ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO
DỤC

NGUYỄN THỊ HOAN

SỬ DỤNG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ ĐỂ BỒI DƢỠNG HỌC SINH
GIỎI
MÔN LỊCH SỬ LỚP 11 TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
CHU VĂN AN - HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO
DỤC

NGUYỄN THỊ HOAN

SỬ DỤNG KIỂM TRA ĐÁNH GIÁ ĐỂ BỒI DƢỠNG HỌC SINH
GIỎI
MÔN LỊCH SỬ LỚP 11 TRƢỜNG TRUNG HỌC PHỔ THÔNG
CHU VĂN AN - HÀ NỘI

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM LỊCH SỬ
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY
HỌC
(BỘ MÔN LỊCH SỬ)

Nguyễn Thị Hoan

i


DANH MỤC CÁC CHỮ CÁI VIẾT TẮT
- CM

:

Cách mạng

- CNTB

:

Chủ nghĩa tƣ bản

- CNXH

:

Chủ nghĩa xã hội

- GV

:

Giáo viên


- TS

:

Tƣ sản

ii


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... i
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ............................................................... ii
DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................. viii
DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ.......................................................................... ix
MỞ ĐẦU........................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài ................................................................................ 1
2.1. Tài liệu nƣớc ngoài .................................................................................... 3
2.2. Tài liệu trong nƣớc..................................................................................... 5
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cƣƣu................................................................. 9
4. Mục đích, nhiêm vu ̣ nghiên cƣƣu.................................................................. 10
4.1. Mục đích................................................................................................... 10
4.2. Nhiêm vu ̣ nghiên cƣƣu ............................................................................... 10
5. Cơ sở phƣơng phap luâṇ và phƣơng phap nghiên cƣƣu ............................... 10
5.1. Cơ sở phƣơng pháp luâṇ .......................................................................... 10
5.2. Phƣơng pháp nghiên cƣƣu.......................................................................... 10
5.2.1. Nghiên cƣƣu lý thuyết............................................................................. 10
5.2.2. Nghiên cƣƣu thƣc tiễn ............................................................................. 10
6. Giả thuyết khoa học .................................................................................... 11
8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài .................................................... 11
8.1. Ý nghĩa khoa học ..................................................................................... 11

2.1.5. Kiểm tra đánh giá phải phát huy đƣợc các năng lực khác nhau của học
sinh .................................................................................................................. 45
2.1.6. Phối hợp nhiều loại hình, phƣơng pháp kiểm tra - đánh giá và đảm bảo
tính thƣờng xuyên liên tục .............................................................................. 46
2.1.7. Kiểm tra, đánh giá phải đảm bảo tính khách quan................................ 47
2.2. Các biện pháp sử dụng kiểm tra - đánh giá để bồi dƣỡng học sinh giỏi
trong quá trình dạy học Lịch sử lớp 11 trƣờng THPT Chu Văn An - Hà Nội47
2.2.1. Xác định nội dung cần bồi dƣỡng học sinh giỏi môn Lịch sử lớp 11. ..49
2.2.2. Sử dụng phƣơng pháp trao đổi đàm thoại............................................. 59
2.2.3. Sử dụng kiểm tra viết để bồi dƣỡng học sinh giỏi ................................ 62
2.3. Thực nghiệm sƣ phạm.............................................................................. 75
2.3.1. Mục đích của thực nghiệm.................................................................... 75
2.3.2. Đối tƣợng, địa bàn thực nghiệm............................................................ 75

vi


2.3.3. Nội dung thực nghiệm........................................................................... 76
2.3.4. Phƣơng pháp thực hiện.......................................................................... 76
2.3.5. Giáo án thực nghiệm ............................................................................. 76
2.3.6. Kết quả thực nghiệm ............................................................................. 87
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 92
PHỤ LỤC ....................................................................................................... 97

vii


DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 2.1: Điểm kiểm tra của học sinh ở bài thực nghiệm và bài đối chứng....... 86

