Lời nói đầu
Trong những năm gần đây, thế giới đã đ-ợc chứng kiến một sự bùng nổ
của hoạt động du lịch trên phạm vi toàn cầu. Du lịch đã trở thành một hiện
t-ợng phổ biến, một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống kinh tế - xã hội.
Du lịch đã trở thành một ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia và đã
đóng góp một phần không nhỏ vào sự phát triển kinh tế thế giới, không những
thế du lịch đã trở thành một hình thức quan trọng trong việc sử dụng thời gian
nhàn rỗi của con ng-ời, đồng thời là ph-ơng tiện giao l-u trong mối quan hệ
giữa con ng-ời với con ng-ời.
Còn đối với Việt Nam thì sao?
Nghị quyết 45/CP ngy 22/6/1993 đã khẳng định: Du lịch l ngnh kinh
tế quan trọng trong chiến l-ợc phát triển kinh tế - xã hội của đất nước.
Những năm vừa qua Đảng và Nhà n-ớc ta đã có nhiều chính sách để phát
triển ngành du lịch, do đó l-ợng khách du lịch nội địa và quốc tế đến Việt
Nam cũng nh- doanh thu du lịch tăng lên một cách đáng kể. Nếu năm 1990
l-ợng khách du lịch đến Việt Nam là 0,25 triệu ng-ời thì năm 1991 là 0,3
triệu ng-ời, năm 1992 là 0,44 triệu ng-ời, năm 1993 là 0,7 triệu ng-ời và năm
1994 là 1 triệu ng-ời gấp 4 lần năm 1990. Số khách du lịch nội địa năm 1994
là 3,5 triệu ng-ời.
Dự kiến đến năm 2000 l-ợng khách du lịch quốc tế vào Việt Nam là 3,5
triệu đến 3,8 triệu ng-ời và năm 2010 là 9 triệu ng-ời. Do vậy ngành du lịch
Việt Nam đang đứng tr-ớc một triển vọng lớn về phát triển du lịch. Hơn nữa,
vị trí địa lý của Việt Nam là khá thuận lợi với nhiều phong cảnh thiên nhiên
kỳ vĩ, nhiều di tích lịch sử có giá trị văn hóa và TNDL cũng rất phong phú.
Đứng tr-ớc thực tế và những thách thức nh- vậy ngành du lịch Việt Nam
muốn phát huy đ-ợc những tiềm năng đó chúng ta còn rất nhiều vấn đề cần
đ-ợc giải quyết và đó cũng chính là lý do mà tôi muốn trình bày trong đề án
của mình: Hoàn thiện một số điều kiện cơ bản để đa dạng hóa và
nâng cao chất l-ợng sản phẩm du lịch Việt Nam
Phần II




đ-ợc nhất là những thứ mang giá trị văn hóa tiêu biểu của vùng đó có và nổi
tiếng.
b) Đặc điểm sản phẩm du lịch:
Sản phẩm du lịch là một loại sản phẩm đặc biệt. Nó có nhiều đặc điểm
khác với sản phẩm thông th-ờng khác, thể hiện ở một số mặt sau:
- Sản phẩm du lịch là một loại sản phẩm thỏa mãn nhu cầu thứ yếu cao
cấp của con ng-ời.
- Trong sản phẩm du lịch thì tỷ trọng dịch vụ chiếm nhiều hơn, thông
th-ờng 80%-90% là dịch vụ.
- Sản phẩm du lịch không thể dịch chuyển, nó gắn liền với tài nguyên du
lịch nên thời gian sản xuất và tiêu dùng là trùng nhau, và khách hàng phải đến
với nhà sản xuất.
- Sản phẩm du lịch không thể đóng gói hay tồn kho.
- Sản phẩm du lịch mang tính thời vụ.
2. Tiềm năng và thực trạng khai thác tiềm năng du lịch Việt Nam
a) Tiềm năng du lịch - tiền đề cho sự phát triển du lịch Việt Nam
Đất n-ớc Việt Nam có tiềm năng du lịch rất phong phú và đa dạng, có
sức hấp dẫn lớn chẳng những đối với khách du lịch trong n-ớc mà còn với
khách du lịch quốc tế và bà con Việt kiều ở xa Tổ quốc.
Chúng ta có đủ điều kiện để đa dạng hóa các loại hình du lịch từ tham
quan, nghỉ mát điều d-ỡng, tắm biển, leo núi, thể thao đến nghiên cứu khoa
học ... và có khả năng tiếp nhận một số l-ợng lớn du khách.
Về mặt tự nhiên, Việt Nam có nhiều cảnh đẹp, cảnh thiên nhiên có
những nét hùng vĩ nên thơ của núi rừng nh- Sapa mờ ảo trong s-ơng, nh- Đà
Lạt - thành phố thông reo.., cũng có khi ồn ào sôi động nh- thác Bản Giốc,
Dầu Đẳng (Cao Bằng), thác Bạc (Tam Đảo)... hoặc cảnh tĩnh mịch trong các
cánh rừng già nguyên sinh nh- v-ờn quốc gia Cúc Ph-ơng (Ninh Bình), Bà Vì
(Hà Tây), đảo Cát Bà (Hải Phòng), Bạch Mã (Thừa Thiên Huế), rừng ngập

