Hướng dẫn học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
/

A. PHẦN MỞ ĐẦU:
I. Bối cảnh của đề tài:
Tập làm văn là phân môn có vị trí quan trọng trong quá trình luyện tập
cho học sinh các kĩ năng sử dụng tiếng Việt văn hóa làm công cụ giao tiếp và tư
duy. Tập làm văn nối tiếp một cách tự nhiên những bài học khác trong môn
Tiếng Việt: là sự thể hiện các kĩ năng sản sinh văn hóa (nói, viết) và củng cố các
kĩ năng tiếp nhận văn bản (nghe, đọc) cho học sinh .
Việc dạy Tập làm văn ở Tiểu học góp phần rèn luyện cho học sinh năng
lực sử dụng tiếng mẹ đẻ, tạo điều kiện cho các em giao tiếp trong cuộc sống
hàng ngày và học tốt các môn học khác. Nếu như ở các môn học và phân môn
khác của Tiếng Việt cung cấp cho học sinh một hệ thống kiến thức, rèn luyện
các kỹ năng đó một cách linh hoạt, thực tế và có hệ thống hơn thì chính những
văn bản nói, viết các em có được từ phân môn Tập làm văn theo nghi thức lời
nói, hoặc các đơn thư, các bài văn, các báo cáo, thuyết trình đã thể hiện những
hiểu biết thực tế, những kỹ năng sử dụng Tiếng Việt mà các em được học ở
phân môn Tập làm văn và các môn học khác.
Ở Tiểu học, văn miêu tả chiếm nhiều thời lượng trong các thể loại Tập
làm văn. Nhất là ở giai đoạn cuối cấp (ở lớp 5 văn miêu tả chiếm 65% thời
lượng toàn bộ chương trình Tập làm văn). Văn miêu tả được chia thành các kiểu
bài khác nhau căn cứ vào đối tượng miêu tả. Các kiểu bài miêu tả ở lớp 5 bao
gồm tả cảnh, tả người, tả đồ vật, tả cây cối, tả con vật... Kiểu bài tả cảnh được
học ở đầu năm sau đó học văn tả người cuối cùng là ôn lại văn tả đồ vật và cây
cối ở lớp dưới. Vì miêu tả là một chủ đề khó so với các em. Khi làm bài đòi hỏi
các em phải biết quan sát, phải có sự tinh tế, biết chọn lọc để tả đối tượng một
cách sinh động, gợi cảm, có tâm hồn và xúc cảm. Từ đó sẽ là cơ sở để cung cấp
vốn kiến thức và rèn kỹ năng làm văn cho học sinh sau này.
II. Lí do chọn đề tài:

học Vĩnh Hòa 2 năm học 2012 - 2013.
- Đối tượng nghiên cứu: Học sinh khối lớp 5 trường tiểu học Vĩnh Hòa 2.
IV. Mục đích của đề tài:
Giúp học sinh vận dụng các hiểu biết và kỹ năng về tiếng Việt do các
phân môn khác rèn luyện hoặc cung cấp đồng thời góp phần hoàn thiện chúng.
Rèn luyện cho học sinh các kỹ năng sản sinh văn bản (nói và viết) nhờ vậy mà
tiếng Việt không chỉ là một hệ thống cấu trúc được xem xét từng phần, từng mặt
qua từng phân môn mà trở thành một công cụ sinh động trong quá trình giao
tiếp, tư duy, học tập. Bồi dưỡng vun đắp tình yêu tiếng Việt, biết giữ gìn sự

Trang: 2

Người thực hiện: Phạm Thị Huyền


Hướng dẫn học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
/

trong sáng, giàu đẹp của tiếng Việt, góp phần hình thành nhân cách của con
người Việt Nam.
Như chúng ta đã biết, học sinh lớp 5 là học sinh cuối cấp. Sau khi hoàn
thành chương trình Tiểu học các em phải bước sang một giai đoạn mới đó là bậc
học THCS. Ở bậc học này các em không còn được các thầy cô hướng dẫn và chỉ
bảo tỉ mỉ như bậc Tiểu học mà các em phải tự mình nghiên cứu và phân tích văn
học. Nếu ở Tiểu học cụ thể hơn là ở khối lớp 5 các em không nắm được cách lập
dàn ý cũng như viết được một đoạn văn miêu tả hay thì các em không thể vững
bước và thiếu tự tin để bước sang con đường mới. Chính điều này đã thúc đẩy
tôi tìm ra các biện pháp để “hướng dẫn học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn
văn miêu tả ”. Tôi mong rằng đề tài nghiên cứu của tôi sẽ giúp cho các đồng