năng của tƣ̉ng hoc sinh
để tƣ̉ đó có phƣơng hƣớng daỵ h ọc phù hợp, nhất là với
̣
nhƣƣng h ọc sinh có tố chất thì sẽ tiếp tục đƣợc bồi dƣỡng hơn nƣƣa để đào
tạo nên những học sinh giỏi Lịch sử cho các đội tuyển học sinh giỏi của nhà trƣờng .
Nhƣ vâỵ, xuất phát tƣ̉nhƣnƣ g vấn đềnêu trên vàxuất phát tƣ̉thƣc tếcủa
bản thân với mong muốn mỗi trƣờng phổ thông sẽ có nhữn g hoc sinh
không
̣
chỉ yêu Sử mà còn giỏi Sử. Ngoài ra, cũng là từ mong muốn những ƣu thế của
kiểm tra - đánh giá sẽ đƣơc phát huy ở mức tối đa nhất là đối với công tác bồi
dƣỡng hoc ̣sinh giỏi môn Lic ̣h sƣ̉ ở trƣờng phổ thông hiêṇ nay

. Vì vậy tôi

mạnh dạn lựa chọn đề tài : Sử dụng kiểm tra đánh giá để bồi dưỡng hoc sinh
giỏi môn Lịch sử lớp 11 trường trung hoc phổ thông Chu Văn An - Hà Nội.

2


2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
Vấn đề kiểm tra - đánh giá kết quả hoc tâp
tƣ̉ lâu đã đƣơ ̣ c
̣ của
̣
̣ hoc sinh
nhiều nhà nghiên cƣƣu trên thế giới và trong nƣớc quan tâm.
2.1. Tài liệu nƣớc ngoài
Vào thế kỉ XVIII, nhà giáo dục ngƣời Đức I .B.Bazelov (1724- 1790) là

. Đồng thời tác giả cũng đƣa ra những

nguyên tắc chỉ đaọ quá trình kiểm tra tri thƣƣc, kĩ năng, kỹ xảo của học sinh ,
đã đúc kết các phƣơng pháp kiểm tra miêṇ g và kiểm tra viết

,… Trên cơ sở

nhƣƣng vấn đề chung đó, tác giả đi sâu vào hệ thống kiểm tra thƣờng xuyên và vấn đề
đánh giá kết quảhoctâp
̣ của
̣
̣ hocsinh.
Đến năm 1977, Becbi nhìn nhận vấn đề kiểm tra theo một khía cạnh
khác khá chính xác và đầy đủ. Theo ông: "Đánh giá giáo duc là
̣ sƣ ̣ thu thâp và
̣

3


lý giải một cách có bằng chứng nhƣ một phần của quá trình dẫn t ới sự phán
xét về giá trị theo quan niệm hành động".
Theo nhà giáo duc hoc
̣ nổi
̣ tiếng Hoa Kỳ Rantaylơ , khi nghiên cƣƣu về
đánh giá ông đã nhấn maṇ h tầm quan trong của viêc đánh
giá giáo duc và
̣
̣ đƣa
ra điṇ h nghia nhƣ sau: "Quá trinh đanh giá chủ yếu là quá trinh xac điṇ h mƣƣc

Hiển - Hoàng Thanh Tú có nhấn mạnh: "Kiểm tra, đanh giá là môṭ khâu quan
trọng không thể thiếu của quá trình dạy học

. Mục đích trƣớc tiên của quá

trình kiểm tra , đanh giá là vì sƣ tiến
̣ bô ̣ không ngƣ̉ng của ngƣời hoc ̣

. Đólà

tính nhân văn , là nguyên tắc trong dạy và học . Nó không tách r ời quá trình
dạy học mà có gắn bó chặt chẽ và phải trở thành một kỹ thuật dạy học . Thƣc
hiêṇ kiểm tra , đanh giá nghiêm túc là biêṇ phap quan trong để nâng ca o chất
lƣơng daỵ hoc ̣ở trƣờng trung hoc ̣phổ thông nói chun

