong tư tưởng, nhận thức và hành động
2.1.1.3. Chủ thể của thực hành dân chủ theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Thứ nhất, Đảng Cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo quá trình thực hành
dân chủ trong xã hội, là một chủ thể tham gia thực hành dân chủ
Thứ hai, Nhà nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa thực hiện nhiệm vụ thể chế
hóa đường lối dân chủ và thực hành dân chủ của Đảng thành hiến pháp và pháp luật
Thứ ba, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân nhằm tổ chức tập hợp tất
cả các giai cấp, tầng lớp trong xã hội đấu tranh giải phóng dân tộc và xây dựng,
thực hành chế độ dân chủ mới
Thứ tư, nhân dân là chủ thể đặc biệt, vừa là mục tiêu vừa là động lực của
thực hành dân chủ
2.1.1.4. Nội dung của thực hành dân chủ theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Thứ nhất, trên lĩnh vực kinh tế
Quá trình thực hành dân chủ trên lĩnh vực kinh tế theo quan điểm của Hồ Chí
Minh đã phản ánh đúng quy luật vận động, phát triển của xã hội Việt Nam trong thời
lý quá độ. Hồ Chí Minh chú ý đến vấn đề sở hữu. tổ chức quản lý, phân phối theo lao

thức sáng tạo không ngừng. Hồ Chí Minh chủ trương thực hành dân chủ nhằm tạo
ra tự do tư tưởng để thúc đẩy trí thức tích cực nhận thức, tiếp thu và đi tới sáng tạo.
Nói cách khác, chính quyền tự do dân chủ đã đưa trí thức đến với vương quốc của
chân lý.
Thứ ba, thực hành dân chủ là điều kiện để trí thức truyền bá tri thức
Theo Hồ Chí Minh, trí thức là người giúp đỡ và nâng cao đời sống vật chất
và tinh thần của nhân dân. Vì vậy, trí thức phải không ngừng truyền bá tri thức
12


trong xã hội, để kiểm tra tính đúng đắn của chân lý, phát minh khoa học tìm ra từ
tổng kết thực tiễn. Do đó, trí thức phải có và được tạo điểu kiện thực hiện các
quyền tự do dân chủ trong xã hội.
Thứ tư, thực hành dân chủ nhằm mở rộng và phát huy vai trò “phản biện” và
giám sát xã hội của trí thức
Trong các tác phẩm, bài nói hay bài viết, Hồ Chí Minh không trực tiếp dùng
từ “phản biện” mà được ẩn trong các nội dung về vai trò đấu tranh, phê bình và tự
phê bình nhằm bảo vệ quyền lợi, chân lý của trí thức. Là một bộ phận quan trọng
của cách mạng, trí thức có nhiệm vụ phục vụ nhân dân. Để hoàn thành nhiệm vụ đó,
trí thức phải tham gia góp ý, thảo luận, kiểm tra, đánh giá, nêu cao tinh thần dân chủ,
tự phê bình và phê bình.
Thứ năm, thực hành dân chủ là môi trường để trí thức trưởng thành và phát
huy vai trò trong cách mạng
Hồ Chí Minh kêu gọi trí thức giải phóng mình và xây dựng chế độ dân chủ
mới. Đó là xã hội mà mọi người vừa có quyền vừa có nghĩa vụ thực hiện các
quyền tự do dân chủ trong tham gia quản lý xã hội. Nói cách khác, thực hành dân
chủ được thực hiện trên mọi lĩnh vực của đời sống xã hội để giúp trí thức “tẩy rửa
hết” những chứng bệnh mà thực dân, phong kiến đã đầu độc vào tư tưởng và tác
phong thông qua biện pháp thật thà tự phê bình và phê bình.
Thứ sáu, phát huy vai trò của trí thức sẽ góp phần xây dựng, hoàn thiện

2.2.5.4. Về phía trí thức
Theo Hồ Chí Minh trong thực hành dân chủ, trrí thức không chỉ thực hiện các
đường lối, chính sách về dân chủ của Đảng, Nhà nước; mà phải tích cực nghiên cứu và
trải nghiệm thực tiễn. Trí thức cần ra sức tham gia cải cách xã hội, tự phê bình và phê
bình, lắng nghe ý kiến của quần chúng nhân dân.
2.2. Giá trị của tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành dân chủ nhằm phát
huy vai trò của trí thức
2.2.1. Giá trị về mặt lý luận
Thứ nhất, tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành dân chủ nhằm phát huy vai
trò của trí thức là kết quả của việc kế thừa và phát triển giá trị tư tưởng, truyền
thống văn hóa dân tộc Việt Nam
Thứ hai, tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành dân chủ nhằm phát huy vai trò
của trí thức là kết quả của việc tiếp biến và làm phong phú tinh hoa văn hóa nhân loại
Ba là, tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành dân chủ nhằm phát huy vai trò
14


