Lời nói đầu
Trong những năm gần đây, thế giới đã đợc chứng kiến một sự bùng nổ của
hoạt động du lịch trên phạm vi toàn cầu. Du lịch đã trở thành một hiện tợng phổ
biến, một nhu cầu không thể thiếu trong đời sống kinh tế - xã hội. Du lịch đã trở
thành một ngành kinh tế mũi nhọn của nhiều quốc gia và đã đóng góp một phần
không nhỏ vào sự phát triển kinh tế thế giới, không những thế du lịch đã trở
thành một hình thức quan trọng trong việc sử dụng thời gian nhàn rỗi của con
ngời, đồng thời là phơng tiện giao lu trong mối quan hệ giữa con ngời với con
ngời.
Còn đối với Việt Nam thì sao?
Nghị quyết 45/CP ngày 22/6/1993 đã khẳng định: Du lịch là ngành kinh
tế quan trọng trong chiến lợc phát triển kinh tế - xã hội của đất nớc.
Những năm vừa qua Đảng và Nhà nớc ta đã có nhiều chính sách để phát
triển ngành du lịch, do đó lợng khách du lịch nội địa và quốc tế đến Việt Nam
cũng nh doanh thu du lịch tăng lên một cách đáng kể. Nếu năm 1990 lợng
khách du lịch đến Việt Nam là 0,25 triệu ngời thì năm 1991 là 0,3 triệu ngời,
năm 1992 là 0,44 triệu ngời, năm 1993 là 0,7 triệu ngời và năm 1994 là 1 triệu
ngời gấp 4 lần năm 1990. Số khách du lịch nội địa năm 1994 là 3,5 triệu ngời.
Dự kiến đến năm 2000 lợng khách du lịch quốc tế vào Việt Nam là 3,5
triệu đến 3,8 triệu ngời và năm 2010 là 9 triệu ngời. Do vậy ngành du lịch Việt
Nam đang đứng trớc một triển vọng lớn về phát triển du lịch. Hơn nữa, vị trí địa
lý của Việt Nam là khá thuận lợi với nhiều phong cảnh thiên nhiên kỳ vĩ, nhiều
di tích lịch sử có giá trị văn hóa và TNDL cũng rất phong phú.
Đứng trớc thực tế và những thách thức nh vậy ngành du lịch Việt Nam
muốn phát huy đợc những tiềm năng đó chúng ta còn rất nhiều vấn đề cần đợc
giải quyết và đó cũng chính là lý do mà tôi muốn trình bày trong đề án của
mình: Hoàn thiện một số điều kiện cơ bản để đa dạng hóa và nâng
cao chất lợng sản phẩm du lịch Việt Nam
Phần II
cơ sở lý luận
Trong một vài năm gần đây, khách du lịch quốc tế vào nớc ta đã giảm đi

Sản phẩm du lịch là một loại sản phẩm đặc biệt. Nó có nhiều đặc điểm
khác với sản phẩm thông thờng khác, thể hiện ở một số mặt sau:
- Sản phẩm du lịch là một loại sản phẩm thỏa mãn nhu cầu thứ yếu cao cấp
của con ngời.
- Trong sản phẩm du lịch thì tỷ trọng dịch vụ chiếm nhiều hơn, thông th-
ờng 80%-90% là dịch vụ.
- Sản phẩm du lịch không thể dịch chuyển, nó gắn liền với tài nguyên du
lịch nên thời gian sản xuất và tiêu dùng là trùng nhau, và khách hàng phải đến
với nhà sản xuất.
- Sản phẩm du lịch không thể đóng gói hay tồn kho.
- Sản phẩm du lịch mang tính thời vụ.
2. Tiềm năng và thực trạng khai thác tiềm năng du lịch Việt Nam
a) Tiềm năng du lịch - tiền đề cho sự phát triển du lịch Việt Nam
Đất nớc Việt Nam có tiềm năng du lịch rất phong phú và đa dạng, có sức
hấp dẫn lớn chẳng những đối với khách du lịch trong nớc mà còn với khách du
lịch quốc tế và bà con Việt kiều ở xa Tổ quốc.
Chúng ta có đủ điều kiện để đa dạng hóa các loại hình du lịch từ tham
quan, nghỉ mát điều dỡng, tắm biển, leo núi, thể thao đến nghiên cứu khoa
học ... và có khả năng tiếp nhận một số lợng lớn du khách.
Về mặt tự nhiên, Việt Nam có nhiều cảnh đẹp, cảnh thiên nhiên có những
nét hùng vĩ nên thơ của núi rừng nh Sapa mờ ảo trong sơng, nh Đà Lạt - thành
phố thông reo.., cũng có khi ồn ào sôi động nh thác Bản Giốc, Dầu Đẳng (Cao
Bằng), thác Bạc (Tam Đảo)... hoặc cảnh tĩnh mịch trong các cánh rừng già
nguyên sinh nh vờn quốc gia Cúc Phơng (Ninh Bình), Bà Vì (Hà Tây), đảo Cát
Bà (Hải Phòng), Bạch Mã (Thừa Thiên Huế), rừng ngập mặn Cà Mau... với hệ
sinh thái rừng rậm nhiệt đới rất điển hình, hoàn toàn làm thỏa mãn trí tò mò của
các du khách và lòng say mê nghiên cứu của các nhà khoa học; có những nét bí
hiểm lạ mắt của các hang động nh Hơng Sơn (Hà Tây), động Phong Nha
(Quảng Bình) v.v... có những bãi biển cát trắng phẳng mịn, chan hòa ánh nắng
và quanh năm lộng gió nh Trà Cổ (Quảng Ninh), Đồ Sơn (Hải Phòng), Sầm Sơn

