Ngh thut Mỳa ri nc Vit Nam

Tiu lun trit hc
Vn dng mi quan h bin chng Vt Cht í Thc xem xột s
tn ti v phỏt trin ca loi hỡnh ngh thut
Mỳa ri nc Vit Nam
Li núi u
Cùng với quá trình dựng nớc và giữ nớc , nền văn hoá Việt Nam đã hình
thành và phát triển . Bằng lao động sáng tạo và ý chí đấu tranh bền bỉ , kiên cờng , nhân dân ta đã xây đắp nên một nền văn hoá kết tinh sức mạnh và in đậm
dấu ấn bản sắc của dân tộc , chứng minh sức sống mãnh liệt và sự trờng tồn của
dân tộc Việt Nam .
Văn hóa Việt Nam là tổng thể những giá trị
vật chất và tinh thần do cộng đồng các dân tộc
Việt Nam sáng tạo ra trong quá trình dựng nớc
và giữ nớc . Cựng vi s tn ti ca nhiu hỡnh
thc ngh thut , vi xu hng hi nhp ca
nn kinh t th trng .Mỳa ri nc , mt hỡnh
thc ngh thut c ỏo cng t mỡnh phỏt
trin v vn lờn trong thi kỡ hi nhp .Bng
mi quan h bin chng gia Vt cht v í thc , cựng vi thi gian Mỳa ri
nc hỡnh thnh trong s sỏng to ca con ngi .Mỳa ri nc nh mt sn
phm tinh thn m nh nhn thc ca con ngi, nú ó tn ti n ngy hụm
nay.
Thi con nớt , mờ trũ ri nc
Reo m lờn : Gii quỏ !Ti ghờ !
Cỏc chỳ ri ỳp nm , bt cỏ
Cỏc cụ ri mỳa u ht chờ!
Xem c tng tri ban phộp l,
Bin t thú , g mn thnh ngi .
Ngh cng thy lm iu bớ n
Li reo toỏng :Tuyt vi , tuyt vi.

mộng với những mái uốn cong lung linh
phản chiếu trên mặt nước. Sân khấu rối nước
là khoảng trống trước mặt buồng trò, nó chỉ
thực sự hoàn chỉnh khi đã vào chương trình
biểu diễn và cũng bắt đầu mất đi ngay khi
chấm dứt tiết mục cuối cùng.
Qua những tiết mục biểu diễn của nghệ thuật rối nước cổ truyền, những cảnh
sinh hoạt bình thường về đời sống, tập tục tinh thần và vật chất truyền đời của
người nông dân Việt Nam được thể hiện một cách rõ nét.
Ðể làm được một con rối hoàn chỉnh, phải trải qua rất nhiều công đoạn từ đục
cốt đến trang trí hóa trang và rất nhiều công đoạn mà người nghệ nhân không
thể bỏ qua. Quân rối càng hoàn hảo, càng giúp cho kỹ xảo điều khiển nâng cao,
khả năng diễn đạt phong phú. Quân rối nước làm bằng gỗ tốt sẽ nặng và chìm,

Lê Thanh Thuỷ 12107301

2


Nghệ thuật Múa rối nước Việt Nam
trên thực tế, gỗ sung là chất liệu thông dụng để tạc con rối, vì loại gỗ này nhẹ lại
dai, rất dễ điều khiển trong khi biểu diễn dưới nước.
Sau khi con rối được tạc với những đường nét cách điệu riêng, chúng được
đầu óc tinh tế của các nghệ nhân thổi vào luồng sức sống mới bằng cách gọt
giũa, đánh bóng và trang trí với nhiều màu sơn khác nhau để làm tôn thêm
đường nét tính cách cho từng nhân vật, làm cho nhân vật được đặc sắc hơn,
trong sáng hơn trước người xem. Quân rối nước chính là sản phẩm của nghệ
thuật điêu khắc gỗ dân gian, nó vừa giàu tính hiện thực, vừa mộc mạc, đằm
thắm, trữ tình.
Trong kho tàng quân rối nước cổ truyền ta còn thấy những người đi cày, chú