thẩm mỹ của người viết. Văn miêu tả mang tính thông báo thẩm mỹ, chứa đựng
tình cảm của người viết, sinh động và tạo ngôn ngữ miêu tả giàu hình ảnh.
Ở lớp 5, các loại bài Tập làm văn đều gắn với các chủ điểm, văn miêu tả
cũng nằm trong cấu trúc đó. Quá trình thực hiện các kỹ năng phân tích đề, quan
sát, tìm ý, viết đoạn là những cơ hội để huy động vốn từ, phong phú hoá vốn từ,
tích cực hoá vốn từ để vẽ lại được cảnh vật, con vật, đồ vật… đồng thời giúp trẻ
hiểu biết được về cuộc sống theo các chủ điểm đã học. Việc phân tích đề, phân
tích dàn bài, lập dàn ý, chia đoạn văn miêu tả góp phần phát triển khả năng phân
tích, tổng hợp, phân loại của học sinh. Tư duy hình tượng của trẻ cũng được rèn
luyện nhờ vận dụng các biện pháp so sánh, nhân hóa …. khi miêu tả.
Như vậy, việc rèn luyện kỹ năng làm văn cho học sinh, theo chương trình
sách giáo khoa mới thì ngoài việc rèn luyện kỹ năng viết văn bản,… Còn chú ý
đến kỹ năng quan sát, lập dàn ý và viết đoạn văn là cơ sở đầu tiên và quan trọng
giúp học sinh viết bài đầy đủ, chính xác.
II. Thực trạng của việc dạy tiết lập dàn ý và viết đoạn văn miêu tả ở lớp 5
tại trường Tiểu học Vĩnh Hòa 2:
1. Thực trạng:
Việc dạy - học Tập làm văn ở Tiểu học nói chung và việc dạy học văn
miêu tả ở lớp 5 nói riêng bên cạnh những điểm tốt, mang lại một số kết quả nhất
định còn khá nhiều nhược điểm và khuyết điểm. Khuyết điểm lớn nhất, dễ thấy
nhất là bệnh công thức, khuôn sáo, máy móc, thiếu tính chân thực trong cả cách
dạy và cách học. Do vậy về phía người học văn miêu tả, thường có những biểu
hiện phổ biến như sau:

Trang: 4

Người thực hiện: Phạm Thị Huyền


Hướng dẫn học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh


8.3

viết

đoạn dàn ý và chưa viết

văn còn lủng củng.
TS
%
14

53.4

được đoạn văn.
TS
%
8

33.3

Như vậy, tỷ lệ học sinh chưa lập được dàn ý và chưa viết được đoạn văn
theo dàn ý đã lập còn khá cao.
2. Nguyên nhân của những tồn tại:
- Sự hướng dẫn của sách giáo khoa chưa cụ thể, chưa dễ hiểu
- Giáo viên chưa chuẩn bị chu đáo khi hướng dẫn học sinh làm bài tập:
không chịu khó nghiên cứu, tìm tòi thêm ở những tài liệu khác ngoài SGK.
- Một số giáo viên vốn từ còn hạn chế.
- Học sinh nhận xét về đoạn văn không đầy đủ
- Học sinh quan sát đối tượng định tả còn đại khái, lướt qua nên không tìm

- Gạch chân những từ ngữ quan trọng trong đề bài.
( Kết quả thu được sau khi thực hiện hai thao tác này giúp người viết sơ bộ
nắm bao quát về đề bài, nhận biết yêu cầu có tính bắt buộc hay chỉ có tính gợi ý
– chỉ dẫn, yêu cầu nào cần tự xác nhận cho bài viết,...)
- Trả lời các câu hỏi để xác định yêu cầu của đề, như: Đề bài yêu cầu viết
theo kiểu bài văn miêu tả nào? Đối tượng miêu tả của bài viết là gì? Mục đích
viết bài văn miêu tả để làm gì? Bài viết sẽ tập trung miêu tả những đặc điểm chủ
yếu nào của đối tượng? Vì sao lại tập trung tả những đối tượng đó? Bài viết

