214 tr.CN (ĐINH HỢI)
Nhà Tần sai viên Hiệu úy Đồ Thư đem 50 vạn quân xâm lược đất đai của
Bách Việt ở phía nam Trường Giang. Sau khi chiếm được miền đất Lục

Những năm 200 tr. CN
Phật giáo lan rộng ở ấn Độ sau khi Asoka trở thành một Phật tử.
[16]

Lương, đặt ra các quận Nam Hải (Quảng Đông), Quế Lâm (Bắc và Đông
Quảng Tây), Tượng (Quảng Tây, Nam Quý Châu), quân Tần tiếp tục tiến

221-207 TCN Triều đại Tần ở Trung Quốc.

sâu vào đất Việt. Song quân Tần đã bị người Âu Việt và Lạc Việt chống

Thái tử Chính (Tần Thủy Hoàng) (259-210 TCN) dẹp được các quốc

lại rất quyết liệt. Người Âu – Lạc tạm rút vào rừng núi, cử người tuấn kiệt

gia thời Chiến Quốc, thống nhất quốc gia, lên ngô hoàng đế năm 221

lên làm tướng, tổ chức lực lượng kháng chiến, tập kích quân Tần vào ban

TCN, lấy danh hiệu Thủy Hoàng Đế. Tần Thủy Hoàng cho xây Vạn lý

đêm. Cuộc kháng chiến của người Âu Việt và Lạc Việt kéo dài trong

trường thành để ngăn các cuộc xâm lược của người Hung Nô. Tần

nhiều năm, cuối cùng đã giết được viên Hiệu úy Đồ Thư, buộc nhà Tần


Xem thêm về Vạn lý trường thành
http://vi.wikipedia.org/wiki/V%E1%BA%A1n_L%C3%BD_
Tr%C6%B0%E1%BB%9Dng_Th%C3%A0nh
http://en.wikipedia.org/wiki/Antiochus_III_the_Great


218-201 TCN Chiến tranh Punic lần thứ hai.
Hiềm khích giữa Rôma và nhà nước Carthage ở Tây Ban Nha đã dẫn
đến xung đột. Năm 218 TCN, Hannibal (247-183 TCN), vị tướng xuất
sắc của Carthage vượt qua dãy Anpơ và chiến thắng quân La Mã dưới
sự chỉ huy của Scipio (237-183 TCN) tại Trebia (Bắc Italia). Rốt cuộc,
Carthage vẫn phải chấp nhận các điều kiện hòa bình mà Rôma đưa ra.
[16]
ảnh punic_war
Xem thêm về chiến tranh Punic
http://vi.wikipedia.org/wiki/Chi%E1%BA%BFn_tranh_Punic

215-205 TCN Chiến tranh Macedonia lần thứ nhất.
Vua Philip V (237-179 TCN) của Macedonia giúp Carthage chống lại
La Mã. Người La Mã được các quốc gia Hy Lạp giúp sức. Chiến tranh
chấm dứt khi nền hòa bình Phoenicia được thiết lập.
[16]


208 tr.CN (QUÝ TỴ)

221-207 TCN Triều đại Tần ở Trung Quốc ở trên

Thục Phán, thủ lĩnh tộc người Âu Việt ở miền núi, sau cuộc kháng 215-205 TCN Chiến tranh Macedonia lần thứ nhất ở trên
chiến chống Tần thắng lợi, đã thống nhất các tộc người Âu Việt và Lạc


Tham khảo thm về nhà Triệu

Trận Metaurus là một trận đánh quan trọng trong chiến chinh Punic

http://vi.wikipedia.org/wiki/Nh%C3%A0_Tri%E1%BB%87u

lần thứ hai giữa Rome và nhà nước Carthage ở Tây Ban Nha, diễn ra
gần sông Metaurus ở Italia.
Anh của Hannibal là Hasdrubal và quân đội bị phục kích và bị quân
phối hợp của hai quan chấp chính La Mã là Gaius Claudius Nero và
Marcus Livius Salinator giết. Sau đó Hannibal phải rút quân.
[15]
ảnh: Battle of the Metaurus
Tìm hiểu thêm về trận Metaurus
www.answers.com/topic/battle-of-the-metaurus

196 tr.CN (ẤT TỴ)
Nhà Hán sai Lục Giả sang Nam Việt, phong trào Triệu Đà làm Nam Việt
vương, chặt phù để làm tin, cho phép phái sứ giả đi lại với Trung Quốc,

206 TCN -8 Triều đại Tây Hán (Tiền Hán hay Sơ Hán) ở Trung
Quốc.
Có 13 đời vua. Thịnh trị dưới thời Hán Vũ Đế (141-87 TCN).

bảo Triệu Đà phải hòa hợp với Bách Việt, không được gây việc lo ngại ở

Sau khi đánh đổ Hạng Vũ,Lưu Bang lên làm vua, hiệu là Hán Cao tổ

biên giới phía nam.

