ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NINH THỊ KHÁNH TÂN

GI¸M §èC THÈM, T¸I THÈM
TRONG GI¶I QUYÕT TRANH CHÊP §ÊT §AI T¹I TßA¸N

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

NINH THỊ KHÁNH TÂN

GI¸M §èC THÈM, T¸I THÈM
TRONG GI¶I QUYÕT TRANH CHÊP §ÊT §AI T¹I TßA¸N
Chuyên ngành: Luật Kinh tế
Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

Người hướng dẫn khoa học: TS. ĐẶNG QUANG PHƢƠNG

HÀ NỘI - 2015


LỜI CAM ĐOAN

..........
..........
..........
..........
..........
..........
......1
C
h
ƣ
ơ
n
g
1
:
N
H
Ữ
N
G
V
Ấ
N
Đ
Ề
C


K ân
N

1

.2.

của Bộ

Ủ

.

1.2.1. 1.2.2. 1.3.

luật Tố

A

1

1.3.1.

tụng dân

T

sự về

Ò

giám đốc


2
.
1
.
1
.
3
.

Ã

Ch
ƣơn
g 2:
TH
ỰC
TIỄ
N
GIÁ
M
ĐỐ
C
TH
ẨM,
TÁI
TH
ẨM
CÁ
C
BẢ


,

T
R

.
4

Q

O

.

U

N

1

Y

G


GIẢI QUYẾT TRANH
CHẤP ĐẤT
ĐAI ...................50
2

3
.

trong giải quyết tranh chấp
đất đai..........53
Những vi phạm, sai
lầm trong giám đốc
thẩm, tái thẩm các
bản
án, quyết định của Tòa án đã
có hiệu lực về tranh chấp đất
đai ..........62


2.3.1.

Chất lượng kháng nghị giám đốc thẩm, tái thẩm trong giải quyết
tranh chấp đất đai chưa được đảm bảo........................................................62

2.3.2.

Quyết định giám đốc thẩm, tái thẩm còn chưa thực sự được Tòa án cấp
dưới tôn trọng và tồn tại tình trạng xét xử nhiều lần không có
điểm dừng....................................................................................................65

2.4.

Nguyên nhân của những vi phạm, sai lầm trong giám đốc thẩm,
tái thẩm trong giải quyết tranh chấp đất đai..........................................73


Các giải pháp nâng chất lƣợng giám đốc thẩm, tái thẩm

3.2.1.

trong

3.2.2.

giải quyết tranh chấp đất đai tại Toà

3.2.3.

án .................................................82

3.2.4.

Hoàn thiện quy định về việc xử lý đơn thư, khiếu
nại ................................82 Hoàn thiện quy định về căn cứ kháng nghị giám

3.2.5.

đốc thẩm, tái thẩm .........83 Hoàn thiện quy định về thẩm quyền kháng nghị
giám đốc thẩm, tái thẩm.......86

3.2.6.

Hoàn thiện quy định về thẩm quyền và quyền hạn xét xử giám

3.2.7.


tranh chấp về đất

g

o

đai....................................................................................90

x
u
y
ê
n
t
ổ
c
h
ứ
c
c
á
c
c
h
ư
ơ
n
g
t
r

QSDD:

Quyền sử dụng đất

TAND:

Toà án nhân dân

TANDTC:

Toà án nhân dân tối cao

TTDS:

Tố tụng dân sự

ThS:

Thạc sĩ

UBND:

Ủy ban nhân dân

VKSND:

Viện kiểm sát nhân dân

VKSNDTC:


giám đốc thẩm, tái thẩm
Số hiệu bảng

Tên bảng phụ lục

58
Trang

Bảng 1.1: Điểm mới trong BLTTDS về thủ tục giám đốc thẩm, tái
thẩm so với PLTTGQCVADS

100


DANH MỤC BIỂU ĐỒ PHỤ LỤC
Số hiệu biểu đồ

Tên biểu đồ

Trang

Biểu đồ 2.1: Số liệu giải quyết Giám đốc thẩm các loại vụ án của
ngành Tòa án qua các năm

