1301 (TÂN SỬU), Hưng Long năm thứ chín
Tháng 2 (âl)
Sứ nước Chiêm Thành sang cống.
Tháng 3 (âl)
Thượng hoàng đi kinh lý các miền trong nước và sang thăm
nước Chiêm Thành đến tháng 11 mới về.
Tháng 4 (âl)
Người nước Ai Lao sang cướp miền Đà Giang, Phạm Ngũ Lão
Đại hạn.
đem
quân đi đánh thắng ở Mường Mai, được phong làm Thân vệ
đại
tướng
quân.
Tháng
11 (âl)
Đói to.
1302 (NHÂM DẦN), Hưng Long năm thứ mười

1302, tháng Bảy, ngày 11
Trận Golden Spurs (“Đinh thúc ngựa bằng
vàng”) tại Courtrai ở vùng Flanders. Một trong
những chiến thắng đầu tiên của bộ binh trước
kỵ binh. Quân Pháp (những người chiếm vùng
Flanders) đã bị các thị dân vùng Flanders đánh
bại. Các thị dân này về sau đã thu lượm được
hàng trăm chiếc đinh thúc ngựa bằng vàng từ thi
thể các kỵ binh Pháp.
[16]

Tháng giêng (âl)

thiên, người tóc ngắn đội mũ bao.
Lấy Trần Khắc Chung làm Nhập nội đại hành khiển; Đoàn Nhữ
Hài làm Tham tri chính sự.
1304 (GIÁP THÌN), Hưng Long năm thứ mười hai

1304 A new pope, Benedict X, has enemies in
Rome, the result of conflict over who should be
pope. Benedict dies after what will be said is his
eating poisoned figs.

[15]
Tháng 3 (âl)
Thi học trò trong nước. Tổ chức thi làm 4 kỳ, lấy đỗ 44 người
làm Thái học sinh. Mạc Đĩnh Chi đỗ Trạng nguyên, Bùi Mộ đỗ
Bảng nhãn, Trương Phóng đỗ Thám hoa lang, Nguyễn Trung
Ngạn (16 tuổi) đỗ Hoàng giáp. Cho 3 người đỗ đầu ra cửa Long
Môn, Phượng Thành, chơi thăm phố phường trong 3 ngày; 330
người khác ở lại học tập.
Tìm hiểu thêm về Mạc Đĩnh Chi
http://vi.wikipedia.org/wiki/M%E1%BA%A1c_


%C4%90%C4%A9nh_Chi
Tổ chức thi người coi kiện tụng bằng lời xét kiện.
Tháng 8 (âl)
Quy định việc in tay trên giấy tờ bằng đốt thứ hai của ngón tay
cạnh ngón tay út bên tay trái.
Tháng 11(âl)
Xuống chiếu thi học trò trong nước, dùng 7 khoa.
Cho Đoàn Nhữ Hài làm Tri khu mật viện sự, một chức vụ quan


empire. He seizes the belongings of some Jews and
expels them from his realm.

[15]
Tháng 6 (âl)
Gả công chúa Huyền Trân cho vua nước Chiêm Thành là Chế
Mân. Chế Mân đem dâng hai châu Ô, Lý làm sính lễ.
Tháng 9 (âl)
Dùng Thiên chương học sĩ Nguyễn Sĩ Cố làm người giảng kinh
của Nho giáo. Nguyễn Sĩ Cố hay làm thơ bằng chữ Quốc ngữ.
Nước ta làm thơ phú bằng chữ Quốc ngữ bắt đầu từ đấy.
1307 (ĐINH MÙI), Hưng Long năm thứ mười lăm

1307 Muslims have driven "Crusaders" from the
Middle East, including the order called the
Templars. Templars have arrived in France. They
are wealthy, and King Philip accuses them of magic
and heresy - the only way he can lawfully seize
Templar assets. For good measure the Templars
are accused also of sodomy and of being in league
with the Muslims. Philip has the Templars arrested
on Friday the 13th (giving Friday the13th its
reputation as a day of bad luck). Some Templars
are tortured and executed.