184 tr.CN (ĐINH TỴ)

206 TCN -8 Triều đại Tây Hán (Tiền Hán hay Sơ Hán) ở Trung
Quốc (ở trên)

Theo lệnh của Cao Hậu họ Lã, nhà Hán cấm nước Nam Việt mua đồ 184 B.C. Triều Maurya kết thúc.
Triều Maurya kết thuc khi vị vua cuối cùng bị ám sát bởi một vị chỉ
sắt ở cửa quan (vùng biên giới).
huy quân đội đầy tham vọng. Bắt đầu triều đại Sunga kéo dài đến năm
75 TCN.
[21]
183 tr.CN (MẬU NGỌ)

206 TCN -8 Triều đại Tây Hán (Tiền Hán hay Sơ Hán) ở Trung
Quốc (ở trên)

Triệu Đà cho rằng Trường Sa vương âm mưu dựa vào Trung Quốc
tiêu diệt nước Nam Việt để làm vua cả đất của Triệu Đà, liền tự xưng là
Nam Việt Vũ đế, đem quân đi đánh Trường Sa (tức vùng Hồ Nam, Trung
Quốc ngày nay).

181 tr.CN (CANH THÂN)

206 TCN -8 Triều đại Tây Hán (Tiền Hán hay Sơ Hán) ở Trung
Quốc ở trên


Nhà Hán sai Lâm Lư hầu Chu Táo đem quân đánh Nam Việt để báo
thù việc đánh Trường Sa. Gặp phải lúc trời nóng, khí hậu ẩm thấp, quân
lính phương Bắc bị bệnh dịch rất nhiều, quân Hán không vượt qua được

Lộ Bác Đức làm Phục ba tướng quân đem quân từ quận Quế Dương tiến
xuống đường sông Hồi thủy, chủ tước Đô úy là Dương Bộc làm Lâu
thuyền tướng quân đem quân từ quận Dự Chương xuống đường Hoành
Phố, Quy Nghĩa, cùng tiến xuống tấn công tiêu diệt nước Nam Việt của
con cháu Triệu Đà, chiếm kinh đô Phiên Ngung (Quảng Châu ngày nay).
“Sứ giả” của triều đình Nam Việt cai trị hai quân Giao Chỉ, Cửu
Chân đầu hàng nhà Hán.
Nhân cơ hội này, thủ lĩnh vùng Tây Vu (trung tâm là Cổ Loa) đã nổi
dậy khởi nghĩa, nhưng bị Hoàng Đồng (chức Tả tướng) giết hại.
Nhà Hán chiếm được nước Âu Lạc cũ từ trong tay nhà Triệu và

206 TCN -8 Triều đại Tây Hán (Tiền Hán hay Sơ Hán) ở Trung
Quốc ở trên


chiếm được cả nước Nam Việt, đặt thành 9 quận lệ thuộc, trong đó Âu
Lạc cũ bị chia làm 3 quận là: Giao Chỉ (Bắc Bộ), Cửu Chân (Bắc Trung
Bộ) và Nhật Nam (Trung Trung Bộ).

106 tr.CN (ẤT HỢI)

206 TCN -8 Triều đại Tây Hán (Tiền Hán hay Sơ Hán) ở Trung
Quốc ở trên

Nhà Hán lập Giao Chỉ bộ, cai trị 7 quận (gồm cả Quảng Đông,
Quảng Tây và miền Bắc Việt Nam ngày nay). Trung tâm của Giao Chỉ bộ
là quận Giao Chỉ – một quận lớn và quan trọng nhất. Trị sở của quận Giao
Chỉ là đất Mê Linh (Hạ Lôi, Mê Linh, Vĩnh Phúc). Đứng đầu Châu (bộ) là
chức Thứ sử, phụ trách thanh tra công việc của các quận. Mỗi quận có
một viên Thái thú và một viên Đô úy (phụ trách dân sự và quân sự). Bên