102

Biểu đồ 2.2: số liệu giải quyết Giám đốc thẩm các vụ án Dân sự của
ngành Tòa án qua các năm

103

1


tranh chấp đất đai với những cơ chế hữu hiệu và trình tự tố tụng riêng biệt. Trong
những năm qua, ngành Tòa án đã thụ lý và giải quyết rất nhiều các vụ tranh chấp đất đai,
nhìn chung Tòa án đã, đang và luôn cố gắng giải quyết tốt nhất, đúng đắn nhất các tranh
chấp đất đai theo quy định của pháp luật. Tuy nhiên hoạt động xét xử là hoạt động của
con người cụ thể nên không thể tránh khỏi sai sót, hơn nữa trải qua nhiều giai đoạn lịch
sử khác nhau, trong quá trình đổi mới về kinh tế, những vấn đề cũ chưa giải quyết xong
thì vấn đề mới lại nảy sinh đan xen lẫn nhau, tạo ra những mâu thuẫn nội tại. Các văn
bản pháp luật hướng dẫn giải quyết các tranh chấp về đất đai ở từng thời kỳ lịch sử khá
nhiều và cũng khác nhau; nhiều quy định chỉ nêu chung chung, nhiều quy định lại chồng
chéo không nhất quán, việc giải thích và hướng dẫn của các cơ quan có thẩm quyền chưa
đầy đủ, kịp thời. Vì những nguyên nhân đó, dẫn đến hiện trạng là có những phán quyết
của Tòa án không đúng với sự thật khách quan hoặc trái pháp luật. Do vậy, cần có một cơ
chế xét lại các bản án, quyết định đó của Tòa án để đảm bảo tính hợp pháp, tính đúng
đắn trong các bản án, quyết định cũng như đảm bảo cho hoạt động của Tòa án khi giải
quyết các tranh chấp đúng pháp luật. Thủ tục giám đốc thẩm và tái thẩm trong tố tụng
dân sự ra đời nhằm khắc phục những sai lầm, thiếu sót đó trong quá trình xử lý vụ án dân
sự nói chung và các tranh chấp đất đai nói riêng. Thủ tục này được thực hiện trên cơ sở
một trong những nguyên tắc tố tụng cơ bản, đó là nguyên tắc Toà án cấp trên giám đốc
việc xét xử của Toà án cấp dưới, Toà án nhân dân tối cao giám đốc việc xét xử của Toà án
các cấp để bảo đảm việc áp dụng pháp luật được nghiêm chỉnh và thống nhất [24].
Trong thực tiễn thi hành BLTTDS cũng như thực hiện thủ tục giám đốc thẩm và
tái thẩm của Tòa án đã có tiến bộ, ngày càng chứng minh vai trò quan trọng trong các
hoạt động tố tụng của tòa án, tuy nhiên vẫn còn tồn tại nhiều hạn chế, chất lượng xét xử
các vụ án dân sự nói chung và các vụ án về tranh chấp đất đai nói riêng chưa đáp ứng
được yêu cầu pháp chế xã hội chủ nghĩa (XHCN). Việc áp dụng các quy định pháp luật
về thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm của Tòa án và một số quy định về thủ tục giám đốc
thẩm, tái thẩm chưa đáp ứng được nhu cầu thực tế như: vấn đề khiếu nại, phát hiện bản

Ngoài ra còn có các công trình nghiên cứu, các bài viết đăng trên các tạp chí của
các tác giả như: Nguyễn Quang Lộc, Nguyễn Quang Tiến, Trần Anh Tuấn,