[15]
Tháng giêng (âl)
Đổi 2 châu Ô và Lý làm châu Thuận và châu Hoá. Cho Hành
khiển Đoàn Nhữ Hài đến cai quản. Chọn người ở đó trao cho

Nhân (KỶ
TôngDẬU),
là vị vua
anh
hùngnăm
củathứ
hai mười
lần kháng
moves his court to Avignon, away from hostility in
Mông Nguyên năm 1285 và 1288. Trong 20 năm chiến tranh, Rome.
Nhân Tông đã lãnh đạo sự nghiệp kháng chiến của dân tộc. Khi [15]
là Thượng hoàng, Nhân Tông vẫn tham gia quyết định nhiều
Tháng giêng (âl)
việc triều chính. Nhân Tông đi du ngoạn và đi tu Phật chính là
Đạisắp
xá cho
để
xếp thiên
công hạ.
việc cho đất nước. Ông là nhà sư uyên bác, là
người
dựng Thiền phái Trúc Lâm của nước ta. Ông là người
Tháng xây
11 (âl)
trọng nhân tài, đặt quan, ban tước đúng với tài năng. Thượng
Trị tội bọn đại nghịch, chém ở cầu Giang Khẩu, ở cửa thành chợ
hoàng Nhân Tông đã phê chuẩn vào sổ quan chức dưới đời Trần
Dừa, cửa thành Tây Dương và cửa thành Vạn Xuân ở kinh
Anh Tông rằng: “Sao một nước to bằng bàn tay mà ban chầu
thành. Một vài người khác thì lưu ra châu Ác Thuỷ (thuộc huyện

[15]
Đặt thêm quân hiệu “Toàn Kim Cương”, thích 3 chữ ấy vào trán
binh lính. Chia quân Thiên thuộc làm 2 đô: Phù Đồ thượng và
Phù Đồ hạ.
Tháng 12 (âl)
Vua thân đi đánh Chiêm Thành, vì vua nước ấy là Chế Chí phản
trắc. Chia quân làm 3 đạo: đường núi, đường bộ và đường biển.
Có các đại tướng và đại thần cùng đi như Trần Khánh Dư, Trần
Quốc Chẩn, Đoàn Nhữ Hài, Phạm Ngũ Lão.
1312 (NHÂM TÝ), Hưng Long năm thứ hai mươi
Tháng 5 (âl)
Vua Chiêm Thành là Chế Chí đến hàng. Vua Trần mang quân
trở về đem theo cả Chế Chí. Em Chế Chí là Chế Đà A Bà Niêm
được vua Trần phong làm Á hầu, cai quản Chiêm Thành.
Vua Nhân Tông nhà Nguyên lên ngôi, cho sứ bộ Mã Hợp Ngạt
sang Đại Việt báo tin và tặng lịch.
Cử sứ bộ Đại Việt sang triều Nguyên chúc mừng.


Sai sứ sang nước Nguyên. Phong vua Chiêm Chế Chí làm Hiệu
Trung vương, lại đổi là Hiệu Thuận vương.
Lấy 500 mẫu ruộng ở trang Niêm Già cho sư Pháp Loa làm
ruộng “tam bảo”.
1313 (QUÝ SỬU), Hưng Long năm thứ hai mươi mốt
Tháng 2 (âl)
Hiệu Thuận vương Chế Chí đến hành cung Gia Lâm rồi chết,
đem hoả táng.
Tháng 4 (âl)
Quân Trần đánh sang châu Dưỡng Lợi của nhà Nguyên bắt hơn
hai nghìn người Trung Quốc đem về.

Tháng 10 (âl)
Thi Thái học sinh, ban cho người đỗ chức “Bạ Thư lệnh”, sai
Cục chính là Nguyễn Bính giảng dạy để sau bổ dụng.
Sứ nhà Nguyên sang, vua Minh Tông tiếp kiến, sứ Nguyên về
hết lời ca ngợi vẻ thanh tú như thần tiên của vua Đại Việt.
Vua Trần cử Nguyễn Trung Ngạn và Phạm Mại sang nước
(1)

Nguyên đáp lễ .
1

1315 (ẤT MÃO), Đại Khánh năm thứ hai

1315
Vua Pháp tuyên bố giải phóng nông nông trong
các lãnh địa vương triều
[2]
1315 An Italian surgeon, Mondino de Luzzi,
oversees dissection of a corpse. His manual on
anatomy will be the first that is founded on practical
dissection.

[15]
1315 A climate change has taken place, and this
year in Europe rains are continuous, with people
talking about the return of the flood described in
Genesis. Crops are ruined and famine begins in
some areas.

