Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.

SỞ GIÁO DỤC ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Đơn vị : Trường THPT Kiệm Tân
Tổ: SỬ- ĐỊA

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI
“HƯỚNG DẪN HỌC SINH KHAI THÁC THÔNG TIN TỪ
KÊNH HÌNH SÁCH GIÁO KHOA TRONG PHẦN LỊCH SỬ
VIỆT NAM LỚP 11 CƠ BẢN”

Người thực hiện: Phạm Quốc Nhật
Lĩnh vực nghiên cứu :
Quản lí giáo dục
Phương pháp giảng dạy bộ môn
Phương pháp giáo dục
Lĩnh vực khác.

Có đính kèm:
Mô hình

Phần mềm

Phim ảnh

Hiện vật khác

Năm học: 2014 - 2015


Các sáng kiến kinh nghiệm : “ Một vài kinh nghiệm về việc tích hợp tư tưởng
Hồ Chí Minh vào dạy học lịch sử dân tộc lớp 12 ở trường THPT”
-

TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN

2


Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.

MỤC LỤC
PHẦN A . ĐẶT VẤN ĐỀ
1 . Lí do chọn đề tài .............................................................................................. Trang
1
2 . Mục đích nghiên cứu ....................................................................................... Trang
1
3 . Đối tượng nghiên cứu ....................................................................................... Trang
2
4 . Phạm vi nghiên cứu ...................................................................................Trang 2
5 . Phương pháp nghiên cứu ............................................................................Trang 2
PHẦN B . GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ .
1 . Cơ sở lí luận của việc tìm hiểu kênh hình sách giáo khoa ............................. Trang
3
2 . Những thực trạng của vấn đề ......................................................................... Trang
4
3 . Cách thức và biện pháp giải quyết vấn đề .................................................Trang 5
3 . 1 Một số gợi ý về việc khai thác kênh hình trong sách giáo khoa ..........Trang 5
3 . 2 Các biện pháp tiến hành giải quyết vấn đề ...........................................Trang 6

trong phần lịch sử Việt Nam lớp 11 ban cơ bản” làm sáng kiến kinh nghiệm của
mình.
2. Mục đích nghiên cứu
Đề tài không mới nhưng kênh hình trong sách giáo khoa lịch sử là nội dung
không thể thiếu của một bài học lịch sử. Đề tài này giúp học sinh phần nào biết khai
thác triệt để những nội dung mà các tranh ảnh, lược đồ lịch sử đem lại. Từ đó học sinh
hiểu sâu sắc hơn bài học, hứng thú trong tiết học và thêm yêu mến môn lịch sử, nhất là
về lịch sử hào hùng dân tộc Việt Nam.

3. Đối tượng nghiên cứu
TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN

4


Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.

- Các tranh ảnh và lược đồ lịch sử trong phần lịch sử Việt Nam (1858-1918), sách
giáo khoa lịch sử lớp 11, ban cơ bản.
4. Phạm vi nghiên cứu
Ba bài 19, bài 20 và bài 21 thuộc chương I, Việt Nam từ năm 1858 đến cuối thế
kỉ XIX phần lịch sử Việt Nam (1858-1918), sách giáo kkhoa lịch sử lớp 11, ban cơ bản.
5. Phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thành đề tài, tôi dựa trên phương pháp luận sử học Mác – Lênin, tư
tưởng Hồ Chí Minh và các phương pháp lôgic, phương pháp lịch sử, thống kê, so sánh,
đối chiếu…

TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN


cấp thông tin, kiến thức cho người học.
Sự phong phú, đa dạng của kênh hình trong sách giáo khoa như vậy, đòi hỏi giáo viên
khi sử dụng phải linh hoạt, sáng tạo. Ví dụ, đối với những kênh hình được trình bày với
tư cách để minh họa cho kênh chữ thì việc sử dụng chúng cũng chỉ dừng lại ở việc minh
họa nhằm làm cho nội dung bài giảng sinh động, phong phú, hấp dẫn hơn. Giáo viên
không sử dụng chúng trong củng cố bài học hay trong kiểm tra, đánh giá kết quả học tập
TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN

6


Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.

