ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

TẠ THANH HIỀN

CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH
NHẰM BÌNH ỔN GIÁ XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN
CỨU

Hà Nội - 2016


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------

TẠ THANH HIỀN

CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH
NHẰM BÌNH ỔN GIÁ XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM
Chuyên ngành: Tài chính - Ngân hàng
Mã số: 60 34 02 01

LUẬN VĂN THẠC SĨ TÀI CHÍNH NGÂN HÀNG
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG NGHIÊN
CỨU


Trang
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT.............................................................................................................i
DANH MỤC HÌNH ..........................................................................................................................iii MỞ
ĐẦU.............................................................................................................................................. 1
CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ
CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH NHẰM BÌNH ỔN GIÁ XĂNG DẦU......................................... 6 1.1.
Tổng quan tài liệu nghiên cứu ......................................................................................... 6 1.2. Sự
cần thiết bình ổn gi| xăng dầu .................................................................................. 9 1.2.1. Xăng
dầu và vai trò của xăng dầu trong nền kinh tế .......................................... 9 1.2.2. Các nhân
tố ảnh hưởng đến gi| xăng dầu trong nước ................................... 13 1.2.3. Sự cần thiết
bình ổn gi| xăng dầu trong nước................................................... 17 1.3. Chính sách tài chính
nhằm bình ổn gi| xăng dầu................................................. 22 1.3.1. Quan niệm và mục tiêu
chính sách tài chính...................................................... 22 1.3.2. Vai trò chính s|ch t{i chính
đối với xăng dầu .................................................... 23 1.3.3. Nội dung chính sách tài
chính................................................................................... 23 1.3.4. Chỉ tiêu đ|nh gi| hiệu quả
và nhân tố t|c động đến chính sách tài chính34 1.4. Kinh nghiệm sử dụng chính
sách tài chính nhằm bình ổn gi| xăng dầu tại một số quốc
gia ............................................................................................................................ 36 1.4.1. Chính sách
giá................................................................................................................... 36 1.4.2. Chính sách về
thuế tại một số nước ....................................................................... 40 1.4.3. Bài học kinh
nghiệm đối với Việt Nam.................................................................. 42 CHƯƠNG 2:
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU..................................................................... 44 2.1. Phương
ph|p thu thập thông tin, dữ liệu ................................................................ 44 2.2. Phương ph|
p ph}n tích, tổng hợp .............................................................................. 47 2.3. Phương ph|p
thống kê, so sánh................................................................................... 49 2.4. Phương ph|p lấy
ý kiến chuyên gia ........................................................................... 49


CHƯƠNG 3: THỰC TRẠNG CHÍNH SÁCH TÀI CHÍNH NHẰM BÌNH ỔN GIÁ
XĂNG DẦU TẠI VIỆT NAM ...................................................................................................... 51

Một số đề xuất, khuyến nghị........................................................................................112 4.3.1.
Tăng cường công tác phối hợp giữa các Bộ, ngành .......................................112 4.3.2. Tăng
tính tự chủ trong hoạt động của Hiệp hội, doanh nghiệp. ..............116 KẾT
LUẬN.....................................................................................................................................118 DANH
MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ..................................................................................120


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

STT

Ký hiệu

Nguyên nghĩa

1

ASEAN

2

OPEC

3

Petrolimex

4

Quỹ BOG


i


DANH MỤC CÁC BẢNG

STT

Bảng

1

Bảng 3.1

2

Bảng 3.2

3

Bảng 3.3

Nội dung
Danh sách doanh nghiệp xăng dầu đầu mối tại
Việt Nam
Các khoản thuế qua giá của từng chủng loại
xăng, dầu ở Việt Nam giai đoạn 2009-2016
Bảng tính gi| cơ sở đối với các sản phẩm xăng
dầu đến ngày 18.12.2014


