Kinh nghim: ứng dụng sơ đồ t duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu
tả lớp 5

PHềNG GIO DC- O TO HUYN PH C
TRNG TIU HC TNG TRN


KINH NGHIM

NG DNG S T DUY LP DN í
TRONG DY HC VN MIấU T LP 5

Ngi thc hin: Doón Trung Phỏt

1


Kinh nghim: ứng dụng sơ đồ t duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu
tả lớp 5

MC LC
Trang
PHN I. PHN M U

3

I. L DO CHN TI

3

II. MC CH NGHIấN CU


PHN III. KT LUN

34

I. BI HC KINH NGHIM

34

II. IU KIN THC HIN TI

37

III. KIN NGH XUT

38

LI CM N

40

TI LIU THAM KHO

Ngi thc hin: Doón Trung Phỏt

41

2




Kinh nghim: ứng dụng sơ đồ t duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu
tả lớp 5
hc sinh. Thụng qua mụn hc m hỡnh thnh nờn con ngi mi vi vn kin thc,
vi trỡnh vn húa, cú nng lc kt hp nhng tinh hoa vn húa dõn tc kt hp
vi sc mnh thi i. Thc tin ó chng minh iu ú. Do ú vic quan tõm, bi
dng cỏc em cú kin thc, k nng v qua ú bi dng tỡnh cm cho cỏc em l
vic khụng th thiu.
Phõn mụn Tp lm vn trong chng trỡnh Ting Vit hi t y kin thc, k
nng ca nhiu phõn mụn khỏc ca chng trỡnh Ting Vit. Nú phn ỏnh tng
i y kt qu hc tp cỏc phõn mụn khỏc, mụn hc khỏc, vn hiu bit, k
nng v c bit nú th hin tỡnh cm, nhõn cỏch ca cỏc em qua bi tp lm vn.
Bờn cnh ú phõn mụn cũn cung cp cho hc sinh nhng kin thc s gin v
Ting Vit v nhng hiu bit s gin v xó hi, t nhiờn, con ngi, v vn hoỏ,
vn hc Vit Nam v nc ngoi.
Bi dng tỡnh yờu ting Vit v hỡnh thnh thúi quen gi gỡn s trong sỏng,
giu p ca ting Vit gúp phn hỡnh thnh nhõn cỏch con ngi Vit Nam xó hi
ch ngha.
Hc Ting Vit núi chung, phõn mụn Tp lm vn núi riờng, hc sinh c
trang b nhng kin thc c bn v ti cn thit giỳp cỏc em ho nhp vi cng
ng v phỏt trin cựng vi s phỏt trin ca xó hi. Cựng vi mụn Toỏn v mt s
mụn khỏc, nhng kin thc ca mụn Ting Vit, phõn mụn Tp lm vn s l
nhng hnh trang trờn bc ng a cỏc em i khỏm phỏ, tỡm hiu, nghiờn cu
th gii xung quanh v kho tng tri thc vụ tn ca loi ngi. Trong ú phõn mụn
Tp lm vn l phõn mụn thc hnh, tng hp ca tt c cỏc phõn mụn thuc mụn
Ting Vit (Tp c, Luyn t v cõu, Chớnh t, K chuyn ). Chớnh vỡ th, vic
dy v hc Tp lm vn c bit l th loi vn miờu t l vn luụn luụn cn cú
s i mi. Khụng th c ỏp dng mói phng phỏp, k thut, ng dng c, giỏo
ỏn c vo dy hc m li mong cú cht lng thc s c.


ra chỡa khúa gii quyt vn m bn thõn v cỏc ng nghip t ra. S t
duy giỳp gỡ cho HS trong mụn Tp lm vn ? Qua vic ging dy, ng dng S
t duy vo mụn hc, bn thõn tụi thy c vai trũ rt ln ca vic ng dng
S t duy vo mụn hc.
Ngi thc hin: Doón Trung Phỏt

