Sáng kiến kinh nghiệm
A. ĐẶT VẤN ĐỀ:
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Tại bất kì đất nước nào, những đổi mới giáo dục ở phổ thông
mang tính cải cách giáo dục đều bắt đầu từ việc xem xét, điều chỉnh mục
tiêu giáo dục với những kì vọng mới về mẫu người học sinh có được sau
quá trình giáo dục. Đổi mới dạy học nói chung và đổi mới dạy học lịch sử
nói riêng là một quá trình được thực hiện thường xuyên và kiên trì, trong
đó có nhiều yếu tố quan hệ chặt chẽ với nhau .
Dạy như thế nào, học như thế nào để đạt được hiệu quả học tập
tốt nhất là điều mong muốn của tất cả thầy cô giáo chúng ta. Muốn thế
phải đổi mới phương pháp, biện pháp dạy và học. Người giáo viên phải tổ
chức một cách linh hoạt các hoạt động của học sinh từ khâu đầu tiên đến
khâu kết thúc giờ học, từ cách ổn định lớp, kiểm tra bài cũ đến cách học
bài mới, củng cố, dặn dò. Những hoạt động đó giúp học sinh lĩnh hội kiến
thức một cách tự giác, chủ động, tích cực, sáng tạo và ngày càng yêu
thích, say mê môn học.
Vậy làm thế nào để phát huy tính tích cực của học sinh trong
dạy học lịch sử? Có rất nhiều biện pháp, ví như: Phương pháp sử dụng đồ
dùng trực quan; phương pháp hướng dẫn học sinh ghi nhớ sự kiện lịch sử,
nắm vững và sử dụng sách giáo khoa, vở bài tập, tiến hành công tác ngoại
khoá; sử dụng câu hỏi vv Trong đó phương pháp quan trọng nhất để
phát huy tính tích cực của học sinh trong giờ học nói chung và giờ học
lịch sở nói riêng đó là phương pháp sử dụng hệ thống câu hỏi . Vì
phương pháp này rất có ưu thế để phát triển tư duy của học sinh. Quá
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
1
Sáng kiến kinh nghiệm
trình hoạt động chung, thống nhất giữa thầy và trò nhịp nhàng sẽ làm cho
học sinh nắm vững hơn những tri thức, hình thành kĩ năng, kĩ xảo và bồi
dưỡng phẩm chất đạo đức, hình thành nhân cách cho các em.

Bản thân lịch sử xã hội loài người và bộ môn Lịch Sử có nhiều ưu
thế trong việc giáo dục thế hệ trẻ và gây cho họ một sự hứng thú thật sự.
Bởi vì qua môn học này tầm nhìn của họ đối với cuộc sống quá khứ - hiện
tại - tương lai được mở rộng hơn, họ tìm thấy trong dĩ vãng nhiều câu trả
lời xác đáng cho hôm nay và ngày mai.
Chính vì vậy mà .G.Tsecnưsepxki nhà tư tưởng dân chủ Nga thế kỷ
XIX đã nói rằng: “Có thể không biết không say mê học tập môn Toán có
thể không biết hàng nghìn môn khoa học khác nhưng dù sao đã là người
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
3
Sáng kiến kinh nghiệm
có giáo dục mà không yêu thích lịch sử thì chỉ có thể là một con người
không phát triển đầy đủ về trí tuệ”
Như vậy giáo dục lịch sử nói chung dạy Lịch Sử ở trường nói riêng ta
phải làm thế nào để phát triển tư duy gây hứng thú học tập cho học sinh,
vậy trước hết gợi cho học sinh phải phát hiện vấn đề cần tìm hiểu, hay nói
một cách khác “Đặt học sinh vào tình huống có vấn đề”. Không thấy vấn
đề không giải quyết vấn đề, vì việc học tập là một hình thức của việc nhận
thức khoa học, là một chuỗi các vấn đề được đặt ra và được nhận thức ở
mức độ cao hơn.
Có nhiều hình thức để tạo tình huống có vấn đề và giải quyết vấn đề
như so sánh, phân tích, đặt câu hỏi sử dụng các loại tư liệu tham khảo, đồ
dùng trực quan, công nghệ thông tin…
Một điểm quan trọng mà từ kinh nghiệm thực tiễn của giáo viên ở
trường, dạy như một công thức giáo điều rập khuôn, nếu sử dụng câu hỏi
thì câu hỏi đặt ra quá đơn giản, chỉ đòi hỏi học sinh trả lời có hoặc không.
Điều này không giúp ích gì trong việc tạo hứng thú cho hoc sinh.
Trái lại câu hỏi quá khó không vừa sức thì dễ làm các em nản chí,chính
vì vậy câu hỏi phải vừa đóng vừa mở. Vì vậy việc đặt câu hỏi có vai trò rất
quan trọng trong giờ dạy học Lịch Sử nói riêng và các môn học khác nói

