ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

LỘC VĂN HUY

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CHẾ ĐỘ CHE SÁNG VÀ TƯỚI NƯỚC
ĐẾN SINH TRƯỞNG CỦA CÂY PHAY (Duabanga grahis Flora Roxb.ex DC)
GIAI ĐOẠN GIEO ƯƠM TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo
Chuyên ngành

: Chính quy
: Lâm nghiệp

Khoa
Khoá

: Lâm nghiệp
: 2011 – 2015

Thái Nguyên, 2015


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

LỘC VĂN HUY


ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN
TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

LỘC VĂN HUY

NGHIÊN CỨU ẢNH HƯỞNG CỦA CHẾ ĐỘ CHE SÁNG VÀ TƯỚI NƯỚC
ĐẾN SINH TRƯỞNG CỦA CÂY PHAY (Duabanga grahis Flora Roxb.ex DC)
GIAI ĐOẠN GIEO ƯƠM TẠI TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM THÁI NGUYÊN

KHOÁ LUẬN TỐT NGHIỆP ĐẠI HỌC

Hệ đào tạo

: Chính quy

Chuyên ngành
Lớp

: Lâm nghiệp
: K43 – LN N01

Khoa
Khoá

: Lâm nghiệp
: 2011 – 2015

Giảng viên HD

: PGS. TS. Lê Sỹ Trung

Gia đình đã tạo điều kiện học tập tốt nhất.
Các bạn đã giúp đỡ, trao đổi thông tin về đề tài trong thời gian thực tập.
Trong quá trình thực hiện và trình bày khóa luận không thể tránh khỏi
những sai sót và hạn chế, do vậy tôi rất mong nhận được sự góp ý, nhận xét
phê bình của quý thầy cô và các bạn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Thái Nguyên, ngày tháng năm 2015
Sinh viên thực tập
Lộc Văn Huy


iii

DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Kết quả phân tích mẫu đất ...................................................................... 12
Bảng 4.1. Chiều cao cây Phay dưới các chế độ che sáng khác nhau..................... 19
Bảng 4.2. Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với chiều cao cây Phay 3 tháng
tuổi ............................................................................................................ 20
Bảng 4.3. Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với chiều cao cây Phay 6 tháng
tuổi ............................................................................................................ 22
Bảng 4.4: Đường kính cổ rễ cây Phay dưới các chế độ che sáng khác nhau ........ 23
Bảng 4.5. Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với đường kính cổ rễ cây Phay
3 tháng tuổi ............................................................................................... 24
Bảng 4.6. Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với đường kính cổ rễ cây Phay
6 tháng tuổi ............................................................................................... 25
Bảng 4.7: Sinh khối khô cây Phay dưới các chế độ che sáng khác nhau .............. 26
Bảng 4.8. Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với sinh khối khô cây Phay 3
tháng tuổi .................................................................................................. 27
Bảng 4.9. Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với sinh khối khô cây Phay 6

DANH MỤC HÌNH
Trang
Hình 3.1: Sơ đồ bố trí thí nghiệm về ảnh hưởng của chế độ che sáng .................. 15
Hình 3.2: Sơ đồ bố trí thí nghiệm về ảnh hưởng của chế độ tưới nước ................ 16
Hình 4.1: Biểu đồ ảnh hưởng của chế độ che sáng đến sinh trưởng chiều cao cây
Phay........................................................................................................... 22
Hình 4.2: Biểu đồ ảnh hưởng của chế độ che sáng đến sinh trưởng đường kính cổ
rễ cây Phay................................................................................................ 26
Hình 4.3: Biểu đồ ảnh hưởng của chế độ che sáng đến sinh khối khô cây Phay .. 28
Hình 4.4: Biểu đồ Ảnh hưởng của chê độ che sáng đến cường độ thoát hơi nước
cây Phay ................................................................................................... 31
Hình 4.5: Biểu đồ ảnh hưởng của chế độ tưới nước đến sinh trưởng chiều cao cây
Phay........................................................................................................... 35
Hình 4.6: Biểu đồ ảnh hưởng của chế độ tưới nước đến sinh trưởng đường kính cổ
rễ cây Phay................................................................................................ 37
Hình 4.7: Biểu đồ ảnh hưởng của chế độ tưới nước đến sinh khối khô cây Phay ......... 40


vi

MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN ...................................................................................................... i
LỜI CẢM ƠN ........................................................................................................... ii
DANH MỤC BẢNG ............................................................................................... iii
DANH MỤC HÌNH ...................................................................................................v
MỤC LỤC ................................................................................................................ vi
Phần 1: MỞ ĐẦU .....................................................................................................1
1.1. Đặt vấn đề ............................................................................................................1
1.2. Mục đích nghiên cứu ...........................................................................................2

