SKKN: Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng
phương pháp trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5

BÁO CÁO
Kết quả thực hiện sáng kiến: “Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học
sinh thông qua sử dụng phương pháp trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5”
I. Sơ lược lý lịch tác giả:
- Họ và tên: Nguyễn Văn Nhựt
Nam, nữ: Nam
- Năm sinh: 1991
- Nơi thường trú: Ấp Mỹ Phước, xã: Mỹ Hội Đông, huyện: Chợ Mới, tỉnh: An Giang.
- Đơn vị công tác: Trường TH "D" Mỹ Hội Đông
- Chức danh: Giáo viên
- Lĩnh vực công tác: Giáo dục
II. Tên sáng kiến: Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử
dụng phương pháp trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5.
III. Lĩnh vực: Khoa học
IV. Mục đích yêu cầu của sáng kiến:
 Vui chơi là một hoạt động không thể thiếu được của con người ở mọi lứa tuổi, đặc
biệt ở lứa tuổi học sinh tiểu học. Bởi lẽ, nó phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi
này. Bởi vậy Trò chơi học tập được đánh giá cao trong giảng dạy.
* Trò chơi học tập là gì? Trò chơi không chỉ là một “công cụ” dạy học mà nó còn là
con đường sáng tạo xuyên suốt quá trình học tập của học sinh (HS). Phương pháp tổ chức
trò chơi không chỉ là sự đánh giá trong quá trình dạy và học của thầy và trò mà nó còn tạo
cho ta cảm giác thoải mái, tự tin, có sự sáng tạo, nhanh trí, có óc tư duy, tưởng tượng của
học sinh. Dạy kết hợp với tổ chức trò chơi chính là việc giáo viên (GV) hướng dẫn HS hoàn
thành tốt phẩm chất của con người mới XHCN.
* Tổ chức trò chơi: Là một hình thức tổ chức dạy học, chơi là một biện pháp học tập
có hiệu quả của học sinh. Thông qua trò chơi, HS được tập luyện, làm việc cá nhân, làm
việc theo đơn vị tập thể theo sự phân công với tinh thần hợp tác cao.
 Tìm hiểu và tổng kết được những khó khăn, thuận lợi của học sinh và giáo viên khi

Nội dung

Năm học: 2014 - 2015

Năm học: 2015 - 2016

Học sinh

Tỉ lệ

Học sinh

Tỉ lệ

Số HS muốn được tham gia, hiểu mục
đích và thu được kết quả sau trò chơi học
tập trong môn khoa học.

6

207%

8

22,9%

Số HS muốn được tham gia, nhưng chỉ
tham gia với mục đích vui chơi là chính
mà chưa hiểu, chưa thu được kết quả sau
trò chơi học tập.

 Hồ Chủ tịch người thầy vĩ đại của Đảng của Cách mạng Việt Nam đã nói: “Muốn
có đạo đức cách mạng thì phải có tri thức”. Muốn có tri thức thì phải học và phải học thật
tốt. Để có được tri thức ấy thì phải học tất cả các lĩnh vực và các môn học. Để thực hiện
mục tiêu giáo dục của Bộ GD-ĐT đã đặt ra: Giáo dục cho HS Tiểu học là phải giáo dục toàn
diện, không coi trọng môn chính, môn phụ. Bởi vậy cùng với các môn học khác, môn khoa
học đã góp phần không nhỏ vào việc hình thành và phát triển toàn diện cho HS.
 Để dạy tốt môn Khoa học, người giáo viên cần biết phối kết hợp các phương pháp
dạy học như: Phương pháp quan sát; phương pháp thí nghiệm; phương pháp thảo luận
Sáng kiến kinh nghiệm

