CHIẾN LƢỢC VÀ KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG
ỨNG PHÓ BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
BANGLADESH – 2008
(Bản dịch không chính thức)

Tháng 9, 2008

1


Các nước
trong phụ lục
AWG-LCA
BARI
BDRCS
BCCSAP
BIDS
BRAC
BRRI
BUET
CBO
CDM
CDMP
CEGIS
CNRS
COP
CPP
CSR
DEM
DMB
DoE

Chiến lược và KHHĐ của Bangladesh về BĐKH
Viện nghiên cứu phát triển Bangladesh
Xây dựng nguồn lực trong cộng đồng
Viện nghiên cứu về lúa của Bangladesh
Trường ĐH Kỹ thuật và Công nghệ Bangladesh
Các tổ chức cộng đồng
Cơ chế phát triển sạch
Chương trình quản lý thiên tai toàn diện
Trung tâm Dịch vụ thông tin môi trường và địa lý
Trung tâm nghiên cứu tài nguyên
Hội thảo các bên của UNFCCC
Chương trình chuẩn bị sẵn sang đón giông bão
Trách nhiệm xã hội tập thể
Mô hình số đo độ cao
Phòng quản lý thiên tai
Cục môi trường
Cục Lâm nghiệp
Cục kỹ thuật y tế cộng đồng
Diễn đàn các nhà báo về môi trường của Banladesh
Trung tâm dự báo cảnh báo lũ lụt
Ganges-Brahmabutra-Meghna
Mô hình tuần hoàn tổng quát
Tổng sản phẩm quốc nội
Khí nhà kính
Hệ thống thông tin địa lý
Trung tâm quốc tế về nghiên cứu bệnh tiêu chảy, Bangladesh
Ban lien chính phủ về BĐKH
Hiệp hội bảo về thiên nhiên quốc tế
Viện quản lý nguồn nước và lũ lụt
Viện mô hình nước

Tài liệu chiến lược xóa đói giảm nghèo
Giảm phát thải từ chặt phá rừng và suy thoái
Viện nghiên cứu song
Hiệp hội Nam Á vì hợp tác khu vực
Nước biển dâng (NBD)
Tổ chức cảm biến từ xa và nghiên cứu không gian
Chương trình phát triển của Liên hiệp quốc
Nghị định khung của Liên hiệp quốc về BĐKH
Cơ quan thẩm quyền về nước và thoát nước
Tổ chức qui hoạch nguồn nước

* Thuật ngữ và chữ viết tắt do UNFCCC sử dụng

TỪ VỰNG
Aman: vụ lúa trồng vào mùa gió mùa và thu hoạch vào tháng 11 hoặc 12
Boro: vụ lúa trồng vào tháng 1-2 và thu hoạch vào tháng 5
Char: đảo ở vùng sông thấp
Killa: Bục xây bằng đất dùng làm nơi tránh lũ lụt cho con người và động vật
Monga: Thất nghiệp dẫn đến tình trạng đói theo mùa

3


LỜI CẢM ƠN
Rất nhiều người đã tham gia đóng góp cho quá trình tư duy sau bước chuẩn bị
cho cuốn tài liệu này. Xin trân trọng cảm ơn Bộ Môi trường và Lâm nghiệp, đặc
biệt là sự đóng góp của ông Qamar Munirr và ông Rabindra Nath Roy
Chowdhury, hai đồng thư ký của Bộ Môi trường và Lâm nghiệp; Tiến sĩ
M.Asaduzzaman, Giám đốc nghiên cứu của BIDS; Tiến sĩ Ainun Nishat, Đại
diện của IUCN tại quốc gia; GS Rezaur Rahman, BUET; ông Quamrul Islam

triển khai các chương trình thích ứng và giảm nhẹ, chúng ta sẽ hiểu biết về hiện
tượng này sâu hơn. Chúng ta cũng chắc chắn sẽ cập nhật với các bước tiến mới
nhất trong ngành khoa học về BĐKH từ kinh nghiệm của các nước khác trên thế
giới, thông qua việc tham gia vào quá trình của UNFCCC và các diễn đàn khác
có liên quan. Chiến lược và Kế hoạch hành động này do vậy sẽ được định kỳ
xem xét lại như yêu cầu.
Trách nhiệm triển khai các phần của Chiến lược và Kế hoạch hành động sẽ nằm
ở các Bộ và cơ quan ngang Bộ với sự phối hợp với nhau và với xã hội dân sự
cũng như với cộng đồng doanh nghiệp. Bộ Môi trường và Lâm nghiệp sẽ chịu
trách nhiệm điều phối các hoạt động thuộc Kế hoạch hành động và dự kiến sẽ
thành lập một Văn phòng Biến đổi khí hậu để hỗ trợ cho công tác này. Bộ sẽ báo
cáo Ban chỉ đạo về BĐKH (do Bộ trưởng Bộ Môi trường và Lâm nghiệp là chủ
tịch) và Ủy ban Môi trường Quốc gia (do Cố vấn trưởng của Thủ tướng là chủ
tịch)
Chúng tôi nhận thấy rằng Chính phủ Bangladesh cần vận động toàn dân cùng
góp sức đối mặt với thách thức lớn lao này. Tuy nhiên, chúng ta cũng c ó thể tự
tin rằng chúng ta có thể dựa vào tính kiên cường vốn có, khả năng thích ứng và
tính sáng tạo của người dân Bangladesh, những người đã đấu tranh với các thảm
họa thiên tai trong nhiều thế kỷ. Chiến lược và Kế hoạch hành động về BĐKH
sẽ cung cấp một khung cho các nỗ lực quốc gia.
Raja Devasish Roy
Trợ lý đặc biệt cho Cố vấn trưởng
Bộ Môi trường và Lâm nghiệp
Chính phủ nước Cộng hòa Nhân dân Bangladesh
5