những vấn đề cơ bản của bài học mà học sinh phải nắm. Đương nhiên, khi
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
5
Sáng kiến kinh nghiệm
đặt câu hỏi không yêu cầu học sinh trả lời ngay mà chỉ sau khi giáo viên
đã cung cấp đầy đủ sự kiện thì học sinh mới trả lời được.
Ví dụ: Khi dạy Bài 1: Nhật Bản (chương I, Sách giáo khoa lịch sử 11,
trang 4).
Giáo viên đặt câu hỏi: Vì sao trong cùng một hoàn cảnh Châu Á (Giữa
thế kỷ XIX đầu thế kỷ XX), Nhật thoát khỏi số phận là nước thuộc địa trở
thành một nước đế quốc chủ nghĩa hùng mạnh?
Ví dụ: Khi dạy Lịch sử lớp 12. Bài 13 “Phong trào dân chủ ở việt nam
từ 1925-1930” (Sách giáo khoa lịch sử 12, trang 76).
Sau khi kiểm tra bài cũ (Nội dung bài 12), tôi hướng dẫn học sinh đi
đến nhận định rằng: ”Cách mạng Việt Nam đang đứng trước một cuộc
khủng hoảng về đường lối cách mạng”. Thực chất là khủng hoảng về vai
trò lãnh đạo cách mạng của một giai cấp tiên tiến nhất trong xã hội. Tôi
đặt câu hỏi: Muốn giải quyết sự khủng hoảng này trước hết cần phải có
điều kiện gì?
Tôi để học sinh suy nghĩ và phát biểu, các em có nhiều ý kiến khác
nhau (Ví dụ: cần có sự chuyển biến căn bản trong xã hội Việt Nam hoặc
cần có sự ra đời và trưởng thành của một giai cấp, cần có nhân vật lịch
sử nhận thức được sứ mệnh của thời đại.)
Tôi đánh giá ý kiến trên và giới thiệu bài mới :”Ta hãy xem lịch sử giải
quyết những vấn đề trên như thế nào?” tôi vào bài mới.
* Đối với học sinh:
Câu hỏi loại này thường là câu hỏi có tính chất bài tập muốn trả lời phải
huy động kiến thức cơ bản của toàn bài. Chính vì vậy học sinh phải chuẩn
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
6

