HỘI THẢO CHUYÊN ĐỀ BỒI DƯỠNG HỌC SINH GIỎI
CÁC TRƯỜNG THPT CHUYÊN KHU VỰC DUYÊN HẢI
VÀ ĐỒNG BẰNG BẮC BỘ NĂM 2012

BÁO CÁO

Chuyên đề bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử
Tên chuyên
đề:

Tên tác giả:
Đơn vị:

Lựa chọn vấn đề dạy và phương
pháp ôn tập cho học sinh giỏi
quốc gia khi giảng dạy giai
đoạn lịch sử Việt Nam từ 1930
– 1945.
Lê Thị Thu Hương
Trường THPT Chu Văn An, Hà
Nội

Giai đoạn lịch sử từ năm 1930 đến năm 1945 trong chương trình
Lịch sử lớp 12 là phần nội dung tương đối khó so với các giai đoạn
khác, nó gồm nhiều sự kiện lịch sử diễn ra trong vòng 15 năm dưới sự
lãnh đạo của Đảng. Giai đoạn lịch sử này gần giống với lịch sử Đảng ,
nặng về các vấn đề có tính chất lý luận. Đối với học sinh giỏi cần cung
cấp nội dung gì và phương pháp dạy như thế nào để các em nắm được
kiến thức có tính chất nâng cao một cách dễ dàng. Bài viết này đề cập
đến hai vấn đề về phương pháp, cách thức dạy phần lịch sử Việt Nam
giai đoạn 1930 -1945 và nội dung một vấn đề (trong nhiều vấn đề) cần

- Cách mạng mạng tháng Tám đã kế thừa được những bài học
kinh nghiệm gì qua các phong trào cách mạng 1930 -1935; Phong
trào dân chủ 1936 -1939 và Phong trào giải phóng dân tộc 1939
-1945.
- Có quan điểm cho rằng: Cách mạng tháng Tám năm 1945 ở
Việt Nam là sự ăn may. Ý kiến của em về vấn đề này?
Trên đây là gợi ý một số vấn đề chính để dạy cho học sinh.
Trong các vấn đề lớn cần đưa ra những câu hỏi yêu cầu học sinh phải
so sánh, phân tích tổng hợp để nắm chắc kiến thức lịch sử:
Ví dụ:
- So sánh nội dung hai văn kiện lịch sử: Cương lĩnh chính trị do
Nguyễn Ái Quốc soạn thảo tháng 2-1930 với Luận cương Chính trị
của đồng chí Trần Phú soạn thảo tháng 10 -1930, từ đó rút ra những
ưu điểm và hạn chế của hai văn kiện trên?
- So sánh chủ trương của Đảng trong thời kỳ 1936 -1939 với
giai đoạn trước đó 1930-1931? Tại sao lại có sự khác nhau?
- Tại sao trong ba năm liên tiếp 1939, 1940 và 1941, Đảng đã
tiến hành họp ba hội nghị quan trọng (Hội nghị tháng 11-1939, Hội
nghị TW lần thứ 7, tháng 11-1940 và Hội nghị TW lần thứ 8, tháng 51941). Nội dung cơ bản của các hội nghị này là gì?
- Các hình thức mặt trận do Đảng tiến hành từ năm 1930 đến
năm 1945? Vai trò của mặt trận Việt Minh đối với Cách mạng tháng
Tám?
- Đảng đã lãnh đạo nhân dân ta đi từ khởi nghĩa từng phần tiến
lên tổng khởi nghĩa như thế nào?
- Sự sáng tạo của Đảng trong việc xác định và chớp thời cơ
giành chính quyền trong Cách mạng tháng Tám?
2


Ngoài ra giáo viên có thể đưa ra những câu hỏi nhỏ gợi mở để

Lịch sử, (cb Hội giáo dục Lịch sử), Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội,
2003.
Có rất nhiều loại sách tham khảo khác nhau, trên đây chỉ là một
số gợi ý của giáo viên để các em học sinh giỏi có thể tìm hiểu thêm.
Vấn đề quan trọng là kĩ năng đọc tài liệu tham khảo, cần rèn cho học
sinh biết lựa chọn và nạp thông tin khi đọc sách tham khảo. Tài liệu
tham khảo chỉ thật sự cung cấp kiến thức cho học sinh khi các em đã
nắm được các sự kiện cơ bản trong sách giáo khoa.
3