LỜI TỰA
Sau hội thảo lần thứ 13 của UNFCCC ở Bali – Indonesia, Chính phủ Bangladesh
ngày càng thấy rõ sự cần thiết phải có chiến lược về BĐKH để triển khai và điều

cảm ơn các đối tác phát triển ở Bangladesh vì những góp ý hữu ích và có tính
xây dựng cao của họ trong việc hoàn thành tài liệu này.

A.H.M Rezaul Kabir, ndc
Thư ký
Bộ Môi trường và Lâm nghiệp
Chính phủ nước Công hòa nhân dân Bangladesh
6


TÓM TẮT
Bangladesh là một trong những nước dễ bị tổn thương bởi khí hậu nhất trên thế
giới và sẽ trở nên thậm chí còn hơn thế khi có biến đổi khí hậu diễn ra. Lũ lụt,
lốc xoáy, bão và hạn hán có xu hướng trở nên thường xuyên và trầm trọng hơn
trong các năm tới. Những thay đổi này sẽ đe dọa các thành tựu đáng kể mà
Bangladesh đạt được trong vòng 20 năm qua trong việc nâng cao thu nhập và
giảm nghèo, làm cho việc đạt được các mục tiêu thiên niên kỷ trở nên khó khăn
hơn. Bangladesh cần chuẩn bị thích ứng với BĐKH và bảo vệ cuộc sống ổn định
của người dân trong tương lai.
Trong vòng 35 năm qua, Chính phủ Bangladesh, với sự hỗ trợ của các đối tác
phát triển, đã đầu tư trên 10 tỷ đô la vào việc làm giảm tính dễ bị tổn thương của
đất nước trước các thảm họa thiên tai. Những khoản đầu tư này bao gồm kế
hoạch quản lý lũ lụt, các vùng đất lấn ven biển, nơi tránh trú bão lốc và nâng cao
đường và đường cao tốc lên trên mức ngập lụt. Thêm vào đó, Chính phủ
Bangladesh đã phát triển một hệ thống cảnh báo tiên tiến nhất về lũ lụt, lốc xoáy
và bão; đang mở rộng tăng cường công tác chuẩn bị ứng phó với thiên tai dựa
vào cộng đồng. Các loại giống lúa và hoa màu ít bị ảnh hưởng của khí hậu cũng
đã được phát triển.
Thách thức mà Bangladesh hiện đang phải đối mặt là mở rộng quy mô đầu tư để
tạo ra một môi trường phù hợp cho phát triển kinh tế và xã hội của đất nước và