2

Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông


SKKN: Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng
phương pháp trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5

nhóm; phương pháp trò chơi học tập …Trong đó phương pháp Trò chơi học tập là một
trong những phương pháp dạy học có hiệu quả nhằm khuyến khích sự tò mò khoa học, thói
quen đặt câu hỏi, tìm câu giải thích khi các em được tiếp cận với thực tế, qua đó các em dễ
dàng ghi nhớ nội dung của bài học.
“ Trò chơi học tập là một phương pháp dạy học giúp các em vui vẻ hẳn lên, thích
hoạt động hơn… Khi bị khép vào luật chơi, các em dần có trật tự, kỷ luật hơn…”
- Trò chơi học tập còn có một vai trò rất lớn trong mỗi tiết học vì:
+ Nó làm thay đổi không khí lớp học, tập thể có được bầu không khí vui vẻ, thân ái,
thông cảm...
+ Quá trình học tập còn trở thành một hình thức vui chơi hấp dẫn.
+ HS thấy nhanh nhẹn, cởi mở hơn.
+ HS tiếp thu bài tự giác hơn, tích cực hơn.

3

Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông


SKKN: Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng
phương pháp trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5

+ Bước đầu cần phải tìm hiểu thực trạng học sinh còn thụ động, chưa tích cực trong
giờ học. Từ đó đưa ra một số biện pháp giúp đỡ những học sinh này phát huy tính tích cực,
chủ động sáng tạo hơn.
+ Tìm ra các trò chơi phù hợp trong mỗi bài học nhằm tạo kiến thức mới hoặc củng
cố kiến kiến thức đã học cho học sinh.
+ Rút ra bài học kinh nghiệm cho bản thân nhằm phát huy tính tích cực, chủ động
sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng phương pháp trò chơi.
- Thời gian thực hiện:
+ Tháng 9/2013 tìm hiểu và xác định đề tài.
+ Tháng 9/2014 - 5/2015 tiến hành thử nghiệm và ghi nhận hiệu quả đạt được ở lớp
5C trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông ( Năm học 2014-2015).
+ Tháng 9/2015 - 10/2015 tiến hành áp dụng ở lớp chủ nhiệm và ghi nhận kết quả
làm báo cáo.
+ Tháng 11/2015 hoàn chỉnh đề tài và viết báo cáo.
3.2. Biện pháp tổ chức:
3.2.1. Biện pháp xây dựng:
a/ Giáo viên cần lựa chọn nội dung bài dạy phù hợp với nội dung trò chơi.
 Không phải tiết khoa học nào cũng cần sử dụng đến phương pháp Trò chơi học
tập. Nếu như vậy thì giáo viên đã quá lạm dụng phương pháp này. Vì thế, với mỗi tiết dạy,
giáo viên cần xác định rõ mục tiêu của bài học, lựa chọn phương pháp dạy học cho phù hợp
với nội dung từng phần, áp dụng linh hoạt các phương pháp dạy học trong tiết dạy sao cho
tiết học trở nên nhẹ nhàng, HS tiếp thu bài tích cực, chủ động hơn. Tuỳ từng bài mà giáo


SKKN: Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng
phương pháp trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5

về mặt sinh học và xã hội của nam và nữ.
T6-Trang 14

Ai nhanh, ai đúng?

Học sinh (HS) hiểu một số đặc điểm
chung của trẻ ở từng giai đoạn từ 3 đến 10
tuổi.

T11-Trang 30

Ai nhanh, ai đúng?

Học sinh (HS) biết tác nhân gây bệnh,
sự nguy hiểm của bệnh viêm não.

T16-Trang 34

Ai nhanh, ai đúng?

T17-Trang 36

HIV không lây
qua….?

Học sinh (HS) biết các hành vi tiếp xúc

Học sinh (HS) giải thích được HIV,
AIDS là gì? Các đường lây bệnh HIV.

Học sinh (HS) biết phương pháp sản
xuất muối từ nước biển, sản xuất nước cất
tiêm.
Học sinh (HS) biết vai trò của nhiệt
trong biến đổi hoá học.
Học sinh (HS) biết đặc điểm bên ngoài
của động vật đẻ con, động vật đẻ trứng.
Học sinh (HS) biết thời gian, địa điểm
sinh sản của ếch.

