SỬ DỤNG BĐTD ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC TIN HỌC LỚP 11 PHẦN ÔN TẬP
CHƯƠNG III:CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Đơn vị: Trường THPT Kiệm Tân
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SỬ DỤNG BẢN ĐỒ TƯ DUY ĐỂ NÂNG CAO HIỆU
QUẢ DẠY HỌC TIN HỌC LỚP 11 PHẦN ÔN TẬP
CHƯƠNG III:
CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
Người thực hiện: TRƯƠNG TIẾN VỤ
Lĩnh vực nghiên cứu:
Quản lý giáo dục 
Phương pháp dạy học bộ môn 
Lĩnh vực khác: 
Có đính kèm:
 Mô hình  Đĩa CD (DVD)  Phim ảnh  Hiện vật khác
Năm học: 2013 -2014
1
SỬ DỤNG BĐTD ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC TIN HỌC LỚP 11 PHẦN ÔN TẬP
CHƯƠNG III:CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC
I. THÔNG TIN CHUNG VỀ CÁ NHÂN
1. Họ tên: TRƯƠNG TIẾN VỤ
2. Ngày, tháng, năm sinh: 20/07/1986
3. Giới tính: Nam
4. Địa chỉ: Ấp Gia Yên – Xã Gia Tân 3 – Huyện Thống Nhất – Tỉnh Đồng Nai
5. Điện thoại: 0965353634
6. Email: [email protected]
7. Chức vụ: Giáo viên
8. Đơn vị công tác: Trường THPT Kiệm Tân
II. TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

2.1 Ứng dụng sơ đồ tư duy trong dạy học 13
Ứng dụng trong làm việc tổ, nhóm 14
Ứng dụng trong nghiên cứu khoa học 14
2.2 Xây dựng và sử dụng sơ đồ tư duy cho bài học ôn tập về cấu trúc rẽ nhánh và lặp 14
2.2.1 Nhiệm vụ và cấu trúc của bài ôn tập, luyện tập 14
2.2.2 Xây dựng và sử dụng SĐTD cho bài ôn tập chương III: cấu trúc rẽ nhánh và lặp
(phần kiến thức cần nắm vững) 15
2.2.2.1 Mục tiêu bài học: 15
2.2.2.2 Chuẩn bị: 16
2.2.2.3 Tóm tắt nội dung của bài: 16
2.2.2.4 Ứng dụng SĐTD 17
IV. HIỆU QỦA CỦA ĐỀ TÀI: 19
V. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG 21
PHỤ LỤC MỘT SỐ BĐTD HỌC SINH ĐÃ THỰC HIỆN 23
DANH MỤC CHỮ CÁI VIẾT TẮT 27
3
SỬ DỤNG BĐTD ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC TIN HỌC LỚP 11 PHẦN ÔN TẬP
CHƯƠNG III:CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
SỬ DỤNG SƠ ĐỒ TƯ DUY ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY
HỌC TIN HỌC LỚP 11 PHẦN ÔN TẬP
CHƯƠNG III:CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Đổi mới phương pháp dạy học (PPDH) là một trong những nhiệm vụ quan
trọng của cải cách giáo dục cũng như cải cách cấp trung học phổ thông. Hiện
nay vấn đề đổi mới PPDH nói chung cũng như đổi mới PPDH Tin học nói riêng
đã được pháp chế hóa trong điều 28, Luật Giáo dục: “Phương pháp giáo dục
phổ thông phải phát huy tính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh,
phù hợp với đặc điểm của từng lớp học, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự
học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào
thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thú học tập cho học