4. Nghiên cứu và quản lý tri thức để dự đoán qui mô và thời gian của
các tác động của BĐKH tới các ngành kinh tế và các nhóm kinh tế xã
hội khác nhau; để củng cố các chiến lược đầu tư trong tương lai; và để
đảm bảo rằng Bangladesh sẽ nằm trong mạng lưới tư duy toàn cầu về
BĐKH.
5. Giảm nhẹ và phát triển các bon thấp để đưa ra các lựa chọn phát
triển các bon thấp và triển khai các lựa chọn này khi nền kinh tế đất
nước tăng trưởng trong các thập kỷ tới.
6. Xây dựng năng lực và tăng cƣờng thể chế để đẩy mạnh năng lực của
các Bộ ngành và cơ quan, xã hội và lĩnh vực tư nhân trong đối mặt với
thách thức của BĐKH.
Nhu cầu của người nghèo và dễ bị tổn thương, có cả phụ nữ và trẻ em, sẽ được
ưu tiên trong tất cả các hoạt động được triển khai trong Kế hoạch hành động. Kế
hoạch hành động ứng phó với BĐKH bao gồm các chương trình để triển khai
ngay trước mắt, ngắn, trung và dài hạn.
Kế hoạch hành động ứng phó với BĐKH sẽ được triển khai dưới hướng dẫn
chung của Ủy ban Môi trường Quốc gia do Cố vấn trưởng chủ trì. Việc triển
khai này sẽ do Bộ Môi trường và Lâm nghiệp điều phối. Các chương trình được
cấp vốn nằm trong kế hoạch sẽ được triển khai bởi Bộ và các cơ quan thuộc Bộ
với sự tham gia, khi phù hợp và cần thiết, của xã hội và lĩnh vực tư nhân.
Chiến lược và Kế hoạch hành động về BĐKH được xây dựng bởi Chính phủ
Bangladesh với sự tham gia góp ý của cộng đồng, gồm cả các tổ chức phi chính
phủ, các tổ chức nghiên cứu và lĩnh vực tư nhân. Nó được dựa trên Chương trình
hành động quốc gia về thích ứng với BĐKH (NAPA), ban hành năm 2005. Bản
này sẽ được rà soát và chỉnh sửa sau các kinh nghiệm và hiểu biết đã thu thập
được trong quá trình triển khai các chương trình thích ứng và nghiên cứu.
Có 37 chương trình được liệt kê trong Phụ lục 1. Các phần chú thích làm rõ, loại
hoạt động phải tiến hành và các Bộ/cơ quan chịu trách nhiệm cho mỗi chương
trình nằm trong 6 trụ cột chính được nêu ở trên cũng được nêu trong Phụ lục 1.
Các chương trình này được trình bày cụ thể với tất cả các thông tin chi tiết trong

có lợi cho người nghèo.
3. Biến đổi khí hậu sẽ là một thách lớn với khả năng của đất nước trong
việc đạt tới tốc độ tăng trưởng kinh tế cao cần thiết để duy trì mức
giảm nghèo này. Trong các năm tới đây, người ta dự đoán rằng sẽ có
các đợt lũ lụt, giông lốc, bão lũ và hạn hán diễn ra dày đặc hơn và trầm
trọng hơn, việc này sẽ làm gián đoạn đời sống của quốc gia và nền
kinh tế. Trong viễn cảnh tồi tệ nhất, trừ khi các vành đai ven biển hiện
có được gia cố và các vành đai mới được xây dựng thêm, mực nước
biển dâng có thể gây ra tình trạng hàng triệu người mất chỗ ở và di tản
từ các vùng ven biển, và sẽ có các tác động tiêu cực lớn tới sinh kế và
sức khỏe lâu dài của một bộ phận lớn dân số. Bangladesh cần chuẩn bị
ngay từ bây giờ để đối mặt với thách thức phía trước và để đảm bảo
tình trạng ổn định kinh tế trong tương lai và sinh kế của người dân
nước mình.
4. Trong vòng 3 thập kỷ qua, Chính phủ đã đầu tư trên 10 tỉ đô la (giá
năm 2007) để làm cho đất nước trở nên chống chịu tốt hơn với khí hậu
và ít bị tổn thương hơn với các thảm họa thiên tai. Việc xây bờ ngăn
ngập lụt, các vùng vành đai ven biển và các khu tránh trú giông bão đã
9


được xây dựng, và đã rút ra các bài học quan trọng về cách thức triển
khai thành công các dự án đó trong các điều kiện thủy văn biến động ở
Bangladesh và với việc tham gia tích cực chủ động của các cộng đồng.
Một hệ thống toàn diện cho việc chuẩn b ị và quản lý thiên tai đã được
xây dựng, bao gồm cả các yêu cầu hiện tại về thiên tai với sự liệt kê
chi tiết trách nhiệm của các quan chức chính phủ và người dân khi xảy
ra thiên tai. Chính phủ khẳng định khả năng của mình trong việc đối
mặt với thiên tai năm 2007 khi đất nước trải qua hai trận lụt nghiêm
trọng và một trận giông lốc lớn trong cùng một năm.

10


9. Tầm nhìn của Chính phủ Bangladesh là nhằm xóa đói giảm nghèo và
đạt được tình trạng kinh tế - xã hội ổn định, giàu có cho mọi người dân. Chúng
ta sẽ đạt mục tiêu này thông qua một chiến lược phát triển có lợi cho ngườ i
nghèo, ít chịu tác động của khí hậu và các bon thấp. Chiến lược này dựa trên 4
khối chính của Kế hoạch hành động Bali – thích ứng với BĐKH, giảm nhẹ,
chuyển giao công nghệ và với dòng chuyển vốn đầu tư đầy đủ, kịp thời, trong
một khung an ninh lương thực, năng lượng, nước và sinh kế.
10. Việc này sẽ đạt được thông qua việc triển khai một Kế hoạch hành
động với 6 trụ cột: (1) an ninh lương thực, bảo vệ xã hội và y tế; (2) quản lý
thiên tai toàn diện; (3) phát triển cơ sở hạ tầng; (4) quản lý nghiên cứu và hiểu
biết; (5) giảm nhẹ và phát triển các bon thấp; và (6) xây dựng năng lực và phát
triển thể chế, Kế hoạch hành động sẽ là một phần không thể thiếu của các chính
sách, kế hoạch và chương trình phát triển của quốc gia.

