Hướng dẫn làm kính thiên văn khúc xạ đơn giản dùng cho học sinh phổ thông

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Đơn vị: Trường THPT Thống Nhất A
Mã số: ................................

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

HƯỚNG DẪN LÀM KÍNH THIÊN VĂN KHÚC XẠ ĐƠN GIẢN
DÙNG CHO HỌC SINH PHỔ THÔNG

Người thực hiện: TRẦN VĂN MINH
Lĩnh vực nghiên cứu:
- Quản lý giáo dục..................................



- Phương pháp dạy học bộ môn: ............................. 
- Lĩnh vực khác: Làm đồ dùng dạy học môn vật lý



Có đính kèm: Các sản phẩm không thể hiện trong bản in SKKN
 Mô hình
 Phần mềm
 Phim ảnh
 Hiện vật khác

GV: Trần Văn Minh

Năm học: 2011 - 2012


II. TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1. Cơ sở lý luận
Chế tạo kính thiên văn khúc xạ không phải là đề tài mới mẻ đối với các nhà
khoa học và thật sự trở nên lạc hậu khi bây giờ chúng ta mới nhắc đến việc tạo kính
thiên văn ở trường phổ thông.
Kính thiên văn được biết đến từ nhiều thế kỉ trước, lúc đó con người đã biết
chế tạo ra dụng cụ để quan sát vẻ đẹp huyền ảo của bầu trời. Một trong những kính
thiên văn khúc xạ đầu tiên do nhà bác học Galileo (1564 – 1642) chế tạo. Với sự
tiến bộ hằng ngày của khoa học và kỹ thuật, ngày nay người ta biết đến các loại kính
thiên văn như: kính thiên văn khúc xạ, kính thiên văn phản xạ, kính thiên văn vô
tuyến, kính thiên văn hồng ngoại....
Ngày nay, ở các đất nước có nền khoa học tiên tiến và kinh tế phát triển việc
học sinh phổ thông sử dụng kính thiên văn quan sát bầu trời và phát hiện ra các tiểu
hành tinh mới là một điều phổ biến. Đó là một điều mơ ước có lẽ không chỉ bản
thân tôi mà còn rất nhiều người đam mê về môn học vật lý đang giảng dạy ở các
trường phổ thông của đất nước chúng ta.
Tôi chắc rằng, khi các em học sinh lớp 11 học xong bài “kính thiên văn” sẽ
rất muốn mình có thể nhìn qua kính thiên văn để ít nhất thấy được “vẻ đẹp” của Mặt
Trăng mà họ thường nhìn thấy bằng mắt thường và điều đó sẽ giúp các em hiểu sâu
hơn về cấu tạo kính thiên văn khúc xạ, đồng thời thích thú hơn trong việc học môn
vật lý.
Đã có rất nhiều em học sinh học xong bài kính thiên văn hỏi tôi câu hỏi “ khi
nào thầy tổ chức buổi hướng dẫn tạo kính thiên văn khúc xạ?”. Một câu hỏi tưởng
chừng như rất dễ nhưng lại rất khó trả lời. Vì kiến thức trong tôi đã có nhưng đã bao
giờ đụng đến kính thiên văn chứ đừng nói đến tạo ra chúng. Từ đó tôi tự tìm hiểu
thêm trong sách vở, lên mạng tìm hiểu và đi xem người ta bán kính thiên văn ở đâu,
hình thù thực tế như thế nào? Giá thành bao nhiêu?

GV: Trần Văn Minh

Kính thiên văn khúc xạ, trong đó người ta dùng thấu kính để nhận ánh sáng từ
vật chiếu đến. Cấu tạo của kính thiên văn khúc xạ có thể từ hai thấu kính hội tụ hoặc
một thấu kính hội tụ và một thấu kính phân kì.

GV: Trần Văn Minh

Trang 4


Hướng dẫn làm kính thiên văn khúc xạ đơn giản dùng cho học sinh phổ thông

Trong chương trình phổ thông, chúng ta chỉ đề cập đến kính thiên văn khúc
xạ được cấu tạo bởi hai thấu kính hội tụ do đó trong phần đề tài tôi cũng chỉ đề cập
đến vấn đề này.
c. Cấu tạo và cách ngắm chừng của kính thiên văn khúc xạ
- Bộ phận chủ yếu của kính thiên văn khúc xạ thường dùng gồm hai thấu kính
hội tụ. Vật kính có tiêu cự lớn (f1), thị kính có tiêu cự nhỏ (f2). Hai kính được lắp
đồng trục ở hai đầu của một ống hình trụ. Khoảng cách giữa chúng có thể thay đổi
được. Độ dài kính: O1O2 = f1 +f2
- Ngắm chừng: Muốn ngắm chừng ảnh trong giới hạn nhìn rõ của mắt , cần
điều chỉnh thị kính đến gần hay xa vật kính sao cho ảnh này nằm trong giới hạn nhìn
rõ của mắt.
d. Số bội giác của kính thiên văn khúc xạ khi ngắm chừng ở vô cực