g, môn Lic h ̣ sƣ̉ nói

riêng" [32]
Trong "Bồi dưỡng học sinh giỏi môn lịch sử trung học phổ thông" do
Trịnh Đình Tùng chủ biên đã trình bày thực tiễn dạy học Lịch sử ở các trƣờng
THPT Chuyên hiện nay cũng nhƣ đã đƣa ra những phƣơng pháp bồi dƣỡng
học sinh môn Lịch sử ở trƣờng chuyên. Tài liệu nhấn mạnh "Để hình thành kĩ năng
học lịch sử, trong quá trình bồi dưỡng học sinh giỏi giáo viên nên tập trung cho các em
làm bài tập Lịch sử dưới nhiều dạng khác nhau, kể cả kĩ năng trắc nghiệm, tự luận
và thực hành" [tr.13]. Đặc biệt, các tác giả đã đƣa ra hệ thống các câu hỏi rất
hữu ích nhằm hƣớng dẫn học sinh ôn luyện dành cho học sinh giỏi môn Lịch
sử ở cả ba khối lớp 10, 11 và 12. Vì vậy, tài liệu này đã phục vụ rất nhiều cho
quá trình làm luận văn của chúng tôi [51].
Ban tổ chức kì thi Olympic 30 tháng 4 hàng năm đều tuyển tập các đề thi
chính thức và các đề thi đề nghị của nhiều trƣờng trực thuộc các tỉnh phía Nam

3.1. Đối tƣợng nghiên cứu
Đối tƣợng nghiên cứu là sử dụng kiểm tra đánh giá để bồi dƣỡng học
sinh giỏi trong quá trình daỵ hoc Lic
̣ h ̣ sƣ̉ ở trƣờng THPT.
3.2. Phạm vi nghiên cứu của đề tài
Về nội dung: Luận văn không giải quyết tất cả các khối lớp mà chỉ ở
môn Lịch sử lớp 11 (Chƣơng trình nâng cao)
Về không gian: Lớp 11 chuyên Sử (Trƣờng THPT Chu Văn An - Hà
Nội)

9


4. Mục đích, nhiêm vu ̣ nghiên cƣƣu
4.1. Mục đích
Trên cơ sở tim hiểu lý luâṇ và thƣc tiễn hoaṭ đông kiểm tra , đánh giá
kết quả hoc tâp
taị trƣờng phổ thông đề tài sẽ đi sâu đề xuất môṭ
̣ của
̣
̣ hoc sinh
số biêṇ phap sử dụng kiểm tra đanh giá để từ đó có thể phát hiện và bồi dƣỡng học
sinh giỏi bộ mô n Lic ̣ h sƣ̉ lớp 11, góp phần nâng cao chất lƣợng dạy học
lịch sử ở trƣờng phổ thông hiện nay.
4.2. Nhiêm vu ̣ nghiên cƣƣu
- Nghiên cứu cơ sở lí luận về kiểm tra, đánh giá nói chung và môn Lịch sử nói
riêng.
- Điều tra, khảo sát thực tiễn sử dụng kiểm tra, đánh giá môn Lịch sử ở trƣờng
THPT Chu Văn An.
- Xác định các biện pháp sử dụng kiểm tra, đánh giá để bồi dƣỡng học sinh

là sẽ có các hình thức thực tế về kiểm tra đánh giá để phát hiện ra các học sinh
giỏi cho bộ môn Lịch sử. 6. Giả
thuyết khoa học
Trong daỵ hoc ̣bô ̣ môn Lic ̣h sƣ̉ ở trƣờng phổ thông hi

