1501 (TÂN DẬU), Cảnh Thống năm thứ tư

1501 (xem lại là năm 1501 hay 1502)
Amerigo Vespucci (1451-1512), một người Italia
phục vụ cho Bồ Đào Nha, tìm ra dải bờ biển phía
đông của Nam Mỹ. Ông nghiên cứu và miêu tả châu
Mỹ, khẳng định đó là một đại lục mới. Chính sự phát
hiện này của Amerigo mà lục địa mới mang tên ông.
Từ năm 1520, tất cả các bản đồ thế giới đều sử dụng
địa danh “America”.
1501 The world has a population of around 435 million about one-fourteenth today's population of 6.4 billion.
[15]

1501 A military Sufi order in Persia known as the
Safavids have survived Timur (Tamerlane) and have
adopted the Shia branch of Islam. They have been eager
to advance Shi'ism by military means. They seize Tabriz in
western Iran and make it their capital. They believe in the
glory of their king (shah) and in the old tradition of passing
rule and religious righteousness from father to son.

[15]
Tháng giêng (âl)
Cấm quan trông coi lính và thợ tự tiện đả thương khi
họ phạm tội.
(Chính trị)
Tháng 4 (âl)
Quy định: chỉ cấp bản thân nữ đinh khiêng kiệu cho
cung nhân và công chúa, con cháu do nữ đinh sinh ra
đều phải nộp cho nhà nước.
(Chính trị)

Tháng chạp (âl) năm Tân Dậu
Quy định các thể lệ thi Hương, gồm 5 điều.
Lệnh cho những người Kinh trốn tránh xiêu dạt ra đầu
thú thì đưa về làm lao dịch ở các phiên trấn.
Tháng 2 (âl)
Thi Hội các cử nhân trong nước; có 5.000 dự thi, lấy đỗ
61 người (Trần Dực đỗ Hội nguyên).


Thi Đình. Vua ra văn sách hỏi về đế vương trị thiên hạ,
cho Lê Ích Mộc, Lê Sạn, Nguyễn Văn Thái đỗ Đệ nhất
giáp Tiến sĩ cập đệ; Nguyễn Cảnh Diễn, Lê Nhân Tế 24
người đỗ Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân; Phạm Khiêm
Bính, Nguyễn Mậu 34 người đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến
sĩ xuất thân.
Tháng 3 (âl)
Duyệt tuyển hoàng đinh. Định lại tuổi vào sổ của đinh
nam là 12 tuổi (trước là 11 tuổi).
1503 (QUÝ HỢI), Cảnh Thống năm thứ năm
Tháng chạp (âl) năm Nhâm Tuất
Sai Quách Hữu Nghiêm, Nguyễn Bỉnh Hòa, Trần Mậu
Tài sang nhà Minh tạ ơn ban cho mũ áo.
Lệnh cho vệ sở chăn voi Kiến An ở Nghệ An đóng hai
thuyền buôn để chở thóc.
Tháng giêng (âl)
Hạn hán.
Lệnh Thừa tuyên sứ ty Thanh Hoa

(1)
1


[15]
Tháng 5 (âl)
Vua Lê Hiến Tông mất. Hoàng Thái tử Thuần lên ngôi
(tức Lê Túc Tông).
Tháng 9 (âl)
Đoàn Thế Nùng ở Cao Bằng làm phản. Quan quân
đánh dẹp giết Đoàn Thế Nùng cùng hơn 500 đồ đảng.
Tháng 11 (âl)
Sai Nguyễn Nhân Thiếp, Phạm Thịnh, Trình Chí Sâm
soạn văn bia Dụ lăng.
Sai sứ sang nhà Minh:
- Đặng Tán, Khuất Quỳnh Cửu, Lưu Quang Phụ nộp
tuế cống.
- Nguyễn Lân, Nguyễn Kính Nghiêm sang báo tang.
- Nguyễn Bảo Khuê, Trần Bá Lương, Vũ Châu cầu
phong.