truyền thống nh- mây tre đan, sơn mài, gốm sứ, thêu đan, chạm khắc, các sản
phẩm từ cói v.v... đạt trình độ thẩm mỹ cao, hoàn toàn có thể thỏa mãn nhu
cầu các loại khách du lịch.


D-ờng nh- nói về tiềm năng du lịch - Việt Nam thì có lẽ không bao giờ
nói hết. Bởi lãnh thổ n-ớc ta kéo dài trên 15 vĩ độ với diện tích đồi núi chiếm
tới 3/4 lãnh thổ, tạo nên kiểu địa hình Kasstơ với nhiều hang động hấp dẫn
cho du lịch. Vùng đồng bằng của Việt Nam - nơi thuận lợi cho canh tác nông
nghiệp từ lâu đời - tuy không có kiểu địa hình hấp dẫn, nh-ng lại là nơi quần
tụ đông đúc từ xa x-a nên có nhiều di tích lịch sử, lễ hội cổ truyền, phong tục
tập quán, hàng mỹ nghệ... do đó cũng hấp dẫn du khách. Bên cạnh đó, n-ớc ta
lại có đ-ờng bờ biển dài hơn 3000km nên có thể phát triển nhiều loại hình du
lịch biển. Ngoài ra Việt Nam còn có nhiều món ăn đặc sắc làm cho nghệ thuật
ẩm thực Việt Nam thêm hấp dẫn.
Tiềm năng du lịch - Việt Nam lớn lao là nh- thế đấy. Nh-ng nó mới chỉ
là điều kiện cần, nếu thiếu nó thì không thể tồn tại ngành du lịch, nh-ng nếu
chỉ có nó thì ch-a chắc ngành du lịch đã phát triển. Điều đó đ-ợc chứng minh
qua thực trạng khai thác tiềm năng du lịch Việt Nam những năm qua.
b) Thực trạng khai thác tiềm năng du lịch Việt Nam
Nhìn nhận một cách khách quan, những năm qua việc sử dụng và khai
thác những tiềm năng du lịch Việt Nam là ch-a hợp lý nếu không muốn nói là
kém hiệu quả. Chúng ta hãy xem xét từng khía cạnh của vấn đề một cách cụ
thể.
Thứ nhất, hãy nói về vấn đề khai thác tiềm năng du lịch.
Có thể nói rằng việc sử dụng tiềm năng du lịch mới chỉ dừng lại ở việc
khai thác những tiềm năng du lịch tự nhiên sẵn có và những sản phẩm văn
hóa của lịch sử để lại mà ch-a có h-ớng duy trì và tôn tạo những tiềm năng du
lịch đó một cách hợp lý để có thể khai thác lâu dài với hiệu quả cao.
Việc khai thác không hợp lý đã đe dọa nghiêm trọng đối với quá trình tái