 Trò chơi để củng cố hoá kiến thức:
Tiết- trang

Tên trò chơi

Mục đích của trò chơi

T7-Trang 16

Ai, đang ở giai đoạn
nào?

Củng cố hiểu biết về lứa tuổi vị thành
niên, tuổi trưởng thành, tuổi già.

T9,10-Trang 20


Ai nhanh, ai đúng?
Ô chữ kì diệu
Ai nhanh, ai đúng?
Ghép chữ
Ai nhanh, ai đúng?

Học sinh (HS) biết cách ứng xử khi bị
xâm hại.
Củng cố cách phòng tránh 1 số bệnh
thường gặp đã học.
Củng cố kiến thức về chủ đề:Con
người và sức khoẻ.
Củng cố về tính chất 1 số vật liệu và
sự biến đổi hoá học.
Củng cố về sự sinh sản ở thực vật có
hoa.
Hệ thống 1 số nguồn tài nguyên và tác
dụng của chúng.

T63-Trang 133

Ai nhanh,ai đúng?

Hệ thống kiến thức về môi trường.

T69-Trang 142

Chữ gì?

Củng cố kiến thức có liên quan đến sự

phương pháp trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5

Phương tiện nào?... Từ đó, giáo viên dành thời gian để chuẩn bị (hoặc giao cho học sinh
chuẩn bị ) chu đáo.
• VÍ DỤ:
 Thực hiện trò chơi tiếp sức “HIV lây hay không?’’ (T17-Trang 36) cần chuẩn bị:
- 2 bộ thẻ chữ ghi các hành vi có nguy cơ lây nhiễm hoặc không lây nhiễm như:

Khoác vai

Dùng chung
dao cạo

Cầm tay.

Nghịch bơm, kim
tiêm đã dùng.

Cùng chơi bi

-

Uống chung ly
nước
Đánh răng
chung bàn chải

2 bảng từ có nội dung giống nhau:
Các hành vi có nguy cơ lây nhiễm HIV



Ống phấn

Bao phấn

Bầu nhụy
Noãn

Với tranh câm giáo viên cần vẽ đúng các bộ phận của cơ quan sinh sản ở thực vật có
hoa. Các bộ phận phải rõ nét, phân biệt bằng màu sắc cụ thể, đảm bảo tính khoa học
và thẩm mỹ cho bức tranh.
Sự chuẩn bị chu đáo, hấp đẫn sẽ tạo niềm hứng khởi, thu hút HS tham gia. Sự rõ ràng,
khoa học sẽ giúp các em dễ tìm hiểu, dễ nhận biết kiến thức, nhiệm vụ của bản thân trong
quá trình tham gia chơi. Sự chuẩn bị cho một trò chơi không nhất thiết phải quá cầu kì, đôi
khi còn dễ tìm, dễ kiếm.
 Để chuẩn bị “Chiếc ghế nguy hiểm” cho trò chơi (T10-Trang 20), giáo viên chỉ
cần lấy luôn chiếc ghế của mình, phủ lên ghế một tấm vải tối màu để học sinh không phát
hiện được bên trong ghế là cái gì? Sự chuẩn bị này tuy đơn giản nhưng vẫn tạo được sự tò
mò, tâm trạng hồi hộp của học sinh khi đến gần chiếc ghế, chiếc ghế ấy sẽ thu hút học sinh
tham gia vào trò chơi.
Với sự chuẩn bị như vậy, giáo viên sẽ khuyến khích các em tham gia vào trò chơi.
Ngoài việc chuẩn bị đồ dùng dạy học, giáo viên cần biết bố trí thời gian cho các hoạt động
trong tiết học một cách hợp lý. Trò chơi học tập cũng là một hoạt động trong tiết học. Bởi
vậy, giáo viên cần sắp xếp thời gian, thời điểm phù hợp cho mỗi trò chơi.
 Xác định thời gian, thời điểm diễn ra trò chơi.
- Để xác định thời gian, thời điểm diễn ra trò chơi, giáo viên cần đọc kĩ mục tiêu tiết dạy,
mục tiêu của trò chơi để phân bố thời gian cho hợp lý.
- Ở những trò chơi hình thành kiến thức mới, hoạt động này được diễn ra đầu tiết học hoặc
đầu một phần nội dung bài học. Những trò chơi để củng cố nội dung kiến thức đã học
thường diễn ra cuối tiết học hoặc cuối một phần nội dung vừa học. Tuy nhiên, trò chơi diễn