1505 (ẤT SỬU), Đoan Khánh năm thứ nhất
Tháng chạp (âl) năm Giáp Tý
Vua Lê Túc Tông mất. Triều thần tôn người con thứ
hai của Hiến Tông là Lê Tuấn lên ngôi Hoàng đế (tức
Uy Mục Đế).
Ban chiếu đại xá. Trong chiếu có 1 điều là: người đỗ
khoa Tiến sĩ chưa được bổ dụng mà ốm chết thì con
cháu được tập ấm như lệ của các quan viên, và các thí
quan nhập lưu thì cho 1 con trai được nhiêu miễn, chỉ
tuyển 1 con trai làm tráng đinh.
Tháng 2 (âl)

Tông; Thẩm Đào, Hứa Thiên Tích mang chiếu thư sang
phong vua làm An Nam quốc vương.
Phúc khảo 144 người về môn viết chữ và làm tính, lấy
đỗ 25 người sung làm Hoa văn học sinh.
Đặt thêm Ty Cường lực.
Tháng 11 (âl)
Sai sứ sang nhà Minh:
- Dương Trực Nguyên, Chu Tống Văn, Đinh Thuận
mừng Vũ Tông lên ngôi.
- Lương Khản tạ ơn ban vóc lụa; Nguyễn Thuyên dâng
hương; Nguyễn Thụ, Doãn Mậu Khôi, Lê Đĩnh Chi tạ
ơn sang viếng; Lê Tung, Đinh Trinh, Lê Hiếu Trung tạ
ơn sách phong; Lê Uyên, Ngô Tuy, Hoàng Nhạc đi tuế
cống.
1508 (MẬU THÌN), Đoan Khánh năm thứ tư
Tháng 2 (âl)

10-12-1508
Liên minh Cambrai được thành lập bởi Hoàng đế
Maximilian I, vua Louis XII của Pháp, vua Ferdinand
của Tây Ban Nha và Giáo hoàng Julius II nhằm kiềm
chế quyền lực của công quốc Venice. Công quốc
Venice bị Pháp đánh bại tại Agnadello (1509).


Maximilian chiếm Venetia và phải thực hiện các
nhượng bộ đối với vua Ferdinand và Giáo hoàng. Tuy
nhiên, năm 1510, Giáo hoàng ly khai khỏi liên minh
này và ngả về phía Venice. Venice tuy chịu tổn thất,
nhưng vẫn còn là một thế lực lớn vào thời kỳ cuối của

[15]
Tháng 3 (âl)


Đặt chức Ngự tượng giám, Ngự mã giám.
Nô người Chiêm của thế gia công thần ở các điền trang
trốn về nước.
Tháng 8 (âl)
Xuống chiếu bắt giết hết những người Chiêm hiện đang
bị giam giữ.
Tháng 11 (âl)
Vua xua đuổi người tôn thất và công thần về xứ Thanh
Hoa và giết các nữ sử nội thần người Chiêm.
Giản Tu công Oanh thoát khỏi nhà ngục về Thanh Hoa
cùng Nguyễn Văn Lang và các cựu thần, tôn thất khởi
sự, kéo quân ra kinh đô.
1510 (CANH NGỌ), Hồng Thuận năm thứ hai

1510 Portuguese ships are heavily armed with cannon
and dominate the Indian Ocean. Indian ships are smaller
and held together with coconut fiber ropes, instead of iron
nails. Portuguese Catholics establish a presence at the
port at Goa on India's western coast, a point from which
Muslims had been debarking for pilgrimages to Arabia.
Goa begins to serve as Portugal's port capital of in Asia.
India these days has a population of around 105 million about one-twelfth the number of people in Pakistan and
India today.

[15]
Tháng chạp (âl) năm Kỷ Tỵ



1511 (TÂN MÙI), Hồng Thuận năm thứ ba
Tháng 2 (âl)
Tiến sĩ Thân Duy Nhạc giữ chức Cẩm y vệ đoán sự
trực điện Kim Quang cáo quan về quê cùng Ngô Văn
Tổng khởi nghĩa ở vùng huyên Yên Phú (Yên Phong),
Đông Ngàn, Gia Lâm (Kinh Bắc) từ năm trước (1510)
đến đây bị đàn áp và bị giết.
Tháng 3 (âl)
Thi Hội các sĩ nhân trong nước, lấy đỗ 47 người
(Nguyễn Thái Hoa đỗ Hội nguyên).
Thi Đình: Hoàng Nghĩa Phú, Trần Bảo Tín, Vũ Duy
Chu đỗ Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập đệ, Bùi Doãn Hiệp 9
người đỗ Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân; Trần Doãn
Minh 35 người đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân.
Ban sách Trị bình bảo phạm gồm 50 điều.
Tháng 4 (âl)
Vũ Quỳnh, Binh bộ Thượng thư, Quốc tử giám tư
nghiệp kiêm Sử quan tổng tài phụng chiếu biên soạn
xong tập sách Đại Việt thông giám gồm 26 quyển chép
từ Hồng Bàng thị đến 12 sứ quân làm Ngoại kỷ; từ
Đinh Tiên Hoàng đến năm thứ nhất Lê Thái Tổ bình
định được cả nước làm Bản kỷ. Lê Tung viết bài tổng
luận.
Tháng 11 (âl)
Trần Tuân (người làng Quang Bị, huyện Bất Bạt, Hà
Tây) dấy quân chống lại triều đình. Thế quân của Trần
Tuân rất mạnh, uy hiếp kinh đô. Nhà vua sai quân đánh
dẹp. Trần Tuân bị Trịnh Duy Sản bất ngờ xông vào