2. Hướng dẫn học sinh nhận biết yêu cầu của đề bài qua các từ
"khóa"
Muốn làm một bài thi học sinh giỏi tốt, yêu cầu tối thiểu nhất đối
với học sinh giỏi sử là hiểu đúng đề bài. Cách hỏi về một vấn đề lịch
sử có nhiều cách khác nhau nhưng cái đích cần hỏi thì không khác
nhau, vì vậy giáo viên cần cho học sinh tập dượt, làm quen với nhiều
dạng câu hỏi, nhiều cách hỏi khác nhau và quan trọng là giúp học sinh
nhận biết từ "khóa", của vấn đề cần hỏi. Từ "khóa" ở đây muốn đề cập
đến là vấn đề chính, trọng tâm mà đề bài yêu cầu là gì. Trong giai
đoạn lịch sử 1930 -1945 có những dạng câu hỏi mà nếu học sinh chỉ
cần nhận biết từ "khóa" thì sẽ "mở" được đề và làm bài theo đúng yêu
cầu đề ra.
Ví dụ:
1- Sự sáng tạo của Đảng trong việc tập hợp lực lượng cách
mạng trong giai đoạn 1930 -1945 được biểu hiện như thế nào? Sự
sáng tạo đó đã có tác dụng gì đối với thắng lợi Cách mạng tháng
Tám?
Vậy từ khóa của câu hỏi trên chính là "sự sáng tạo", nếu học
sinh nắm hiểu được các sự kiện lịch sử, nắm được việc Đảng đã tập

lịch sử Việt Nam 1930 -1945, học sinh cần đọc kĩ, đọc kĩ đề bài, gạch
chân những cụm từ "khóa", xác định thời gian, vấn đề mà đề bài
hỏi,...sau đó lập dàn ý. Cần nhớ nguyên tắc của việc giải quyết một
vấn đề lịch sử là phải trả lời ba câu hỏi: Vì sao sự kiện đó diễn ra? Sự
kiện đó diễn ra như thế nào? Kết quả, ý nghĩa, bài học kinh nghiệm?
Việc trả lời tốt ba câu hỏi trên sẽ tạo ra sự chặt chẽ, logic của một bài
thi Lịch sử. Trong quá trình cho học sinh luyện tập làm đề, giáo viên
cũng hướng dân học sinh phân bố thời gian hợp lý cho từng câu hỏi,
tránh hiện tượng câu thì viết quá dài ảnh hưởng đến thời gian và
không kịp làm các câu sau. Cách xác định thời gian tương đối cho mỗi
câu là nên căn cứ vào thang điểm cho ở mỗi câu hỏi của đề thi.
Trên đây chúng tôi đưa ra một số phương pháp để giáo viên bồi
dưỡng học sinh giỏi, hướng dẫn các em ôn luyện phần lịch sử giai
đoạn 1930 -1945. Việc dạy học theo vấn đề, yêu cầu học sinh nắm
được các thuật ngữ lịch sử, giúp học sinh biết cách đọc tài liệu tham
khảo, nhận biết cách hỏi của đề thi qua các từ "khóa" và hướng dẫn
học sinh có kỹ năng làm một bài thi là hết sức cần thiết. Chúng tôi
nghĩ rằng nếu làm được những vấn đề trên thì chất lượng của các đội
tuyển học sinh giỏi sử ở các trường chuyên sẽ được nâng lên.
II. Nội dung cụ thể
Dưới đây chúng tôi lấy một ví dụ minh họa khi giải quyết một
vấn đề trong giai đoạn lịch sử 1930 -1945. Vấn đề này không khó
nhưng yêu cầu học sinh phải biết tổng hợp kiến thức trong giai đoạn
lịch sử 1930 -1945 để trả lời.
Hãy trình bày Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 thành
công là thành quả nối tiếp 15 năm đấu tranh cách mạng của nhân
dân ta dưới sự lãnh đạo của của Đảng?
Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 chỉ diến ra và thành công
trong vòng nửa tháng nhưng nhân dân ta dưới sự lãnh đạo của Đảng
đã phải chuẩn bị 15 năm, trải qua 3 lần tập dượt (Phong trào cách

công nhân làm nên phong trào công - nông 1930 -1931 mà đỉnh cao là
Xô viết Nghệ Tĩnh. Đây là cuộc đấu tranh đầu tiên giữa liên minh
công - nông cùng với các giai cấp khác dưới sự lãnh đạo của Đảng
diễn ra với một qui mô rộng lớn, hình thức đấu tranh quết liệt và tinh
thần cách mạng triệt để. Qua phong trào đã kiểm nghiệm trên thực tế
đường lối chính trị của Đảng, nó khẳng định đường lối đó là hoàn toàn
đúng đắn, phù hợp với thực tiễn cách mạng Việt Nam. Đảng Cộng sản
Việt Nam được tôi luyện trong phong trào 1930 -1931 và trở thành hạt
nhân lãnh đạo trên thực tế đối với cách mạng Việt Nam. Phong trào
này còn xây dựng được khối liên minh công - nông trên cơ sở đó mà
Đảng xây dựng khối đại đoàn kết dân tộc. Phong trào cách mạng 1930
-1931 còn chuẩn bị những điều kiện về tinh thần, về vật chất cho
phong trào dân chủ 1936 -1939 tiếp theo, "nếu như không có phong
6