không gian, thời gian, phù hợp với cả 2 đối tượng học sinh.
 Địa diểm và đối tượng HS tham gia chơi.
Phần lớn các trò chơi được diễn ra trong lớp học. Tuy vậy, với mỗi trò chơi cũng cần
có khoảng không gian chơi cho phù hợp
* VÍ DỤ:
- Những trò chơi để hình thành kiến thức mới, thường tất cả các HS được tham gia
chơi, do vậy các em có thể ngồi ngay trong bàn học theo từng đội chơi, như trò chơi: Ai
nhanh, ai đúng? (Tiết 16-Trang 33). Hay trò chơi: Chiếc ghế nguy hiểm (Tiết 20-Trang
23), mặc dù đây là trò chơi để củng cố nội dung nhưng tất cả học sinh cần được tham gia,
các em cần xếp thành hàng dọc để lần lượt đi qua chiếc ghế nguy hiểm. Bởi vậy, nếu trời
không mưa, các em sẽ xếp hàng ngoài sân rồi lần lượt đi qua chiếc ghế vào lớp.
- Nếu trời mưa, giáo viên cần sắp xếp bàn ghế gọn gàng để học sinh xếp hàng trong
lớp.
- Những chuẩn bị này, dù là rất nhỏ nhưng giáo viên cũng cần để ý tới để chủ động
trong mọi tình huống.
- Khi sự chuẩn bị đã chu đáo, giáo viên sẽ tổ chức trò chơi học tập cho các em tham gia
sao cho học sinh hào hứng làm việc và thu được kết quả tốt, đó là điều hết sức quan trọng.
b/ Tiến hành tổ chức Trò chơi học tập.
Với mỗi trò chơi giáo viên cần tiến hành qua 3 bước sau:
Bước1: Giáo viên nêu mục đích và hướng dẫn cách chơi, luật chơi.
- Tên trò chơi hấp dẫn, dễ hiểu sẽ lôi cuốn các em tham gia chơi.
+ VD: “Chiếc ghế nguy hiểm”; “Bức thư bí mật”; “Ô chữ kì diệu”…

Sáng kiến kinh nghiệm

9

Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông



Sáng kiến kinh nghiệm

10

Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông


SKKN: Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng
phương pháp trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5

Bước 1: GV giới thiệu:
- Viêm não là một loại bệnh hết sức nguy hiểm. Nguyên nhân gây bệnh là gì? lứa tuổi
nào hay mắc bệnh? Bệnh nguy hiểm như thế nào? Các em sẽ khám phá qua trò chơi: “Ai
nhanh, ai đúng?”.
- Mỗi tổ thành một đội chơi, các em sẽ cử đội trưởng cho đội mình.
- Các em sẽ đọc thông tin trong SGK trang 30, bàn bạc trong đội để chọn câu trả lời
tương ứng với từng câu hỏi. Sau khi cả đội thống nhất, đội trưởng sẽ ghi đáp án theo thứ tự
câu hỏi vào bảng phụ.
- Sau 7 phút đội nào có đáp án gắn lên bảng lớp nhanh nhất và đúng nhất là thắng cuộc,
đội thắng cuộc sẽ được nhận một phần thưởng xứng đáng.
Bước 2: Học sinh hoạt động theo các yêu cầu trên.
Giáo viên quan sát, nhắc nhở học sinh (nếu học sinh còn lúng túng ).
Bước 3: Nhận xét, đánh giá.
- Đội trưởng báo cáo kết quả. Mỗi đội có thể trả lời thêm một số câu hỏi mà trọng tài
đưa ra:
+ Vì sao từ 3-15 tuổi hay mắc bệnh viêm não?
+ Bệnh viêm não nguy hiểm như thế nào? …..
- Trọng tài phân định “thắng – thua”, thưởng cho đội thắng một tràng pháo tay.
- Em rút ra được kiến thức gì qua trò chơi này?
Với cách tiến hành như trên, các em sẽ chủ động tìm tòi và phát hiện kiến thức mới