Nội. 2005): “Tư duy là sản phẩm cao nhất của vật chất được tổ chức một cách đặc
biệt - Bộ não người Tư duy phản ánh tích cực hiện thực khách quan dưới dạng
các khái niệm, sự phán đoán, lý luận .v.v ”
1.2. Đặc điểm của tư duy
a. Tính “có vấn đề” của tư duy
Tư duy chỉ xuất hiện khi gặp những hoàn cảnh, những tình huống có vấn đề;
những tình huống chứa một mục đích mới, một vấn đề mới mà vốn hiểu biết cũ,
phương pháp hành động đã biết không thể giải quyết, buộc con người phải vượt
khỏi những phạm vi những hiểu biết trước đây và đi tìm cái mới. Muốn giải quyết
vấn đề mới đó, đạt được mục đích mới đó, con người phải tìm cách giải quyết mới.
Điều đó buộc con người phải suy nghĩ, tức là con người phải tư duy.
b. Tư duy lôgic
Tư duy lôgic là tư duy về mối quan hệ nhân quả mang tính tất yếu, tính quy
luật. Vì vậy các yếu tố, đối tượng (gọi chung là các yếu tố) trong tư duy lôgic bắt
5
SỬ DỤNG BĐTD ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC TIN HỌC LỚP 11 PHẦN ÔN TẬP
CHƯƠNG III:CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
buộc phải có quan hệ với nhau, trong đó có yếu tố là nguyên nhân, là tiền đề, yếu
tố còn lại là kết quả, là kết luận.
c. Tư duy khoa học
Tư duy khoa học là tư duy có mục đích đảm bảo sự chính xác, hợp với các
quy luật tự nhiên và dựa trên các chứng cứ xác thực. Vì vậy tư duy khoa học là tư
duy lôgic biện chứng duy vật. Yêu cầu đối với tư duy khoa học là các kết luận của
tư duy khoa học phải kiểm chứng được và được kiểm chứng. Khoa học nghiên cứu
sâu về từng hiện tượng, sự vật và các mối quan hệ trực tiếp, vì vậy tính chất chủ
yếu của tư duy khoa học là phân tích, hay đặc trưng của tư duy khoa học là tư duy
phân tích.
2 Sơ đồ tư duy:
2.1 Khái niệm sơ đồ tư duy
SĐTD (Mindmap): là phương pháp được đưa ra như là một phương tiện mạnh để tận dụng khả năng ghi nhận hình

ý tưởng mới, các suy nghĩ mới.
• Màu sắc – luôn sử dụng màu sắc bởi vì màu sắc cũng có kích thích não như
hình ảnh. Màu sắc mang đến cho SĐTD những rung động cộng hưởng, mang lại
sức sống và năng lượng vô tận cho tư duy sáng tạo và nó cũng thật vui mắt.
• Hình ảnh – do hình ảnh có giá trị tương đương cả nghìn từ và giúp chúng ta
sử dụng trí tưởng tượng của mình. Một hình ảnh thú vị giúp chúng ta tập trung vào
những điểm quan trọng và làm bộ não của chúng ta phấn chấn hơn.
2.3 Cách tạo sơ đồ tư duy:
• Viết tên chủ đề ở trung tâm, hay vẽ một hình ảnh phản ánh chủ đề.
• Từ chủ đề trung tâm, vẽ các nhánh chính. Trên mỗi nhánh chính viết một
khái niệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ đề, viết bằng CHỮ IN HOA. Nhánh
và chữ viết trên đó được vẽ và viết cùng một màu. Nhánh chính đó được nối với
chủ đề trung tâm. Chỉ sử dụng các thuật ngữ quan trọng để viết trên các nhánh.
• Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nội dung thuộc
nhánh chính đó. Các chữ trên nhánh phụ được viết bằng chữ in thường.
• Tiếp tục như vậy ở các tầng phụ tiếp theo.
7
SỬ DỤNG BĐTD ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC TIN HỌC LỚP 11 PHẦN ÔN TẬP
CHƯƠNG III:CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
Một số lưu ý khi vẽ sơ đồ tư duy:
- Sử dụng hình ảnh minh hoạ nếu có thể thay cho chữ viết cho mỗi ý
- Mỗi ý, nếu không thể dùng hình phải rút xuống tối đa thành một từ khoá
ngắn gọn
- Tâm ý nên được để tự do tối đa. Bạn có thể nảy sinh ý tuởng nhanh hơn là
khi viết ra.
- Các kí hiệu hay biểu tượng qua hình vẽ sẽ làm bản đồ sống động hơn
- Các hình mũi tên thường chỉ ra chiều hướng và kiểu liên hệ giữa các đối
tượng.
- Các hình vẽ để hình tượng hoá các ý và giúp biểu thị các kiểu lời giải.
- Biểu thị các đặc tính kĩ thuật (thí dụ khi muốn dùng phưong pháp hoá học thì