5


Kinh nghim: ứng dụng sơ đồ t duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu
tả lớp 5
Qua thc t ging dy tụi thy c vng mc ca hc sinh khi hc tp phõn
mụn ny. Trn tr v suy ngh ó lụi cun tụi i phõn tớch, tỡm hiu nguyờn nhõn v
tỡm tũi nhng bin phỏp giỳp hc sinh vt qua khú khn hc tt hn. Nhng
bin phỏp, ng dng ca tụi ó c th nghim v ỏp dng cú hiu qu cao.Vi
kinh nghim nhiu nm l giỏo viờn ng lp, nhiu nm trc tip dy t 4-5 tụi
nhn rừ v trớ v tm quan trng ca vic dy v hc mụn Ting Vit. Trong ú, dy
v hc phõn mụn Tp lm vn c bit l lp dn ý cho bi vn th loi vn miờu
t.
T nhng lý do khỏch quan v ch quan trờn, khc phc nhng hn ch trong
vic dy Tp lm vn Tiu hc, gúp phn nõng cao cht lng dy hc trong nh
trng. Vi tinh thn hc hi, dỏm ngh dỏm lm vn lờn trong i mi sỏng to,
tụi mnh dn trao i kinh nghim v ng dng S t duy lp dn ý trong
dy hc vn miờu t lp 5. ú cng chớnh l lớ do tụi chn ti ng dng S
t duy lp dn ý trong dy hc vn miờu t lp 5 ny nghiờn cu.
II. MC CH NGHIấN CU
Ch ra cỏch s dng S t duy, vn dng S t duy vo vic lp dn ý
trong dy hc vn miờu t lp 5.
xut cỏch ng dng S t duy vo vic lp dn ý trong dy hc vn miờu
t lp 5, nhm nõng cao hiu qu dy hc vn miờu t lp 5 núi riờng v Tp lm

7


Kinh nghim: ứng dụng sơ đồ t duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu
tả lớp 5

PHN II. NI DUNG
I. THC TRNG CA VIC DY LP DN í CHO BI VN MIấU T.
1. V phớa giỏo viờn
ging dy chng trỡnh Tp lm vn lp 5 t hiu qu cao thỡ cn mt
i ng giỏo viờn khụng ch cú lũng nhit tỡnh, cú kinh nghim m cũn phi cú kin
thc, cú trỡnh , cú nng lc gii quyt cỏc vn , t duy luụn luụn i mi.
Mnh dn ỏp dng nhng phng phỏp, k thut, nhng ng dng mi l rt quan
trng. Dy Tp lm vn l vic rốn luyn cho hc sinh kh nng t chc giao tip,
t chc li núi ngay t khi hc sinh hc sinh bt u i hc, õy l mt vic lm ht
sc khú khn m khụng phi giỏo viờn no cng thc hin c. Thng thỡ giỏo
viờn no cng dy ỳng, quy trỡnh cỏc phõn mụn nh Tp c, Luyn t v
cõu, thm chớ cú nhiu giỏo viờn cũn dy rt tt cỏc phõn mụn ny. Nhng vi
phõn mụn Tp lm vn thỡ rt him khi cú giỏo viờn no cú dng cm chn nú
lm phõn mụn hi ging, cng cú rt ớt giỏo viờn cú kh nng dy mt gi Tp lm
vn sinh ng, hp dn.
Qua thc t tụi thy :
- Mt s giỏo viờn cũn lỳng tỳng trong vic hoch nh chng trỡnh, cha
hiu ht ý ca sỏch giỏo khoa, cha nhn thc c tm quan trng ca vic dy
Tp lm vn.
Ngi thc hin: Doón Trung Phỏt