của trí thức là sự bổ sung, phát triển quan điểm của chủ nghĩa Mác - Lê nin
2.1.2. Giá trị thực tiễn
Thứ nhất, tư tưởng về thực hành dân chủ nhằm phát huy vai trò của trí thức
là kết quả của những hoạt động và trải nghiệm thực tiễn của chính Hồ Chí Minh
Thứ hai, tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành dân chủ nhằm phát huy vai trò
của trí thức đã đáp ứng yêu cầu của cách mạng Việt Nam
Thứ ba, tư tưởng Hồ Chí Minh về thực hành dân chủ nhằm phát huy vai trò
của trí thức là một trong những nhân tố đưa tới thắng lợi của cách mạng Việt Nam.
Tiểu kết chương 2
Thực hành dân chủ theo Hồ Chí Minh chính là việc cán bộ và nhân dân cùng
đưa lý luận dân chủ vào thực tiễn để hiện thực hóa quyền “là chủ” và “làm chủ” bản
thân và xã hội. Thực hành dân chủ có vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát
triển của xã hội và bản thân mỗi con người. Để thực hành dân chủ có hiệu quả, Hồ

Thứ năm, một số quyền tự do dân chủ của nhân dân trên lĩnh vực văn hóa,
xã hội chưa được thể chế hóa
3.1.3. Nguyên nhân của thành tựu và hạn chế về thực hành dân chủ
trong 30 năm đổi mới
3.1.3.1. Nguyên nhân của thành tựu
Thứ nhất, bắt nguồn từ những truyền thống văn hóa dân tộc
Thứ hai, xuất phát từ đường lối đổi mới đúng đắn của Đảng Cộng sản Việt Nam
Thứ ba, với chính sách nhất quán trong thực hiện nền kinh tế nhiều thành phần
theo định hướng xã hội chủ nghĩa
Thứ tư, Đảng và Nhà nước rút bài học kinh nghiệm từ việc thực hiện dân chủ
hóa của các nước trong hệ thống xã hội chủ nghĩa
Thứ năm, sự phát triển của khoa học và công nghệ đã rút ngắn khoảng cách
giữa các quốc gia, dân tộc

16


3.1.3.2. Nguyên nhân của hạn chế
Thứ nhất, nhìn lại lịch sử dân tộc, nước ta không có truyền thống dân chủ
Thứ hai, nước ta đang ở thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội
Thứ ba, trong 30 năm đổi mới đất nước, dù bộ máy hành chính của nước ta
tuy đã cải cách theo hướng tinh gọn, nhưng trên thực tế vẫn còn nhiều bất cập
Thứ tư, sự phát triển của khoa học và công nghệ làm xuất hiện những luồng
thông tin, tư tưởng xuyên tạc về dân chủ và thực hành dân chủ
3.2. Tác động của thực hành dân chủ đến phát huy vai trò của trí thức
Việt Nam trong 30 năm đổi mới theo tư tưởng Hồ Chí Minh
3.2.1. Tác động của thực hành dân chủ đến phát huy vai trò tiếp biến tri
thức của nhân loại
3.2.2. Tác động của thực hành dân chủ đến phát huy vai trò sáng tạo tri thức
3.2.3. Tác động của thực hành dân chủ đến phát huy vai trò truyền bá tri thức

hành dân chủ.
Chương 4
PHƯƠNG HƯỚNG VÀ GIẢI PHÁP THỰC HÀNH DÂN CHỦ
THEO TƯ TƯỞNG HỒ CHÍ MINH NHẰM PHÁT HUY VAI TRÒ
CỦA TRÍ THỨC VIỆT NAM TRONG GIAI ĐOẠN HIỆN NAY
4.1. Bối cảnh lịch sử và yêu cầu đối với việc thực hành dân chủ nhằm
phát huy vai trò của trí thức Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
4.1.1. Bối cảnh lịch sử
Thứ nhất, tình hình thế giới
Thứ hai, tình hình trong nước
4.1.2. Yêu cầu đối với việc thực hành dân chủ nhằm phát huy vai trò của trí
thức Việt Nam trong giai đoạn hiện nay
Thứ nhất, Đảng cần đổi mới mạnh mẽ hơn nữa đường lối thực hành dân chủ đối
với trí thức
Thứ hai, Nhà nước cần đẩy mạnh việc thể chế hóa đường lối của Đảng về thực
hành chân chủ đối với phát huy vai trò của trí thức
Thứ ba, phát huy hơn nữa vai trò của Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức đoàn thể
nhân dân trong thực hiện chức năng tư vấn, phản biện và giám sát xã hội của trí thức
18


Thứ tư, xây dựng văn hóa dân chủ trong xã hội
Thứ năm, cần khơi dậy trách nhiệm công dân của trí thức trong thực hành dân chủ
4.2. Phương hướng đẩy mạnh thực hành dân chủ theo tư tưởng Hồ Chí Minh
nhằm phát huy tối đa vai trò của trí thức trong giai đoạn hiện nay
Thứ nhất, thực hành dân chủ nhằm phát huy vai trò của trí thức gắn với mục tiêu
hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa
Thứ hai, thực hành dân chủ nhằm phát huy vai trò của trí thức phải gắn với yêu
cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ Tổ quốc theo định hướng xã hội chủ nghĩa và hội
nhập quốc tế