Khảo thí con cháu các quan viên về viết chữ và làm
toán, ai đỗ cho làm nho sinh và lại điển ở các nha môn.
Lê Hy, Lê Minh Triệt, Trịnh Hưng khởi nghĩa ở Nghệ
An.
Tháng 5 (âl)
Trịnh Duy Sản đem quân đàn áp cuộc khởi nghĩa. Lê
Hy, Trịnh Hưng bị bắt giải về kinh đô giết chết. Lê


Minh Triệt bị chém tại trận.
Cho dân tứ chiếng đã điều động tập hợp khi trước trở
về quê cũ.
Đặt các đội Tả kim đao và Hữu kim đao.
Hạn hán, trong nước đói to.
Khởi công xây dựng điện lớn hơn 100 nóc và cửu trùng
đài ở kinh đô.
1513 (QUÝ DẬU), Hồng Thuận năm thứ năm

9-9-1513
Trận Flodden (đông bắc Anh) (1488-1513), vua
James IV của Scốtlen (liên minh với Pháp) bị đánh
bại và bị giết bởi các lực lượng của Henry VIII của
Anh.
[16]
25-9-1513
Vasco Nunez de Balboa (1475-1517) phát hiện ra
Thái Bình Dương.
[16]
1513 Juan Ponce de Leon (1460-1521) tìm ra vùng
Florida (Hoa Kỳ).

[15]
Tháng 3 (âl)
Thi Hội các sĩ nhân trong nước; có 5.700 người dự thi,
lấy đỗ 43 người (Nguyễn Bỉnh Đức đỗ Hội nguyên).
Tháng 4 (âl)
Thi Điện: cho Nguyễn Đức Lượng, Nguyễn Chiêu
Huấn, Hoàng Minh Tá đỗ Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập đệ;
Nguyễn Vũ 20 người đỗ Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân;
Nguyễn Bỉnh Di 20 người đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ
xuất thân.
Tháng 5 (âl)
Lũ lớn.
Đắp thành chặn ngang sông Tô Lịch, làm điện Tường


Quang.
Tháng 9 (âl)
Sai Lê Tung soạn Đại Việt thông giám tổng luận.
Tháng 10 (âl)
Định thể lệ thăng bổ quan lại.
1515 (ẤT HỢI), Hồng Thuận năm thứ bảy
Tháng giêng (âl)
Phùng Chương nổi dậy ở vùng Tam Đảo. Sai Ngô
Bính, Trịnh Duy Sản, Phạm Khiêm Bính đem quân đàn
áp.
Tháng 2 (âl)
Thiều Khê bá Ngô Thứ nổi loạn, bị giết.
Bắt các trấn nộp thuyền gỗ để đi đánh Ai Lao.
Tháng 8-9 (âl)
Nước lơn.

Thiên Ứng.
Tháng 4 (âl)
Trần Cao đem quân tiến đến bến Bồ Đề (Gia Lâm, Hà
Nội). Lê Tương Dực đem quân đàn áp. Trần Cao lui về
Trâu Sơn (nay thuộc huyện Quế Võ, Bắc Ninh). Quan
quân triều đình nhiều lần tiến đánh nhưng không dẹp
được.
Trịnh Duy Sản giết chết Tương Dực Đế ở phường Bích
Câu (nay thuộc quận Đống Đa, Hà Nội), lập con trưởng
của Cẩm Giang vương Sùng tên là Y mới 14 tuổi lên
làm vua, rước ra ngoài, chạy về thành Tây Đô, hội thề
dấy quân khởi nghĩa đánh Trần Cao.
Ngày 11, Trần Cao chiếm được kinh thành, nhà vua từ
Tây Đô huy động quan quân, gửi hịch cho các phủ,