Virgil là một nhà thơ La Mã. Ông viết bài thơ Aeneid để kể lại lịch sử
huyền thoại về người anh hùng Aeneas trong bài thơ kể về quá trình
thành lập Rome.
[8]
46 tr.CN (ẤT HỢI)

70-19 TCN Aeneid, Virgil ở trên


Nhà Hán phải bỏ nốt một quận ở ngoài biển là quận Chu Nhai (nằm
trên đảo Hải Nam ngày nay). Trước đó, chúng đã phải bỏ quận Đạm Nhĩ
(năm 81 tr.CN). Như vậy, đến đây châu Giao Chỉ (hay Giao Chỉ bộ) còn

206 TCN -8 Triều đại Tây Hán (Tiền Hán hay Sơ Hán) ở Trung
Quốc ở trên

lại 5 quận.
46-45 TCN
Quân sự, La Mã
Caesar đánh bại tàn quân của Pompeius ở Thapsus (châu Phi) (46
TCN) và tại Munda (Tây Ban Nha) (45 TCN).
[16]

2 (NHÂM TUẤT)

206 TCN -8 Triều đại Tây Hán (Tiền Hán hay Sơ Hán) ở Trung

Nhà Tây Hán sai Tích Quang người đất Hán Trung snag làm Thái Quốc ở trên
thú quận Giao Chỉ. Tích Quang nắm quyền cai trị trong hơn 20 năm. Viên
quan Thái thú này ra sức thi hành chính sách Hán hóa đối với người Việt 27 TCN -14 : Thời kỳ trị vì của Octavian với tư cách là Hoàng đế

Sau khi Hán Vũ Đế đế chết một thời gian, tình hình Tây Hán ngày

Cuối thời Vương Mãng, bọn châu mục châu Giao Chỉ là Đặng càng rối ren. Đến cuối thề kỷ I, quyền bính rơi vào tay ngoại thích họ
Vương. Năm 8, ngoại thích Vương Mãng cướp ngôi nhà Hán, tự mình


Nhượng, Thái thú Giao Chỉ Tích Quang và nhiều thái thú khác ở Giang
Nam đều chống cự triều Tân của Vương Mãng.

lên làm Vua, đặt tên triều đại mới là Tân.
Với mục đích cứu vãn tình hình nguy ngập cuối triều Tây Hán, xoa
dịu mâu thuẩn xã hội, củng cố nền tống trị, Vương Mãng đã ban hành
môtĐ số chính sách cải cách, gồm những nội dung chính sau :
•

Tuyên bố tất cả ruộng đất đều thuộc nhà vua, gọi là Vương

điền, nô tỳ thì gọi là tư thuộc, gia đình nào có dưới 8 người thì không
được chiềm hữu qúa 900 mẫu đất, mỗi đinh nam được nhận 100 mẫu
đất.
•

Nhà nước độc quyền quản lý 8 thứ : Muối, sắt, nấu rượu, đúc

tiền, rừng núi, ao hồ, thị trường và cho vay nợ.
•

Thay đổi chế độ quan lại, đặt lại tên đất.

Những chủ trương của Vương Mãng phần thì không thực tế, phần thì

thác nông nghiệp theo kỹ thuật Hán v.v... Nho giáo bắt đầu được truyền vào Trong khi quân Lục Lâm nổi dậy ở Hồ Bắc, thì ở Sơn Đông, dưới sự
Giao Châu.


lãnh đạo của Phàn Sùng, nông dân cũng nội dậy khởi nghĩa.
Năm 22, Vương Mãng điều 10 vạn quân đến đàn áp. Để phân biệt với
địch ,nghĩa quân tô đỏ lông mày, nên gọi là quân Xích mi. Quân Xích
mi đã đánh quân Vương Mãng thất bại nhiều lần. Năm 23, Phàn Sùng
và các tướng lĩnh khác được Lưu Huyền phong hầu.
Năm 25, lực lượng của quân Mày đỏ phát triển lên 35 vạn. Họ muốn
lập một người trong dòng họ nhà Hán lên làm hoàng đế. Trong hàng
ngũ nghiã quân có 3 người có họ gần gũi với nhà Hán, rồi bằng
phương pháp bốc thăm, Lưu Bồn Tử, vốn là một chú chăn bò 15 tuổi
được cử lên làm vua.
Trong khi đó Lưu Huyền ngày càng xa rời quần chúng, nên xãy ra
xung đột nội bộ giữa các tướng lĩnh xuất thân nông dân và các tướng
lĩnh xuất thân địa chủ. Nên khi quân mày đỏ tiến sang phía Tây, các
tướng lĩnh xuất thân là nông dân trong quân Lục Lâm đã phối hợp với
quân Mày đỏ tấn công Trường an, Lưu Huyền phải đầu hàng, Lưu
Bồn Tử tiếp quản Trường an.
Tuy làm chủ được kinh đô, nhưng nghiã quân bị bao vây kinh tế, nên
buộc phải rút khỏi Trường an.
Ngoài hai trung tâm Hồ Bắc và Sơn Đông, lúc bấy giờ ở Hà Bắc cũng
có những cuộc khởi nghiã nhỏ. Năm 23 Lưu Tú được Lưu Huyền phái