Nghệ thuật Múa rối nước Việt Nam
Trong nghệ thuật múa rối nước, nghệ thuật sử dụng mặt nước cũng là yếu tố
quan trọng tạo nên sức mạnh của con rối. Là sân khấu ngoài trời giữa ao hồ mà
trò rối lại xuất thân là các trò không lời, nếu có thì chỉ là những câu ca dao
mang tính chất giới thiệu, minh hoạ, làm nền... cho nên, rối nước cần âm thanh
mạnh để giữ tiết tấu và khuấy động không khí buổi diễn. Các phường hội dân
gian chuyên dùng bộ nhạc gõ dân tộc như trống cái, não bạt, mõ. Ngoài ra còn
có pháo, tù và ốc hỗ trợ đắc lực cho trò diễn. Âm nhạc rối nước mang tính đại
náo của hội hè, có tác dụng kích động mạnh cả người múa lẫn người xem.
Vốn là một nghệ thuật lấy động tác làm ngôn ngữ diễn đạt, rối nước gắn bó
với âm nhạc như nghệ thuật múa. Âm nhạc điều khiển tốc độ, giữ nhịp, dẫn dắt
động tác, gây không khí với tiết tấu truyền thống vẫn giữ vai trò chủ đạo trong
sân khấu.
Nghệ thuật múa rối nước là một loại hình sinh hoạt văn hoá truyền thống lâu
đời của cư dân nông nghiệp vùng châu thổ sông Hồng. Thông qua các trò của
rối nước, người xem đã cảm nhận được sắc thái của hội làng, lại phảng phất
những mơ ước bình dị cho cuộc sống. Họ mơ ước có được cuộc sống may mắn,
hạnh phúc và bình yên. Nghệ thuật múa rối cổ truyền từ thời xa xưa đã mang
đậm bản sắc dân tộc từ vẻ dịu dàng, man mác đồng quê, sự chịu thương chịu
khó tần tảo sớm hôm lo cho cuộc sống, tới sự quật cường anh dũng bảo vệ nơi
chôn rau cắt rốn khi kẻ thù xâm chiếm bờ cõi giang sơn. Ở đấy vừa trần tục gần
gũi lại vừa linh thiêng, nó cũng chính là biểu tượng cho mơ ước của cộng đồng
người Việt, một nghệ thuật quen thuộc và gần gũi với người nông dân từ bao
thế kỷ qua.
2.Phân loại , các hình thức và phong các biểu diễn
Cảnh tượng quanh ao làng thật là náo nhiệt. Nông
dân, thợ thủ công, tiểu thương, đàn ông, đàn bà, các
cụ già và trẻ em như đã hẹn hò đến đây. Nơi thường

này trong các ngôn ngử khác, từ pup-pê trong tiếng Đức và puppet (búp bê)
trong tiếng Anh được dùng để gọi con rối, vì về ngoại hình con rối trông giống
con búp bê.
Trên thế giới có nhiều loại múa rối được xếp loại theo phương thức hoạt
động.
•

•

Rối tay: gồm một cái đầu bằng gỗ gọt và một túi vải rộng làm thân mình,
con rối hoạt động được là nhờ các ngón tay và bàn tay của người điều
khiển.
Rối que: gồm một que điều khiển đầu và mình và các que phụ điều khiển
hai tay. Điển hình là rối que Ja-va và múa rối cạn của Việt Nam.

•

Rối dây: con rối dây có đầy đủ các bộ phận chủ yếu: đầu, cổ, mình, chân
tay... ghép vào nhau bởi các khớp có thể cử động được. Bộ máy điều
khiển gồm một bàn máy có các dây dài nối xuống các bộ phận cần phải
cử động của con rối.

•

Rối Nhật Bản: có kích thước rất lớn (0,8 mét đến 1,3 mét) gồm đầy đủ
các bộ phận của cơ thể người. Có ba người điều khiển đứng đằng sau con
rối. Người điều khiển chính làm cử động đầu và tay phải con
rối,ngườiđiều khiển thứ hai làm cử động tay trái con rối và người thứ ba
điều khiển các chân con rối.