DANH MỤC HÌNH

STT

Hình

Nội dung

Trang

1

Hình 3.1

Thị phần xăng dầu Việt Nam

53

2

Hình 3.2

Gi| dầu thế giới năm 2008 thị trường New York

57

3

Hình 3.3


Hình 4.2

Nhu cầu dầu tại Việt Nam

101

iii


MỞ ĐẦU
1. Sự cần thiết lựa chọn đề tài nghiên cứu
Nghị quyết 21-NQ/TW ngày 30 tháng 1 năm 2008 của Hội nghị lần thứ
sáu Ban chấp hành Trung ương Đảng khoá X về tiếp tục hoàn thiện thể chế
kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, đề cập chủ trương và giải
pháp về hoàn thiện thể chế bảo đảm đồng bộ các yếu tố thị trường và phát
triển đồng bộ các loại thị trường: "Tiếp tục hoàn thiện thể chế về giá, về cạnh
tranh và kiểm soát độc quyền trong kinh doanh. Thực hiện nhất quán cơ chế
giá thị trường có sự điều tiết của vĩ mô Nhà nước. Tăng cường vai trò của
Nhà nước trong việc bình ổn giá bằng các biện pháp kinh tế vĩ mô và sử dụng
nguồn lực kinh tế của Nhà nước, giảm tối đa các can thiệp hành chính trong
quản lý giá". Thực hiện Nghị quyết nói trên, trong những năm qua, Nhà nước
đã và đang hoàn thiện về cơ bản môi trường pháp lý quản lý nhà nước về giá;
thực hiện quản lý giá theo cơ chế thị trường và điều tiết giá để bình ổn giá.
Trong các mặt hàng thiết yếu, xăng dầu là loại hàng hóa có vai trò đặc
biệt quan trọng trong nền kinh tế và đời sống xã hội của quốc gia, vì vậy tại
Việt Nam, bên cạnh thực hiện cơ chế thị trường, Nhà nước điều tiết giá bằng
biện pháp, chính sách tài chính nhằm bình ổn giá xăng dầu. Đây là một tổ hợp
các chính sách và cần phải thực hiện hiệu quả do sự biến động về giá xăng
dầu có tác động trực tiếp hoặc gián tiếp tới hầu hết các hoạt động của nền kinh
tế quốc dân và đời sống xã hội.

xăng dầu đảm bảo thực hiện nhất quán theo cơ chế giá thị trường có sự điều tiết
của nhà nước nhằm bình ổn giá xăng dầu tại Việt Nam cần phải được quan
tâm, nghiên cứu để tìm ra giải pháp nâng cao hiệu quả vai trò điều hành của
Nhà nước và phù hợp hơn nữa với hội nhập quốc tế; thực hiện bình ổn thị
trường giá cả; bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của các bên, đảm bảo ổn định
kinh tế vĩ mô của đất nước.

2


Xuất phát từ những vấn đề trên cùng với sự tâm huyết trong công việc
hiện nay liên quan trực tiếp, tôi chọn đề tài nghiên cứu: "Chính sách tài
chính nhằm bình ổn giá xăng dầu tại Việt Nam" làm luận văn thạc sĩ.
Đề tài nghiên cứu được thực hiện cần giải đáp các câu hỏi gồm: (1) giá
xăng dầu chịu ảnh hưởng của yếu tố nào? (2) Nhà nước có chính sách tài
chính (chính sách thuế, giá, quỹ tài chính, lợi nhuận...) như thế nào nhằm bình
ổn giá xăng dầu tại Việt Nam trong thời gian qua? (3) việc áp dụng chính sách tài
chính trong bình ổn giá xăng dầu như thế nào? (4) những khuyến nghị, đề xuất
về chính sách tài chính để nâng cao hiệu quả cơ chế quản lý, điều hành giá
xăng dầu của Nhà nước phù hợp hơn với cơ chế kinh tế thị trường trong,
đảm bảo ổn định kinh tế vĩ mô?
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích nghiên cứu
Mục đích nghiên cứu đề tài là trên cơ sở phân tích, đánh giá thực trạng
để đề xuất những giải pháp cơ bản nhằm nâng cao hiệu quả trong sử dụng
chính sách tài chính nhằm bình ổn giá xăng dầu tại Việt Nam.
2.2. Nhiệm vụ nghiên cứu đặt ra
Để hoàn thành mục đích nghiên cứu trên, đề tài sẽ thực hiện các nhiệm
vụ nghiên cứu sau:
- Hệ thống hoá và làm rõ hơn một số vấn đề lý luận chung về chính

hành của các cơ quan quản lý nhà nước có thẩm quyền; đồng thời kế thừa kết
quả nghiên cứu của các công trình khoa học đi trước.
5. Những đóng góp của luận văn
- Phân tích làm rõ những nhân tố tác động đến giá xăng dầu của Việt
Nam; hệ thống hơn một cách toàn diện về chính sách tài chính để bình ổn giá
xăng dầu của Việt Nam.