3


Đinh Văn Quế… được đăng trên các tạp chí Toà án nhân dân, tạp chí Nhà nước và
pháp luật, tạp chí Luật học.
Tuy nhiên, các công trình, bài viết nói trên chưa đưa ra các giải pháp mang tính
tổng thể mà chủ yếu chỉ đưa vào một số kiến nghị mang tính tổ chức, thủ tục đối với công
tác giám đốc trong tái thẩm dân sự nói chung. Chưa có một công trình khoa học nào
nghiên cứu về giám đốc thẩm, tái thẩm trong giải quyết tranh chấp đất đai. Do vậy trong
luận văn này học viên sẽ đi sâu phân tích thực trạng cũng như nguyên nhân của khó khăn
vướng mắc khi tiến hành hoạt động giám đốc thẩm, tái thẩm trong giải quyết tranh chấp đất
đai tại Tòa án, từ đó đưa ra những kiến nghị hoàn thiện hệ thống pháp luật cũng như
nâng cao chất lượng giám đốc thẩm, tái thẩm các bản án, quyết định của Toà án đã có hiệu
lực pháp luật về tranh chấp đất đai.
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn
3.1. Mục đích của luận văn
Luận văn góp phần vào việc làm rõ trọng tâm những vấn đề cơ bản về giám
đốc thẩm, tái thẩm dân sự và giám đốc thẩm, tái thẩm trong giải quyết tranh chấp đất
đai. Từ đó luận văn sẽ nêu một số yêu cầu và giải pháp nhằm nâng cao chất
lượng giám đốc thẩm, tái thẩm nói chung và trong tranh chấp đất đai nói riêng.
3.2. Nhiệm vụ của luận văn
Để đạt được mục đích trên, nhiệm vụ của luận văn bao gồm:
- Nghiên cứu các cơ sở lý luận về giám đốc thẩm, tái thẩm trong hoạt động
giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án nhân dân
- Phân tích thực tiễn việc áp dụng pháp luật trong việc giải quyết các tranh
chấp đất đai của Tòa án theo thủ tục giám đốc thẩm, tái thẩm
- Đề xuất một số giải pháp nhằm khắc phục các vấn đề còn tồn tại và nâng cao

6. Ý nghĩa của luận văn
Luận văn đã góp phần làm rõ bản chất của giám đốc thẩm, tái thẩm trong tố
tụng dân sự, trong đó có các vấn đề như: khái niệm, đặc điểm pháp lý, ý nghĩa pháp lý.
Trong luận văn, đã đưa ra khái niệm mới về giám đốc thẩm dân sự, tái thẩm dân sự. Luận
văn cũng giúp người đọc hình dung được thực tiễn công tác giám đốc thẩm, tái thẩm
trong giải quyết tranh chấp đất đai của ngành Toà án trong những năm qua, những mặt
còn tồn tại, nguyên nhân và đề xuất một số giải pháp nhằm
n â n g ca o c h ấ t lư ợ n g cô n g t ác gi á m đ ốc t h ẩm, t á i t h ẩ m.

5


7. Bố cục của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, phụ lục, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn
gồm 3 chương.
Chương 1:

Những vấn đề chung về giám đốc thẩm, tái thẩm trong Tố tụng
dân sự

Chương 2:

Thực tiễn giám đốc thẩm, tái thẩm các bản án, quyết định của Tòa
án đã có hiệu lực trong giải quyết tranh chấp đất đai.

Chương 3:

Các yêu cầu và giải pháp nâng cao chất lượng giám đốc thẩm, tái
thẩm trong giải quyết tranh chấp đất đai tại Tòa án.