ện nay , nếu sƣ̉

dụng việc kiểm tra đánh giá có hiệu quả theo những đề xuất của luận văn thì
sẽ góp phần vào việc bồi dƣỡng học sinh giỏi tại trƣờng trung học phổ thông.
7. Đóng góp của đềtài
- Đề tai tiếp tuc khẳng
đ ịnh vai trò, ý nghĩa của kiểm tra đánh giá đối với bộ
̣
môn Lic h ̣ sƣ̉ nói chung và với viêc bồi
giỏi nói riêng.
̣ dƣơng hoc sinh
̣
- Phản ánh rõ thực trạng của việc kiểm tra đánh giá để bồi dƣỡng học sinh
giỏi hiện nay tại trƣờng THPT Chu Văn An - Hà Nội.
- Xác định những nội dung , tiêu chí cần sƣ̉ dung trong kiểm tra đánh giá để
nhằm phát hiêṇ và bồi dƣỡng hoc sinh
̣ giỏi.
- Đặc biệt , luâṇvăn sẽđềxuất môṭ vài hình thƣƣc kiểm tra đánh giácó

hiêụ

quả cho công tác bồi dƣỡng học sinh giỏi.
8. Ý nghĩa khoa học vàthực tiễn của đềtài
8.1. Ý nghĩa khoa học
Đềtài góp phần làm phong phúthêm lýluâṇvàphƣơng pháp vềkiểm

1
CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC KIỂM TRA - ĐÁNH GIÁ
ĐỂ BỒI DƢỠNG HỌC SINH GIỎI MÔN LỊCH SỬ Ở TRƢỜNG
THPT
1.1. Cơ sở lí luận
1.1.1. Các khái niệm cơ bản về kiểm tra - đánh giá
Kiểm tra - đánh giá là một hoạt động bao gồm trong đó hai công việc
là kiểm tra và đánh giá. Theo Từ điển Bách khoa toàn thƣ Việt Nam"Kiểm tra là
hoạt động đo, xem xét, thử nghiệm hoặc định cỡ một hay nhiều đặc tính của sản
phẩm và so sánh kết quả với yêu cầu quy định nhằm xác định sự phù hợp của mỗi đặc
tính". Khái niệm này liên quan nhiều hơn đến việc kiểm tra sản phẩm sau khi sản
xuất, hoặc đánh giá kết quả giáo dục của học sinh sau một giai đoạn so với mục
tiêu đề ra.
Trong giáo dục, khái niệm kiểm tra nói chung đƣợc hiểu là xem xét tình
hình thực tế, thu thập những dữ liệu, thông tin làm cơ sở cho việc đánh giá;
kiểm tra là quá trình đo lƣờng kết quả thực tế và so sánh với những tiêu
chuẩn, mục tiêu đã đề ra nhằm phát hiện những gì đã đạt đƣợc, chƣa đạt đƣợc,
nguyên nhân, các yếu tố ảnh hƣởng chi phối,… từ đó đƣa ra biện pháp điều chỉnh
khắc phục nhằm đạt đƣợc mục tiêu hoặc kiểm tra là hoạt động đo lƣờng kết quả
học tập, giáo dục theo bộ công cụ đã chuẩn bị trƣớc với mục đích đƣa ra các kết
luận, khuyến nghị về một mặt nào đó của quá trình dạy học, giáo dục, tại một
thời điểm cụ thể để điều chỉnh nhằm đạt các mục tiêu giáo dục đã đề ra.
"Kiểm tra là một quátrình mà các mục tiêu và các tiêu chí đi kèm được định ra từ
trước, trong đó chúng ta kiểm tra sự phù hợp của sản phẩm với các
mục tiêu và tiêu chí đã xác định. Bản chất của việc kiểm tra là quá trình thu
thập thông tin để có được những nhận xét, xác định mức độ đạt được cả về số
lượng hay chất lượng của quá trình lĩnh hội kiến thức, trau dồi kĩ năng, kỹ xảo, hình thành nhân
cách ở người học" [8; Tr.61].

13

học tập, trình độ của học sinh, thúc đẩy các em tích cực học tập, biết suy nghĩ,
rèn luyện khoa học diễn đạt bằng lời nói. Thông thƣờng kiểm tra miệng đƣợc sử
dụng để kiểm tra kiến thức đã học, trƣớc khi bắt đầu bài học mới. Đôi khi hình
thức này còn đƣợc sử dụng trong quá trình trình bày kiến thức mới hoặc sau
khi học bài mới để xem học sinh theo dõi, nắm kiến thức nhƣ thế nào.

16