11


2. CÁC THẢM HỌA KHÍ HẬU Ở BANGLADESH
2.1 Tình hình chung
11. Ban Liên chính phủ về BĐKH dự báo rằng nhiệt độ toàn cầu sẽ tăng
trong 1,8 đến 4 độ C tính đến thập kỷ cuối của thế kỷ 21. Tuy nhiên,
các tác động của hiện tượng nóng lên toàn cầu tới khí hậu sẽ thay đổi ở
các vùng khác nhau trên thế giới.
12. Ở Nam Á, báo cáo của Ban Liên chính phủ lần thứ 4 dự báo rằng
lượng mưa trong mùa mưa sẽ tăng, gây nên các dòng chảy cao hơn
trong suốt mùa mưa ở các sông chảy vào Bangladesh từ Ân Độ, Nê
pan, Bhutan và Trung Quốc. Các dòng chảy này có xu hướng tăng cao

2.
Ấn độ
20,1
3.
Pakistan
2,2
3.
Philipin
8,3
4.
Trung Quốc 1,4
4.
Honduras
7,3
5.
Ấn độ
1,2
5.
Việt Nam
5,5
6.
Bangladesh 1,1
6
Trung Quốc 2,8
12


14. Bangladesh dế bị tổn thương bởi lũ lụt, giông lốc, bão và hạn hán. Các
vùng của đất nước chịu ảnh hưởng bởi các thảm họac khác nhau được mô tả trên
Bản đồ 1.

Trận lụt năm 1987
Trận lụt năm 1988
Trận lụt năm 1998

Ảnh hƣởng
Làm lụt trên 50 nghìn km2, ước tính thiệt hại 378 triệu đô la Mỹ
Làm lụt trên 50 nghìn km2, ước tính thiệt hại 1 tỉ đô la Mỹ,
2.055 người chết
Làm ngập lụt 61% đất nước, ước tính thiệt hại khoảng 1,2 tỉ đô
la Mỹ, trên 45 triệu người mất nhà cửa, từ 2000-6500 người
chết
Làm ngập lụt gần 100.000 km2, làm 30 triệu người mất nhà cửa,
phá hủy 500.000 ngôi nhà, tổn thất nặng nề với cơ sở hạ tầng,
13


Trận lụt năm 2004
Trận lụt năm 2007

ước tính khoảng 2,8 tỉ đô la Mỹ thiệt hại và làm chết 1.100
người
Ngập lụt 38%, thiệt hại 6,6 tỉ đô la Mỹ, ảnh hưởng đến gần 3,8
triệu người. Ước tính thiệt hại trên 2 tỉ đô la, 700 người chết
Ngập lụt 3200km2, trên 8500 nhà cửa bị phá hủy và gần 1,2
triệu mẫu hoa mầu bị phá hủy hay phá hủy phần nào, ước tính
thiệt hại trên 1 tỉ đô la và 649 người chết.

Bảng 3: Ảnh chụp từ vệ tinh cho thấy phạm vi ngập lụt năm 2004 và 2007
(hình bản đồ)
2.3 Bão nhiệt đới và sóng bão


lên cầu thang ở đằng sau vì cầu thang này được chắn gió hơn. Các lan can được
đặt ở hai bên cầu thang để giúp mọi người đi lên trong trường hợp gió quá lớn.
Các nhà trú bão có thể có một hoặc hai tầng; có các phòng riêng biệt cho nam và
nữ (trẻ em thường ở với mẹ). Cửa sổ có các cửa chớp bằng kim loại vì kính có
thể bị vở vụn làm bị thương mọi người. Có nguồn nước và nhà vệ sịnh ở tầng
dưới hoặc gần với nhà.
Khoảng 700 đến 1000 người có thể trú ẩn trong một căn nhà trú bão điển hình,
chi phí để xây một căn nhà như thế vào khoảng 50.000 bảng Anh. Các nhà trú
bão rộng hơn có thể chứa đến 2000 người và có thể có thiết kế khác đi.
Các căn nhà trú bão trước đây được xây chỉ với một mục đích nhưng các nhà
mới thì được xây với đa mục đích. Chúng cũng có thể được sử dụng làm văn
phòng của chính quyền địa phương, trường học hay trạm y tế. Các nhà trú bão
mới có thể có một “killa” (nơi trú dành cho gia súc) ở ngay gần đó.
Theo ước tính của Chính phủ, khoảng 1,5 triệu người trú ẩn ở các nhà trú bão
khi trận bão Sidr đổ bộ vào bờ biển Bangladesh tháng 11 năm 2007.
Năm 2007, các nhà trú bão và hệ thống cảnh báo sớm rất hiệu quả đã giúp giảm
số người chết xuống còn khoảng 3.500. Con số 3.500 là quá nhiều nhưng lại là
một con số nhỏ so với mất mát năm 1991 với khoảng 140.000 người thiệt mạng
do hệ thống cảnh bão sớm kém hiệu quả và thiếu các nhà trú bão. Nhà trú bão đa
mục đích là một ví dụ đầy thuyết phục về việc thích ứng của địa phương với các
hiện tượng khí hậu cực đoan ở Bangladesh.
Hạn hán
20. Các đợt hạn hán ở Bangladesh xảy ra theo mùa và có thể tàn phá mùa
màng, gây ra khó khăn cơ cực cho những người nông dân nghèo và các đối
tượng khác, những người không thể tìm được việc làm. Trong các vùng này,
monga (thất nghiệp dẫn đến nạn đói theo mùa) là một vấn đề thường xuyên, đặc
biệt là vào các tháng chuẩn bị vào mùa vụ thu hoạch lúa tháng 11 – 12. Nếu mùa
vụ hoàn toàn thất thu vì hạn hán, tình hình của nông dân nghèo có thể trở nên vô
cùng khốn đốn. Hạn hán chủ yếu ảnh hưởng đến khu vực tây bắc, là khu vực