cứ. Tuy nhiên, trong thực tế vẫn có những bản án được tuyên nhưng không

7


đúng với bản chất sự việc, không đúng pháp luật vì nhiều nguyên nhân khác nhau;
do vậy, việc xem xét lại các bản án, quyết định đó là điều cần thiết. Để đảm bảo tính chính
xác trong hoạt động xét xử, đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của công dân, ổn định
trật tự xã hội, nước ta cũng như các nước Châu Âu lục địa mà điển hình là Pháp theo
mô hình tố tụng thẩm xét đã đặt ra nguyên tắc đặc trưng là nguyên tắc hai cấp xét xử [6].
Theo nguyên tắc này, bản án, quyết định sơ thẩm chưa có hiệu lực pháp luật và chưa
được đưa ra thi hành thì các bên đương sự có quyền kháng cáo, Viện kiểm sát có quyền
kháng nghị để xem xét lại theo thủ tục phúc thẩm. Toà án cấp trên có thẩm quyền phúc
thẩm vụ án sẽ xét xử cả về tố tụng và nội dung vụ án đồng thời xem xét tính hợp pháp và
tính có căn cứ của bản án, quyết định sơ thẩm đảm bảo cho quyết định của Tòa án đúng
pháp luật, khắc phục được những sai lầm trong xét xử sơ thẩm. Tuy nhiên, thực tiễn xét
xử cho thấy, không phải tất cả các bản án, quyết định của Tòa án dù đã qua hai cấp xét
xử đều đảm bảo công bằng, đúng pháp luật, đúng với thực tế khách quan. Những bản
án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng không đúng với bản chất sự việc cũng
như pháp luật nếu đem ra thi hành sẽ không đảm bảo quyền, lợi ích đúng đắn cho
đương sự. Do đó, pháp luật đã đặt ra chế định giám đốc thẩm và tái thẩm chính là để
xét lại các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng không đúng bản chất cũng
như không đúng pháp luật, đây chính là một trong những giải pháp pháp luật nhằm đảm
bảo
tính hợp pháp và tính khả thi của các bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật.
Để cho chắc chắn hơn trong việc áp dụng pháp luật, nhiều quốc gia
đặt thêm một tòa án ở trên Tòa thượng thẩm để xét lại việc áp dụng pháp luật
của Tòa án cấp dưới. Tòa này sẽ xem xét và quyết định bản án của Tòa án
cấp dưới đã xử đúng hay sai; nếu sai thì Tòa giám đốc tuyên hủy án đã xử và
cho xử lại và nếu đúng thì y án. Chính vì vậy mà Tòa giám đốc thẩm còn

điển Tiếng Việt của Viện Ngôn ngữ học không có cụm từ "giám đốc thẩm" mà chỉ giải
nghĩa từ "giám đốc" là "đôn đốc và giám sát" và "thẩm" là "xét kỹ" [71]. Theo Từ điển
Pháp - Việt danh từ "cassation" có nghĩa là "sự phá án" [69]; còn từ điển Anh - Việt lại
giải nghĩa danh từ "cassation" có nghĩa là "sự huỷ bỏ" [70].
Từ góc độ khoa học pháp lý, tại Việt Nam qua các thời kỳ cũng có nhiều
quan niệm khác nhau về giám đốc thẩm:
Theo đó, quan điểm thứ nhất được thể hiện trong cuốn Thuật ngữ pháp lý

9


phổ thông xuất bản năm 1987: "Giám đốc thẩm dân sự là một giai đoạn tố tụng có
mục đích kiểm tra tính hợp pháp và tính có căn cứ của các bản án hoặc quyết định đã có
hiệu lực pháp luật" [17, tr.88]. Theo quan điểm này có thể hiểu rằng, giám đốc thẩm
cũng là một giai đoạn tố tụng chứ không thể hiện là giai đoạn tố tụng đặc biệt. Việc bản
án, quyết định của Tòa án như thế nào mới bị kiểm tra, xem xét không được đề cập đến.
Quan điểm thứ hai được nêu trong cuốn Từ điển luật học do Nhà xuất bản Từ điển
bách khoa phát hành năm 1999 "giám đốc thẩm" được hiểu là: "Xét lại bản án, quyết
định đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng nghị vì phát hiện có vi phạm pháp luật
trong việc xử lí vụ án" [60, tr.172]. Quan điểm này không nêu rõ giám đốc thẩm là một
giai đoạn tố tụng và chỉ nhận định căn cứ kháng nghị giám đốc thẩm là có vi phạm
pháp luật mà không cho rằng những sai lầm trong quá trình giải quyết vụ án cũng là căn
cứ kháng nghị.
Quan điểm thứ ba là của Ts. Trần Anh Tuấn: "Giám đốc thẩm là việc xét lại bản
án, quyết định của Toà án đã có hiệu lực pháp luật nhưng bị kháng nghị vì phát hiện có
sai lầm của Toà án khi nhận định về những tình tiết, sự kiện của vụ án hoặc có vi phạm
pháp luật nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ án" [64]. Quan điểm này cho rằng, căn
cứ của kháng nghị giám đốc thẩm là có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong việc giải
quyết vụ án và những sai lầm của Toà án khi nhận định về những tình tiết, sự kiện của
vụ án.