G∞ =

f1
f2

Nếu G >10 lần có thể nhìn được các miệng hố trên mặt trăng, với G khoảng

thể dễ tìm thấy tại các tiệm vật liệu xây dựng
- 1 ống tăng bậc 60 – 90
- 1 ống PVC phi 60 làm thân kính: khoảng 0,5m
- 1 ống chữ T cho ống phi 60
- 1 ống giảm bậc từ 60 về 34
- 1 ống PVC phi 34: 30 cm
- 1 ống PVC phi 27: 30 cm
- 1 hộp đất sét (mua ở tiệm sách)
- 1 cái cưa
Giá tiền toàn bộ những thứ trên tôi mua khoảng 50 ngàn
GV: Trần Văn Minh

Trang 6


Hướng dẫn làm kính thiên văn khúc xạ đơn giản dùng cho học sinh phổ thông

b. Hướng dẫn làm kính thiên văn khúc xạ đơn giản
* Ráp ống kính:
+ Bước 1: Dùng tay quét một ít đất sét lên mặt trong của ống tăng bậc 60 – 90,
sau đó gắn vật kính vào và quét thêm một lớp đất sét ở ngoài để giữ vật kính cố
định. Bạn không phải lo vật kính bị rớt ra ngoài vì đất sét đã giữ chặt vật kính

GV: Trần Văn Minh

Trang 7


Hướng dẫn làm kính thiên văn khúc xạ đơn giản dùng cho học sinh phổ thông


này khoảng cách đó là 102,5 cm).

* Ráp chân kính
Đây là phần mà mọi người có thể ráp khác nhau, tùy theo sở thích và kinh phí
mình có. Nếu bạn có một cái chân kính của máy ảnh thì thật hoàn hảo (mua cái này
khó và hơi đắt), nếu không bạn tự chế tạo chân kính để có thể đặt kính lên và quan
sát.
Với tôi, tôi vẫn giữ quan điểm tạo ra kính thiên văn khúc xạ giá rẽ, dễ di
chuyển, sử dụng hoàn toàn bằng ống nhựa. Bạn có thể tham khảo cách tạo chân đế
của tôi như sau:
+ Chuẩn bị: 4m ống phi 49, 1 ống chữ T phi 60, 2 ống chữ T phi 49, 2 co đổi chiều
vuông góc phi 49
+ Lắp ráp từng bước theo hình vẽ sau:
+ Bước 1: Cắt hai đoạn nhỏ phi 60 để gắn vào ống chữ T phi 60

GV: Trần Văn Minh

Trang 10


Hướng dẫn làm kính thiên văn khúc xạ đơn giản dùng cho học sinh phổ thông

+ Bước 2: Cắt một đoạn phi 49 để lồng vào ống chữ T sao cho vừa đủ. Làm công
việc này để giúp kính có thể quay lên và xuống được

+ Bước 3: Sau khi lồng vào ống chữ T gắn vào hai đầu ống thẳng phi 49 hai cái co
đổi chiều vuông góc

GV: Trần Văn Minh



Hướng dẫn làm kính thiên văn khúc xạ đơn giản dùng cho học sinh phổ thông

III. HIỆU QUẢ CỦA ĐỀ TÀI
Qua việc tiến hành hướng dẫn các em tạo kính thiên văn khúc xạ đơn giản tôi
nhận thấy rằng:
+ Các em rất hào hứng trong hoạt động học tập này, đó là mục đích đầu tiên
trong việc giảng dạy của một giáo viên.
+ Kế đến trong phần kiểm tra kiến thức, học sinh cũng biết rằng kính thiên văn
khúc xạ có thể được tạo ra bởi hệ hai thấu kính hội tụ đặt đồng trục mà trước đó các
em rất mơ hồ về việc làm sao để hai thấu kính đặt đồng trục với nhau.
+ Một điều khó hiểu và khó nhớ trong lý thuyết kính thiên văn khúc xạ với cấu
tạo hai thấu kính hội tụ là: ảnh tạo bởi kính là ảnh ảo ngược chiều với vật, điều này
đã được khắc phục thông qua việc các em quan sát qua kính thiên văn thấy ảnh các
vật bị đảo ngược.
Như vậy thông qua hoạt động này tôi vừa giúp mình giảng bài dễ dàng hơn,
giúp các em dễ hiểu hơn, thích thú trong việc học tập hơn đồng thời tạo được sự
đoàn kết, làm việc theo nhóm ở các em.
IV. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG
Qua khảo sát giá của một cái kính thiên văn khúc xạ đơn giản có bán trên thị
trường hiện nay có giá thấp nhất khoảng 1,5 triệu đồng/cái, tùy theo chất lượng của
kính.
Kính thiên văn khúc xạ tôi giới thiệu ở trên với chi phí khoảng 150.000 đồng
( một tổ tạo ra một cái ) nhưng chất lượng của kính cũng rất tốt do đó rất phù hợp để
phục vụ cho việc dạy và học. Tôi đã kiểm tra chất lượng của kính, ta có thể dùng
kính để quan sát được miệng núi lửa (hố) trên Mặt Trăng.
Trong đợt thực hiện đề tài này tôi mới chỉ áp dụng cho một lớp học và tôi
mong muốn các giáo viên có thể tìm hiểu, để có thể nhân rộng ra trong toàn trường,
giúp các em có những hoạt động học tập bổ ích.


2. Sách giáo viên vật lý 11 nâng cao – Bộ giáo dục và đào tạo – Nhà xuất bản
giáo dục – năm 2008

GV: Trần Văn Minh

Trang 17