Trang: 6

Người thực hiện: Phạm Thị Huyền


Hướng dẫn học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
/

hướng tới người đọc là ai? Từ ngữ xưng hô xẽ được sử dụng trong bài viết là gì?
Cần lưu ý điểm gì khi sử dụng ngôn ngữ trong bài văn miêu tả?
Việc thực hiện các thao tác trên trong quá trình tìm hiểu đề sẽ giúp học
sinh có hiểu biết đầy đủ về đề văn miêu tả, từ đó có hứng thú hơn khi viết bài
văn và phát huy cao nhất khả năng sáng tạo trong bài văn.
2. Hướng dẫn học sinh tìm ý và lập dàn ý cho bài văn miêu tả:
Tìm ý và lập dàn ý trong làm văn nói chung và trong văn miêu tả nói riêng
là một thao tác, một bước chuẩn bị không thể thiếu, có thể nói nó có vai trò rất
quan trọng đối với học sinh đặc biệt là học sinh Tiểu học. Vì vậy đối với học
sinh lớp 5 thì dàn ý không có gì xa lạ nhưng để lập được một dàn ý chi tiết, đủ ý
và theo đúng bố cục của một bài văn miêu tả để mà học sinh có thể dựa vào đó
viết thành một đoạn văn hay một bài văn hay thì quả thật là rất khó.

+ Phần mở bài: Giới thiệu bao quát về vấn đề định tả.
+ Phần thân bài:
. Tả bao quát
. Tả chi tiết.
. Đôi nét tiêu biểu, nổi bật.
+ Kết bài: Nêu nhận xét hoặc cảm nghĩ của người viết.
Chú ý: Khi lập dàn ý cần cân đối câu từ. Câu không quá dài hay quá ngắn,
mỗi câu cần làm nổi rõ một trọng tâm của bài. Các ý cần chặt chẽ, logíc với
nhau...
3.Hướng dẫn học sinh viết từng phần của bài văn:
3.1. Hướng dẫn học sinh viết phần mở bài:
Mở bài là một phần trong bố cục của bài văn miêu tả. Phần mở bài có
nhiệm vụ giới thiệu nội dung sẽ nói đến yêu cầu của đề bài, hướng vào đề văn,
cần giới thiệu ngắn gọn, cụ thể về đối tượng được miêu tả. Nếu một bài văn có
phần mở bài hay sẽ gây ấn tượng rất lớn cho người đọc.
Có nhiều cách mở bài khác nhau nhưng tùy theo đối tượng và cảm hứng
của mỗi người. Sau đây là một số cách mở bài thường gặp:
a. Mở bài trực tiếp: Giới thiệu ngay người hay sự vật định tả một cách cụ
thể rõ ràng.
Với cách mở bài này giáo viên nên khuyến khích học sinh có khả năng học
văn ở mức trung bình hay yếu vận dụng để viết.
Ví dụ: Em có rất nhiều anh chị em nhưng người mà em yêu quý nhất là bé
Ti, năm nay mới 2 tuổi.

Trang: 8

Người thực hiện: Phạm Thị Huyền


Hướng dẫn học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh

chứa đựng nhiều ý nghĩa quan trọng nhất. Phần thân bài tập trung miêu tả những

Trang: 9

Người thực hiện: Phạm Thị Huyền


Hướng dẫn học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
/

nét nổi bật, riêng biệt nhất của đối tượng. Các ý phải được sắp xếp theo trình tự
hợp lí để đối tượng được miêu tả hiện lên rõ nét, sinh động và biểu cảm.
Điều quan trọng ở phần thân bài là phải biết diễn tả liền mạch suy nghĩ,
cảm xúc của người viết, trong sáng trong tình cảm, sắp xếp các ý thành những
đoạn văn mạch lạc. Mỗi đoạn văn nên tập trung nêu bật, làm rõ một dụng ý miêu
tả. Có thể đó là một ý về không gian, thời gian hoặc một ý về đặc điểm của đối
tượng được tách riêng ra để miêu tả... Không nên sáp nhập tất cả các ý trong
phần thân bài thành một hoặc hai đoạn văn. Do vậy, trong văn miêu tả, học sinh
thường được hướng dẫn quan sát, miêu tả những trình tự hợp lí như sau:
- Miêu tả theo trình tự thời gian: Là cách quan sát sự vật, hiện tượng theo
diễn tiến của thời gian từ lúc bắt đầu đến khi kết thúc, từ mùa này sang mùa
khác, từ tháng này sang tháng khác,...Cái gì xảy ra trước (có trước) thì miêu tả
trước, cái gì xảy ra sau (có sau) thì miêu tả sau. Trình tự này thường được vận
dụng trong bài văn miêu tả cảnh vật, hiện tượng tự nhiên (tả cảnh) hay tả cảnh
sinh hoạt của con người.
- Miêu tả theo trình tự không gian: Là từ quan sát toàn bộ (cái chung) đến
quan sát từng bộ phận (cái riêng) hoặc ngược lại. Tả từ xa đến gần, từ trên
xuống dưới, từ ngoài vào trong, từ trái sang phải,... hoặc ngược lại. Trình tự này
thường được vận dụng khi miêu tả loài vật, cảnh vật, đồ vật, cây cối nói chung.