[15]


[15]
Tháng 3 (âl)
Xét định lại quan văn, cấp cho số hộ và nhân khẩu theo thứ bậc
khác nhau.
Tháng 11 (âl)
Sai quan lại cùng những người tôn thất đi gặt ruộng Tịch điền.
Sai Nhân Huệ vương Trần Khánh Dư đi châu Diễn làm sổ binh
dân.
1317 (ĐINH TỴ), Đại Khánh năm thứ tư
Thái Bình Trần thị là cung tần của Thượng hoàng, tính tham
lam, thường lấn cướp ruộng của dân, bị dân kiện, Thượng hoàng


bảo riêng với Uy Giản hầu, chồng Huy Chân (con của Trần Thị)
đem ruộng trả lại, Uy Giản làm theo, được vua khen.
Xây dựng chùa Quỳnh Lâm (Quảng Ninh) đúc tượng Phật cao
15 thước.
1318 (MẬU NGỌ), Đại Khánh năm thứ năm

1318 Four Franciscans are burned at the stake for
maintaining absolute poverty.

[15]
Tháng 8 (âl)
Sai Huệ Võ đại vương Trần Quốc Chẩn và Phạm Ngũ Lão đi
đánh Chiêm Thành. Vua Chiêm Thành là Chế Năng chạy sang
nước Qua Oa (Inđônêxia). Quốc Chẩn xin lập tù trưởng A Nan
làm vương Chiêm Thành rồi rút về.
1319 (KỶ MÙI), Đại Khánh năm thứ sáu

Thượng hoàng Trần Anh Tông mất ở phủ Thiên Trường, 9 tháng
Tháng 6 (âl)
Nước to.
Tháng 8 (âl)
Gió to.
Tháng 10 (âl)
Định lệ trị tội tranh gian ruộng đất phải bồi thường số tiền gấp
đôi. Ai làm văn khế giả mạo thì phải chặt một đốt ngón tay bên
trái.
Tháng 11 (âl)
Phạm Ngũ Lão mất, thọ 66 tuổi. Ông xuất thân từ bình dân,
được Trần Quốc Tuấn gây dựng và gả con nuôi làm vợ. Chăm
rèn luyện võ nghệ, coi trọng quân sĩ, ông là danh tướng thời
Trần, lập được nhiều công trong các cuộc kháng chiến chống
Nguyên, đánh Ai Lao và Chiêm Thành.
1321 (TÂN DẬU), Đại Khánh năm thứ tám
Tháng chạp (âl) năm Canh Thân
Táng Thượng hoàng Anh Tông vào Thái lăng ở Yên Sinh.
Tháng 2 (âl)
Trong nước đói kém, 1 thăng gạo nhỏ trị giá 1 quan tiền.
Mùa hạ
Lúa chiêm được mùa.
1322 (NHÂM TUẤT), Đại Khánh năm thứ chín

1322 Pope John XXII declares as heresy the
opinion among Franciscans that Christ and his
apostles held no property.

[15]



Tháng giêng (âl)
Sứ bộ nhà Nguyên là Hợp Mưu và Dương Tông Thụy sang báo
tin vua Thái Định lên ngôi và tặng lịch, đồng thời yêu cầu Đại
Việt đình chỉ việc chiến tranh với Chiêm Thành. Sứ Nguyên có
thái độ hống hách, Nguyễn Trung Ngạn lấy lễ bắt bẻ, sứ Nguyên
phải chịu.
Cử Mạc Đĩnh Chi cùng đi với Mã Hợp Mưu sang nhà Nguyên
chúc mừng Thái Định lên ngôi.
1325 (ẤT SỬU), Khai Thái năm thứ hai

1325 A man who had saved his money and bought
a lot of property begins to rule as lord of Moscow.
He is called Ivan and is the first of a dynasty of
Russian kings.

[15]
Tháng chạp (âl) năm Giáp Tý
Bỏ dùng tiền kẽm.
Cấm tiền kẽm.
Năm này đại hạn, có sâu lúa. Trâu bò và gia súc chết nhiều.
Mùa xuân, đặt ty Liêm phóng ở các lộ. Lấy Đặng Lộ làm Liêm
phóng sứ hai lộ Đại Hoàng và An Tiêm.
Tháng 8 (âl)
Cải cách tổ chức triều đình. Hành khiển ty trước gọi là Nội mật
viện, đến đây đổi là Môn hạ sảnh. Nội thư hoả cục vẫn là Nội
mật viện như cũ.
1326 (BÍNH DẦN), Khai Thái năm thứ ba

1326 The Ottoman Turks are expanding from their

[15]
1328 The first sawmill appears in Europe. It is to
encourage shipbuilding.
[15]

1328 The system of chapters for the New
Testament is created by Cardinal Hugo de S. Caro.
[15]

1328 In France, King Charles IV (r.1322-28) dies.
He is succeeded by Philip of Valois, who takes the
title Philip VI. It is the end of the Capet dynasty and
beginning of the Valois dynasty.