Sinh viên

PGS.TS.Lê Sỹ Trung
Th.S Lê Sỹ Hồng

Lộc văn Huy

Giảng viên phản biện
(ký và ghi rõ họ tên)


1

Phần 1
MỞ ĐẦU
1.1. Đặt vấn đề
Cây

Phay

(Duabanga

grahis

Flora

Roxb.ex

DC),


(Duabanga grahis Flora Roxb.ex DC) giai đoạn gieo ươm tại trường Đại
Học Nông Lâm Thái Nguyên.
1.2. Mục đích nghiên cứu
Tìm hiểu nhu cầu về nước và ánh sáng của cây Phay giai đoạn gieo
ươm làm cơ sở cho việc che sáng, tưới nước cho cây con.
1.3. Mục tiêu nghiên cứu
Xác định được lượng nước, số lần tưới phù hợp với sinh trưởng của cây
phay giai đoạn gieo ươm.
Xác định được chế độ che sáng phù hợp với sinh trưởng của cây Phay
giai đoạn gieo ươm.
1.4. Ý nghĩa trong học tập nghiên cứu và thực tiễn
1.4.1. Ý nghĩa trong học tập
Qua quá trình thực hiện đề tài tạo cơ hội cho sinh viên tiếp cận phương
pháp nghiên cứu khoa học, giải quyết vấn đề khoa học ngoài thực tiễn.
Làm quen với một số phương pháp nghiên cứu được sử dụng trong
nghiên cứu đề tài cụ thể.
Học tập và hiểu biết thêm về kinh nghiệm, kỹ thuật trong thực tiễn tại
địa bàn nghiên cứu.
1.4.2. Ý nghĩa trong thực tiễn
Trang bị cho sinh viên cách tiếp cận thực tiễn những vấn đề trong sản
xuất, kinh doanh rừng, quản lý nguồn tài nguyên rừng hiện nay, nâng cao tính
bền vững của hệ sinh thái rừng.
Giúp cho sinh viên hiểu rõ hơn về khả năng tái sinh, phục hồi rừng và
có cơ sở đề ra những biện pháp lâm sinh như khoanh nuôi phục hồi rừng, làm
giầu rừng để có thể tận dụng được những khu rừng sinh trưởng phát triển tự


3

nhiên mang lại hiệu quả hơn cho cuộc sống của người dân cũng như việc cải

không đồng đều của ánh sáng ở bốn phía nên tán cây lệch về phía có nhiều
ánh sáng. Đặc tính này gọi là tính hướng ánh sáng của cây.
Ánh sáng còn ảnh hưởng đến hệ rễ của cây. Đối với một số loài cây có
rễ trong không khí (rễ khí sinh) thì ánh sáng giúp cho quá trình tạo diệp lục
trong rễ nên rễ có thể quang hợp, rễ của các cây ưa sáng phát triển hơn rễ của
cây ưa bóng.


5

Lá là cơ quan trực tiếp hấp thụ ánh sáng nên chịu ảnh hưởng nhiều đối
với sự thay đổi của cường độ ánh sáng. Do sự phân bố ánh sáng không đồng
đều trên tán cây nên cách sắp xếp lá không giống nhau ở tầng dưới, lá thường
nằm ngang để có thể tiếp nhận được nhiều nhất ánh sáng tán xạ, các lá ở tầng
trên tiếp xúc trực tiếp với ánh sáng nên xếp nghiêng nhằm hạn chế bớt diện
tích tiếp xúc với cường độ ánh sáng cao.
Ngoài ra cây sinh trưởng trong điều kiện chiếu sáng khác nhau có đặc
điểm hình thái, giải phẫu khác nhau. Trên cùng một cây, lá ở ngọn thường
dày, nhỏ, cứng, lá được phủ một lớp cutin dày, mô giậu phát triển, có nhiều
gân và lá có màu nhạt. Còn lá ở trong tầng bị che bóng có phiến lá lớn, lá
mỏng và mềm, có lớp cutin mỏng, có mô giậu kém phát triển, gân ít và lá có
màu lục đậm.
Ánh sáng có ảnh hưởng đến quá trình sinh lý của thực vật, trong thành
phần quang phổ của ánh sáng, diệp lục chỉ hấp thụ một số tia sáng. Cường độ
quang hợp lớn nhất khi chiếu tia đỏ là tia mà diệp lục hấp thụ nhiều nhất.
Khả năng quang hợp của các loài thực vật C3 và C4 khác nhau rất đáng
kể. Ở thực vật C4 quá trình quang hợp tiếp tục tăng khi cường độ bức xạ vượt
ngoài cường độ bình thường trong thiên nhiên. Ở thực vật C3, quá trình quang
hợp tăng khi cường độ chiếu sáng thấp, nhất là các cây ưa bóng.
Liên quan đến cường độ chiếu sáng, thực vật được chia thành các nhóm