đế đây để phát triển lực lượng, với sự ủng hộ của một số quan lại và
địa chủ địa phương, Lưu Tú lập được căn cứ của mình, tiêu diêt các
nhóm khởi nghiã khác, làm chủ được vùng Hồ Bắc, tấn công Lưu
Huyền, chiến được Lạc Dương.


cùng sản vật thủ công, thuế đánh cá đầm ao... Không những thế, chúng
còn khống chế, đè nén các Lạc tướng và con cháu họ. Dân oán hận, quý
tộc Âu Lạc cũ cũng oán hận chính quyền đô hộ, đã làm bùng nổ những
phong trào chống đối ngày càng mạnh mẽ của nhân dân và quý tộc Lạc
Việt
39 (KỶ HỢI)
Hai Bà Trưng (Trưng Trắc và Trưng Nhị) là con gái Lạc tướng
huyện Mê Linh –vùng lãnh thổ từ Ba Vì đến Tam Đảo (đất bản bộ của các
vua Hùng), liên kết với Thi Sách, con trai thủ lĩnh vùng Chu Diên (dọc
sông Đáy) chiêu mộ nghĩa binh chuẩn bị nổi lên chống chính quyền đô hộ
Đông Hán. Lãnh thổ Mê Linh và Chu Diên liền cõi, hai gia đình Lạc
tướng lại là thông gia, khiến thanh thế của họ càng thêm cao, uy danh
càng thêm lớn. Chính sách cai trị thắt buộc, tàn bạo của nhà Đông Hán –
với viên Thái thú Tô Định – càng thôi thúc Trưng Trắc, Thi Sách hợp
mưu tính kế nổi dậy kháng Hán và được các Quan lang, Phụ đạo, thủ lĩnh
trong các vùng chung quanh theo giúp, lực lượng đã lên đến hàng ngàn

25-220 Phong trào chiến tranh nông dân Xích mi – Lục lâm và sự
thành lập triều Đông Hán (ở trên)


người.
40 (CANH TÝ)

25-220
Phong trào chiến tranh nông dân Xích mi – Lục lâm và sự thành

Mùa xuân, Hai Bà Trưng tới hội quân ở cửa sông Hát, lập đàn thề, lập triều Đông Hán (ở trên)
phất cờ khởi nghĩa. Khởi nghĩa Mê Linh lập tức được sự hưởng ứng của

chiến trận làm Phục Ba tướng quân, cùng với Lâu thuyền tướng quân là
Đoàn Chí đem quân sang đánh Trưng Vương. Quân Hán có chừng hai vạn
người lấy ở các miền Trường Sa, Quế Dương, Linh Lăng, Thương Ngô
cùng với thuỷ quân khoảng 2000 thuyền lớn nhỏ tiến sang đánh dẹp
Trưng Vương.
42 (NHÂM DẦN)
Bộ binh của Mã Viện và thuỷ quân của Đoàn Chí gặp nhau ở Hợp
Phố. Tại đây, Đoàn Chí mắc bệnh, chết. Vua Hán cho Mã Viện thống suất
cả thuỷ binh và bộ binh, theo đường bờ biển tiến vào Giao Chỉ. Thuyền ít,
không đủ chỗ cho cả đại quân vượt biển. Mã Viện phải tổ chức hành

25-220 Phong trào chiến tranh nông dân Xích mi – Lục lâm và sự
thành lập triều Đông Hán ở trên


quân cả trên bộ lẫn trên biển, vừa dùng thuyền vượt biển vừa đi đường núi
ven biển. Đoàn quân bộ dọc theo đường ni, pht cy rừng mở đường hơn
nghìn dặm dọc theo bờ biển Đông bắc Giao Chỉ. Từ vùng ven biển vịnh
Bái Tử Long và Hạ Long, Mã Viện đưa hai đạo quân thuỷ bộ ngược sông
Bạch Đằng tới Lục Đầu rồi đánh sâu vào nội địa Giao Chỉ.
43 (QUÝ MÃO)