các "Thủy đình", ông đã tìm đọc các bài văn bia. Trên bia Sùng Thiện Diên
Linh (Hà Nam Ninh) dựng năm 1121 ca ngợi công trạng của vua Lý Nhân
Tông, Nguyễn Công Bật có nói đến "trò máy" như sau: "Giữa dòng nước lung
linh, một con rùa vàng lớn nổi lên đội ba hòn núi, trên mặt nước chảy lờ đờ, lộ
mai, há miệng phun nước... Một nhà sư tí hon đánh chuông và biết quay người
lại phía phát ra tiếng sáo hay phủ phục cúi chào khi tiến đến gần nhà vua".
Công trình nghiên cứu của Tô Sanh đã cho phép chúng ta khẳng định rằng múa
rối nước đã đạt tới trình độ nghệ thuật cao từ đời nhà Lý (1010 - 1225) và được
truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác liên tục cho tới ngày nay.
e. Múa rối chỉ còn tồn tại ở Việt Nam

Lê Thanh Thuỷ 12107301

6


Nghệ thuật Múa rối nước Việt Nam
Tại Ấn Độ và các nước Đông Nam Á, chỉ có rối tay, rối que và rối dây. Còn

múa rối nước người ta chỉ gặp ở Việt Nam và Trung Quốc. Theo giáo sư J. Pimpa-ne-au, múa rối nước đã biến mất ở Trung Quốc và ngày nay "chỉ còn tồn tại
ở Việt Nam".
Khuôn mặt và y phục của con rối mang những nét tiêu biểu của Việt Nam và
chủ đề các tiết mục đều lấy từ lịch sử Việt Nam (Hai Bà Trưng, trận Bạch Đằng,
chiến thắng quân Nguyên) hoặc lấy từ đời sống nông thôn Việt Nam như trò
chọi trâu và đánh đu.
Lời giáo đầu và nhạc đệm không hề mang ảnh hưởng của Trung Quốc. Ngôn
ngử sử dụng là ngôn ngữ bình dân, trái ngược hẳn với văn phong Hán - Việt của
hát tuồng hay hát bội thường chỉ giới nho sĩ và chuyên môn mới hiểu được. Nó
cũng không hề chịu ảnh hưởng của sử thi Ra-ma-y-a-na như các loại hình múa
rối Ấn Độ và các nước Đông Nam Á, Thái Lan, Campuchia, Lào, Miến Điện,

- Phải có ý chí,
- Phải có phương pháp để tổ chức hành động.
Vai trò của ý thức là ở chỗ trang bị cho con người những tri thức về:
- Bản chất quy luật khách quan của đối tượng,
- Trên cơ sở ấy con người xác đinh đúng đắn mục tiêu và đề ra phương pháp
hoạt động phù hợp.
Con người với ý thức của mình xác định các biện pháp để thực hiện tổ chức
các hoạt động tực tiễn để thực hiện mục tiêu đề ra.Mà cụ thể ở đây là : với lịch
sử hình thành và phát triển , múa rối nước một hình thức nghệ thuật đặc sắc nã
nêu các mục trên, nói lên được mỗi quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức
Chương II: Bảo tồn , phát huy Múa rối nước dân gian ,
giới thiệu cùng bạn bè thế giới
1.Bảo tồn và phát huy
Ðể bảo tồn và phát huy bộ môn nghệ thuật dân gian đặc sắc ở đồng bằng Bắc
Bộ, một di sản văn hóa được nằm trong danh sách xếp hạng đăng ký để
UNESCO công nhận là DSVHTG, ngày 3-12, TS nghiên cứu bảo tồn và phát
huy văn hóa dân tộc đã tổ chức Hội thảo với chủ đề "Bảo tồn và phát huy múa
rối nước dân gian Bên cạnh đó,nhiều tổ chức và đơn vị đã tham gia tổ chức và
biểu diễn mục đích giới thiệu và quảng bá nghệ thuật độc đáo dân gian . Múa
rối nước cổ truyền Việt Nam với các tiết mục đặc sắc từng chinh phục bè bạn
quốc tế: múa lân, múa rồng, múa tiên, đua thuyền, câu cá...
Sự sáng tạo của người dân đồng bằng Bắc Bộ tạo ra một hình thức nghệ thuật
độc đáo cùng với công việc bảo tồn và phát huy loại hình nghệ thuật này là một
minh chứng cho một phạm trù triết học về vật chất và ý thức
Ý thức quyết định sự tồn tại của nghệ thuật và nó đóng vai trò lớn cho sự tồn
tại đó trên cơ sở ấy con người xác đinh đúng đắn mục tiêu và đề ra phương
pháp hoạt động phù hợp.
Con người với ý thức của mình xác định các biện pháp để thực hhiện tổ chức
các hoạt động tực tiễn để thực hiện mục tiêu đề ra.
Ở đây ý thức có thể quyết định làm cho con người hoạt động đúng và thành