khi làm việc; về sự nhanh nhẹn, khéo léo khi hoạt động…
Với sự chuẩn bị chu đáo, từ khâu soạn bài, chuẩn bị đồ dùng, dụng cụ đến khâu tổ chức
cho học sinh (HS) tham gia trò chơi và bước thu hoạch ở phần đánh giá, nhận xét rồi đi
đến nội dung bài học cần rút ra, tôi thấy kết quả việc dạy và học ở lớp tôi đã có sự thay
đổi.
 Trò chơi: “ Ai nhanh - ai đúng” Tiết 16-Trang 34:

Bước 1: GV giới thiệu:
- Để biết căn bệnh HIV?AIDS nguy hiểm như thế nào?. Nguyên nhân gây bệnh là gì?
Ai có nguy cơ bị nhiễm ? Nó có thể lây truyền qua những đường nào ? Các em sẽ khám phá
qua trò chơi: “Ai nhanh, ai đúng?”.
- Mỗi tổ thành một đội chơi, các em sẽ cử đội trưởng cho đội mình.

Sáng kiến kinh nghiệm

12

Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông


SKKN: Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng
phương pháp trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5

- Các em sẽ đọc thông tin trong SGK trang 34, bàn bạc trong đội để chọn câu trả lời
tương ứng với từng câu hỏi. Sau khi cả đội thống nhất, đội trưởng sẽ ghi đáp án theo thứ tự
câu hỏi vào bảng phụ.
- Sau 7 phút đội nào có đáp án gắn lên bảng lớp nhanh nhất và đúng nhất là thắng cuộc,
đội thắng cuộc sẽ được nhận một phần thưởng xứng đáng.
Bước 2: Học sinh hoạt động theo các yêu cầu trên.
Giáo viên quan sát, nhắc nhở học sinh (nếu học sinh còn lúng túng ).

môn khoa học lớp 5. Áp dụng những biện pháp mới đó vào việc giảng dạy cho HS lớp 5B

Sáng kiến kinh nghiệm

13

Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông


SKKN: Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng
phương pháp trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5

và 5C trường tiểu học “D” Mỹ Hội Đông, tôi thấy các em đã có nhiều tiến bộ trong khi tham
gia Trò chơi học tập ở môn khoa học. Cụ thể là:

Nội dung
Số HS muốn được tham gia, hiểu
mục đích và thu được kết quả sau
trò chơi học tập trong môn khoa
học.
Số HS muốn được tham gia,
nhưng chỉ tham gia với mục đích
vui chơi là chính mà chưa hiểu,
chưa thu được kết quả sau trò
chơi học tập.
Số học sinh HS chưa muốn tham
gia trò chơi học tập

Năm học: 2014 - 2015



5

14,3%
(giảm 45,7%
so với đầu
năm)

3

10,3%
(giảm 6,9% so
với đầu năm)

0

0%
(giảm 17,1%
so với đầu
năm)