Thời tiết ấm hơn và ẩm hơn dẫn đến việc lây lan bệnh tật và các vật chủ
truyền bệnh một cách nhanh chóng.
22. Mỗi thay đổi này có xu hướng ảnh hưởng nghiêm trọng đến nông nghiệp
(mùa màng, gia súc và thủy sản). Mặc dù nông nghiệp hiện nay chỉ chiếm 20%
GDP, trên 60% người dân phụ thuộc trực tiếp hay gián tiếp vào nông nghiệp là
sinh kế của họ. Nhiệt độ tăng cao và các kiểu lượng mưa thay đổi liên tục, đi
liền với việc ngập lụt tăng cường, tăng nhiễm mặn ở vành đai ven biển và hạn
hán có xu hướng làm giảm năng suất và sản lượng cây trồng. Ban Liên chính
phủ về BĐKH ước tính rằng, tính đến năm 2050, sản xuất lúa gạo ở Bangladesh
có thể giảm đi khoảng 8% và lúa mỳ khoảng 32% (so với năm 1990).
23. Việc thiếu nguồn nước uống an toàn có xu hướng trở nên rõ rệt hơn, đặc biệt
là ở vành đai ven biển và ở các vùng thường xảy ra hạn hán thuộc phía tây bắc
của đất nước. Việc này sẽ gây ra khó khăn vất vả cho phụ nữ và trẻ em là những
người phải chịu trách nhiệm cho việc lấy nước dùng cho cả gia đình. Việc nước
bị nhiễm mặn ngày càng nhiều cũng có thể gây nên các thảm họa cho sức khỏe,
đặc biệt là cho phụ nữ có thai. Biến đổi khí hậu có xu hướng ảnh hưởng tiêu cực
đến phụ nữ nhiều hơn là nam giới.
24. Việc xói lở bờ sông và nhiễm mặn nguồn nước ở các vùng ven biển có xu
hướng làm hàng ngàn người mất chỗ ở, buộc phải di dời, thường là tới các khu ổ
chuột ở Dhaka và các thành phố lớn khác. Nếu nước biển dâng cao hơn mức dự
báo hiện tại, và các vành đai ven biển không đủ vững chắc và/hoặc không xây
16


thêm các vành đai mới, 6 đến 8 triệu người có thể sẽ bị mất chỗ ở tính đến năm
2050 và sẽ cần phải được tái định cư.
25. Tất cả những thay đổi này đe dọa an ninh lương thực, sinh kế và sức khỏe
của người nghèo. Con người sống trên các đảo sông và dọc bờ biển (ví dụ như
các hộ đánh bắt cá), nằm trong số những người nghèo nhất đất nước. Họ sẽ chịu
ảnh hưởng nặng nề, cũng như những người bị mất đất đai do sạt lở bờ sông. Các