V I N H L O N G
Ư N G L I C H
T R Ư Ơ N G S Ơ N
T Ô N T H Â T T H U Y Ê T
A N G I Ê R I
Từ hàng dọc: Cần Vương
Những kiến thức này được sắp xếp trình diễn trên màn hình,(viết lên
bảng phụ hoặc trên khổ giấy to) để các em có thể quan sát được câu hỏi và
hệ thống kiến thức, học sinh tự tìm ra câu trả lời, tìm ra mối liên giữa
chúng. Trong học sinh sẽ có cuộc tranh luận đâu là từ chìa khoá của ô chữ
và học sinh rẽ phát hiện ra chìa khoá là “Cần Vương”. Cách lập bảng như
vậy hợp với cách sử dụng câu hỏi sẽ có hiệu quả không chỉ về nắm kiến
thức mà còn có tác dụng giáo dục , rèn luyện kĩ năng, kĩ xảo, phát triển tư
duy cho học sinh và giúp các em tránh nhàm chán trong các tiết học.
- Việc xây dựng bảng các sự kiện qua các câu hỏi trò chơi và mối liên hệ
giữa chúng là một trong những biện pháp giúp học sinh nhớ ngay sự kiện
cơ bản ở trên lớp, đồng thời kích thích tính tích cực học tập của các em.
3. Xây dựng hệ thống câu hỏi ở trên lớp:
- Trong quá trình giảng dạy ở trên lớp, giáo viên còn phải biết đặt ra
và giúp học sinh giải quyết các câu hỏi có tính chất nhận thức kiến thức.
Một hệ thống câu hỏi tốt nêu ra trong qúa trình giảng dạy phải phù hợp
với khả năng của các em, kích thích tư duy phát triển. Đồng thời tạo ra
mối liên hệ bên trong của học sinh và giữa học sinh với giáo viên. Tức là
mỗi câu hỏi đưa ra, mỗi học sinh và cả giáo viên phải thấy rõ vì sao trả
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
8
Sáng kiến kinh nghiệm
lời được ? Vì sao không trả lời được ? Câu hỏi quá khó hay chưa đủ sự
kiện, tư liệu để các em trả lời .
- Trong sách giáo khoa, thường sau mỗi mục, mỗi bài có từ 1 đến 3 câu

mạng
Ví dụ :
- Hãy trình bày diễn biến chiến dịch Biên giới thu đông 1950 ( Bài
18 Sách Lịch sử 12 trang 135) .
- Trình bày quá trình hoạt động của Nguyễn ái Quốc trong thời gian
ở Pháp (Bài 12lịch sử lớp 12 trang 81).
Tuy đây là câu hỏi ít suy luận song lại đòi hỏi trí nhớ, phải biết
nhiều sự kiện địa danh, nhân vật để giúp học sinh phát triển trí nhớ nên
cần phải chia câu hỏi thành nhiều câu hỏi nhỏ, đồng thời lập các bảng niên
biểu, mối liên hệ giữa các sự kiện.
* Câu hỏi nêu lên đặc trưng bản chất của các hiện tượng lịch sử, bao
gồm sự đánh giá và thái độ của học sinh đối với các hiện tượng lịch sử
ấy. Loại câu hỏi này thường dùng cho học sinh khá giỏi khi thảo luận để
bổ trợ kiến thức cho các đối tượng yếu kém.
Ví dụ:
- Tại sao Nguyễn Tất Thành lại ra đi tìm đường cứu nước? Hướng đi
của Người có gì mới so với các nhà yêu nước chống Pháp trước đó?
( Bài 24 SGK Lịch Sử 11 trang 153).
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
10
Sáng kiến kinh nghiệm
- Tại sao nói từ năm 1858 đến năm 1884 là quá trình triều đình Huế đi
từ đầu hàng từng bước đến đầu hàng toàn bộ trước quân xâm lược
( bài 19 Lịch sử lớp 11 trang 106 ).
- Tại sao nói, ngay sau khi ra đời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà ở
vào tình thế “ Ngàn cân treo sợi tóc”? ( Bài 17 SGK Lịch Sử 12 trang
121 ).
Thường thì những câu hỏi này khó đối với học sinh, nó đòi hỏi các em
phải biết phân tích, đánh giá, biết bày tỏ thái độ của mình đối với sự kiện,
hiện tượng lịch sử . Học sinh rất ngại trả lời những câu hỏi này, tuy nhiên

