CÁCH LÀM BÀI VĂN NGHỊ LUẬN VỀ MỘT VẤN ĐỀ TƯ TƯỞNG ĐẠO LÝ
1. Một số vấn đề cần nắm
a) Khái niệm: nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lý là bàn về một vấn đề thuộc lĩnh vực
tư tưởng, đạo đức, lối sống,… của con người.
b) Một số ví dụ về đề bài:
 Tri thức là sức mạnh.
 Thời gian là vàng.
 Bàn về lòng dũng cảm.
 Bàn về vai trò của ước mơ với tuổi trẻ.
c) Phân biệt nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lý với nghị luận về một hiện tượng
đời sống

Khái
niệm

Tính
chất

Ví dụ

Cách
xác
định

Nghị luận về một sự việc, hiện tượng
đời sống
Nghị luận về một sự việc, hiện tượng đời
sống xã hội là bàn về một sự việc, hiện
tượng có ý nghĩa đối với xã hội, đáng
khen, đáng chê hoặc có vấn đề đáng suy
nghĩ.

trước hoặc rất nhiều năm sau, người ta hoặc nhiều năm sau, người ta có còn bàn
có bàn về vấn đề này không?
về vấn đề này không?
Nếu KHÔNG: đó là đề văn về sự việc, Nếu CÓ: đó là đề văn về một vấn đề tư
hiện tượng đời sống.
tưởng, đạo lý
1


2. Cách làm bài văn nghị luận về một vấn đề tư tưởng, đạo lý
Bài làm minh họa
Đề bài: Bàn về lòng tốt của con
Dàn ý chung
Ghi chú
người
Tham khảo: duongvenha.com
Trước hết: Xác định vấn đề cần Vấn đề nghị luận của bài này Đây là bước rất quan
nghị luận
đơn giản, được nêu rõ ràng trọng. Xác định vấn đề
Cách xác định vấn đề:
trong đề:
sai, cả bài làm vô nghĩa!
Đọc thật kỹ đề, gạch chân dưới
Lòng tốt của con người
các từ ngữ quan trọng
MỞ BÀI
- Cách 1: MB trực tiếp
- Cách 1: MB trực tiếp
Mở bài không phải là để
[Nêu vấn đề] Thiếu lòng tốt, xã dẫn dắt vòng vo. Nên đi

[Chuyển ý] Vậy lòng tốt là gì? Và dạng:
vấn đề trái ngược)
tại sao người ta lại đề cao nó
Vậy + một câu hỏi?
đến như vậy?

2


THÂN BÀI
Thân bài - Ý 1: Giải thích
- Nêu định nghĩa
- Lấy ví dụ, biểu hiện cụ thể
để người đọc hình dung cái
mà mình đang bàn là cái gì.
- Có thể so sánh với một
khái niệm gần gũi, dễ
nhầm lẫn để người đọc
thật sự nắm được vấn đề.
- Chuyển ý

Thân bài - Ý 2: Chứng minh

Thân bài - Ý 1: Giải thích
[Định nghĩa] Theo các nhà tâm
lý học, sự tốt bụng là phẩm chất
của một người có mong muốn
giúp đỡ người khác – họ muốn
mang lại lợi ích cho người khác
ngay cả khi lợi ích của mình

đắn, cần xem xét lại.
Về cơ bản, phần này có các ý như
sau:
3


- Phần ý kiến đồng thuận,
ủng hộ vấn đề (advantage)
+ Lý lẽ: nêu ra những lý do, quan
điểm, lẽ phải, cơ sở có thể khiến
người đọc tin rằng tư tưởng, đạo
lý ta đang bàn là đúng, nên theo.
Phần lý lẽ có thể trình bày theo
các ý:
(1) Làm như vậy thì được gì? (cho
mình, cho người, cho xã hội và
cộng đồng?);
(2) Nếu không làm như vậy thì sẽ
dẫn tới hậu quả gì? (cho mình,
cho người, cho xã hội và cộng
đồng?)
Hoặc phần lý lẽ có thể trình bày
lần lượt các lợi ích của vấn đề
theo trình tự, mở đầu bằng các
cụm từ:
Thứ nhất,…
Thứ hai,…
Thứ ba,…
…
Hoặc:

nghiên cứu, những người chia
sẻ phần thu nhập của mình cho
người khác sẽ hạnh phúc hơn
những người chỉ tiêu pha cho
riêng mình. Các nhà khoa học
phát hiện ra rằng điều này đúng
trong cả hai trường hợp: điều
tra ngoài đời thực và kiểm tra
trong phòng thí nghiệm. Ví dụ,
trong nghiên cứu, những người
được yêu cầu mua một món quà
cho người khác đã cảm thấy
hạnh phúc hơn những người
được yêu cầu mua một món quà
cho riêng mình.
Cảm giác hài lòng khi chúng ta
làm điều gì đó tốt cho người
khác là bằng chứng của hiệu ứng
“warm glow”. Nghiên cứu chỉ ra:
các hành động cho đi khiến
phần cảm nhận sự hạnh phúc
trong não sáng lên, đặc biệt là
khi những hành động này hoàn
toàn tự nguyện. Nhà tâm lý học
Sonja Lyubomirsky ở đại học

Nên chọn từ 2-3 dẫn
chứng thì mới đủ sức
thuyết phục. Và nên
chọn nhiều loại dẫn

có cảm giác rằng họ đang làm
một việc quan trọng: “Có rất
nhiều hệ quả xã hội tích cực từ
sự tốt bụng – người khác đánh
giá cao bạn, người ta biết ơn
bạn và có thể sẽ trả ơn…”. Theo
một nghiên cứu khác, món quà
lớn nhất đối với một người làm
việc tốt chính là sự tán thưởng
của người khác.
[Lý lẽ 2] Ngoài ra, về lâu dài,
lòng tốt còn mang lại nhiều lợi
ích khác cho các cá nhân sở hữu
nó.
[Dẫn chứng 2] Điều này đã
được các nhà nghiên cứu từ đại
học British Columbia và
California chứng minh thông
qua một thí nghiệm kéo dài 1
tháng, với hai nhóm trẻ từ 9-11
tuổi. Những đứa trẻ thuộc nhóm
đầu tiên được yêu cầu thực hiện
3 hành động tốt mỗi tuần, với
bất cứ ai chúng muốn. Trong khi
đó, nhóm còn lại được cho phép

Lý lẽ và dẫn chứng
không phải bao giờ cũng
tách bạch. Nêu lý lẽ đến
đâu, cung cấp dẫn

đề
(disadvantage
 còn gọi là phản đề

[2-Disadvantage] Tuy vậy, về
bản chất, lòng tốt không phải lúc
nào cũng là thứ tuyệt vời như
người ta vẫn nói.

+ Lý lẽ: chỉ ra vấn đề tư tưởng,
đạo lý này còn có chỗ nào chưa
đúng hoặc nên thận trọng, không
nên nhất nhất làm theo.

[Lý lẽ 1 + dẫn chứng 1] Theo các
nhà nghiên cứu ở đại học
California, Berkeley: lòng tốt, và
những phẩm chất khác có liên
quan, ví dụ như sự đồng cảm,
lòng thương người… thực ra là
một dạng của sự tự tôn và tự
bảo vệ. Nói cách khác, việc cho
đi lòng tốt thực ra là bản năng
của con người để tránh một số
điều không tốt lắm, ví dụ như: bị
cô lập, bị chỉ trích…