Khi hướng dẫn học sinh viết kết bài nên lưu ý học sinh cần viết ngắn gọn,
nêu cảm nghĩ sát đề một cách tự nhiên, cố gắng để lại ấn tượng trong lòng người
đọc:
- Bám sát thể loại, kiểu bài văn để viết phần kết bài, trong văn miêu tả cần
phát biểu cảm nghĩ.
- Giọng văn chân thành, tự nhiên, có cảm xúc riêng của bản thân, tránh
cách kết bài sáo rỗng, gượng ép.
- Gắn phần thân bài với phần kết bài một cách chặt chẽ, không chuyển ý
một cách đột ngột, nên liên hệ, khái quát từ những ý chính và nội dung cơ bản
đã triển khai trong phần thân bài.
Có nhiều kiểu kết bài, nhưng thông thường ta hay sử dụng một số kết bài
sau:
a. Kết bài không mở rộng: Cho biết kết cục, không bình luận thêm.
Ví dụ: Tuy bà đã đi xa nhưng hình ảnh bà vẫn luôn đọng mãi trong tâm trí
em.
b. Kết bài mở rộng: Sau khi cho biết kết cục, có lời bình luận thêm, suy
rộng ra các vấn đề khác.
Trang: 11
Huyền

Người thực hiện: Phạm Thị


Hướng dẫn học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
/

Ví dụ: Em rất yêu quê em, dù đi đâu và làm gì em cũng không bao giờ quên
hình bóng quê nhà. Em hứa sẽ cố gắng học tập thật tốt để thành tài sau này trở
về xây dựng quê hương thật giàu đẹp.



Hướng dẫn học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
/

điểm riêng. Nên khi miêu tả cần lưu ý: Tả không gian, thời gian tạo nền chung
cho cảnh vật cần miêu tả và cần kết hợp tả cảnh với tả người. Có như vậy, cảnh
vật mới trở nên ấm áp, đượm tình người.
Nên sử dụng các từ ngữ chỉ màu sắc, hình khối, đường nét, các từ ngữ chỉ
không gian, trạng ngữ chỉ thời gian cần được sử dụng nhiều để phong cảnh được
tả cụ thể hơn, tươi nguyên màu sắc cuộc sống.
4.3. Đối với kiểu bài tả đồ vật:
Mỗi đồ vật đều có những nét riêng về hình dáng, cấu tạo, màu sắc... Đồ
vật luôn gắn bó với đời sống sinh hoạt của con người, vì thế khi miêu tả cần phải
nói tới lợi ích, công dụng của đồ vật ấy, cũng như tình cảm của con người đối
với đồ vật đó. Có như vậy đồ vật hiện lên trong bài văn miêu tả mới sinh động,
cụ thể.
Lời văn trong bài văn miêu tả đồ vật cần có sức sống, sử dụng biện pháp
so sánh, nhân hóa, các động từ, tính từ chỉ hoạt động và phẩm chất của con
người khiến đồ vật vô tri, vô giác cũng trở nên có những suy nghĩ và cử chỉ,
tình cảm giống như con người.
4.4. Đối với kiểu bài tả người:
Tả người cần lưu ý tả được 2 mặt: Tả ngoại hình (hình dáng bên ngoài), tả
tính tình (đời sống nội tâm). Khi tả, phải biết tập trung vào tả những đường nét
ngoại hình tiêu biểu, những cá tính riêng biệt mà ít thấy hoặc không thấy được ở
người khác. Nếu miêu tả ngoại hình (dáng người, làn da, mái tóc, đi đứng...) mà
không miêu tả nội tâm (thái độ, tư tưởng, suy nghĩ,...) và hành động của người
được miêu tả thì con người hiện lên trong bài văn sẽ trở nên đơn điệu, vô hồn,
cứng nhắc. Vì vậy cần đan xen giữa tả ngoại hình và tính tình để làm nổi rõ cuộc

Xuất phát từ thực tiễn của lớp, trong năm học này thực hiện những biện
pháp trên, tôi thấy lớp học có chuyển biến rõ rệt về chất lượng học tập. Trong
giờ học, sự kết hợp của giáo viên và học sinh rất nhịp nhàng, các em tiếp thu bài
tốt, không khí lớp học sôi nổi.
Bảng khảo sát kết quả của học sinh GHKI
HS lập được dàn HS