[15]
Tháng 3 (âl)
Quý tộc trong triều bè phái, tranh chấp, hãm hại lẫn nhau. Quốc
phụ thượng tể Trần Quốc Chẩn bị vua bắt phải tự tử.


1329 (KỶ TỴ), Khai Thái năm thứ sáu
Tháng 3 (âl)
Vua Trần Minh Tông lên làm Thái Thượng hoàng nhường ngôi
cho con là Thái tử Vượng. Hoàng Thái tử lên ngôi (tức Trần
Hiến Tông). Đổi niên hiệu là Khai Hựu, đại xá thiên hạ.
Tháng 10 (âl)
Thượng hoàng đi tuần thú ở đạo Đà Giang, thân đi đánh Ngưu
Hống (trấn Hưng Hóa). Nguyễn Trung Ngạn đi theo để biên
soạn Thực lục.
1330 (CANH NGỌ), Khai Hựu năm thứ hai

Tháng 7 (âl)
Nguyễn Trung Ngạn lại được giữ chức Thẩm hình viện sự kiêm
An phủ sứ Thanh Hóa. Trung Ngạn lập ra Bình doãn đường để
xét kiện, việc xét kiện đúng mực không bị oan uổng, nhiều
người khen.
1333 (QUÝ DẬU), Khai Hựu năm thứ năm

1333 Stability provided by the Kamakura shoguns
has been breaking down. Political unrest has been
increasing. Emperor Daigo has been seeking to
overcome his figurehead status, and he succeeds
temporarily because he is joined by a number of
warriors who are are at odds with the family of the
shogunate ruling from Kamakura - the Hōjō family.
These warriors supporting the emperor are
interested in redistributing feudal privileges and
enlarging their land holdings. Emperor Daigo
declares the end of the Hōjō shogunate, and the
Hōjō shogun commits suicide. This marks the end of
the Kamakura era - an era that began in the year
1185.

[15]
Tháng 7 (âl)
Nước to.
Đói kém.
1334 (GIÁP TUẤT), Khai Hựu năm thứ sáu


Thượng hoàng đi tuần thú đạo Nghệ An, thân đi đánh nước Ai


1336 Near Samarkand, Timur, to be known also as
Tamerlane, is born into a Muslim family.
[15]

1336 India suffers from drought and famine. The
sultanate in Delhi is doing little to assist his subjects,
and discontent has given rise to rebellion. Noticing
successes among rebelling Muslims, some Hindus
proclaim independence from Delhi rule. A new
Hindu kingdom, dominated by Telugu-speaking
aristocrats, arises - Vijāyanagar - named for its
capital.


[15]
Tháng 2 (âl)
Thượng hoàng từ Ai Lao trở về kinh.
Tháng 7 (âl)
Nước to.
Tháng 10, ngày 19 (âl)
Hoàng tử Hạo con thứ 10 của Thượng hoàng (sau là Trần Dụ
Tông) sinh.
1337 (ĐINH SỬU), Khai Hựu năm thứ chín

1337: Cuộc chiến tranh trăm năm giữa Anh
và Pháp (1337-1453) bùng nổ
Nguyên nhân trực tiếp của cuộc chiến tranh này
là mâu thuẫn về quyền lợi trong việc buôn bán
len của Anh ở vùng Flanders (Bỉ, Bắc Pháp,

quản, ai có giấy cam kết thì cho ở lại, ai không làm việc thì cho
về.
Theo sáng kiến của Nguyễn Trung Ngạn cho lập kho chứa thóc
tô ruộng để chuẩn cấp cho dân nghèo. Truyền cho các lộ làm
theo.
Hưng Hiếu Vương được lệnh đem quân đi đánh “man Ngưu
Hống”, phá được, chém tù trưởng là Xa Phần. Gia nô của Hưng
Hiếu Vương là Phạm Ngải có công nhưng chỉ được thưởng 5
phần suất ruộng. Thượng Hoàng nói: “Bọn gia nô dù có chút
công cũng không được dự vào hàng quan tước triều đình”.
1338 (MẬU DẦN), Khai Hựu năm thứ mười

1338 The Diet (assembly) in Frankfort, in the Holy
Roman Empire, decrees that the empire's emperor
may be chosen without papal participation.
[15]

1338 The new king of France, Philip VI (r. 132850), intervenes in a dispute in Flanders (on the
channel coast north of Paris), where Edward III of
England owns property and English influence has
been dominant. Edward retaliates by declaring that
he is King of France - by right of birth and family
connections. Philip responds by declaring Edward's
fiefs in France forfeited. The Hundred Years' War is
in the making.

