Vận dụng một số phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh ở trường trung học phổ thông
A. PHẦN MỞ ĐẦU
I/ LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI:
Lịch sử đã tạo dựng cho dân tộc Việt Nam những truyền thống và đức tính vô
cùng quý báu. Đó là truyền thống anh dũng, tự lực tự cường, yêu thương đồng bào,
trọng nhân nghĩa, hiếu học, quý lao động, đoàn kết…Trong đó nổi bật lên là lòng yêu
nước. Lòng yêu nước là vốn quý của mỗi dân tộc, tuy nhiên mỗi dân tộc do lịch sử
phát triển, điều kiện tự nhiên và xã hội khác nhau nên có những nét đặc sắc riêng của
lòng yêu nước. Lòng yêu nước của dân tộc Việt Nam được hình thành và phát triển từ
trong lao động sản xuất và đánh giặc giữ nước. Nó là sợi chỉ đỏ xuyên suốt chặng
đường phát triển của lịch sử Việt Nam, trở thành đạo lý của con người Việt Nam.
Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: “Dân ta có một lòng yêu nước nồng nàn. Đó
là truyền thống cực kỳ quý báu của ta. Từ xưa đến nay, mỗi khi tổ quốc bị xâm lăng
thì tinh thần ấy sôi nổi, nó kết thành một làn sóng vô cùng mạnh mẽ, to lớn, nó lượt
qua mọi sự nguy hiểm, khó khăn, nó nhấn chìm tất cả lũ bán nước và cướp nước”.
Nội dung truyền thống yêu nước của dân tộc Việt Nam rất phong phú, đó là ý thức về
một cội nguồn tổ tiên chung, ý thức về một tổ quốc, đại gia đình chung..., là khát
vọng về cuộc sống hoà bình, ấm no, tự do, hạnh phúc. Đó chính là ý chí quyết tâm,
kiên cường, đấu tranh để bảo vệ nền độc lập, bảo vệ lãnh thổ, bảo vệ quê hương,
xóm làng bảo vệ bản sắc văn hoá của dân tộc Việt…
Vì thế, trong bài “Nên học sử ta”, Hồ Chí Minh đã chỉ rõ: “…Dân ta phải biết sử
ta. Sử dạy cho ta những chuyện vẻ vang của tổ tiên ta…”1. Cùng với tất cả các hoạt
động dạy và học ở trường phổ thông, việc dạy học lịch sử có ưu thế và sở trường
trong việc giáo dục thế hệ trẻ truyền thống yêu nước. Song, bên cạnh những nét chung
được vun đắp qua nhiều thế kỷ, ở mỗi thời kì- thời đại lịch sử, truyền thống yêu nước

1

Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 6, tr.171.


phú về các loại sách báo, tài liệu tham khảo được mở cửa các ngày để phục vụ cho
giáo viên và học sinh. Hiện nay, trường có phòng vi tính giáo viên, có đường truyền

GV thực hiện: Phan Thị Giang

2

Trường THPT Long Phước


Vận dụng một số phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh ở trường trung học phổ thông
Wifi để giáo viên thuận tiện hơn trong việc truy cập tư liệu, hình ảnh, thông tin, dữ
liệu trên Internet phục vụ cho việc soạn giảng. Ngoài ra, trường có hai phòng máy
(đèn) chiếu phục vụ cho việc ứng dụng CNTT trong giảng dạy .
- Ngoài ra giáo viên có thể hướng dẫn học sinh tự tìm tư liệu trên mạng
Internet, trên sách báo... để giúp các em có phương pháp học tập tích cực hơn.
2-Khó khăn
- Do quan niệm của xã hội và của học sinh cho rằng: Lịch sử là một môn phụ,
ít thiết thực cho việc chọn nghề nghiệp tương lai nên đa số các em đều thờ ơ với môn
học này, nếu có học thì học theo cách đối phó là chính, chưa có sự đầu tư nhiều,
chuẩn bị bài chưa kĩ. Có một số học sinh chỉ nhớ được sự kiện lịch sử hoặc nhân vật
lịch sử một cách sơ sài...
- Với cấu trúc chương trình Lịch sử phổ thông dài, mà khối lượng thời gian
phân bố lại hạn hẹp. Vì vậy, giáo viên thường truyền tải kiến thức trọng tâm trong
sách giáo khoa để phục vụ cho việc thi tốt nghiệp... Đa số các em học sinh dành nhiều
thời gian đầu tư cho các môn học khác, đặc biệt là các môn khoa học tự nhiên.
-Thời gian tìm tòi nghiên cứu đề tài ít.
- Chưa có kinh nghiệm viết đề tài.
- Lực học của học sinh không đều