17


4. THÍCH ỨNG VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU
29. Nhiều thế hệ người dân Bangladesh đã thích ứng với những nguy cơ do lũ
lụt, hạn hán và bão gây ra. Ở các vùng có nguy cơ xảy ra ngập lụt, người dân
làm nhà trên các gò đất cao hơn mực nước lụt thông thường, và điều chỉnh vụ
mùa của mình để tận dụng nước lụt. Nông dân ở tất cả các vùng trên đất nước
thích ứng với các kiểu ngập lụt và mưa bằng cách trồng các loại lúa và hoa màu
bản địa năng suất cao. Đường, đường mòn ở nông thôn và các cơ sở hạ tầng
khác như trường học, ở những nơi có thể thì cũng đều được xây trên nền cao
hơn mực nước lụt.
30. Sự kết hợp của các thảm họa thiên tai thường xuyên, mật độ dân số đông, cơ
sở hạ tầng nghèo nàn và sức chống chịu kém với các cú sốc kinh tế làm cho
Bangladesh đặc biệt dễ bị tổn thương với các nguy cơ khí hậu. Mức độ nghèo
đói cao và độ phụ thuộc lớn của người nghèo vào nông nghiệp và tài nguyên
thiên nhiên làm tăng tính dễ bị tổn thương của họ với BĐKH.
31. Hỗ trợ cộng đồng và người dân ở các vùng nông thôn nâng cao khả năng
chống chịu và thích ứng với BĐKH sẽ là một ưu tiên cao trong các thập kỷ tiếp
theo. Tuy nhiên, với tốc độ đô thị hóa cao và tình hình tăng trưởng kinh tế, loại
nguy cơ mà Bangladesh phải đối mặt sẽ thay đổi. Các khu vực đô thị mới phải
được xây dựng chống chịu được với khí hậu. Việc này sẽ cần tới việc quy hoạch
tốt hơn để đảm bảo rằng các mô hình đô thị hóa có tính đến các rủi ro có thể có
của BĐKH.
32. Chi phí hàng năm trực tiếp của thiên tại gây ra cho nền kinh tế quốc gia
trong vòng 10 năm qua (thiệt hại và tổn thất cho sản xuất) được ước tính vào
khoảng 0,5% đến 1% GDP. Khi nền kinh tế phát triển, những chi phí này có xu
hướng tăng lên ở những thời kỳ nhất định và là con số tỷ lệ thuận với GDP, nếu
BĐKH không được tính đến như một yếu tố trong quy hoạch kinh tế dài hạn.

nông dân và tạo thêm việc làm cho người nghèo làm nông nghiệp và các lĩnh
vực liên quan, làm cho đất nước được đảm bảo an ninh lương thực rộng rãi.
Trong vòng 10 – 15 năm qua, số người chết vì thiên tai đã giảm, vì khả năng của
đất nước trong quản lý rủi ro, đặc biệt là lụt bão, đã được cải thiện và các hệ
thống dựa trên sự tham gia của cộng đồng đã được áp dụng.
35. Trong nhiều thập kỷ, Bangladesh cũng đã học được cách thức lập kế hoạch
và triển khai các chương trình này một cách bền vững hơn (ví dụ như lồng ghép
giữa việc đánh bắt và nuôi trồng thủy sản vào thiết kế và vận hành các dự án
quản lý lương thực) với sự tham gia của cộng đồng vào quá trình lập kế hoạch,
xây dựng và quản lý. Chúng ta phải tiến hành các hoạt động đầu tư về biến đổi
khí hậu với các cộng đồng, học hỏi từ họ, dựa trên hiểu biết của họ về môi
trường địa phương và đảm bảo rằng các hoạt động đầu tư dự kiến sẽ đáp ứng
nhu cầu của họ.
36. Chính phủ Bangladesh công nhận rằng việc đối phó với BĐKH đòi hỏi một
cách tiếp cận tích hợp có sự tham gia của các Bộ ngành, cơ quan khác nhau, xã
hội dân cư và khối doanh nghiệp. Cũng cần thiết phải tăng cường nă ng lực của
chính phủ và các tổ chức khác trong lập kế hoạch và triển khai các chương trình
phát triển. Nhiều tổ chức phát triển cần nâng cao năng lực để có thể triển khai
các chương trình thường xuyên của mình một cách hiệu quả hơn và đối mặt với
thách thức về BĐKH.
37. Các Bộ chính của Chính phủ Bangladesh tham gia vào ứng phó với BĐKH
bao gồm các Bộ: Môi trường và Lâm nghiệp và các cơ quan thuộc Bộ (như Cục
Môi trường, Cục Lâm nghiệp); Bộ quản lý Lương thực và Thiên tai, gồm Cục
Quản lý Thiên tai và Chương trình quản lý thiên tai toàn diện; Bộ Tài nguyên
nước, bao gồm Vụ Phát triển nguồn nước Bangladesh và các tổ chức nghiên cứu
và dự báo khác; Bộ Chính quyền địa phương, Phát triển Nông thôn và Hợp tác
xã, bao gồm Cục Kỹ thuật chính quyền địa phương và Cục kỹ thuật y tế cộng
đồng; Bộ Nông nghiệp, bao gồm hệ thống nghiên cứu nông nghiệp quốc gia – tổ
19