tưởng tượng của mình. Một hình ảnh ở trung tâm sẽ giúp chúng ta tập trung được
vào chủ đề và làm cho chúng ta hưng phấn hơn.
2. Luôn sử dụng màu sắc. Bởi vì màu sắc cũng có tác dụng kích thích não như
hình ảnh
3. Nối các nhánh chính (cấp một) đến hình ảnh trung tâm, nối các nhánh
nhánh cấp hai đến các nhánh cấp một, nối các nhánh cấp ba đến nhánh cấp hai,….
bằng các đường kẻ. Các đường kẻ càng ở gần hình ảnh trung tâm thì càng được tô
đậm hơn, dày hơn. Khi chúng ta nối các đường với nhau, bạn sẽ hiểu và nhớ nhiều
thứ hơn rất nhiều do bộ não của chúng ta làm việc bằng sự liên tưởng
4. Mỗi từ/ảnh/ý nên đứng độc lập và được nằm trên một đường kẻ
9
SỬ DỤNG BĐTD ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC TIN HỌC LỚP 11 PHẦN ÔN TẬP
CHƯƠNG III:CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
5. Tạo ra một kiểu bản đồ riêng cho mình (Kiểu đường kẻ, màu sắc,…)
6. Nên dùng các đường kẻ cong thay vì các đường thẳng vì các đường cong
được tổ chức rõ ràng sẽ thu hút được sự chú ý của mắt hơn rất nhiều
7. Bố trí thông tin đều quanh hình ảnh trung tâm.
2.4 Vai trò, ý nghĩa và tác dụng của Mindmap
- Ý chính ở trung tâm và được xác định rõ hơn.
- Quan hệ tương hỗ giữa mỗi ý được chỉ ra tường tận. Ý càng quan trọng thì
sẽ nằm vị trí càng gần với ý chính.
- Liên hệ giữa các khái niệm then chốt sẽ được tiếp nhận lập tức bằng thị giác.
- Ôn tập và ghi nhớ sẽ hiệu quả và nhanh hơn.
- Thêm thông tin (ý) dễ dàng hơn bằng cách vẽ chèn thêm vào bản đồ.
- Mỗi bản đồ sẽ phân biệt nhau tạo sự dễ dàng cho việc gợi nhớ.
- Các ý mới có thể được đặt vào đúng vị trí trên hình một cách dễ dàng, bất
chấp thứ tự của sự trình bày, tạo điều kiện cho việc thay đổi một cách nhanh chóng
và linh hoạt cho việc ghi nhớ.
- Có thể tận dụng hỗ trợ của các phần mềm trên máy tính.
- Cách thiết lập bản đồ tư duy cho bản thân

chính) thì các câu hay đoạn văn sẽ được triển khai rộng ra.
3 giới thiệu một số phần mềm vẽ sơ đồ tư duy
3.1 Mindmanager Pro
Với giao diện đẹp mắt và bóng bẩy như Office 2010, truy cập nhanh chóng
bằng các phím chức năng, MindManager Pro giúp cho người dùng giải quyết các
vấn đề phức tạp và cải thiện hơn năng suất. Dễ dàng sử dụng các mẫu sơ đồ, chế
11
SỬ DỤNG BĐTD ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC TIN HỌC LỚP 11 PHẦN ÔN TẬP
CHƯƠNG III:CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
độ xem nhiều sơ đồ, các cảnh báo dự án và công cụ lọc giúp nâng cao các chiến
lược, dự án và kế hoặc quản lý tiến trình. Phát triển nhanh dự án và tối đa hóa năng
suất công việc, MindManager maps có thể kết nối với nhiều nguồn dữ liệu, trong
đó bao gồm các ứng dụng sản xuất và giải pháp kinh doanh như Microsoft Office
(Excel, Word, PowerPoint)
Có thể download phần mềm tại:
http://download.mindjet.com/MindManager_9.2.504_EN.exe
3.2 ThinkBuzan iMindMap
IMindMap là sản phẩm số lấy ý tưởng từ sơ đồ tư duy MindMap nổi tiếng.
Luyện tập với chương trình này, người sử dụng sẽ hình thành cách ghi chép và suy
nghĩ tổng thể cũng như chi tiết. iMindMap là một công cụ tư duy thực sự hiệu quả
bởi nó tối đa hoá được nguồn lực của cá nhân và tập thể. Mỗi thành viên đều rèn
luyện được khả năng tư duy, kĩ năng thuyết trình và làm việc khoa học.
IMindmap là một phần mềm chủ yếu dành cho doanh nghiệp và cá nhân dùng
để hoạch định ý tưởng và giúp sắp xếp các công việc một cách thông minh. Giống
như Mindjet MindManager Pro, iMindMap là một phần mềm dùng để tạo các sơ
đồ tư duy (Mind Map). Điều đặc biệt ở đây chính là: iMindMap được đầu tư xây
12
SỬ DỤNG BĐTD ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC TIN HỌC LỚP 11 PHẦN ÔN TẬP
CHƯƠNG III:CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
dựng và phát triển bởi chính Tony Buzan, người rất nổi tiếng với những sách viết