huyện kêu gọi tiến đánh Trần Cao. Trần Cao bị bao vây
trong thành chạy qua sông Thiên Đức rồi lên miền
Lạng Sơn, bỏ đi tu.
1517 (ĐINH SỬU), Quang Thiệu năm thứ hai
Tháng 7 (âl)
Quyền thần Nguyễn Hoằng Dụ, Trần Chân đem quân
đánh lẫn nhau, gây rối loạn trong kinh thành. Các
tướng tự xưng hùng, chiếm lĩnh các địa phương cự địch
lẫn nhau. Trần Chân chiếm giữ kinh thành, Nguyễn
Hoằng Dụ đưa quân về Thanh Hoa...

31-10-1517 Bắt đầu cuộc cải cách tôn giáo của
Martin Luther ở Đức
Năm 1917, với lý do cần tiền để sửa chữa nhà thờ

1518 (MẬU DẦN), Quang Thiệu năm thứ ba


Mùa xuân
Thi Hội các cử nhân trong nước. Lấy đỗ 17 người
(Đặng Ất đỗ Hội nguyên).
Thi Đình, cho Ngô Miễn Thiệu, Nguyễn Mẫn Đốc, Lưu
Khải Chuyên đỗ Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập đệ; Lại Kim
Bảng 6 người đỗ Đệ nhị giáp Tiến sĩ xuất thân; Nguyễn
Độ 8 người đỗ Đệ tam giáp đồng Tiến sĩ xuất thân.
Gia phong Mạc Đăng Dung làm Vũ Xuyên hầu.
Tháng 7 (âl)
Mưa to, gió lớn. Sét đánh chết rất nhiều người.
Trần Chân bị giết, triều đình hỗn loạn. Lê Chiêu Tông
đang đêm phải chạy sang dinh Bồ Đề (Gia Lâm) để
trốn tránh.
Quân lính Sơn Tây của Nguyễn Kính, Hoàng Duy
Nhạc (bộ tướng của Trần Chân) thả sức cướp phá kinh
thành.
Mạc Đăng Dung ở Hải Dương được Chiêu Tông gọi về
kinh giao cho trông coi các dinh thuỷ bộ. Từ đây, mọi
quyền bính trong triều đều do Mạc Đăng Dung nắm
giữ.
1519 (KỶ MÃO), Quang Thiệu năm thứ tư

1519
Hernando Cortés (1485-1547) bắt đầu cuộc chinh
phục Mexico. Cortés được Montezuma II (14771520) đón tiếp ở Tenochtitlan, thủ phủ của Đế quốc
Aztec của người da đỏ bản địa. Nhưng sau đó, Cortés
bỏ tù Montezuma II và thiết lập chế độ cai trị hà khắc

Lê Chiêu Tông ở hành cung Bồ Đề, sai quan quân đánh
dẹp quân nổi loạn của Trịnh Tuy. Trịnh Tuy rút về
vùng Yên Lãng, Yên Lạc (Vĩnh Phúc), bị truy sát dữ
dội phải trốn chạy.
Từ tháng 2 đến tháng 4 (âl)
Trời nắng to lâu ngày, lúa má chết khô, giá gạo tăng.


Người Xá ở đầu nguồn các xứ Thái Nguyên, Tuyên
Quang nổi loạn, cướp bắt vợ con và của cải của dân
chúng, đến tháng 5 thì bị quan quân dẹp tan.
Tháng 7 (âl)
Mạc Đăng Dung cho phá đê làm ngập quân của Lê Do,
bắt được Lê Do và Nguyễn Si đem chém.
Tháng 9 (âl)
Phong Mạc Đăng Dung làm Minh Quận công.
1520 (CANH THÌN), Quang Thiệu năm thứ năm

7-6-1520
Cuộc gặp mặt giữa vua Henry VIII của Anh và vua
Francis I của Pháp tại cánh đồng Cloth Gold.
[16]
1520

Martin Luther đốt một văn bản của giáo

hoàng phê phán các bài viết của mình nên bị rút phép
thông công.
[16]
1520 Luther has refused to retract some of his protests.

không được sống trong nước mình. Nhưng Tuyển hầu
Frederick của vùng Saxony đã nhận bảo hộ Luther và
ông bắt đầu dịch Kinh Thánh sang tiếng Đức.
[16]
1521 The Ottomans continue to expand. Selim has died
and his son Suleiman (Sulayman)succeeds him and
expands Ottoman power, capturing Belgrade.
[15]

1521 Cortez with cannon and an enlarged army of
Spaniards and Indians attacks the Aztecs at Tenochtitlan
(Mexico City). The people of Tenochtitlan have no guns
and are weakened by small pox. Their supply of water is
cut. They are killed by the thousands and defeated.