đột tôn giáo, xung đột chủng tộc, chủ quyền quốc gia, nhất là vấn đề biển Đông trở
thành “điểm nóng” mà cả thế giới rất quan tâm ...gây nên những tổn thất lớn. Chính vì
vậy khi dạy học lịch sử chúng ta cần phải tăng cường giáo dục ý thức- bản sắc dân
tộc, lòng yêu nước xã hội chủ nghĩa. Nhằm góp phần xây dựng đất nước ngày càng
giàu mạnh, sánh vai với các cường quốc trên thế giới, giữ vững an ninh quốc gia.

GV thực hiện: Phan Thị Giang

4

Trường THPT Long Phước


Vận dụng một số phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh ở trường trung học phổ thông
II. NỘI DUNGTHỰC HIỆN
1. Một số yêu cầu khi giáo dục cho học sinh lòng yêu nước:
- Giáo dục lòng yêu nước phải xuất phát từ nội dung lịch sử, tránh việc áp đặt,
chung chung: “Dạy sử như thế nào? Nhất định chúng ta phải dạy sử chứ không thể ba
hoa về chính trị. Ở đây ta không cần nói chính trị nữa, cả lịch sử nước ta là một sự cổ
vũ vô cùng sâu xa. Dạy sử cho tốt thì sẽ tạo cho thanh niên ta say mê và tự hào về dân
tộc một cách đúng đắn, không tự kiêu, không nảy sinh chủ nghĩa dân tộc hẹp hòi”2
- Tổ chức các hình thức dạy học phù hợp để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh, cả bài học nội khoá và ngoại khóa.
- Việc lựa chọn và sử dụng các biện pháp dạy học phải phù hợp với nội dung
lịch sử. Tuy nhiên, mỗi biện pháp có những ưu thế riêng. Vì vậy, trong dạy học để
giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh, giáo viên không được tuyệt đối hoá
hoặc tầm thường hoá bất cứ biện pháp nào, mà phải kết hợp nhiều biện pháp với nhau.
Song ở mỗi nội dung lại có một biện pháp trọng tâm kết hợp với các phương pháp
khác.

về cuộc sống hoà bình, hạnh phúc. Đó là ý chí quyết tâm đấu tranh đến cùng để bảo
vệ nền độc lập, bảo vệ cương giới lãnh thổ, bảo vệ quê hương xóm làng, bảo vệ bản
sắc văn hoá của dân tộc Việt. Đó là truyền thống yêu thương con người, trọng nhân
nghĩa, quý lao động, anh hùng, dũng cảm, cần cù, chịu thương chịu khó….
Trong đó, nổi bật lên đó là lòng yêu nước. Lòng yêu nước là tình cảm tự nhiên
của con người, bắt nguồn từ những tình cảm của từng con người đối với người cha,
người mẹ, những người anh em ruột thịt và mở rộng ra, với nơi chôn rau cắt rốn, với
những con người và không gian của cộng đồng, nơi mình sinh sống, với mảnh đất mà
mình đã “đổ mồ hôi lấy bát cơm đầy”. Trải qua quá trình lao động sản xuất và chiến
đấu và bảo vệ tổ quốc, lòng yêu nước được củng cố, được truyền từ thế hệ này sang
thế hệ khác, từ thời kỳ này sang thời kỳ khác, trở thành truyền thống. Đây là tình cảm
và tư tưởng lớn nhất của người Việt Nam từ ngàn xưa, là biểu hiện cao nhất trách
nhiệm của mỗi người dân đối với tổ quốc.
3. Nội dung : Nội dung giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh từ thế kỷ
X đến thế kỷ XVgắn liền với việc dạy học ở chương II trong sách giáo khoa lịch sử 10
(Chương trình cơ bản).