các phản ứng trong cây. Nước cung cấp điện tử H+ cho việc khử C02 trong
quang hợp, tham gia oxy hóa nguyên liệu hô hấp, tham gia quá trình phản ứng
thủy phân…
Nước hòa tan các chất hữu cơ và các chất khoáng rồi vận chuyển đến
tất cả các cơ quan cần thiết trong toàn cơ thể và tích lũy vào cơ quan dự trữ.
Có thể nói nước là mạch máu lưu thông đảm bảo khâu điều hòa và phân
phối vật chất trong cây, quyết định việc hình thành năng suất và kinh tế
của cây trồng.


7

Nước là chất điều chỉnh nhiệt trong cây. Khi gặp nhiệt độ cao, quá trình
bay hơi nước sẽ làm giảm nhiệt độ đặc biệt là của bộ lá, đảm bảo các hoạt
động quang hợp và các chức năng sinh lý khác tiến hành thuận lợi. Đồng thời,
quá trình thoát hơi nước ở lá là động lực quan trọng nhất để hút nước và chất
khoáng từ đất cung cấp cho các bộ phận trên mặt đất.
Nước còn có chức năng dự trữ trong cây. Các loại thực vật chịu hạn
như các thực vật mọng nước (CAM) có hàm lượng nước dự trữ lớn, khí
khổng đóng ban ngày nên có thể sống trong điều kiện khô hạn ở sa mạc, các
đồi cát, đồi trọc thiếu nước….. Hàm lượng nước liên kết với thực vật này rất
cao quyết đinh khả năng chống chịu của chúng đối với điều kiện bất thuận
nhất là chịu nóng và chịu hạn.
Tế bào thực vật duy trì một sức trương P nhất định nhờ hấp thu bằng
con đường thẩm thấu vào không bào. Nhờ có sức trương P lớn mà đảm bảo
cho tế bào luôn ở trạng thái no nước và cây ở trạng thái căng, tươi thuận lợi
cho các hoạt động sinh lý và sinh trưởng phát triển của cây. Ngược lại, nếu
thiếu nước thì sức trương của tế bào giảm xuống, tế bào co lại gây hiện tượng
héo của cây.
Như vậy, nước vừa tham gia cấu trúc nên cơ thể thực vật, vừa tham gia

bị phơi ra ánh sáng hoàn toàn. Vì thế, trong gieo ươm nhà lâm học phải chú ý
đến nhu cầu ánh sáng của cây con (Kimmins, 1998[15]; Nguyễn Xuân Quát,
1985[8]; Nguyễn Văn Thêm, 2002)[10].
2.1.3.2. Nước
Nước đóng vai trò rất quan trọng đối với thực vật, nhất là giai đoạn
vườn ươm. Việc cung cấp nước cho cây con đòi hỏi cần phải đủ về số lượng.
Sự dư thừa hay thiếu hụt nước đều không có lợi cho cây con. Hệ rễ cây con
trong bầu cần cân bằng giữa lượng nước và dưỡng khí để sinh trưởng. Nhiều
nước sẽ tạo ra môi trường quá ẩm, kết quả rễ cây phát triển kém hoặc chết do
thiếu không khí. Vì thế, việc xác định hàm lượng nước thích hợp cho cây con
ở vườn ươm là việc làm rất quan trọng (Larcher, 1983[5]; Nguyễn Văn Sở,
2004)[9].