thành một hệ thống kiến thức có quan hệ chặt chẽ với nhau theo logic xác định. Từ
các hệ thống kiến thức đó giúp HS tìm ra được những kiến thức cơ bản nhất và các
mối liên hệ bản chất giữa các kiến thức đã thu nhận được để ghi nhớ và vận dụng
chúng trong việc giải quyết các vấn đề học tập…
Cấu trúc các bài ôn tập có hai phần: kiến thức cần nắm vững và bài tập. Do đó
khi dạy học các bài ôn tập, GV có thể yêu cầu từng HS (hoặc từng nhóm HS) tự
lập SĐTD nội dung kiến thức cần nắm vững trước khi lên lớp. Sau đó trong giờ
học, GV có thể thu một số SĐTD của một số HS để kiểm tra, hoặc có thể yêu cầu
một nhóm đại diện trình bày SĐTD của nhóm mình. Với cách này sẽ rèn luyện cho
HS khả năng tự học, tự tổng kết và hệ thống hóa kiến thức, đồng thời HS sẽ có
nhiều thời gian để vận dụng kiến thức trong giờ luyện tập, giúp HS ghi nhớ tốt hơn
và hiểu bài sâu hơn.
2.2.2 Xây dựng và sử dụng SĐTD cho bài ôn tập chương III: cấu trúc rẽ nhánh
và lặp (phần kiến thức cần nắm vững)
2.2.2.1 Mục tiêu bài học:
a. Kiến thức
• Hiểu nhu cầu của cấu trúc rẽ nhánh và lặp trong biểu diễn thuật toán
• Hiểu câu lệnh rẽ nhánh (dạng thiếu và dạng đủ).
• Hiểu câu lệnh ghép.
• Hiểu cấu trúc lặp kiểm tra điều kiện trước, cấu trúc lặp với số lần định trước.
• Biết cách vận dụng đúng đắn từng loại cấu trúc rẽ nhánh và lặp vào tính
huống cụ thể.
b. Kĩ năng
• Sử dụng cấu trúc rẽ nhánh trong mô tả thuật toán của môt số bài toán đơn
giản.
15
SỬ DỤNG BĐTD ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC TIN HỌC LỚP 11 PHẦN ÔN TẬP
CHƯƠNG III:CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
• Viết được các lệnh rẽ nhánh dạng thiếu, rẽ nhánh dạng đủ, lặp với số lần biết
trước, lặp với số lần chưa biết trươc và áp dụng để thể hiện được thuật toán của

Downto-Do.
+ Tìm hiểu cách viết và hoạt động của cấu trúc lặp với số lần chưa
biết trước với câu lệnh While-Do
2.2.2.4 Ứng dụng SĐTD.
BĐTD được ứng dụng trong các phần kiểm tra bài cũ và phần giới thiệu nội dung
phần ôn tập (phần lý thuyết của bài).
Ngoài ra, tác giả còn kết hợp một số PP như: đặt vấn đề và giải quyết vấn đề,
thuyết trình, minh họa và vấn đáp.
Kịch bản tóm tắt của bài học này như sau:
Mô tả HĐ của giáo viên Mô tả HĐ của học sinh
GV: Kiểm tra SĐTD của học sinh.
GV: Yêu cầu học sinh lên thuyết trình
về SĐTD của mình: 2 HS