8



9


Kinh nghim: ứng dụng sơ đồ t duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu
tả lớp 5
s t v i tng gn gi, n gin, khụng cn chun b, chỳ ý nhiu cng vit
c.
2. V phớa hc sinh
tiu hc, ln u tiờn hc sinh c hc vit vn miờu t. Cỏc em gp
nhiu khú khn c v tri thc, phng phỏp hiu bit v cm xỳc v i tng miờu
t. Cỏc em ly õu ra hiu bit v cõy ang ra hoa, ra qu, v anh cụng nhõn ang
xõy nh, thy cụ ang ging dy trờn lp, b, m chun b ba n hay chm súc con
cỏi,..... Nu khụng c quan sỏt hu nh cỏc em s khụng cú gỡ hi tng v cỏc
i tng miờu t nu lin ngay trc tit lm bi vn cỏc em khụng c n tn
ni xem xột, nhn xột. Ngoi ra, miờu t theo u bi cho sn liu cỏc em cú cm
xỳc lm bi khụng ? Nhng khú khn v ni dung cng c nhõn lờn do cỏc
em cha nm c phng phỏp quan sỏt, b cc bi miờu t, s dng ngụn ng
miờu t. Vỡ vy, cn xem xột cỏc bi miờu t bc Tiu hc l nhng bi tp ban
u luyn cỏc k nng miờu t. Cú nh vy vic ỏnh giỏ mi phn ỏnh ỳng yờu
cu ca chng trỡnh v cú tỏc dng i vi hc sinh.
Hin nay cú rt nhiu loi sỏch tham kho cho H, giỳp cho H cú cỏi nhỡn a
dng, phong phỳ hn. Nhng nhng cun sỏch tham kho ca phõn mụn Tp lm
vn li thng a ra cỏc bi vn mu hon chnh nờn khi lm vn cỏc em thng
da dm, li vo bi mu, cú khi cũn sao chộp y nguyờn bi vn mu vo bi lm
ca mỡnh. Cỏch cm, cỏch ngh ca cỏc em khụng phong phỳ m thng i theo li
mũn khuụn sỏo, t nht. Mt thc t na ú l hc sinh lp 5 tuy cỏc em ú c
tip xỳc v thc hnh cỏc bi tp lm vn lp 2 v lp 3 v c bit chng trỡnh
TLV lp 4 th loi miờu t xong cỏc em vn vit vn theo kiu cụng thc cng
nhc, cõu vn ch dng mc cú ch ng, v ng rt ớt nhng cõu vn cú s
dng cỏc bin phỏp ngh thut, bi vn thiu sinh ng, hp dn.

S s
31
26
29

Kt qu
Gii
Khỏ
TBỡnh
9,7% 16,1%
61,3%
11,5% 23,1%
57,7%
10,4% 24,1%
48,3%

Ghi chỳ
Yu, kộm
12,9%
7,7%
17,2%

T kt qu trờn, theo ỏnh giỏ ch quan, tụi nhn thy a s hc sinh bit
trỡnh by bi vn theo b cc ba phn rừ rng nhng bi s si, t ng nghốo nn,
a s u theo s hng dn gi ý ca thy cụ. Nhng bi cú s sỏng to rt ớt.
Chng trỡnh phõn mụn Tp lm vn lp 4 hin ang hc th loi bi miờu t, nhỡn
chung cỏc em ó nm c cu trỳc mt bi vn miờu t nhng bi lm ca cỏc em
cũn vit theo mt li mũn khuụn sỏo, kộm hp dn, ớt cm xỳc v nghốo hỡnh nh,
c bit l cỏc em cha bit s dng cỏc bin phỏp tu t, cỏc bin phỏp ngh thut
nh so sỏnh, nhõn hoỏ,V mt cu to cõu cỏc em cng cũn mc rt nhiu li v

hc, cụng c ny cú th c s dng bin nhng ý tng v suy ngh ri rc,
tn mn thnh S cú cu trỳc v hỡnh nh rừ rng. Hn na , nú giỳp H liờn kt v
gi nh li nhng kinh nghim ó cú, lm cho ý tng ca cỏc em thờm phn

Ngi thc hin: Doón Trung Phỏt

12


Kinh nghim: ứng dụng sơ đồ t duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu
tả lớp 5
phong phỳ, sỏng to. Vic dy hc sinh ng dng STD vo lp dn ý cho bi vn
miờu t c thc hin qua :