3. Nguyên nhân thành công và tồn tại:
 Thành công: Tôi thấy rất vui, khi học sinh của mình có tiến bộ, không những về
kiến thức mà các em còn trở nên vui vẻ, nhanh nhẹn, cởi mở, khéo léo…trong hoạt động và
trong giao tiếp, đáp ứng đúng mục tiêu: Giáo dục toàn diện cho học sinh ngay từ bậc học
đầu tiên mà Bộ GD-ĐT đã đề ra.
Góp phần tạo sự hứng thú trong học tập cho học sinh, tạo không khí vui tươi, sinh
động trong lớp học. Giúp học sinh phát triển tư duy, linh hoạt, năng động hơn trong học tập.
Học sinh có điều kiện phát triển, củng cố, thực hành các kiến thức đã học. Giáo viên chỉ cần
thay đổi linh hoạt các hình thức là đã có thể tạo nên một trò chơi cho các em, giúp các em

hơn, củng cố và hệ thống hóa kiến thức một cách vững chắc.
 Những biện pháp tôi vừa trình bày không phải quá xa lạ đối với chúng ta, nó tựa như
những thứ “Rau cỏ trị bệnh” mà ta bắt gặp trong cuộc sống đời thường. Bất cứ ai cũng có
thể hiểu và áp dụng được. Tuy vậy, trong thực tế không phải lúc nào đối tượng học sinh thụ
động cũng được giáo viên chú trọng nó đòi hỏi ở lương tâm người thầy, cần phải coi học
sinh như chính những đứa con mà mình dứt ruột đẻ ra. Khi những cố gắng của người giáo
viên đạt kết quả tốt, được học sinh tin yêu. Đó mới chính là phần thưởng lớn nhất trong
cuộc đời dạy học của mình.
 Tôi mong muốn những biện pháp cũng như quan điểm của mình được quý vị đón
nhận và triển khai trong tương lai để chứng minh tính khả thi của đề tài.
VII. Kết luận:
 Qua việc nghiên cứu một số biện pháp nâng cao hiệu quả của Phương pháp trò chơi
trong môn khoa học lớp 5 Trường Tiểu học “D” Mỹ Hội Đông, tôi rút ra một số kinh
nghiệm sau:
 Giáo viên và học sinh cần xác định rõ mục đích của mỗi trò chơi trong mỗi tiết học,
từ đó có hướng đi đúng đắn cho việc làm tiếp theo của mình.
 Giáo viên cần có sự chuẩn bị chu đáo về đồ dùng học tập để phục vụ trò chơi, đồ
dùng cần đảm bảo tính khoa học, thẩm mĩ, phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ em;
giáo viên cần có sự chuẩn bị về không gian, thời gian, thời điểm diễn ra trò chơi, không lạm
dụng trò chơi biến cả tiết học thành tiết chơi hoặc tổ chức quá nhiều trò chơi trong tiết học
tạo cho học sinh sự thái quá; giáo viên cần chuẩn bị về hình thức tổ chức, có luật chơi rõ
ràng, đơn giản, dễ nhớ, dễ thực hiện, không đòi hỏi thời gian dài cho việc huấn luyện. Giáo
viên cần xác định về số lượng học sinh tham gia sao cho đủ cả các đối tượng đều được hoạt
động.
 Tổ chức trò chơi theo 3 bước:
Bước 1: Giáo viên hướng dẫn.
- Giáo viên nêu tên và mục đích trò chơi.
- Giáo viên hướng dẫn cách chơi, luật chơi, thời gian chơi, hình thức khen thưởng…
- Cử số lượng thành viên trong mỗi đội chơi ( đủ 2 đối tượng ).
- Cử đội trưởng, trọng tài.


Nguyễn Văn Nhựt

+++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++++
Sáng kiến kinh nghiệm

16

Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông


SKKN: Phát huy tính tích cực, chủ động sáng tạo của học sinh thông qua sử dụng
phương pháp trò chơi học tập trong môn Khoa học lớp 5

Sáng kiến kinh nghiệm

17

Trường Tiểu học "D" Mỹ Hội Đông