9

2.2. Những nghiên cứu trên thế giới
Tái sinh tự nhiên của rừng và gieo ươm là một quá trình rất phức tạp,
tuy vậy vấn đề này cũng đã thu hút sự chú ý của nhiều nhà lâm học. Khi
nghiên cứu tái sinh rừng, người ta thường tập trung vào một số loài cây có giá
trị kinh tế. Khi nghiên cứu tái sinh rừng, phần lớn các nhà nghiên cứu thường
hướng vào tìm hiểu sự thiếu hụt ánh sáng của cây con. Năm 1949, Kozlovxki
(Dẫn theo Nguyễn Văn Thêm, 1992)[10] cho rằng, sự thiếu hụt ánh sáng là
thường xuyên đối với cây con. Những nhận định về vai trò của ánh sáng đối
với tái sinh của cây gỗ ở rừng mưa cũng tìm thấy trong các tài liệu của
Richards (1952), Banard (1954) và Baur (1961 – 1962)[1], Khi nghiên cứu
vai trò của những yếu tố tối thiểu đối với sinh trưởng của cây con, Karpov
(1969) và Rusin (1970)(Dẫn theo Nguyễn Văn Thêm, 1992)[ 10] cho rằng, sự
cải thiện điều kiện sinh trưởng của cây con theo yếu tố đa lượng có ảnh hưởng
không đáng kể đến sức sống của cây con. Theo Mazin (1969)[1], ánh sáng sẽ

song nàng (Dipterocarpus dyeriPierre), Nguyễn Tuấn Bình (2002)[2] nhận
thấy chế độ che sáng 25% – 50% là thích hợp cho sinh trưởng của Dầu song
nàng 12 tháng tuổi. Khi nghiên cứu về cây Huỷnh liên (Tecoma stans (L.)
H.B.K) trong giai đoạn 6 tháng tuổi, Nguyễn Thị Cẩm Nhung (2006)[7] nhận
thấy độ che sáng thích hợp là 60%. Vũ Thị Lan và Nguyễn Văn Thêm
(2006)[4] khi nghiên cứu về ảnh hưởng của chế độ che sáng đến sinh trưởng
của gỗ đỏ (Afzelia xylocarpa Craib) nhận thấy rằng độ tàn che thay đổi có ảnh
hưởng rõ rệt đến sinh trưởng đường kính, chiều cao và sinh khối của cây con
gỗ đỏ. Sau 6 tháng, đường kính của gõ đỏ dưới các chế độ che sáng khác nhau
có sự phân hóa thành 4 nhóm; trong đó thấp nhất ở độ tàn che 100%, cao nhất
ở chế độ che sáng 25%. Chiều cao thân cây gõ đỏ 6 tháng tuổi phân hóa thành
3 nhóm; trong đó thấp nhất ở thí nghiệm thức đối chứng, kế đến ở chế độ che
sáng 25% – 75%, cao nhất ở chế độ che sáng 100%, Kết quả nghiên cứu cũng
đã chứng tỏ rằng, giá trị lớn nhất về sinh khối của gõ đỏ 6 tháng tuổi chỉ đạt
được dưới chế độ che sáng 25%, thấp nhất ở chế độ che sáng 100%. Ngoài ra,


ii

LỜI CẢM ƠN
Khóa luận tốt nghiệp là bước cuối cùng đánh dấu sự trưởng thành của
một sinh viên ở giảng đường Đại học. Để trở thành một cử nhân hay kỹ sư
đóng góp những gì mình đã học được cho sự phát triển đất nước. Đồng thời là
cơ hội cho sinh viên vận dụng lý thuyết vào thực tiễn, xây dựng phong cách
làm việc khoa học và chuyên nghiệp. Được sự nhất chí của ban chủ nhiệm
khoa Lâm nghiệp và giáo viên hướng dẫn, tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài
“Nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ che sáng, tưới nước đến sinh trưởng
của cây phay (Duabanga grahis Flora Roxb.ex DC) giai đoạn Gieo ươm
tại trường Đại Học Nông Lâm Thái Nguyên”
Trong thời gian thực hiện đề tài khóa luận tốt nghiệp, dưới sự hướng

chỉ tiêu

Độ sâu tầng
đất (cm)