1. Hng dn hc sinh v S t duy trong vn miờu t (Giai
on 1).
Cu trỳc ca mt STD gm cú : Phn ch (ni dung chớnh) ; Cỏc nhỏnh
chớnh (trin khai cho cho ch ) ; Nhỏnh ph (trin khai cho nhỏnh chớnh) ; Phn
kớ hiu, biu tng, tranh nh,... kốm theo lm cho s thờm sinh ng, d
hỡnh dung, liờn tng.
- Trc khi giỳp hc sinh vn dng STD vo vic lp dn ý cho bi vn miờu t
nht thit giỏo viờn phi giỳp H hiu v STD, bit cỏch v STD, ng dng trong
mụn hc, cỏc dng bi m giỏo viờn nh s ng dng STD.
- Cụng vic ny l rt quan trng, giỏo viờn cn thc hin mt cỏch nghiờm tỳc, cú
s chun b k, d trự tt nhng tỡnh hung xy ra khi hng dn H.
Giỏo viờn giỳp H thy c cỏc cụng vic sau :
a) Chun b
- Vt dng : T giy trng vi kớch thc phự hp mc ớch dy hc ca G, bi hc
ca H, hp bỳt sỏp nhiu mu.
- Xỏc nh yờu cu ca , cỏc t khúa lm ch cho S .

- Kim tra li tng th S xem cú cõn i v hp lớ cha.
d) Th hin
T STD m H ó hon thnh, H phi :
- Din t bng ý li núi.
- Din t ý bng cỏch vit cõu, on, bi.
* Mt s lu ý khi hng dn H v STD :
- m bo cho yờu cu xỏc lp trng tõm miờu t, mu sc v kớch thc ca cỏc
nhỏnh (chớnh, ph) phi th hin im nhn ca cỏc trng tõm miờu t ; th hin s
liờn kt gia cỏc ý khỏc bc v cựng bc ; mu sc cũn cú th dựng th hin cm
xỳc, c trng ca i tng miờu t.

Ngi thc hin: Doón Trung Phỏt

14


Kinh nghim: ứng dụng sơ đồ t duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu
tả lớp 5
- STD thng trỡnh by theo chiu ngang, mi dũng ch cú mt t ng khúa (hoc
tranh, nh) c t trờn vch liờn kt v nhỏnh chớnh c ni vi ch bng nột
m ; s l mt h thng m, khụng gii hn nhng liờn tng c ỏo v i
tng miờu t, bt kỡ t ng no trong s cng cú th m rng ý thnh mt
chựm cỏc liờn kt. õy l nhng yờu cu m bo tớnh mch lc v c ỏo ca
ca STD.
- kớch thớch nhng liờn tng thỳ v, G cú th xõy dng h thng cõu hi nhm
khc phc ro cn t duy. Hng dn H dựng bin phỏp so sỏnh, nhõn húa trong
quỏ trỡnh liờn tng, din t.
- õy l vic lm rt cn thit bi trc khi ng dng STD nht thit H phi hiu
v STD, bit cỏch v ri mi n ng dng nú vo cụng vic lp dn ý cho bi
vn.

2. Cỏch tin hnh : Dựng STD khỏi quỏt kin thc v cu to bi vn miờu t.
- Vic v s t duy giai on ny cỏch tt nht l t chc cho H lm vic theo
nhúm.
- G t chc cho H thc hin qua cỏc bc c th nh sau :
Bc 1. Chun b
- Dng c : Giy trng A4, bỳt mu.
- Phng hng : Xỏc nh ch chớnh ca s l Cu to bi vn miờu t.
Bc 2. Tin hnh
- t t giy A4 nm ngang.
- G giỳp H c th húa ch bng cỏc t ng khúa (hoc hỡnh nh). t bỳt v vo
gia trang giy v lm ni bt ch (Cu to bi vn miờu t ) theo phong cỏch
riờng.
- Cõu hi gi m ca G :
Ngi thc hin: Doón Trung Phỏt

17


Kinh nghim: ứng dụng sơ đồ t duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu
tả lớp 5
+ Bi vn miờu t c cu to gm my phn? (Bc 1)
+ Trong tng phn, nờn trỡnh by nhng ni dung gỡ ? (Bc 2 )
+ Trong tng ni dung, cú th trin khai ý chi tit hn na c khụng? (Bc 3)
- G gi ý cho H thy c :
+ Mi cõu hi gi ý l mt ni dung cn trin khai, mi ni dung l mt nhỏnh ca
s . Trờn mi nhỏnh, H cũn cú th trin khai tip cỏc ý nh, b sung hỡnh nh, kớ
hiu cho nhỏnh ú.
+ Lu ý v mu sc, tớnh phõn bc ca s . Cui cựng, H dựng mi tờn ch s
gn kt ý ny ý kia, hoc ỏnh s th t , v cỏc ng bao quỏt gom ý.
Bc 3. Hon thin