các hoạt động quản lý thiên tai của tất cả các cơ quan. Cục này là cánh tay kỹ
thuật của Bộ Lương thực và Quản lý thiên tai. Cục giám sát và điều phối tất cả
các hoạt động liên quan đến quản lý thiên tai ở cấp quốc gia và địa phương.
Năm 2000, Chính phủ ban hành tài liệu Các yêu cầu về thiên tai, tài liệu này
cung cấp một khung thể chế chi tiết về giảm rủi ro thiên tai và quản lý các tình
huống khẩn cấp; xác định vai trò và trách nhiệm của các bên khác nhau. Chương
trình quản lý thiên tai toàn diện, một chương trình do nhà tài trợ cấp vốn, nhằm
tăng cường năng lực của Cục quản lý thiên tai và chuyển hướng trọng tâm từ
giảm nhẹ thành chuẩn bị cho thiên tai và giảm rủi ro.
Cục Thủy văn và SPARRSO, thuộc Bộ Quốc phòng, và Trung tâm dự báo và
cảnh báo sớm lũ lụt của Ban Phát triển nguồn nước Bangladesh, thuộc Bộ Tài
20


nguyên nước, là hai trong số các cơ quan chủ chốt của lĩnh vực này.
Các Bộ khác: Có 35 hay nhiều hơn các Bộ khác cũng chịu trách nhiệm cho các
ngành và lĩnh vực dễ bị tổn thương với tác động của BĐKH, bao gồm các cơ
quan chịu trách nhiệm về tài nguyên nước, y tế, nông nghiệp, quy hoạch đô thị,
đường xá và giao thông.
38. Bangladesh có một bộ phận xã hội dân cư rộng lớn và giàu nội lực, có bao
gồm các tổ chức nổi tiếng thế giới như BRAC và Grameen Bank. Xã hội dân sự
đã có đóng góp chủ yếu vào công cuộc xóa đói giảm nghèo và làm tăng khả
năng chống chịu của người nghèo với thiên tai, thông qua các chương trình tài
chính vi mô, phát sinh thu nhập, y tế và giáo dục. Kinh nghiệm và khả năng của
khối xã dân sự sẽ được sử dụng để phát triển các phương pháp tiếp cận tiên tiến
với vấn đề thích ứng (bao gồm các mối quan hệ đối tác với khối tư nhân).
39. Bangladesh đi tiên phong trong việc áp dụng các phương pháp dựa vào cộng
đồng để giảm tính dễ bị tổn thương với BĐKH, các phương pháp này đang được
chia sẻ với các nước đang phát triển khác. (xem Hộp 5)
40. Chính phủ Bangladesh đã đưa biến đổi khí hậu thành một phần trong Dự

trước năm 2008.
Thật không may, biến đổi khí hậu do hiện tượng nóng lên toàn cầu đã chứng tỏ
rằng họ đã sai. Họ không chỉ phải trải qua những trận sóng nhiệt dài mà toàn bộ
hòn đảo còn bị nhấn chìm trong nước hai lần trong suốt các trận lụt thảm khốc
năm 2004 và 2007. Sona Molla cảm thấy rằng cộng đồng cần phải hợp sức lại và
làm gì đó. Hòn đảo vẫn ổn định và mang lại những nguồn sinh kế tốt; nếu như
thiên tai diến ra ít hơn.
Tại thời điểm đó, chính các cán bộ hiện trường của Cơ quan phát triển Faridpur
(một tổ chức phi chính phủ do Anh tài trợ qua Chương trình quản lý thiên tai
toàn diện), đã đến để giúp đỡ ngôi làng hẻo lánh này. Với sự giúp đỡ của Cơ
quan phát triển Faridpur, cộng đồng đã đưa ra được một kế hoạch cứu làng khỏi
những trận lụt diễn ra liên tục.
Sona Molla Dangi hiện nay là một cộng đồng hoàn toàn mới, hối hả với lòng
nhiệt tình và hy vọng. Với sự hỗ trợ từ Cơ quan phát triển Faridpur, họ đã nâng
tất cả 26 nhà của các hộ dân lên cao hơn mức lụt năm 1998 một khoảng cách an
toàn là 1,5 feet. Điều này có nghĩa là tất cả các căn nhà và chuồng, kho chứa
hiện nay đều ở trên bề mặt có độ cao an toàn; các khu vườn, chuồng trại và cây
trồng lấy gỗ và quả cũng vậy. Trong thời gian tới họ sẽ sớm chuyển tất cả các
giếng khoan lên cùng độ cao với nhà cửa vườn tược và xây nhà vệ sinh mới. Tất
cả sẽ mất khoảng dưới 300 đô la cho mỗi gia đình.
Mọi người giờ đang nói đến chuyện mở trường tiểu học và một phòng khám sức
khỏe hàng tuần. Khi mà thu nhập và tài sản của họ được bảo đảm, họ bắt đầu mơ
tới một tương lai tươi sáng hơn. Có thể họ thậm chí sẽ sớm có điện thì sao?
Mạng lưới điện chính vẫn ở rất xa họ nhưng một hộ gia đình mới đầy đã chuyển
sang một lựa chọn khác thân thiện với khí hậu – một tấm thu năng lượng mặt
trời nhỏ lắp trên mái thiếc. Tấm này tạo ra đủ năng lượng để chạy 4 đèn huỳnh
quang 10W và một chiếc tivi đen trắng.
Những con người giản đơn và cần cù của ngôi làng Sona Molla Dangi chưa bao
giờ làm bất cứ điều gì để Mẹ Thiên nhiên phải tức giận. Nhưng họ lại đang phải
đối mặt với gánh nặng từ sự nổi giận của Người. Trong khi phần còn lại của thế