Mùn

1 - 10

N

P2O5

K2 O

N

P2O5

K2 O

PH

1.766

0.024 0.241

0.035

3.64


0.107

3.04

3.04

3.7

* Đặc điểm khí hậu, thời tiết
Do Trung tâm nghiên cứu Lâm nghiệp vùng núi phía Bắc -Trường Đại
học Nông Lâm Thái Nguyên nằm trong khu vực xã Quyết Thắng ,Thành phố
Thái Nguyên:
Xã Quyết Thắng nằm trong vùng khí hậu nhiệt đới gió mùa, thời tiết
chia làm 4 mùa; Xuân – Hạ – Thu – Đông, song chủ yếu là 2 mùa chính; Mùa
mưa và mùa khô. Mùa mưa từ tháng 4 đến tháng 10, mùa khô từ tháng 11 đến
tháng 3 năm sau.
- Nắng: Số giờ nắng cả năm là 1.588 giờ. Tháng 5 – 6 có số giờ nắng
nhiều nhất (khoảng 170 – 180 giờ).
- Chế độ nhiệt: Nhiệt độ trung bình năm khoảng 22 – 230C. Chênh lệch
nhiệt độ giữa ngày và đêm khoảng 2 – 50C. Nhiệt độ cao tuyệt đối là 37oC,
nhiệt độ thấp tuyệt đối là 3oC.
- Lượng mưa: Trung bình năm khoảng 1500- 2000 mm/năm, tập trung
chủ yếu vào mùa mưa (tháng 6, 7, 8, 9)chiếm 85% lượng mưa cả năm, trong
đó tháng 7 có số ngày mưa nhiều nhất.


13

- Độ ẩm không khí: Trung bình đạt khoảng 82%. Độ ẩm không khí nhìn

kính cổ rễ; Cường độ thoát hơi nước; Sinh khối khô cây Phay ở các công thức
thí nghiệm.
Nghiên cứu ảnh hưởng của chế độ tưới nước đến: Chiều cao;
Đường kính cổ rễ; Sinh khối khô cây Phay ở các công thức thí nghiệm.
3.4. Phương pháp nghiên cứu
3.4.1. Phương pháp kế thừa và chọn lọc số liệu
Sử dụng phương pháp nghiên cứu kế thừa có chọn lọc các tài liệu, kết
quả đã nghiên cứu trước.


15

3.4.2. Phương pháp nghoại nghiệp
Bố trí thí nghiệm
Thí nghiệm 1. Ảnh hưởng của chế độ che sáng
Ảnh hưởng của chế độ che sáng đến sinh trưởng của cây con Phay
được nghiên cứu theo 5 công thức: đối chứng (không che sáng), che sáng
25%, 50%, 75% và 100%. Thí nghiệm được bố trí theo kiểu khối đầy đủ hoàn
toàn ngẫu nhiên một yếu tố với ba lần lặp lại, được thực hiện với 5 công thức
mỗi công thức với ba lần lặp, mỗi lần lặp là 30 cây. Tổng số là: 450 cây.
Số lần nhắc lại

Công thức thí nghiệm

1

CT1

CT3


Hình 3.1. Sơ đồ bố trí thí nghiệm về ảnh hưởng của chế độ che sáng
Hạt giống dùng trong thí nghiệm là những hạt có phẩm chất tốt. Sau khi
xử lý cho hạt no nước trộn với đất mịn gieo vào khay, sau khi cây mọc cấy
vào bầu. Bầu được đặt nổi trên luống, xếp xít nhau. Những biện pháp chăm
sóc (làm cỏ, tưới nước, phòng trừ sâu bệnh…) cây con được thực hiện giống
nhau trên tất cả các công thức thí nghiệm. Thời gian theo dõi thí nghiệm là 6
tháng; trong đó định kỳ đánh giá là 3 tháng và 6 tháng.


iii

DANH MỤC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Kết quả phân tích mẫu đất ...................................................................... 12
Bảng 4.1. Chiều cao cây Phay dưới các chế độ che sáng khác nhau..................... 19
Bảng 4.2. Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với chiều cao cây Phay 3 tháng
tuổi ............................................................................................................ 20
Bảng 4.3. Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với chiều cao cây Phay 6 tháng
tuổi ............................................................................................................ 22
Bảng 4.4: Đường kính cổ rễ cây Phay dưới các chế độ che sáng khác nhau ........ 23
Bảng 4.5. Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với đường kính cổ rễ cây Phay
3 tháng tuổi ............................................................................................... 24
Bảng 4.6. Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với đường kính cổ rễ cây Phay
6 tháng tuổi ............................................................................................... 25
Bảng 4.7: Sinh khối khô cây Phay dưới các chế độ che sáng khác nhau .............. 26
Bảng 4.8. Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với sinh khối khô cây Phay 3
tháng tuổi .................................................................................................. 27
Bảng 4.9. Bảng phân tích phương sai 1 nhân tố đối với sinh khối khô cây Phay 6
tháng tuổi .................................................................................................. 28
Bảng 4.10: Cường độ thoát hơi nước cây Phay dưới các chế độ che sáng khác