t-ợng ăn xin, ăn mày... không những thế còn có những hiện t-ợng níu kéo
khách du lịch một cách thiếu văn minh trong việc bán sản phẩm tại điểm du
lịch.
Thứ ba, là điều kiện sẵn sàng đón tiếp khách tại các điểm du lịch còn yếu
kém, thụ động. Tr-ớc hết có thể nói đến đó là cơ sở hạ tầng du lịch nói chung
còn nhiều hạn chế nh- giao thông, ph-ơng tiện đón tiếp, các cơ sở dịch vụ ăn
uống, l-u trú, vui chơi, giải trí. Mặt khác khả năng đón tiếp các đoàn khách


lớn cũng còn nhiều hạn chế, ph-ơng thức phục vụ còn chậm chạp, không khoa
học dẫn đến việc làm các thủ tục cho khách vào tham quan cũng nh- l-u trú
còn nhiều vấn đề phải quan tâm.
Nói tóm lại, những yếu kém trên đây phần nào cũng là do ngành du lịch
Việt Nam còn khá non trẻ, đang trong tiến trình hội nhập vào du lịch khu vực
cũng nh- thế giới do đó chắc chắn sẽ không tránh khỏi những hạn chế. Vấn đề
quan trọng là ở chỗ phát hiện những hạn chế và nhìn thẳng vào sự thật để tìm
con oờng phát triển phù hợp.
3. Đa dạng hóa và nâng cao chất l-ợng sản phẩm du lịch Việt Nam một yêu cầu tất yếu
Nh- trên đã phân tích, tiềm năng du lịch của Việt Nam cả về tự nhiên và
văn hóa là rất phong phú. Song thực trạng là sự đầu t- của con ng-ời còn rất
hạn chế. Nếu đặt trong bối cảnh du lịch toàn cầu và khu vực mà xét thì phải
thừa nhận rằng sản phẩm du lịch của ta chất l-ợng còn thấp, ch-a hấp dẫn du
khách. Vì vậy l-ợng khách trở lại thăm Việt Nam ch-a cao, thời gian l-u trú
tại Việt Nam còn ngắn và chi tiêu của khách du lịch ở Việt Nam còn thấp so
với các n-ớc trong khu vực.
Chính lý do này làm cho thị phần du lịch Việt Nam có nguy cơ bị thu
hẹp, gây nên hiện t-ợng cạnh tranh không lành mạnh nh- hiện nay. Để đạt
đ-ợc l-ợng khách du lịch quốc tế nh- dự kiến là 3,8 triệu l-ợt khách (năm
2000) thì tốc độ gia tăng khách hàng năm phải là khoảng 25%. Nh-ng thực tế
từ năm 1995 đến năm 1997 vừa qua, tốc độ gia tăng l-ợng khách liên tục

Làm thế nào để khắc phục những yếu kém tháo gỡ những khó khăn hiện
nay có lẽ là vấn đề không của riêng ai, bởi đặc điểm của sản phẩm du lịch
mang tính chất tổng hợp rất cao. Một trong những yếu tố mang tính quyết
định tới sự hấp dẫn, thu hút khách quốc tế đến Việt Nam là sản phẩm du lịch.
Kinh nghiệm của các n-ớc có bề dày phát triển du lịch cho thấy, họ luôn
tạo nên những sản phẩm du lịch độc đáo, đa dạng, hấp dẫn bằng chính những
tài nguyên du lịch và nền văn hóa mang bản sắc văn hóa dân tộc của mình.
Chẳng hạn nh- Trung Quốc tiến hành đa dạng hóa các sản phẩm du lịch
bằng cách củng cố các khu du lịch truyền thống nh- cảnh đẹp, di tích văn hóa,
lịch sử... trong khi vẫn chú ý các ch-ơng trình đặc biệt trong đó ch-ơng trình
săn bắn. Hoặc nh- Tây Ban Nha - xứ sở xuất khẩu ánh nắng v bãi tắm - để
thu hút khách ngành du lịch đã mở ra nhiều hình thức vui chơi giải trí và các
hoạt động đáp ứng các sở thích của du khách các n-ớc và các lứa tuổi khác
nhau: Thanh niên có thể leo núi, tr-ợt tuyết, tr-ợt băng, ng-ời già thích yên
tĩnh thì tìm đến vùng thôn xóm, phố xá cổ kính xây dựng từ hơn 300 năm.
Đ-ờng phố ở đây đ-ợc lát bằng những viên đá cuội, nhà thờ đ-ợc xây dựng từ
thế kỷ 12 vẫn lộng lẫy nguy nga. Về đây, ng-ời già có cảm giác nh- tìm về
cội nguồn v.v...
Có lẽ không phải nói nhiều nữa mà việc đa dạng hóa và nâng cao chất
l-ợng sản phẩm du lịch - Việt Nam là một đòi hỏi cấp thiết phù hợp với quy
luật vận động và phát triển, để tăng hơn nữa số l-ợng l-ợt khách đến Việt
Nam. Hay nói một cách khác, vẫn đề đa dạng hóa và nâng cao chất l-ợng sản
phẩm du lịch - là một yêu cầu tất yếu.