tả lớp 5

3. ng dng s t duy hng dn hc sinh lp dn ý cho bi
vn miờu t lp 5- Cu to bi vn t cnh (Giai on 3)
1. Mc tiờu : T cu to bi vn miờu t G giỳp H bit phõn tớch cu to ca mt
bi vn t cnh c th.
- Thụng qua cu to bi vn t cnh núi chung m H cú th ỏp dng cho mi i
tng miờu t l cn ma, cnh sụng nc, h, cnh p quờ hng, cnh p mt
ni em c n thm, ....
2. Cỏch tin hnh : Dựng STD phõn tớch cu ca bi vn Quang cnh lng
mc ngy mựa (Tụ Hoi ) (SGK Ting Vit 5, tp 1, trang 10 ) - Bi minh ha.
- G t chc cho H thc hin qua cỏc bc c th nh sau :
Bc 1. Chun b
Dng c : Giy trng A4, bỳt mu, mt s tranh nh (G, H chun b trc).
Phng hng : Xỏc nh ch chớnh ca s l Quang cnh lng mc ngy
mựa
Bc 2. Tin hnh
t t giy A4 nm ngang.
H c th húa ch bng cỏc t ng khúa (Tỏc gi miờu t tng b phn ca cnh
nờn t ng khúa trin khai ch l nhng t th hin tng phn ca cnh).
Cõu hi gi m ca G :
+ Tỏc gi miờu t cnh lng mc ngy mựa theo trỡnh t no ?
+ Tỏc gi chn miờu t nhng b phn no ca cnh ? (Bc 1)
+ Trong tng b phn ca cnh, tỏc gi ó chn lc nhng cnh vt c th no ?
Tỏc gi dựng cỏc giỏc quan no qua sỏt tng cnh vt ú ? (Bc 2)
+ Tỏc gi miờu t cnh vt thụng qua cỏc t ng no ? (Bc 3 )
+ Cỏc em cú th dựng nhng hỡnh nh no minh ha cho cỏc t ng ú ?
Bc 3. Hon thin
Ngi thc hin: Doón Trung Phỏt


tả lớp 5

Ngi thc hin: Doón Trung Phỏt

22


Kinh nghim: ứng dụng sơ đồ t duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu
tả lớp 5

4. ng dng s t duy hng dn hc sinh lp dn ý cho bi
vn miờu t lp 5- Cu to bi vn t ngi. (Giai on 3)
1. Mc tiờu : Qua STD do chớnh cỏc em v G giỳp H bit phõn tớch cu to ca
mt bi vn t ngi c th.
- Thụng qua cu to bi vn t ngi núi chung m H cú th ỏp dng cho mi i
tng miờu t dự ngi ú l ai (d nhiờn ú phi l ngi H ó c tip xỳc trc
tip hay giỏn tip).
2. Cỏch tin hnh : Dựng STD phõn tớch cu ca bi vn Hng A Chỏng
(Ma Vn Khỏng ) (SGK Ting Vit 5, tp 1, trang 119 ) - Bi minh ha
- Vic v s t duy giai on ny vỡ H ó c tip cn, ng dng vi bi vn
t cnh ri G cú th t chc cho H lm vic theo nhúm, cỏ nhõn hay nhúm nh.
- Giỏo viờn t chc cho H thc hin qua cỏc bc c th nh sau :
Bc 1. Chun b
Dng c : PHT cỏ nhõn (giy trng A4), bỳt mu, tranh nh v Hng A Chỏng (G,
H chun b trc).
Phng hng : Xỏc nh ch chớnh ca s l Hng A Chỏng
Bc 2. Tin hnh
t t giy A4 nm ngang.
H c th húa ch bng cỏc t ng khúa.
Cõu hi gi m ca G :



Kinh nghim: ứng dụng sơ đồ t duy để lập dàn ý trong dạy học văn miêu
tả lớp 5

Ngi thc hin: Doón Trung Phỏt

25