(không gồm LULUCF). Bangladesh đã phát thải ra 0,053 đến 0,045 tỉ tấn (có
bao gồm hoặc không bao gồm LUCF) – ít hơn 1/5 của 1% tổng lượng của cả thế
giới – cho thấy lượng tiêu thụ năng lượng cực kỳ thấp.
Bangladesh là đất nước tiêu thụ ít năng lượng nhưng lại “đói” năng lượng.
Lượng tiêu thụ năng lượng của nước này trong năm 2004 – 2005 là 89kg trên
đầu người. Trong số các nước láng giềng ở Nam Á, chỉ có Nepal tiêu thụ ít năng
lượng hơn tính theo đầu người. Nhưng mặc dù lượng tiêu thụ năng lượng thấp,
nước này vẫn không thể đáp ứng thậm chí là nhu cầu năng lượng hiện tại. Nhu
cầu này sẽ còn tăng lên nhanh hơn ít nhất là 50% so với GDP trên đầu người
trong các năm tới. Các con số này cho thấy tại sao an ninh năng lượng là một
vấn đề cơ bản trong phát triển ở Bangladesh. Trong khi có cơ hội để tăng hiệu
suất trong sản xuất và tiêu thụ năng lượng, và do đó giảm phát thải khí nhà kính,
các hoạt động đó phải không gây ảnh hưởng đến nhu cầu chính đáng về cung
cấp năng lượng.
Các nguồn phát thải khí nhà kính chính khác ở Bangladesh là metan từ các đồng
lúa ngập lụt và rác thải, đặc biệt là ở các vùng đô thị. Tăng hiệu suất tưới tiêu và
sử dụng nước thông qua các hoạt động nông nghiệp cải tiến và quản lý rác thải
hợp lý có thể sẽ giúp làm giảm lượng phát thải khí metan từ các nguồn này.
23


6. HƢỚNG TỚI MỘT CHIẾN LƢỢC VÀ KẾ HOẠCH HÀNH ĐỘNG
ỨNG PHÓ VỚI BĐKH
43. Chính phủ Bangladesh cam kết tăng cường khả năng chống chịu với
biến đổi khí hậu của đất nước; giảm rủi ro mà BĐKH gây ra cho sự phát
triển quốc gia; và nhanh chóng phát triển đất nước theo con đường các
bon thấp. Chúng ta tin chắc rằng phát triển là các hiệu quả nhất để giảm
ngheo và xây dựng tính kiên cường trước BĐKH.
44. Để làm điều này, chúng ta đã đưa BĐKH thành một phần trong chiến
lược phát triển quốc gia của chúng ta và đã bắt đầu xây dựng khả năng

48. Các tác động có thể có của hiện trượng nóng lên toàn cầu tới
Bangladesh và các loại đầu tư cần có được thể hiện trong biểu đồ bảng 7.
24


Kết quả
Sóng bão cao hơn
Tốc độ gió cao hơn

Các hoạt động đầu tƣ
Hệ thống cảnh báo sớm
Nhà tránh trú bão

Dòng chảy sông
cao hơn
Tắc nghẽn hệ thống
thoát nước
Ngập lụt ở các vùng
nông thôn/đô thị

Lượng mưa thấp hơn
và thất thường hơn ở
các thời điểm khác
Các dải băng ở
Hymalaya tan chảy

Hạn hán và tình
trạng hiếm nước
uống
Các dòng chảy sông

hơn

Cải thiện xây dựng và bảo trì vùng bờ đê
Cải thiện cây trồng và hệ thống mùa vụ
Cung cấp nguồn nước uống được
Bố trí lại ngành công nghiệp
Giáo dục y tế/nhận thức
Miễn dịch hóa
Các chương trình phòng ngừa khác
Nước uống và vệ sinh

Bảo vệ xã hội cho việc thích ứng dựa trên cộng đồng/dễ bị tổn thƣơng

Hiện tƣợng nóng lên toàn cầu

Tác động trƣớc mắt
Giông bão - tăng tần
suất và mức độ nghiêm
trọng
Mưa lớn hơn và thất
thường hơn ở lưu vực
GBM vào mùa mưa

Bảng 7: Tác động tiề m tàng của hiện tƣợng nóng lên toàn cầu và yêu cầu đầu tƣ
Chú ý: các mũi tên không có nghĩa biểu thị mối quan hệ tuyến tính giữa các ô. Các mối quan hệ giữa và trong các ô rất phức tạp và không được thể hiện
trong biểu đổ này.
25