Thứ năm, trong thực hành dân chủ, Nhà nước cần xây dựng một môi trường thực
sự dân chủ cho trí thức theo tư tưởng Hồ Chí Minh
Thứ sáu, Nhà nước phải thực hành dân chủ rộng rãi trong đãi ngộ nhằm phát huy
tối đa vai trò của trí thức
Thứ bảy, Nhà nước phải có những chính sách cụ thể trong thực hành dân chủ đối
với nữ trí thức
Thứ tám, tiếp tục đổi mới nội dung và hình thức thực hành dân chủ của Nhà nước
đối với trí thức Việt kiều
4.3.3. Đối với Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội
Thứ nhất, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội phải phát huy hơn
nữa vai trò giáo dục và hình thành ý thức dân chủ cho trí thức
Thứ hai, Mặt trận Tổ quốc, các đoàn thể chính trị - xã hội phải phát huy tối đa vai
trò xây dựng và củng cố khối đại đoàn kết dân tộc làm nền tảng cho thực hành dân chủ
đối với trí thức
Thứ ba, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể chính trị - xã hội phải đẩy mạnh việc
khắc phục tính hình thức trong hoạt động tư vấn, phản biện và giám sát của trí thức
4.3.4. Đối với bản thân trí thức
Thứ nhất, trí thức phải nhận thức đầy đủ và sâu sắc hơn nữa quyền là chủ và làm
chủ nhằm hình thành ý thức, năng lực làm chủ trong xã hội
Thứ hai, trí thức cần tự giác thực hành dân chủ đối với chính bản thân mình và
trong đội ngũ mình
Thứ ba, trí thức cần chủ động, nhiệt tình hơn nữa tham gia các hoạt động tư vấn,
giám sát, phản biện xã hội
Tiểu kết chương 4
Trong chương 4, tác giả muốn làm rõ với những biến đổi của tình hình thế giới và
trong nước, đã và đang đặt ra các yêu cầu đối với thực hành dân chủ nhằm phát huy vai
20


trò của trí thức trong giai đoạn hiện nay. Trên cơ sở đó, cùng với việc việc kế thừa và tiếp

21


chỉ rõ phát huy vai trò của trí thức cũng góp phần xây dựng, hoàn thiện đường lối, chính
sách và hiện thực hóa thực hành dân chủ của Đảng và Nhà nước trong xã hội. Đồng thời,
Người cũng chỉ rõ biện pháp thực hành dân chủ đối với trí thức về chính trị, kinh tế, văn
hóa - xã hội và bản thân đội ngũ trí thức. Đây là cơ sở để đánh giá quá trình thực hành
dân chủ đối với trí thức ở nước ta.
Thứ ba, luận án đã tiến hành đánh giá thực trạng và chỉ ra nguyên nhân của thực
hành dân chủ trong 30 năm đổi mới đất nước (1986 – 2016) nhằm khẳng định sự lãnh
đạo đúng đắn của Đảng, quản lý hiệu quả của Nhà nước và vai trò của Mặt trận và các tổ
chức chính - trị xã hội. Trên cơ sở đó, luận án cũng đánh giá tác động của thực hành dân
chủ đối với phát huy vai trò của trí thức và xác định các yêu cầu đặt ra.
Thứ tư, trên cơ sở phân tích tình hình thế giới và mục tiêu phát triển của đất nước,
luận án đã đề xuất các phương hướng làm nền tảng cho việc xác định các nhóm giải pháp
nhằm nâng cao hiệu quả của thực hành dân chủ đối với trí thức trong giai đoạn hiện nay.
Cụ thể:
1. Đối với Đảng: cần cụ thể hóa hơn nữa quan điểm và chủ trương về thực hành
dân chủ đối với phát huy vai trò của trí thức nhằm tạo môi trường dân chủ; đổi mới
phương thức lãnh đạo của Đảng; tiếp tục hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng
xã hội chủ nghĩa nhằm tạo môi trường kinh tế thuận lợi cho trí thức; tăng cường công tác
dân vận của Đảng.
2. Đối với Nhà nước: Quốc hội cần nghiên cứu, bổ sung và hoàn chỉnh hệ thống
pháp luật về dân chủ, thực hành dân chủ nhằm tạo môi trường pháp lý thông thoáng đối
với trí thức; Chính phủ phải đảm bảo việc thực hành dân chủ công khai, triệt để và hiệu
quả đối với trí thức; phát huy vai trò xét xử , bảo vệ của Tòa án nhân dân, Viện kiểm sát
nhân dân trong thực hành dân chủ đối với trí thức nhằm chống quan liêu, hình thức; đội
ngũ cán bộ, đảng viên cần chấn chỉnh và thực hiện nghiêm túc tác phong dân chủ trong thực
hành dân chủ đối với trí thức; Nhà nước cần có chính sách cụ thể đối với nữ trí thức và trí
thức Việt kiều .