Nội dung quy luật thống nhất và đấu tranh giữa các mặt đối lập với
việc phân tích các mâu thuẫn biện chứng của nền kinh tế thị trường ở
Việt Nam hiện nay
I. ĐẶT VẤN ĐỀ
Như chóng ta đã biết, mâu thuẫn tồn tại trong tất cả các sự vật, hiện tượng cũng như
mọi lĩnh vực của đời sống. Từ tự nhiên, xã hội cho đến tư duy của con người… tất
cả những lĩnh vực đó nếu thiếu đi mâu thuẫn cơ bản tạo thành sự vật, hiện tượng đó
thì bản thân sự vật, hiện tượng không còn khả năng tồn tại. Mâu thuẫn có từ khi sự
vật, hiện tượng xuất hiện và chính nó là động lực cho sự phát triển, là nguồn gốc
của sự vận động bên trong sự vật, hiện tượng. Như nền kinh tế thị trường theo định
hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay cũng vậy. Mặc dù đây là mô hình kinh tế
mới chuyển đổi sang cũng đã bắt gặp rất nhiều khó khăn cũng như thuận lợi. Thuận
lợi ở sự phù hợp với bối cảnh lịch sử của nước ta hiện nay và được tạo điều kiện
phát triển bởi các chính sách, đường lối chỉ đạo của Đảng - nhà nước. Nhưng cũng
gặp phải không Ýt khó khăn do vấp phải những mâu thuẫn vốn có, tiềm Èn trong
bản thân cơ chế thị trường, những mâu thuẫn giữa cơ chế thị trường và mục tiêu xây
dựng con người chủ nghĩa xã hội…
Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, em đã chọn đề tài "Nội dung quy luật thống nhất và
đấu tranh giữa các mặt đối lập với việc phân tích các mâu thuẫn biện chứng của nền
kinh tế thị trường ở Việt Nam hiện nay".
Qua đó, em mong muốn tìm ra được nhiệm vụ trung tâm cần giải quyết, góp phần
xây dựng nền kinh tế mới theo định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta.
II. GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ
1. VÀI NÉT KHÁI QUÁT VỀ QUY LUẬT THỐNG NHẤT VÀ ĐẤU TRANH
GIỮA CÁC MẶT ĐỐI LẬP.


Trong ba quy luật cơ bản của phép biện chứng duy vật, V.I Lênin đã coi quy luật
thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập là "hạt nhân của phép biện chứng" bởi
vì quy luật này đã chỉ rõ nguồn gốc, động lực bên trong của sự vận động và phát
triển của sự vật, và là "chìa khoá" giúp chóng ta nắm vững thực chất của các quy

và tính phổ biến do sự thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập tồn tại trong tất
cả các lĩnh vực (như tự nhiên, xã hội và tư duy) … Do sự thống nhất và đấu tranh
của các mặt đối lập có tính khách quan và phổ biến nên nó có tính đa dạng và phức
tạp. Mầu thuẫn trong mỗi sự vật và trong mỗi lĩnh vực khác nhau. Hay trong mỗi
một sự vật, hiện tượng không chỉ có một mâu thuẫn mà có nhiều mâu thuẫn … sự
đấu tranh giữa các mặt đối lập đặt đến một mức độ nào đó thì mâu thuẫn sẽ được
giải quyết, sự vật mới ra đời. Mâu thuẫn cũ mất đi, mâu thuẫn mới ra đời và hình
thành một quá trình mới, làm cho sự vật không ngừng vận động và phát triển.
1.3. Vai trò của mâu thuẫn với sự vận động và phát triển.
Sự vận động và phát triển của sự vật thể hiện trong sự thống nhất biện chứng giữa
hai mặt: thống nhất của các mặt đối lập và đâu tranh của hai mặt đối lập. Trong đó:
thống nhất của các mặt đối lập là tạm thời, tương đối, còn đấu tranh giữa hai mặt
đối lập là tuyệt đối. Tính tuyệt đối của đấu tranh giữa các mặt đối lập làm cho sự
vận động và phát triển của sự vật là tự thân và diễn ra liên tục. Tính tương đối của
thống nhất giữa các mặt đối lập làm cho thế giới vật chất phân hoá thành các bộ
phận, các sự vật đa dạng phức tạp, giai đoạn … Như vậy, mâu thuẫn là khách quan
phổ biến, đa dạng. Mọi sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan đều là thống
nhất của các mặt đối lập. Chính sự đấu tranh của các mặt đối lập và sự chuyển hoá
giữa chúng là nguồn gốc, động lực của sù phát triển.


Như chóng ta đã biết, từ khi Chủ nghĩa xã hội được xây dựng, các mức xã hội chủ
nghĩa đều thực hiện nền kinh tế kế hoạch hoá tập tủng, cơ chế vận hành và quản lý
kinh tế này được duy trì trong một thời gian khá dài và xem như đặc trưng riêng
biệt của Chủ nghĩa xã hội, là các đối lập với nền kinh tế thị trường. Các nước TBCN
cũng đã từng sử dụng cơ chế kinh tế tập trung nhưng nhanh chóng xoá bỏ nó ngay
sau chiến tranh và đã đạt được thành tựu to lớn về kinh tế và xã hội. Nhưng nền
kinh tế thị trường vẫn gặp phải rất nhiều mâu thuẫn tồn tại.
1.4. Những đặc điểm của nền kinh tế thị trường nhièn tư góc độ triết học.
Nhìn chung, nền kinh tế trong thời kỳ quá độ là nền kinh tế thị trường vận động

hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước, theo định hướng xã hội chủ
nghĩa ở nước ta hiện nay, vấn đề lực lượng sản xuất - quan hệ sản xuất là vấn đề rất
phức tạp. Mâu thuẫn giữa hai lực lượng này là những biểu hiện của nó xét trên
phương diện triết học Mác - Lênin thì: lực lượng sản xuấ là nội dung còn quan hệ
sản xuất là ý thức của sự vật. Lực lượng sản xuất quyết định quan hệ sản xuất. Lực
lượng sản xuất là yếu tố vận động luôn luôn thay đổi. Khi lực lượng sản xuất phát
triển đến một trình độ nhất định thì quan hệ sản xuất không còn phù hợp nữa. Khi
đó, quan hệ sản xuất trở thành yếu tố kìm hãm sự phát triển của lực lượng sản xuất.
Để mở đường cho lực lượng sản xuất cần thay thế quan hệ sản xuất cũ bằng quan hệ
sản xuất mới phù hợp với tính chất và trình độ phát triển của lực lượng sản xuất.
Quá trình mâu thuấn giữa lực lượng sản xuất tiên tiến và quan hệ sản xuất lạc hậu
kìm hãm nó diễn ra gay gắt và quyết liệt, cần được giải quyết.


Để giải quyết được mâu thuẫn đó cần tiến hành cách mạng xã hội. Ví dụ như công
cuộc chuyển đổi nền kinh tế ở nước ta hiện nay. Nhiệm vụ quan trọng nhất, thể hiện
tính chất cách mạng rõ nhất của công cuộc đổi mới Việt Nam hiện nay là phấn đấu
xây dựng nước ta trở thành nước công nghiệp hoá - hiện đại hoá,"dân giàu nước
mạnh, xã hội công bằng, văn minh".
Công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước là chủ trương, biện pháp vừa mang tính
cách mạng, vừa mang tính khoa học. Công nghiệp hoá, hiện đại hoá nghĩa là từng
bước xây dựng nền sản xuất tiên tiến lực lượng sản xuất phát triển phù hợp với sự
phát triển của quan hệ sản xuất. Đây là phương thức tốt nhất để đưa nền kinh tế
nước ta thoát khỏi tình trạng sản xuất nhỏ nghèo nàn, lạc hậu, nhằm tạo điều kiện cơ
sở vật chất cho chủ nghĩa xã hội được xây dựng và phát triển.
Thứ hai: ta xét mâu thuẫn giữa cái hình thái sở hữu trước đây và trong cơ chế thị
trường.
Trong nền kinh tế vận hành theo cơ chế tập trung bao cấp, hai hình thức sở hữu cơ
bản là sở hữu toàn dân và sở hữu tập thể được áp dụng triệt để. Sự tồn tại của hai
hình thức sở hữu này là tất yếu khách quan vì nó phù hợp với điều kiện lịch sử khi

thực, sở hữu toàn dân không thuộc quyền sở hữu của một cá nhân nào. Hình thức sở
hữu nhà nước xét về tổng thể mới chỉ là kết cấu bên ngoài của sở hữu. Còn kết cấu
bên trong của sở hữu nhà nước ở nước ta là khu vực kinh tế quốc doanh, khu vực
các doanh nghiệp nhà nước.v.v...
+ Hình thức thứ ba: sở hữu tập thể
Ở nước ta trước đây, hình thức sở hữu tập thể chủ yếu tồn tại dưới hình thức hợp tác
xã (gồm cả hợp tác xã nông nghiệp và tiểu thủ công nghiệp) mà các xã viên là chủ


sở hữu chính. Vì vậy mà với hình thức sở hữu này, quyền mua bán hoặc chuyển
nhượng tư liệu sản xuất, trong thực tế sản xuất và lưu thông ở nước ta đã diễn ra hết
sức phức tạp. Quyền của các tập thể sản xuất thường rất hạn chế, đôi khi còn có tình
trạng lạm phát. Sự không xác định, sự "nhập nhằng" với quyền sở hữu nhà nước và
với sở hữu tư nhân trá hình cũng là hiện tượng phổ biến. Để thoát khỏi tình trạng
đó, trong bối cảnh của nền kinh tế thị trường hiện nay, cần xác định rõ quyền mua,
bán, chuyển nhượng tư liệu sản xuất đối với các tập thể sản xuất kinh doanh. Như
vậy thì sở hữu tập thể mới trở thành hình thức sở hữu có hiệu quả.
Như chóng ta biết,hợp tác xã không phải là hình thức đặc trưng cho nền kinh tế thị
trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa mà là hình thức sở hữu tiến bọ trong thời
kỳ đi lên chủ nghĩa xã hội. Vì vậy chúng ta cần duy trì và phát triển hơn nữa hình
thức này khi xây dựng chủ nghĩa xã hội, như V.I.Lênin đã khẳng định: "chế độ của
người xã viên hợp tác xã văn minh là chế độ xã hội chủ nghĩa".
Trong điều kiện của nền kinh tế hàng hoá, các nhu cầu kinh tế về vốn, cung ứng vật
tư, tiêu thụ sản phẩm đòi hỏi các hộ sản xuất phải hợp tác với nhau mới có khả năng
phát triển. Thực tiễn ở nước ta hiện nay đã có những hình thức hợp tác xã kiểu mới
ra đời cho nhu cầu tồn tại và phát triển trong cơ chế thị trường. Điều này cho thấy
kết cấu bên trong của sở hữu tập thể đã thay đổi phù hợp với thực tiễn ở nước ta
hiện nay.
Thứ ba: xét mâu thuẫn giữa kinh tế thị trường và mục tiêu xây dựng con người
XHCN.