của học sinh. Khi sử dụng những kênh hình loại này, giáo viên không đặt vấn đề bằng
các câu hỏi gợi mở để học sinh giải quyết vấn đề. Giáo viên cũng không nên cho học
sinh đứng lên thuyết trình về nội dung của kênh hình đó, vì nó vượt quá sức của các em.
Giáo viên có thể giao nhiệm vụ cho học sinh về nhà tìm hiểu trước nội dung của chúng
để các em có biểu tượng ban đầu về các sự kiện, hiện tượng, nhân vật lịch sử… thể hiện
trong kênh hình. Tuy nhiên, đây là một việc làm khó khăn đối với học sinh vì việc tìm
kiếm tài liệu không phải dễ dàng, nhất là đối với học sinh tại các Trung tâm GDTX. Do
vậy, khi giao nhiệm vụ cho học sinh, giáo viên phải tùy vào từng điều kiện, hoàn cảnh
học tập của học sinh để vận dụng cho phù hợp.
Trong giờ giảng bài mới, vì điều kiện thời gian không cho phép nên giáo viên chỉ
tập trung giới thiệu, thuyết minh một số hình vẽ, tranh ảnh (nếu như bài học có nhiều
tranh ảnh), còn những hình ảnh khác, giáo viên chỉ nên dừng lại ở việc giới thiệu cho
học sinh quan sát và sơ lược một vài nết chính để học sinh nắm được biểu tượng ban
đầu về chúng mà thôi. Nội dung thuyết minh kênh hình phải phong phú, sinh động hấp
dẫn, kết hợp với lời nói truyền cảm sẽ có sức thuyết phục cao đối với học sinh, tạo nên
ở các em những xúc cảm thực sự, nội dung bài giảng vì thế cũng sinh động, hấp dẫn

+ Bước 2. Giáo viên nêu câu hỏi nêu vấn đề, tổ chức hướng dẫn học sinh tìm hiểu
nội dung tranh ảnh.
+ Bước 3: Học sinh trình bày kết quả tìm hiểu nội dung tranh ảnh sau khi đã quan
sát, kết hợp gợi ý của giáo viên và tìm hiểu nội dung trong bài học.
+ Bước 4: Giáo viên nhận xét, bổ sung học sinh trả lời, hoàn thiện nội dung khai
thác tranh ảnh cung cấp cho học sinh.
3.1.2. Lược đồ lịch sử
- Nội dung của bản đồ, lược đồ lịch sử rất phong phú, đa dạng, phản ánh những
sự kiện lịch sử:
+ Bước 1: Cho học sinh quan sát lược đồ, trong đó chú ý quan sát cả nội dung,
danh giới và các kí hiệu.
+ Bước 2: Giáo viên đặt câu hỏi nêu vấn đề và gợi ý học sinh tìm hiểu nội dung
lược đồ.
+ Bước 3: Học sinh trả lời câu hỏi bằng việc trình bày kết quả tìm hiểu nội dung
lược đồ.
+ Bước 4: Giáo viên nhận xét, bổ sung học sinh trả lời và hoàn chỉnh nội dung
lược đồ cung cấp cho học sinh
3.2. Các biện pháp tiến hành giải quyết vấn đề.
- Trong phần lịch sử Việt Nam (1858-1918), sách giáo kkhoa lịch sử lớp 11, ban
cơ bản có đầy đủ các loại: bản đồ, sơ đồ, hình vẽ, tranh ảnh lịch sử… Tuy nhiên, trong

TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN

8


Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.

khuôn khổ đề tài này tôi chỉ giới thiệu phương pháp sử dụng một số bản đồ, sơ đồ, hình

TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN

10


Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.

* Hình 52. Lược đồ cuộc kháng chiến chống Pháp ở Nam Kì

- Quan sát lược đồ, em thấy quy mô các cuộc khởi nghĩa diễn ra như thế nào?
- Kết hợp với lược đồ và sách giáo khoa em hãy chỉ ra những địa điểm có các cuộc
khởi nghĩa lớn?
- Kết quả của các cuộc khởi nghĩa này?
- Em có nhận xét gì về phong trào kháng Pháp của nhân dân sáu tỉnh Nam Kì?
Trên cơ sở ý kiến của học sinh, giáo viên cần chốt những nội dung cơ bản và định
hướng để học sinh chỉ ra được những đặc điểm của cuộc kháng chiến.

TRƯỜNG THPT KIỆM TÂN

11


Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình sách giáo khoa trong phần
Lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản.