+ Dẫn chứng: tìm các ví dụ cụ thể
để chỉ rõ mặt trái của vấn đề này.
Tuy nhiên, lý lẽ và dẫn chứng

nghĩ.
[Lý lẽ 2 + dẫn chứng 2] Ngoài ra,
theo nghiên cứu của các giáo sư
đại học Northwestern, lòng tốt
còn ít nhiều ảnh hưởng tiêu cực
tới khả năng quản lý của một
người lãnh đạo. “Nhiều người
được xã hội xem như các vị
thánh, họ có đức hy sinh cao cả.
Tuy nhiên, khi những người này
sẵn lòng trao tặng tài sản của họ
cho người khác, họ không được
xem như những nhà lãnh đạo
cứng rắn”- Robert Livington,
phó giáo sư dạy về quản trị và tổ
chức cho biết.
[Lý lẽ 3 + dẫn chứng 3] Bên
cạnh các nghiên cứu chính
thống trên của các nhà khoa
học, trên mạng xã hội Quora,
các thành viên cũng đưa ra
nhiều ý kiến cá nhân về những
điểm bất lợi khi quá tử tế với
mọi người. Trong đó, những
nhược điểm được nhắc đến
nhiều nhất bao gồm: (1) Khi bạn
quá tốt, mọi người sẽ xem bạn
như một kẻ yếu đuối và sẽ lợi
dụng bạn; (2) Bạn thường quên
mất rằng mình cũng phải tử tế

về chuyện người khác cũng phải
tử tế lại với mình. Trên thực tế,
kỳ vọng này là phi logic.
Thân bài – Ý 3: Kết luận
Phần kết luận vẫn nằm
[Chốt lại quan điểm] Tuy vậy, trong thân bài.
đầu năm mới, những người viết
bài vẫn chọn viết về lòng tốt. Vì
cũng giống như nhiều thứ khác
trên đời, lòng tốt có hai mặt
xấu-tốt. Tuy nhiên, những hạn
chế của lòng tốt như: làm phát
sinh sự nghi kỵ, hoặc dễ khiến
người có lòng tốt bị lợi dụng…
sẽ dần mất đi khi xã hội phát
triển hơn.
[Bài học, giải pháp] Trước mắt,
ta hãy tập từng thói quen nhỏ
để thể hiện lòng tốt thành thực
với mọi người. Sau đó, nếu có
thể, hãy tham gia những phong
trào giúp lan truyền lòng tốt và
sự tử tế. Chẳng hạn: Có một
người vô danh, 28 tuổi, đã bước
vào phòng khám và hiến thận
của mình. Sau hành động tốt
của người này, đã có hơn 10
người khác ở nước Mỹ cũng
hiến thận để cứu sống những
người khác. Phong trào “Pay it

đọc suy ngẫm
- Một câu hỏi:
VD: Giờ, bạn đã thấy mình đủ
niềm tin để trao đi lòng tốt hay
chưa?

[Kết bài dưới dạng nêu thông
điệp] Sự tử tế và tinh thần hợp
tác chính là một phẩm chất cần
thiết trong suốt thời gian tiến
hóa và phát triển của con người
– thứ mà chúng ta không nên
ngừng lan tỏa.

3. Một số lưu ý khi làm bài:
+ Suy nghĩ thật cẩn thận về vấn đề. Phải có chính kiến, không được “ăn theo nói leo” các bài
văn mẫu trên mạng.

9


+ Phải bỏ công, chịu khó tìm dẫn chứng hay, chọn lọc, đặc biệt là các ý kiến đáng tin cậy của
chuyên gia, các số liệu nghiên cứu. Thường thì bước này phải làm sớm, ngay sau khi phân tích
đề xong. Vì chính số liệu, dẫn chứng sẽ giúp ta tìm ra các ý hay.
+ Tự tin viết theo quan điểm của mình, bố cục bài viết linh hoạt, không cần quá gò mình vào
công thức.
+ Trong 2 ý advantage - disadvantage dứt khoát người viết phải có chính kiến, thiên về lợi hoặc
hại. Nếu mình nghiêng về phía cái lợi thì mình phải viết đoạn đó dài hơn. Không nên ba phải,
lấp lửng ở giữa.
+ Viết câu, đặt vấn đề, tất cả mọi thứ phải CHÂN THẬT và SẮC SẢO. Không sáo rỗng. Viết sao