trào cách mạng 1930 -1931 trong đó hai giai cấp công nhân và nông
dân đã tung ra lực lượng phi thường của mình thì không thể có phong
trào dân chủ Đông Dương 1936 -1939" (văn kiện Đảng). Phong trào
1930 -1931 còn để lại những bài học kinh nghiệm có giá trị đó là bài
học về sự lãnh đạo của Đảng, về sức mạnh của khối liên minh công
-nông và về phương pháp bạo lực cách mạng. Những bài học đó đã
được Đảng ta vận dụng vào việc chuẩn bị cho Cánh mạng tháng Tám
năm 1945.
Phong trào dân chủ 1936 -1939 (cuộc tập dượt lần thứ hai cho
cách mạng tháng Tám)
Tiếp theo phong trào cách mạng 1930-1931, phong trào cách
mạng bị thực dân Pháp đàn áp khiến cho giai đoạn 1932 -1935 cách
mạng gặp nhiều tổn thất, nhưng cũng trong giai đoạn lịch sử này Đảng
đã nhanh chóng được phục hồi và chuẩn bị những điều kiện cần thiết

hành những chính sách cai trị hết sức hà khắc đối với nhân dân ta, vì
vậy mâu thuẫn dân tộc phát triển gay gắt. Đánh Nhật cứu nước trở
thành nhiệm vụ trước mắt cần kíp của nhân dân ta. Ngay khi diễn ra
sự kiện Nhật đảo chính Pháp ngày 9-3-1945, Ban Thường vụ Trung
ương Đảng đã họp và ngày 12-3-1945 ra Chỉ thị "Nhật - Pháp bắn
nhau và hành động của chúng ta". Đảng nhận định: việc Nhật đảo
chính Pháp tạo ra một cuộc khủng hoảng chính trị sâu sắc nhưng thời
cơ chưa chín muồi. Tiếp đó Tổng bộ Việt Minh ra Lời kêu gọi đồng
bào kháng Nhật cứu nước. Thực hiện Chỉ thị của Đảng và Lời kêu gọi
của Mặt trận Việt Minh, nhân dân cả nước đã làm nên Cao trào Kháng
Nhật cứu nước từ giữa tháng 3 đến giữa tháng 8 năm 1945. Trong Cao
trào này Đảng đã lãnh đạo nhân dân kết hợp giữa chiến tranh du kích
với khởi nghĩa từng phần, đấu tranh chính trị kết hợp với các hoạt
động quân sự,...Cao trào Kháng Nhật cứu nước đã chuẩn bị những tiền
đề cần thiết cho Tổng khởi nghĩa tháng Tám.
Đến tháng 8 năm 1945, cách mạng nước ta đã được chuẩn bị chu
đáo, sẵn sàng và toàn diện, kẻ thù của cách mạng hoang mang dao
động đến cực điểm. Trên thế giới phe Đồng minh liên tiếp giành thắng
9


lợi. Liên Xô đánh tan đạo quân Quan Đông của phát xít Nhật tại Mãn
Châu - Trung Quốc. Ngày 15-8-1945, phát xít Nhật đầu hàng Đồng
minh vô điều kiện, Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc tạo ra thời cơ
ngàn năm có một của cách mạng nước ta đã đến.
Trước tình hình đó, với sự chuẩn bị chu đáo, sẵn sàng và toàn
diện, Đảng ta cùng với Hồ Chí Minh và Mặt trận Việt Minh đã sáng
suốt kịp thời chớp lấy thời cơ phát động toàn dân giành chính quyền
trong cả nước. Ngày 14 và 15/8/1945, Hội nghị Toàn quốc cảu Đảng
đã họp phát lệnh Tổng khởi nghĩa trong cả nước. Tiếp đó Đại hội

10


làm nên thắng lợi của cách mạng tháng Tám. Đngs như nhận định
Cách mạng tháng Tám năm 1945 thành công thực sự là "thành quả
tiếp nối của 15 năm đấu tranh cách mạng của nhân dân dưới sự lãnh
đạo của Đảng".
Tóm lại
Nội dung và phương pháp bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử
có rất nhiều nhưng trên đây là những vấn đề chúng tôi đề cập đến
trong giai đoạn lịch sử 1930 -1945. Chúng tôi đưa ra vấn đề này mong
muốn nhận được sự góp ý của đồng nghiệp để cùng tìm ra những giải
pháp nhằm nâng cao chất lượng dạy và học Lịch sử nói chung và nhất
là việc bồi dưỡng học sinh giỏi môn Lịch sử. Chúng tôi hy vọng sau
những Hội thảo giữa các trường chuyên với sự chia sẻ kinh nghiệm
giữa các trường sẽ tạo ra sự chuyển biến mới trong dạy và học Lịch sử
tại các trường phổ thông hiện nay.
------------- Hết -------------

11