lập

được HS lập được dàn ý

ý và viết được dàn ý và viết nhưng viết đoạn
Năm học

2012- 2013

TSHS đoạn văn hay
TS
%
24

8

33.3

được đoạn văn . văn còn lủng củng.
TS
%
TS
%

Qua quá trình thực nghiệm đề tài nghiên cứu “ Hướng dẫn học sinh lớp
5 lập dàn ý và viết đoạn văn miêu tả”, tôi đã rút ra được một số kinh nghiệm cho
bản thân như sau:
Trước khi dạy các dạng bài Tập làm văn về “Lập dàn ý và viết đoạn văn
miêu tả ” mỗi giáo viên cần phải tìm hiểu kĩ yêu cầu của chủ đề từ đó tìm tài liệu
nghiên cứu để tìm ra các phương pháp cũng như hình thức giảng dạy khác nhau
để hướng dẫn học sinh lập được dàn ý chi tiết cho bài văn miêu tả. Để giúp học
sinh viết được bài văn hay cũng như đạt kết quả cao trong học tập, giáo viên
phải có các bước hướng dẫn cụ thể, rõ ràng thông qua hệ thống câu hỏi cụ thể để
học sinh trả lời. Từ đó học sinh cảm thấy không ngại, không sợ học tiết tập làm
văn vì học sinh đã nắm được các trình tự quan sát được nhiều hơn, cụ thể hơn, tỷ
mỉ hơn. Khi viết đoạn văn các em đã có sẵn nội dung từ khâu quan sát, lập dàn
ý. Như vậy việc viết đoạn văn trở lên thuận tiện hơn rất nhiều không hề mơ hồ
đối với các em nữa. Các em tích cực chủ động tham gia chiếm lĩnh kiến thức và
rèn luyện kỹ năng, hứng thú khi làm bài tập. Đồng thời mỗi giáo viên cần thực
hiện tốt các biện pháp sau:
-Rèn luyện cho học sinh kĩ năng tìm hiểu đề văn miêu tả
-Hướng dẫn học sinh tìm ý và lập dàn ý cho bài văn miêu tả.
Trang: 15
Huyền

Người thực hiện: Phạm Thị


Hướng dẫn học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
/

-Hướng dẫn học sinh viết từng phần của bài văn.
-Hướng dẫn học sinh lưu ý khi làm từng kiểu văn miêu tả.

Người thực hiện: Phạm Thị


Hướng dẫn học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
/

văn miêu tả . Do còn hạn chế nhiều về năng lực và điều kiện khách quan nên
giải pháp trong sáng kiến của tôi không tránh khỏi những thiếu xót. Vì vậy tôi
mong nhận được sự chỉ bảo quý báu của cấp trên và các bạn đồng nghiệp.
Xin chân thành cảm ơn!
Vĩnh Hòa, ngày 30 tháng 10 năm
2012
Người thực hiện:

Phạm Thị Huyền

TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Sách giáo khoa và sách giáo viên Tiếng Việt 5 – tập1, tập 2 (Nguyễn Minh
Thuyết - NXB GD 2010).
2. Giáo trình phương pháp dạy học Tiếng Việt - tập 1 (Lê Phương Nga - NXB
GD 1998).
3. Giáo trình Phương pháp dạy học Tiếng Việt - tập 2 (Lê Phương Nga, Nguyễn
Trí - NXB GD 2001).
4. Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên cho giáo viên tiểu học chu kỳ III (2003
-2007) tập 2, NXB GD 2005.
Trang: 17
Huyền

Người thực hiện: Phạm Thị

3
3
3


Hướng dẫn học sinh lớp 5 lập dàn ý và viết đoạn văn tả cảnh
///////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////////
/

II/ Thực trạng vấn đề .
III/ Các biện pháp đã tiến hành .
1/ Rèn luyện cho học sinh kĩ năng tìm hiểu đề văn miêu tả.
2/ Hướng dẫn học sinh tìm ý và lập dàn ý cho bài văn miêu tả.
3/ Hướng dẫn học sinh viết từng phần của bài văn .
3.1/ Hướng dẫn học sinh viết phần mở bài.
3.2/ Hướng dẫn học sinh viết phần thân bài. .
3.3/ Hướng dẫn học sinh viết phần kết bài. .
4./ 4/ Hướng dẫn học sinh lưu ý khi làm từng kiểu văn miêu tả.
IV/ Hiệu quả.
C/ PHẦN KẾT LUẬN.
I/ Bài học kinh nghiệm.
II/ Ý nghĩa.
III/ Khả năng ứng dụng.
IV/ Kiến nghị, đề xuất.

4
6
6
6
8


.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
.................................................................................................................................
U Minh Thượng, ngày......tháng.......năm 2013
Chủ tịch HĐTĐ
(TRƯỞNG PHÒNG)

Trang: 20
Huyền

Người thực hiện: Phạm Thị