* Hình 66. Lược đồ khởi nghĩa Hương Khê

- Em hãy xác định căn cứ chính của nghĩa quân trên lược đồ?
- Vì sao nghĩa quân Hương Khê lại chọn căn cứ Ngàn Trươi làm đại bản doanh?

1. Ý nghĩa của đề tài
Cùng với việc đổi mới nội dung, chương trình và phương pháp biên soạn sách giáo
khoa lịch sử, đòi hỏi giáo viên và học sinh phải đổi mới phương pháp dạy và học. Trong
đó, giáo viên với tư cách là người tổ chức, hướng dẫn, phát huy tính tích cực, độc lập
của học sinh trong quá trình học tập, cần nắm bắt được những điểm mới của sách giáo
khoa nói chung, hệ thống kênh hình - một nguồn kiến thức quan trọng trong sách giáo
khoa nói riêng. Hy vọng với nội dung của đề tài này sẽ giúp giáo viên giảng dạy chương
trình lịch sử 11 giảm bớt khó khăn khi khai thác, sử dụng kênh hình trong sách giáo
khoa. Việc sử dụng kênh hình trong dạy học lịch sử không những minh họa lời dạy của
giáo viên mà còn khơi dậy hứng thú và phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ
học.
Khi giáo viên sử dụng kênh hình đúng lúc, đúng chỗ, đúng cách sẽ tác động tới
giác quan của người học.
2 . Những kiến nghị làm tăng tính khả thi của đề tài
Các nhà quản lý giáo dục, giáo viên phải thấy được vai trò đặc biệt quan trọng
của kênh hình trong dạy học lịch sử. Từ đó ưu tiên đầu tư thích đáng với việc mua sắm
các loại đồ dùng học tập tốt, có chất lượng cao.
Tăng cường đưa kênh hình vào sách giáo khoa, giảm bớt kênh chữ để tránh
trường hợp học vẹt ở học sinh, giúp nhận thức của các em dễ dàng và sinh động hơn.
Đặc biệt việc sử dụng và đưa công nghệ thông tin hiệu quả là phương thức hiệu
quả nhất, ưu việt nhất trong việc sử dụng kênh hình dạy học lịch sử.
Đối với bản thân tôi do kinh nghiệm tuổi nghề còn ít, mới làm quen với việc
nghiên cứu khoa học .Vì vậy rất mong được sự đóng góp ý kiến của bạn bè đồng
nghiệp, của hội đồng nghiên cứu khoa học trường để tôi ngày càng trưởng thành hơn .
Tôi xin chân thành cảm ơn !

Kiệm Tân, ngày 10 tháng 05 năm 2015
Người thực hiện
Phạm Quốc Nhật


SỞ GD & ĐT ĐỒNG NAI
Trường THPT Kiệm Tân
Tổ : Sử- Địa

CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập- Tự do – Hạnh phúc
Thống nhất, ngày 20 tháng 04 năm 2015.

PHIẾU NHẬN XÉT, ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
Năm học: 2014 - 2015.
Tên sáng kiến kinh nghiệm: “Hướng dẫn học sinh khai thác thông tin từ kênh hình
sách giáo khoa trong phần lịch sử Việt Nam lớp 11 cơ bản ”
.Họ và tên tác giả: Phạm Quốc Nhật Tổ: Sử - Địa.
Chức vụ: Tổ trưởng chuyên môn.
Lĩnh vực: Quản lí giáo dục 
Phương pháp giáo dục 
Phương pháp giảng dạy bộ môn  Lĩnh vực khác. 
1. Tính mới
- Đề ra giải pháp thay thế hoàn toàn mới, bảo đảm tính khoa học, đúng đắn

- Đề ra giải pháp thay thế một phần giải pháp đã có, bảo đảm tính khoa học, đúng đắn

- Giải pháp mới gần đây đã áp dụng ở đơn vị khác nhưng chưa từng áp dụng ở đơn vị
mình nay tác giả tổ chức thực hiện và có hiệu quả cho đơn vị 
2. Hiệu quả
- Giải pháp thay thế hoàn toàn mới, đã được thực hiện trong toàn ngành có hiệu quả cao

- Giải pháp thay thế một phần giải pháp đã có, đã được thực hiện trong toàn ngành có
hiệu quả cao 
- Giải pháp thay thế hoàn toàn mới, đã được thực hiện tại đơn vị có hiệu quả cao 