4


- Làm rõ thực trạng việc sử dụng phối hợp các công cụ trong chính sách
tài chính nhằm bình ổn giá xăng dầu Việt Nam do hiện nay đa số các nghiên
cứu mới chỉ đề cập từng chính sách riêng lẻ hình thành nên giá cơ sở của xăng
dầu hoặc đề cập đến hoạt động kinh doanh xăng dầu. Trên cơ sở đó có những
nhìn nhận toàn diện, cụ thể về thực trạng, đánh giá kết quả, tồn tại và hạn chế
trong việc Nhà nước áp dụng chính sách tài chính để quản lý, điều hành giá
xăng dầu đảm bảo bình ổn giá xăng dầu trong nền kinh tế thị trường.
- Đề xuất phương hướng và một số giải pháp cơ bản nhằm nâng cao
hiệu quả việc sử dụng chính sách tài chính trong công tác quản lý, điều hành
nhằm bình ổn giá xăng dầu ở Việt Nam.
6. Kết cấu của luận văn
Lời mở đầu
Chương 1. Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lý luận về chính
sách tài chính nhằm bình ổn giá xăng dầu.
Chương 2. Phương pháp nghiên cứu
Chương 3. Thực trạng chính sách tài chính nhằm bình ổn giá xăng dầu
tại Việt Nam
Chương 4. Một số giải pháp và đề xuất, kiến nghị về chính sách tài
chính nhằm bình ổn giá xăng dầu tại Việt Nam.
Kết luận

nhiên liệu dùng hoặc làm dung môi cho các ngành công nghiệp và chất đốt
dùng trong tiêu dùng.
Xăng hiện nay gồm một số loại như A83, A92, A95, E5. Bên cạnh

9


xăng, dầu cũng có nhiều loại như: dầu DO (diezen), dầu KO (dầu hỏa) và FO
(dầu mazut hay dầu cặn).
Đặc điểm chung của nhóm sản phẩm này là dễ cháy, đặc biệt khí nén ở áp
suất cao chuyển thành thể khí.
Xăng dầu là loại hàng hóa được sử dụng rất rộng rãi trong cuộc sống và
trong các ngành công nghiệp. Xăng dầu được dùng để thắp sáng và tạo nhiệt
(xăng, dầu hỏa, nhiên liệu diezel, nhiên liệu phản lực). Xăng dầu dùng cho các
loại động cơ đốt trong, làm nhiêu liệu dùng cho động cơ nổ diezel, nhiên liệu
dùng cho động cơ phản lực. Nhóm dầu nhờn dùng trong các động cơ nổ với
mục đích làm mát động cơ, bôi trơn làm giảm ma sát cho các bộ phận và chi
tiết chuyển động làm tăng tuổi thọ thiết bị. Xăng dầu dùng làm dung môi trong
nhiều ngành công nghiệp đặc biệt là công nghiệp sơn do có khả năng hòa tan
nhiều chất hữu cơ.
1.2.1.2. Vai trò của xăng dầu trong nền kinh tế và xã hội
Xăng dầu là loại hàng hóa quan trọng, tất cả các ngành công nghiệp,
nông nghiệp, giao thông vận tải và sinh hoạt dân cư... đều cần đến nhiên liệu
xăng dầu và các chế phẩm khác từ dầu mỏ. Xăng dầu cung cấp năng lượng cho
các hoạt động sản xuất, kinh doanh, dân sinh, an ninh quốc phòng; là yếu tố
quan trọng trong việc thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội mỗi quốc gia.
Vai trò của xăng dầu được thể hiện ở những khía cạnh sau:
- Đối với nền kinh tế, xăng dầu là đầu vào quan trọng cho nhiều ngành
sản xuất. Hầu hết các loại phương tiện giao thông vận tải, máy móc công
nghiệp đều sử dụng nhiên liệu xăng dầu. Do vậy, xăng dầu tác động một cách

hàng hoá và từ đó tác động đến mọi khía cạnh của đời sống xã hội.
- Xăng dầu nói riêng và dầu mỏ nói chung còn là hàng hóa chiến lược
quốc phòng to lớn. Xăng dầu là nguồn nhiên liệu chính để vận hành các
phương tiện, thiết bị máy móc khí tài. Hầu như tất cả các quốc gia đều có cơ
chế bảo đảm và cung cấp xăng dầu riêng cho lĩnh vực an ninh quốc phòng.
Nhìn chung, những nước có vị thế quốc phòng nhất định trên thế giới là các