cần được hiểu như quan điểm được nêu trong Giáo trình Luật Tố tụng dân sự của Đại
học Quốc gia Hà Nội: "Giám đốc thẩm dân sự là thủ tục tố tụng đặc biệt mà Toà án có
thẩm quyền xét lại những bản án, quyết định dân sự đã có hiệu lực pháp luật bị người
có thẩm quyền kháng nghị vì có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong việc giải quyết vụ
việc dân sự nhằm đảm bảo pháp luật được áp dụng đúng đắn và thống nhất" [63, tr.298].
Từ khái niệm này, có một số vấn đề sau đây về giám đốc thẩm cần được xem xét:
Thứ nhất là: đối tượng của kháng nghị giám đốc thẩm
Toà án có thẩm quyền giám đốc thẩm không xem xét những vấn đề về nội
dung vụ án, cũng như không xem xét những bản án, quyết định chưa có hiệu lực pháp
luật vì đối tượng và những nội dung đó sẽ được xem xét trong giai đoạn xét xử

11


sơ thẩm và xét xử phúc thẩm, mà chỉ xét vi phạm nghiêm trọng có trong bản án,
quyết định có hiệu lực pháp luật. Do đó, đối tượng giám đốc thẩm dân sự là bản án hoặc
quyết định có hiệu lực pháp luật của Toà án. Đó là các bản án, quyết định mà theo đánh
giá của người có thẩm quyền kháng nghị phải có vi phạm pháp luật nghiêm trọng trong
quá trình giải quyết.
Thứ hai là: mục đích của giám đốc thẩm
Giám đốc thẩm là một hình thức kiểm tra, giám đốc xét xử đặc biệt của Toà
án. Giám đốc thẩm được đặt ra với mục đích đảm bảo tính hợp hiến, hợp pháp của các
bản án, quyết định của Toà án, đảm bảo pháp chế trong hoạt động xét xử, đảm bảo
quyền và lợi ích của đương sự.
Thứ ba là: cơ sở làm phát sinh giám đốc thẩm trong tố tụng dân sự (TTDS)
Việt Nam
Theo Luật TTDS Việt Nam thì kháng nghị giám đốc thẩm dân sự là cơ sở pháp
lý để Tòa án có thẩm quyền xét xử giám đốc thẩm. Chỉ có kháng nghị của những người
có thẩm quyền mới làm phát sinh giám đốc thẩm còn kháng cáo của đương sự thì
không phải là căn cứ để phát sinh thủ tục giám đốc thẩm, đây cũng là quan điểm phổ

Như vậy, thủ tục giám đốc thẩm chính là hoạt động "xét" lại bản án, quyết định
chứ không phải hoạt động "xử"một vụ án của Tòa án. Đối tượng của hoạt động này chính
là bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật nhưng có kháng nghị của người có thẩm
quyền, quyết định kháng nghị đó là một văn bản pháp lý làm phát sinh trình tự xét xử đặc
biệt chính là thủ tục giám đốc thẩm.
1.1.3. Khái niệm tái thẩm dân sự
Tái thẩm là thủ tục tố tụng xem xét lại bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp
luật nhưng bị kháng nghị vì có những tình tiết mới được phát hiện có thể làm thay đổi
cơ bản nội dung của bản án, quyết định mà trước đó Tòa án và các đương sự đã không
biết được. Thực chất, tái thẩm là xem xét, quyết định để đưa một vụ án xét xử sơ thẩm lại
từ đầu.
Thực tế có nhiều trường hợp sau khi bản án, quyết định đã có hiệu lực pháp luật
mới phát hiện ra những tình tiết quan trọng đối với việc quyết định vụ án có thể làm thay
đổi cơ bản nội dung cũng như quyết định vụ án nhưng lúc trước đó cả Tòa

13