* Loại câu hỏi đối chiếu, so sánh giữa sự kiện, hiện tượng lịch sử này
với sự kiện, hiện tượng lịch sử khác mà các em đã học . Đây là loại câu
hỏi khá khó đối với học sinh ( Ưu điểm của loại câu hỏi này là vừa giúp
cho học sinh cũng cố ôn tập lại kiến thức cũ vừa tiếp nhận kiến thức mới
và áp dụng khi hoạt động thảo luận nhóm để các em bổ trợ kiến thức cho
nhau và cùng nhau giải quyết vấn đề.
Ví dụ:
- So sánh hoàn cảnh, nội dung, tác dụng của chính sách cộng sản thời
chiến với chính sách kinh tế mới của Lê Nin và Đảng Bôn sê vích.(lịch sử
11 trang 52 - 53).
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
12
Sáng kiến kinh nghiệm
- Khi học bài 22 “ Nhân dân hai miền trực tiếp chiến đấu chống Mĩ cứu
nước
( 1965 – 1973)” ( Lịch sử 12 trang 173) Có câu hỏi : Chiến lược “ Chiến
tranh cục bộ” và “chiến tranh đặc biệt” của Mĩ ở Miền Nam có điểm gì
giống nhau và khác nhau?
- Khi dạy bài 14 Nhật Bản giữa hai cuộc chiến tranh thế giới ( Lịch sử
11 trang 74) có câu hỏi so sánh sự giống nhau và khác nhau trong chính
sách đối ngoại của Mĩ và Nhật Bản sau chiến tranh thế giới lần thứ 2 .
* Câu hỏi có tính chất phân tích, nhận định, đánh giá: Loại câu hỏi này
bắt đầu một mục hoặc đang trình bày một vấn đề, hay nội dung dẫn dắt,
kết luận:
Ví dụ:
- Khi giảng phần 2 của Mục I trong bài 17: “Chiến tranh thế giới lần
hai ( 1939- 1945)” Sách giáo khoa lịch sử 11, trang 106. Trong mục 2 có
sự kiện: “Liên Xô và Đức ký hiệp ước không xâm phạm lẫn nhau (23-8-
1939)”. Giáo viên đặt câu hỏi:
Tại sao Liên Xô kí hiệp ước không xâm phạm với Đức? Tại sao Phát xít

theo hiệp ước này Pháp nhường cho THDQ một số quyền lợi về kinh tế
trên đất Trung Quốc và được vận chuyển hàng hóa qua cảng Hải Phòng
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
14
Sáng kiến kinh nghiệm
vào Hoa Nam không phải đóng thuế. Ngược lại, Pháp đưa quân ra miền
Bắc thay thế quân THDQ làm nhiệm vụ giải giáp khí giới quân Nhật.
Điều này vi phạm trắng trợn chủ quyền của dân tộc ta, coi Việt Nam là
món hàng để trao đổi. Trước tình hình đó, Đảng ta có chủ trương, sách
lược gì để đối phó? Giáo viên đưa ra câu hỏi nhận thức:
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
15
Sáng kiến kinh nghiệm
5. Những kết quả đạt được sau khi áp dụng đề tài:
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
C©u hái nhËn
thøc
Dù kiÕn tr¶ lêi C©u hái gîi
më
Vì sao Đảng, Chính
phủ ta và Hồ Chủ
Tịch lại kí với thực
dân Pháp Hiệp định
sơ bộ ngày 6.3.1946
Vì Pháp và Tưởng
kí thoả hiệp chính
trị ( 28.2.1946)
Việc làm này buộc
Đảng phải lựa chọn
1 trong 2 con