11


quốc gia có nguồn dầu mỏ và công nghiệp lọc hóa dầu phát triển.
Với vị thế quan trọng của mình, xăng dầu là nguyên nhân sâu xa của
nhiều cuộc nội chiến, chiến tranh xâm lược hoặc tranh chấp giữa các quốc
gia. Đặc biệt trong hơn một thập niên trở lại đây, dầu mỏ có vai trò đặc biệt
quan trọng đối với sự phát triển kinh tế và đời sống xã hội của thế giới thì
thường xuyên xảy ra các cuộc nội chiến tại các quốc gia có nguồn dầu mỏ lớn
hoặc xung đột, tranh chấp giữa các quốc gia với nhau nhằm tranh giành sự
kiểm soát đối với nguồn dầu mỏ.
1.2.1.3. Đặc điểm kinh doanh xăng dầu
Thứ nhất, hoạt động mua bán xăng dầu thế giới theo tập quán riêng.
Thị trường xăng dầu thành phẩm chịu ảnh hưởng rất lớn từ những hoạt
động của thị trường dầu do nguyên liệu đầu vào sản xuất ra sản phẩm xăng
dầu là dầu thô. Việc mua bán xăng dầu chịu chi phối của các Trung tâm lọc
dầu chính như (Sigapore, Tây Âu và vùng vịnh của Mỹ...) và ba trung tâm
buôn bán lớn chi phối thị trường của các khu vực.
Một số khu vực giao dịch dầu thô lớn trên thế giới hiện nay, tác động
đến thị trường dầu mỏ là Khu vực Trung Đông (Dầu Dubai ở Trung Đông,
dầu Oman); Khu vực Bắc và Nam Mỹ (dầu ở miền Tây bang Taxas -WTI);
Khu vực Châu Âu (dầu Brent ở Biển Bắc); Khu vực Châu Á (Dầu Dubai).
Đối với xăng dầu thành phẩm, ba trung tâm buôn bán lớn, chi phối thị

chi phí tính trong giá xăng dầu được xác định ở nhiệt độ thực tế.
Xăng dầu là một loại hoá chất độc hại đối với con người, do đó hoạt
động kinh doanh xăng dầu cũng cần phải chú ý đến các quy định về bảo vệ
môi trường.
1.2.2. Các nhân tố ảnh hưởng đến giá xăng dầu trong nước
Giá xăng dầu chịu ảnh hưởng bởi các nhóm yếu như:
- Giá xăng dầu trên thị trường thế giới và cung cầu giá xăng dầu thế
giới.

13


- Cung và cầu về các sản phẩm xăng dầu trong nước.
- Năng lực và vị thế của ngành xăng dầu: năng lực cạnh tranh của các
doanh nghiệp trong ngành, vị thế tương quan của ngành xăng dầu với các
ngành kinh tế xã hội khác trong phạm vi quốc gia.
- Các yếu tố thuộc về chính sách quản lý của nhà nước đối với hoạt
động xuất nhập khẩu và kinh doanh xăng dầu: chính phủ có các biện pháp và
chính sách can thiệp, tác động vào hoạt động kinh doanh xăng dầu thông qua sử
dụng các công cụ quản lý như chính sách tài chính để điều tiết giá cả, chính
sách thương mại để tạo lập môi trường kinh doanh cho các doanh nghiệp
tham gia vào thị trường.
Trong phạm vi bài luận, tác giả chỉ đề cập đến các nội dung liên quan
trực tiếp đến sự ảnh hưởng của giá xăng dầu thế giới và chính sách tài chính
trong hoạt động quản lý của nhà nước để điều tiết giá cả nhằm bình ổn giá
xăng dầu. Đây cũng là yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến giá xăng dầu Việt Nam
nói riêng và giá xăng dầu thành phẩm tại nhiều thị trường nội địa, các yếu tố
này có mối liên hệ phụ thuộc, chặt chẽ với nhau.
1.2.2.1. Giá xăng dầu trên thị trường thế giới chịu ảnh hưởng bởi giá dầu thô
Dầu thô là nguyên liệu đầu vào sản xuất ra sản phẩm xăng dầu. Do vậy,

Hoạt động đầu cơ của các quốc gia. Các hãng xăng dầu lớn trên thế
giới ứng phó với biến động về nguồn cung xăng dầu hoặc hạn chế biến động
tăng giá bất thường bằng việc xây dựng các kho dự trữ xăng dầu tại nước
mình đã tác động không nhỏ trong thời gian quan đến thị trường cầu về dầu
mỏ trên thế giới.
Sự tăng trưởng của kinh tế thế giới do nhu cầu xăng dầu có quan hệ
chặt chẽ đến tốc độ tăng trưởng kinh tế thế giới.
Việc sử dụng nhiên liệu thay thế và sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật.
Sự tiến bộ của khoa học kỹ thuật giúp con người tạo ra những máy móc,
phương tiện tiêu thụ xăng dầu ít hơn trước đây; đồng thời, tạo ra các nhiên

15