xa nên có nhiều di tích lịch sử, lễ hội cổ truyền, phong tục tập quán, hàng mỹ
nghệ... do đó cũng hấp dẫn du khách. Bên cạnh đó, nớc ta lại có đờng bờ biển
dài hơn 3000km nên có thể phát triển nhiều loại hình du lịch biển. Ngoài ra
Việt Nam còn có nhiều món ăn đặc sắc làm cho nghệ thuật ẩm thực Việt Nam
thêm hấp dẫn.
Tiềm năng du lịch - Việt Nam lớn lao là nh thế đấy. Nhng nó mới chỉ là
điều kiện cần, nếu thiếu nó thì không thể tồn tại ngành du lịch, nhng nếu chỉ có
nó thì cha chắc ngành du lịch đã phát triển. Điều đó đợc chứng minh qua thực
trạng khai thác tiềm năng du lịch Việt Nam những năm qua.
b) Thực trạng khai thác tiềm năng du lịch Việt Nam
Nhìn nhận một cách khách quan, những năm qua việc sử dụng và khai thác
những tiềm năng du lịch Việt Nam là cha hợp lý nếu không muốn nói là kém
hiệu quả. Chúng ta hãy xem xét từng khía cạnh của vấn đề một cách cụ thể.
Thứ nhất, hãy nói về vấn đề khai thác tiềm năng du lịch.
Có thể nói rằng việc sử dụng tiềm năng du lịch mới chỉ dừng lại ở việc
khai thác những tiềm năng du lịch tự nhiên sẵn có và những sản phẩm văn hóa
của lịch sử để lại mà cha có hớng duy trì và tôn tạo những tiềm năng du lịch đó
một cách hợp lý để có thể khai thác lâu dài với hiệu quả cao.
Việc khai thác không hợp lý đã đe dọa nghiêm trọng đối với quá trình tái
sản xuất tự nhiên. Việc khai thác một cách bừa bãi, thiếu khoa học cũng nh
những phơng tiện phục vụ cho việc khai thác còn thiếu nh việc xử lý rác, nhà vệ
sinh công cộng... đã gây ra hậu quả nghiêm trọng đó là ô nhiễm môi trờng nớc
cũng nh không khí tại các điểm du lịch. Việc khai thác không hợp lý đi đôi với
nó là cha có những biện pháp bảo vệ và tôn tạo đã làm cho những tiềm năng du
lịch xuống cấp một cách nghiêm trọng điều đó đã ảnh hởng trực tiếp đến chất l-
ợng sản phẩm du lịch. Có thể đơn cử ra đây về việc khai thác di tích lịch sử cố
đô Huế. Đây là một di tích lịch sử đợc UNESSCO công nhận là di sản của thế
giới. Nếu chỉ đợc biết cố đô Huế qua những câu chuyện kể mà bạn cha một lần
đợc thấy thì trong tâm trí bạn đó là một điểm du lịch tuyệt vời với những công
trình nghệ thuật hấp dẫn. Vậy mà khi đến rồi thì có lẽ trong lòng bạn sẽ có

Việt Nam còn khá non trẻ, đang trong tiến trình hội nhập vào du lịch khu vực
cũng nh thế giới do đó chắc chắn sẽ không tránh khỏi những hạn chế. Vấn đề
quan trọng là ở chỗ phát hiện những hạn chế và nhìn thẳng vào sự thật để tìm
con oờng phát triển phù hợp.
3. Đa dạng hóa và nâng cao chất lợng sản phẩm du lịch Việt Nam -
một yêu cầu tất yếu
Nh trên đã phân tích, tiềm năng du lịch của Việt Nam cả về tự nhiên và
văn hóa là rất phong phú. Song thực trạng là sự đầu t của con ngời còn rất hạn
chế. Nếu đặt trong bối cảnh du lịch toàn cầu và khu vực mà xét thì phải thừa
nhận rằng sản phẩm du lịch của ta chất lợng còn thấp, cha hấp dẫn du khách. Vì
vậy lợng khách trở lại thăm Việt Nam cha cao, thời gian lu trú tại Việt Nam còn
ngắn và chi tiêu của khách du lịch ở Việt Nam còn thấp so với các nớc trong
khu vực.
Chính lý do này làm cho thị phần du lịch Việt Nam có nguy cơ bị thu hẹp,
gây nên hiện tợng cạnh tranh không lành mạnh nh hiện nay. Để đạt đợc lợng
khách du lịch quốc tế nh dự kiến là 3,8 triệu lợt khách (năm 2000) thì tốc độ gia
tăng khách hàng năm phải là khoảng 25%. Nhng thực tế từ năm 1995 đến năm
1997 vừa qua, tốc độ gia tăng lợng khách liên tục giảm.
Bảng 1: Tốc độ tăng trởng khách du lịch quốc tế
Năm
Chỉ tiêu
1995 1996 1997
Số lợt khách 1,35 1,6 1,72
Tốc độ gia tăng so với năm 1991 35% 18,5% 7%
Nguồn: Tổng cục Du lịch
Làm thế nào để khắc phục những yếu kém tháo gỡ những khó khăn hiện
nay có lẽ là vấn đề không của riêng ai, bởi đặc điểm của sản phẩm du lịch mang
tính chất tổng hợp rất cao. Một trong những yếu tố mang tính quyết định tới sự
hấp dẫn, thu hút khách quốc tế đến Việt Nam là sản phẩm du lịch.
Kinh nghiệm của các nớc có bề dày phát triển du lịch cho thấy, họ luôn tạo