GV: trình chiếu SĐTD của 1 số HS cho
cả lớp quan sát.
GV: Chuẩn hóa về kiến thức của các
SĐTD và góp ý cách trình bày SĐTD
của 1 số HS.
Chú ý: Có thể chuẩn hóa kiến thức ngay
trên SĐTD của học sinh hoặc sử dụng
SĐTD của GV đã chuẩn bị từ trước.
GV: cho điểm số SĐTD và bài thuyết
trình của 2 HS lên thuyết trình
HS: nộp SĐTD của mình đã chuẩn bị
trước ở nhà.
HS1: Thuyết trình SĐTD của mình về
cấu trúc rẽ nhánh.
HS2: Thuyết trình SĐTD của mình về
cấu trúc lặp.

THPT Kiệm Tân trong năm học 2013 – 2014 này.
Trước khi áp dụng, để có được số liệu so sánh kết quả học tập của học sinh 4
lớp năm học 2013 - 2014. Tôi căn cứ vào kết quả học tập trong năm học 2012 -
2013 của học sinh 4 lớp và một số tiết kiểm tra khảo sát để nắm được tình hình cụ
thể của học sinh 4 lớp, kết quả được tổng hợp như sau:
19
SỬ DỤNG BĐTD ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC TIN HỌC LỚP 11 PHẦN ÔN TẬP
CHƯƠNG III:CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
- Bảng thống kê kết quả bài kiểm tra định kì khi chưa áp dụng SKKN cho 4
Lớp 11C(2,6,8,10) năm học 2012 – 2013:
Lớp
Sĩ số 0 – 2.0 2.5 – 3.0 3.5 – 4.5 5.0 – 6.5 7.0 - 8.0 8.5– 10.0
SL %
S
L
%
S
L
% SL %
S
L
%
S
L
%
11C2 42
0 0 0 0 5 11.9 13 31 14 33.3 10 23.8
11C6 42
0 0 2 4.8 3 7.1 20 23.8 10 23.8 7 16.7
11C8 42

84
50.
9
53 32.1
Từ kết quả thu được ở bảng trên ta nhận thấy có sự chuyển biến rõ rệt về
chất lượng học tập của học sinh. So sánh kết quả tương đối giữa 2 năm ta thấy:
- Mức độ hướng thú học tập sau khi áp dụng SKKN là 99%
- Số lượng điểm dưới 5 giảm đáng kể từ 16 HS xuống còn 2.
- Số lương HS đạt điểm 9 – 10 tăng từ 16 lên 40
Điều này mang lại niềm khích lệ rất lớn với những giáo viên như tôi.
20
SỬ DỤNG BĐTD ĐỂ NÂNG CAO HIỆU QUẢ DẠY HỌC TIN HỌC LỚP 11 PHẦN ÔN TẬP
CHƯƠNG III:CẤU TRÚC RẼ NHÁNH VÀ LẶP
V. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
Sau khi áp dụng SKKN trên bản thân tôi đã tự củng cố thêm được phần nào
kiến thức về PPDH tích cực. Giúp học sinh có thêm một phương pháp học tập cho
việc hệ thống kiến thức cần nắm cho 1 chương hay 1 bài, giúp các em có thể ôn tập
thi cử tốt hơn.
Sau khi áp dụng SKKN thành công và có hiệu quả cao tôi xin đề xuất và
khuyến nghị như sau:
- Với Sở GD&ĐT Đồng Nai: Thường xuyên có các buổi tập huấn chuyên đề
về ứng dụng CNTT kết hợp SĐTD trong dạy học tin học nói riêng và các môn học
khác nói chung cũng như có các buổi tập huấn về các phương pháp dạy học tích
cực để giáo viên có thêm kinh nghiệm để giảng dạy.
- Với trường THPT Kiệm Tân: Mua thêm một số sách về dạy học tích cực
để giáo viên và học sinh nghiên cứu tìm hiểu.
- Đề tài có thể mở rộng áp dụng cho các môn học khác trong trường cũng
như trong các trường khác
- Nhà trường cần mua bản quyền một số phần mềm tạo SĐTD như:
IMINMAP, MINJET MANAGER…

25