25-220 Phong trào chiến tranh nông dân Xích mi – Lục lâm và sự
thành lập triều Đông Hán ở trên

Quân Mã Viện tiến qua Long Biên, Tây Vu đến Lãng Bạc ở phía
đông Cổ Loa. Mùa hè năm đó, quân Việt gặp quân Hán ở Lãng Bạc và 43
Quân La Mã dưới thời Claudius bắt đầu chinh phục nước Anh.
chặn đánh quân Hán từ xa, bảo vệ quốc đô Mê Linh. Quân ta chiến đấu Miền nam nước Anh bị biến thành một tỉnh của La Mã.
ngoan cường, cầm cự với quân địch ở đó nhiều ngày khiến cho chúng gặp


25-220 Phong trào chiến tranh nông dân Xích mi – Lục lâm và sự
thành lập triều Đông Hán ở trên


tăng cường sự kiểm soát của chính quyền đô hộ: chia huyện Tây Vu (mà
trung tâm là Cổ Loa) thành hai huyện Phong Khê và Vọng Hải, đắp Kiển
Thành (thành hình cái kén) ở Cổ Loa. Sau khi đã tàn sát hết sức dã man,
Mã Viện còn cho bắt và đem đi đày một lúc hơn 300 “cừ súy” (thủ lĩnh
các địa phương) của người Việt sang Linh Lăng (Hồ Nam – Trung Quốc)
nhằm đánh tận gốc toàn bộ lực lượng lãnh đạo kháng chiến của người
Việt.
Mã Viện tâu lên triều đình nhà Hán rằng: luật Việt khác với luật
Hán hơn mười điều, xin áp dụng luật Hán ở Giao Chỉ. Từ đấy, nhà Hán đã
cai trị người Việt ở Giao Chỉ theo luật của nhà Hán.
Mã Viện lại cho đào một đường sông qua dải núi ở Cửu Chân và
cho xếp đá để ngăn sóng biển (gọi là Tạc Khẩu tức cửa Thần Phù), mở
thông đường thuỷ từ Giao Chỉ vào Cửu Chân.
Ở những vùng đất mới chiếm, Mã Viện để lại một số quân lính cho
chúng khai khẩn đất đai, xây dựng làng ấp, bám rễ lâu dài ở đất Việt – gọi
là dân Mã lưu.
Phá hoại di sản văn hoá, xoá bỏ dấu vết của một nền văn minh rực


rỡ của người Việt, Mã Viện đã vơ vét trống đồng ở các địa phương, đúc
thành hình con ngựa cao 3 thước 5 tấc, dâng vua Quang Vũ nhà Hán.
Mùa thu, tháng 9 (âl) năm Giáp Thìn (44), sau hơn hai năm xâm
lược tàn bạo và chinh phục dã man, Mã Viện mang quân còn sót lại
(khoảng 4 đến 5/10) về Bắc. Hắn chở theo cho riêng mình một xe châu
báu ngọc vàng cướp được ở Âu Lạc, nói phao lên rằng đó là xe chở quả ý


25-220 Phong trào chiến tranh nông dân Xích mi – Lục lâm và sự
thành lập triều Đông Hán ở trên

Nhà Hán ra lệnh phát chẩn cho dân nghèo ở huyện Tượng Lâm và
quận Nhật Nam.
102 (NHÂM DẦN)

25-220 Phong trào chiến tranh nông dân Xích mi – Lục lâm và sự
thành lập triều Đông Hán ở trên

Nhà Hán ra lệnh tha tiền lao dịch, tô ruộng, thuế cỏ khô trong hai
năm cho dân Tượng Lâm để xoa dịu bớt sự bất bình của nhân dân. Đồng 105: Phát minh ra giấy của Sái Luân (thời Đông Hán – Trung
thời, nhà Hán đặt thêm chức Tướng binh trưởng sứ ở Tượng Lâm để đề Quốc)
phòng và sẵn sàng đàn áp mọi hành động phản kháng của nhân dân vùng Vào thời Tây Hán, Trung Quốc đã bắt đầu phát minh ra giấy. Vì
phương pháp sản xuất còn thô sơ, giấy thời đó chưa được dùng để viết
này.
sách.
Đến thời Đông Hán, Sái Luân trên cơ sở giấy Tây Hán, vào năm 105