Phần II
Hoàn thiện một số điều kiện cơ bản để đa dạng hóa và
nâng cao chất l-ợng sản phẩm du lịch Việt Nam
I/ Cơ sở hạ tầng


(Diễn Châu - Nghệ An) bây giờ chỉ còn lại một vai.
Thời gian sẽ làm cho ng-ời sực tỉnh về những việc làm vô ý thức gây nên
những thiệt hại cho các tài nguyên du lịch. Nh-ng đừng nên phó mặc thời gian
mà hãy luôn luôn áp dụng những biện pháp kiên quyết để bảo vệ cảnh quan
thiên nhiên của đất nước, cũng l vốn liếng của ngnh du lịch.
Do vậy sự phối hợp giữa du lịch và giao thông vận tải sẽ là rất cần thiết
hơn bao giờ hết.
2. Hệ thống công trình cấp thoát điện n-ớc
Việc cung cấp điện, n-ớc tại các khu du lịch và trong các cơ sở l-u trú là
hết sức quan trọng; bởi nó đáp ứng một nhu cầu thiết yếu, hết sức quen thuộc
trong đời sống th-ờng ngày của khách. Thế nh-ng tại Việt Nam, hệ thống các
công trình này vẫn còn hạn chế đang đứng tr-ớc nhiều thách thức.
Tr-ớc hết hãy nói về ngành điện Việt Nam. Điện trong khách sạn ch-a
đ-ợc cung ứng đầy đủ theo nhu cầu. Hệ thống đ-ờng dây điện cao thế chạy
qua các trung tâm chính, các khu du lịch đang đ-ợc xây cất hiện đại, vẫn ch-a
phát huy hết công suất hoạt động do bị câu móc trộm, bị đánh cắp bừa bãi và
phá hủy ngày càng trầm trọng. Tại nhiều điểm du lịch có tiềm năng lớn còn
ch-a có mạng điện quốc gia, phần lớn là dùng máy phát. Một thách thức đó là
những điểm du lịch có giá trị thì th-ờng ở xa các khu đô thị nên việc cung cấp
điện là khó khăn. Tuy nhiên để khai thác đ-ợc tài nguyên du lịch đó có hiệu
quả thì không thể xem nhẹ yếu tố này. Tôi cho rằng, nhà n-ớc cũng cần phải
xem xét dự án cải tạo hệ thống điện tại nơi đó bởi một mặt nó nâng cao đời
sống kinh tế - xã hội của nhân dân, mặt khác nó tạo điều kiện phát triển du
lịch. Và khi du lịch có thể phát triển tại đó thì sẽ nâng cao hiểu biết của nhân
dân, tạo thêm việc làm và thu nhập của dân c- quanh vùng.
Về vấn đề n-ớc cũng cần đ-ợc đầu t- thỏa đáng, bởi tại các đô thị, n-ớc
sạch cung cấp cho sinh hoạt của nhân dân cũng còn thiếu thốn, thì không thể
nói cấp n-ớc sạch cho kinh doanh du lịch là thuận tiện đ-ợc. Theo tôi, bên
cạnh việc sử dụng n-ớc sạch mua ngoài, tại các đơn vị kinh doanh du lịch