quốc tế bởi sự độc đáo, tài nghệ điều khiển khéo léo con rối trên mặt nước. Hầu
hết khán giả nước ngoài từng thưởng thức nghệ thuật múa rối nước cổ truyền
Việt Nam, đều coi môn nghệ thuật này là hiện thân của sứ giả văn hóa mang
tình yêu, hạnh phúc và sự thanh bình đến với đất nước họ. Trong dịp tháng
5/2004, chương trình múa rối nước của các nghệ sĩ Nhà hát múa rối TƯ đã gây
tiếng vang tại Liên hoan nghệ thuật Quốc tế tại Maroc, Croatia. Nhà hát múa rối
Thăng long cũng biểu diễn thành công tại các Festival quốc tế Forum Barcelona 2004 tại Tây Ban Nha, Tuần lễ văn hóa Hà Nội tại Geneve - Thụy Sĩ.
Nhà hát múa rối nước Thăng Long do nghệ sĩ Lê Văn Ngọ làm trưởng đoàn
vinh dự được Ban tổ chức chương trình Forum - Barcelona 2004 mời tham dự
Lê Thanh Thuỷ 12107301

9


Nghệ thuật Múa rối nước Việt Nam
biểu diễn chương trình múa rối nước cổ truyền Việt Nam, liên tục ngày 3 buổi
diễn tại khu sân khấu ngoài trời có sức chứa khoảng 800-1000 khán giả. Cùng
với nhiều chương trình nghệ thuật phong phú của nghệ sĩ nước chủ nhà và các
nước khác, trò diễn múa rối nước độc đáo của Nhà hát múa rối Thăng Long đã
được Ban tổ chức đánh giá cao về sự thành công, thu hút khán giả với 95 buổi
diễn liên tục.
Trong lễ kết nạp Việt Nam trở thành thành viên chính thức của Hiệp hội sân
khấu thế giới ITI lần thứ 30 tổ chức tại Tampico - Mexico đầu tháng 6/2004,
ngài Manfred Beiharz - Chủ tịch Hiệp hội sân khấu thế giới trong lời chúc mừng
NSND Trọng Khôi - Trưởng đoàn đại biểu sân khấu Việt nam tại đại hội đã
khẳng định: "Với bề dày lịch sử sân khấu phát triển từ truyền thống đến hiện
đại, sự đa dạng về mặt thể loại biểu diễn sân khấu, đặc biệt sự đóng góp vào kho
tàng sân khấu thế giới bộ môn múa rối nước cổ truyền độc đáo như một sứ giả
văn hóa, Việt Nam thực sự xứng đáng bước vào ngôi nhà sân khấu thế giới".
KẾT LUẬN

Lê Thanh Thuỷ 12107301

11


Nghệ thuật Múa rối nước Việt Nam

MỤC LỤC
Trang
LỜI NÓI ĐẦU .............................................................................................. 1
Chương I:Múa rối nước hình thức nghệ thuật độc đáo ..........................1
1.Lịch sử hình thành và phát triển..................................................................2
2.Phân loại , các hình thức và phong cách biểu diễn .................................4
3.Mối quan hệ biện chứng giữa vật chất và ý thức trong loại hình nghệ thuật
Múa rối nước...................................................................................................7
Chương II:Bảo tồn phát huy mưa rối nước dân gian
giới thiệu nó ra bạn bè thế giới………..................................7
1.Bảo tồn và phát huy........................................................................................7
2.Múa rối nước là sứ giả Việt Nam khắp toàn thế giới.....................................8
KẾT LUẬN......................................................................................................10
Tài liệu tham khảo ..........................................................................................11
Mục lục

.......................................................................................................12

Lê Thanh Thuỷ 12107301

12