[15]
Mùa xuân
Phong Mạc Đăng Dung làm Nhân quốc công, tiết chế
các doanh quân thuỷ bộ 13 đạo.
Tháng 4 (âl)
Dựng bia Tiến sĩ khoa Giáp Tuất (1514).


Tháng 7 (âl)
Gia phong Mạc Đăng Dung làm Thái phó.
Tháng 8 (âl)
Vua ngự điện Quỳnh Lâm, úy lạo Mạc Đăng Dung và
các tướng sĩ ra vùng Kinh Bắc, Lạng Nguyên bắt Trần
Cung (Trần Cung là con Trần Cao).
1522 (NHÂM NGỌ), Quang Thiệu năm thứ bảy (Từ 1522 Suleiman sends an armada of 400 ships and more

Giang Văn Dụ khởi binh ở các huyện (thuộc Hà Tây
ngày nay) sau bị quân của Mạc Đăng Dung đàn áp.
1523 (QUÝ MÙI), Thống Nguyên năm thứ hai
Tháng 2 (âl)
Thi Hội các cử nhân trong nước, lấy đỗ 36 người (Đào
Nghiễm đỗ Hội nguyên).
Thi Đình: cho Hoàng Văn Tán, Nguyễn Thuyên,
Nguyễn Đạo Quán đỗ Đệ nhất giáp Tiến sĩ cập đệ;
Đoàn Đình Chương 8 người đỗ Đệ nhị giáp Tiến sĩ
xuất thân; Nguyễn Súc 25 người đỗ Đệ tam giáp đồng
Tiến sĩ xuất thân.
Mạc Đăng Dung sai Mạc Quyết, Vũ Hộ, Vũ Như Quế
đánh Trịnh Tuy ở Thanh Hoa. Trịnh Tuy đưa Lê Chiêu
Tông về châu Lang Chánh.
Tháng 3 (âl)
Gia phong các đền thờ thần ở các nơi đã được ghi trong
Tự điển, gồm 113 đền.


Vua Bồ Đào Nha sai Duarte Coelho sang Việt Vam
thương nghị về việc xin buôn bán.
Tháng 8 (âl)
Mạc Đăng Dung giả mạo chiếu chỉ của Lê Cung Hoàng
phế truất vắng mặt Lê Chiêu Tông, giáng làm Đà
Dương vương.
1524 (GIÁP THÂN), Thống Nguyên năm thứ ba

1524

Nhà hàng hải và thám hiểm của Italia là

Tháng 6 (âl)
Đại hạn.
Tháng 10 (âl)
Mạc Đăng Dung đi đánh Trịnh Tuy ở Thanh Hoa, bắt
được Lê Chiêu Tông ở châu Lang Chánh, đem về giam
ở phường Đông Hà.
1526 (BÍNH TUẤT), Thống Nguyên năm thứ năm

1526
Liên minh Cognac. Vua Francis I của Pháp liên minh
với Giáo hoàng, vùng Milan, thành phố Florence và
công quốc Venice chống lại Hoàng đế Charles V và
người Tây Ban Nha. Các cuộc chiến tranh của họ
không giành được thắng lợi. Theo Hiệp ước Cambrai
(1529), Francis lại một lần nữa tuyên bố chủ quyền
đối với các lãnh thổ ở Italia. Công quốc Venice trả lại
các vùng mới chiếm được, còn Charles V vẫn có
quyền lực ở Italia.
[16]
1526 Suleiman captures the towns of Buda and Pest.
Machiavelli dies of ill health never seeing the
unification of Italy that he desired.
[15]
1526 The printing press is introduced in Stockholm,


Sweden.
[15]
1526 From Kabul a Muslim tribal leader, Babur, has
been making a series of raids through the Khyber