[15]


Tháng 8 (âl)

been engaged in illegal trade there as well as piracy
and coastal plunder. Japan's shogun, Ashikaga
Takauji, has been trying to control foreign trade.
Commerce in Japan is increasing, and Ashikaga
sends an official trading ship to China.

[15]


Tháng 3 (âl)
Định các quan văn võ và tạp lưu.
Tháng 5 (âl)
Vua nước Chiêm là Chế A Nan chết, con rể là Trà Hoà Bố Để tự
lập làm vua. Sai sứ sang Đại Việt báo tin.
Tháng 7 (âl)
Nguyễn Trung Ngạn chọn đinh tráng ở các lộ sung vào ngạch
thiếu của cấm quân, định ra sổ sách. Theo lệ cũ cấm quân thuộc
về Thượng thư sảnh đến đây thuộc về Xu mật viện, cho Nguyễn
Trung Ngạn đứng đầu.
Thượng hoàng thăm Ngự sử đài, Doãn Định và Nguyễn Nhữ Vi
can gián việc này, bị Thượng hoàng cách chức.
1343 (QUÝ MÙI), Thiệu Phong năm thứ ba

1343
Hòa ước Kalisch (Trung Ba Lan) giữa Ba Lan
và các hiệp sĩ Teutonic. Vùng Pomerelia (tây
bắc Ba Lan) vẫn nằm trong tay các hiệp sĩ
Teutonic, vì thế Ba Lan vẫn chưa được khai
thông ra biển Bantích.
[16]

Tháng 11 (âl)
Lấy Trương Hán Siêu làm Gián nghị đại phu.
1346 (BÍNH TUẤT), Thiệu Phong năm thứ sáu

1346, tháng Tám, ngày 26
Trận đánh ở làng Crecy. Quân cung thủ Anh
(đông hơn về số lượng) dưới sự chỉ huy của vua
Anh Edward III đã chiến thắng quân kỵ binh
Pháp dưới sự chỉ huy của vua Pháp Philip VI.
[16]
1346 Edward III of England invades France,
beginning in earnest the Hundred Years' War. His


army of 10,000 men, using the longbow, crush
France's cavalry at the Battle of Crécy (pronounced
cressy).

[15]
1346 Mongol occupation ends in Transoxiana,
driven out by an armed uprising. There, an emir
(another word for warlord) takes power.

[15]

Tháng 2, ngày mồng 1 (âl)
Có nhật thực.
Vua cử Phạm Nguyên Hằng sang sứ Chiêm Thành, trách hỏi về
việc thiếu lễ triều cống hằng năm.
Tháng 5 (âl)

[15]
Tháng 5 (âl)
Đại hạn.
Tháng 7 (âl)
Nước to.
Tháng 10 (âl)
Thuyền buôn nước Chà Bồ (Chà Và – Giava) đến cảng Vân Đồn
ngầm mua ngọc trai để bán. Những người bán trộm ngọc trai đều
bị bắt trị tội.
1349 (KỶ SỬU), Thiệu Phong năm thứ chín
Tháng 3 (âl)
Thuyền buôn phương Bắc sang cống bát ngọc quý gọi là bát
“Diêu Biến”. (Cuối đời nhà Tống, người Hàng Châu nung lò bát
sắp chín, thấy có con chim Diêu bay qua, ỉa phân vào lò, hóa ra
cái bát ngọc, cho nên đặt tên là Diêu Biến).
Tháng 5 (âl)
Thuyền buôn nước Trảo Oa (Giava) sang cống sản vật địa
phương và chim vẹt đỏ biết nói.
Tháng 11, ngày mồng 1 (âl)
Có nhật thực.
Đặt quan trấn, quan lộ, sát hải sứ và quan bình ải để đóng giữ
Vân Đồn. Vì các cửa biển Tha, Viên ở châu Diễn (cửa Thoi –
cửa Quèn, Nghệ An) bị cạn, nên các thuyền buôn quen đến đấy


từ thời Lý, lúc này đều dồn đến Vân Đồn.
1350 (CANH DẦN), Thiệu Phong năm thứ mười

1350 Some Europeans are blaming Jews for the
plague. Some are blaming the rich and some the

Người các châu Thái Nguyên và Lạng Sơn tụ họp đi đánh cướp
lẫn nhau. Triều đình cử quân đi dẹp yên.
Tháng 5 (âl), ngày mồng 1
Có nhật thực.
Tháng 7 (âl)
Nước to.
1352 (NHÂM THÌN), Thiệu Phong năm thứ mười hai

1352 Rebellion by Chinese fed up with Mongol rule
has erupted around the city of Guangzhou.