Pháp sau này
Đảng ta đã lựa
chọn con đường
thứ hai vì đất
nước lúc này vô
cùng khó khăn
không thê cùng
lúc đánh nhau với
nhiều kẻ thù, hơn
nữa lúc này Pháp
đưa quân ra miền
Bắc với danh
nghĩa chính thống
Sáng kiến kinh nghiệm
- Qua việc vận dụng sáng kiến“ Phương pháp sử dụng câu hỏi
để phát huy tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong dạy học Lịch
Sử” vào các tiết dạy của tôi đã mang lại kết quả khả quan. Trước hết bản
thân đã nhận thấy rằng những kinh nghiệm này rất phù hợp với chương
trình sách giáo khoa mới và với những tiết dạy theo hướng đổi mới. Học
sinh có hứng thú học tập hơn, tích cực chủ động sáng tạo để mở rộng vốn
hiểu biết, đồng thời cũng rất linh hoạt trong việc thực hiện nhiệm vụ lĩnh
hội kiến thức và phát triển kĩ năng. Không khí học tập sôi nổi, nhẹ nhàng,
học sinh yêu thích môn học hơn và đạt được kết quả cao hơn trong các kì
thi.
Với việc áp dụng đề tài “Phương pháp sử dụng câu hỏi để phát huy
tính tích cực và gây hứng thú cho học sinh trong dạy học lịch sử” đối với
khối lớp 11 và 12 trải qua hai kỳ của năm học 2012 – 2013, kết quả đạt
được như sau:
Học kỳ I - Năm học 2012 -2013:
Lớp SLHS

Vậy giáo viên dạy tốt dạy hay, dạy để các em học sinh hứng thú, đam
mê học tập nói chung và học môn Lịch Sử nói riêng, người giáo viên phải
nắm bắt thật nhiều phương pháp, kết hợp đồ dùng trực quan, áp dụng công
nghệ thông tin…Trong đó việc sử dụng câu hỏi là một yếu tố quan trọng
để phát huy tính tích cực, sôi động hứng thú trong giờ học. Để làm được
điều này đội ngủ giáo viên chúng ta phải có nhiều cố gắng, công phu ở
mọi khâu, từ chuẩn bị bài giảng đến đồ dùng trực quan Đến khâu lên lớp
cho đến khâu cũng cố và dặn dò.
Hơn nữa giáo viên phải luôn học tập, đọc sách càng nhiều càng tốt, mà
qua đó có thể khai thác sử dụng trong giảng dạy và giáo dục học sinh.
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
18
Sáng kiến kinh nghiệm
Công khó nhọc của chúng ta ắt sẽ được đền bù xứng đáng bằng những
giờ dạy tốt, học tốt.
II. ĐỀ XUẤT:
- Trong khuôn khổ của một sáng kiến tôi chỉ đưa ra một số ví du về các
dạng câu hỏi, vì vậy theo định hướng này giáo viên phải tiếp tục đào sâu
nghiên cứu để xây dựng được nhiều dạng câu hỏi tương tự để công tác dạy
học đạt được kết quả cao hơn.
- Duy trì phong trào viết sáng kiến kinh nghiệm hằng năm nhằm nâng cao
chất lượng dạy và học.
- Các sáng kiến có chất lượng hằng năm nên được triển khai rộng rãi làm
tư liệu giảng dạy cho giáo viên.
XÁC NHẬN CỦA THỦ
TRƯỞNG ĐƠN VỊ
Thanh Hoá, ngày 25 tháng 5 năm
2013
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung

III. PHẠM VI NGHIÊN CỨU………………………………… Trang
2
IV. PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU………………………… Trang 2
B. NỘI DUNG
I.CƠ SỞ LÍ LUẬN………………………………………………… Trang
3

II.CƠ SỞ THỰC TIỄN……………………………………………. Trang
4
III. GIẢI PHÁP VÀ THỰC HIỆN………………………………… Trang
4

C. KẾT LUẬN
I. KẾT LUẬN…… ……………………………………………… Trang
14
II. ĐỀ XUẤT…………………………………………… ………. Trang
15
D.TÀI LIỆU THAM KHẢO……………………….Trang 16
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
22
Sáng kiến kinh nghiệm
E. MỤC LỤC……………………………………….Trang 17
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
23
Sáng kiến kinh nghiệm
GV: Lê Thị Hải Ngọc Trường THPT Tĩnh Gia I
24