3

Nguyễn Như Ý (CB), Đại từ điển Tiếng Việt, NXB Văn hoá – Thông tin, H, 1999 (trang 1743)

GV thực hiện: Phan Thị Giang

6

Trường THPT Long Phước


Vận dụng một số phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh ở trường trung học phổ thông

Trường THPT Long Phước


Vận dụng một số phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh ở trường trung học phổ thông
- Nội dung giáo dục lòng yêu nước: Giáo dục lòng tự hào dân tộc cho học sinh
về những thành tựu kinh tế dân tộc đã đạt được. Bồi dưỡng thêm cho học sinh nhận
thức về những hạn chế trong nền kinh tế phong kiến ngay trong giai đoạn phát triển
của nó, từ đó liên hệ với thực tế hiện nay.
Bài 19: Những cuộc chiến đấu chống giặc ngoại xâm ở các thế kỷ X- XV
- Kiến thức cơ bản: Suốt từ tế kỷ X-XV, dân tộc ta luôn phải tổ chức những
cuộc kháng chiến chống giặc ngoại xâm bảo vệ Tổ quốc. Với truyền thống yêu nước,
dũng cảm, kiên cường, thông minh, sáng tao, chúng ta đã vượt qua mọi khó khăn thử
thách, đánh bại các cuộc xâm lược của phong kiến phương Bắc. Trong sự nghiệp
chống giặc ngoại xâm vĩ đại đó, dân tộc ta đã viết nên những trang sử hào hùng đồng
thời còn xuất hiện nhiều nhà chỉ huy quân sự tài năng kiệt xuất, nhiều anh hùng dân
tộc.
- Nội dung giáo dục lòng yêu nước: Giáo dục lòng yêu nước, ý thức bảo vệ nền
độc lập và thống nhất của Tổ quốc. Giáo dục ý thức đoàn kết, giúp đỡ lẫn nhau giữa
các dân tộc và lòng biết ơn các thế hệ tổ tiên , các anh hùng dân tộc đã chiến đấu quên
mình vì Tổ quốc.
Bài 20: Xây dựng và phát triển văn hóa dân tộc trong các thế kỷ X – XV.
- Kiến thức cơ bản: Trong những thế kỷ độc lập, mặc dù trải qua nhiều biến
động, nhân dân ta vẫn nỗ lực xây dựng cho mình một nền văn hóa dân tộc, tiên tiến.
Đây cũng là giai đoạn hình thành của nền văn hóa Đại Việt( còn gọi là văn hóa Thăng
Long). Nền văn hóa Thăng Long phản ánh đậm đà tư tưởng yêu nước, tự hào và độc
lập dân tộc.
- Nội dung giáo dục lòng yêu nước: Bồi dưỡng niềm tự hào về nền văn hóa đa
dạng của dân tộc, ý thức bảo vệ các di sản văn hóa , ý thức, phát huy năng lực sáng
tạo phong phú trong văn hóa.

giáo dục truyền thống yêu nước.
- Sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học lịch sử nhằm phát triển khả năng tư
duy độc lập, qua đó nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống yêu nước cho học sinh.


Gắn việc học tập lịch sử với công tác ngoại khoá để tiến hành việc giáo dục

lòng yêu nước cho học sinh.


Việc giáo dục lòng yêu nước cho học sinh qua dạy học lịch sử đòi hỏi sự phối

hợp giữa các môn học, với toàn bộ hoạt động giáo dục của nhà trường phổ
thông.

GV thực hiện: Phan Thị Giang

9

Trường THPT Long Phước


Vận dụng một số phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh ở trường trung học phổ thông
 Biện pháp nêu gương.
B/ . Nội dung thực hiện:
1. Khai thác triệt để nội dung lịch sử theo đúng phương pháp bộ môn.
Giáo dục lòng yêu nước cho học sinh trong dạy học lịch sử phải xuất phát từ
nội dung cụ thể của từng bài, từng chương. Trên cơ sở những sự kiện lịch sử cụ thể,
chính xác, giáo viên vận dụng linh hoạt hệ thống phương pháp dạy học lịch sử để tạo

4. Cuộc tấn công tự vệ của nhà Lý lên đất Tống đạt được kết quả gì và có ý nghĩa như
thế nào?.
5. Kháng chiến chống Tống thời Lý được coi là cuộc kháng chiến rất đặc biệt trong
lịch sử: Hãy cho biết những đặc biệt ấy là gì?.
Từ những phân tích về cuộc đời và sự nghiệp của Lý Thường Kiệt, học sinh
càng hiểu sâu sắc hơn về những nhận xét, đánh giá của nhà viết sử Ngô Thì Sĩ ca ngợi
về ông:
“ Bày trận đường đường,
Kéo cờ chính chính.
Mười vạn thẳng sâu vào đất khách,
Phá quân ba châu như chẻ trúc.
Lúc tới còn không ai dám địch,
Lúc rút quân còn không ai giám đuổi.
Dụng binh như thế,
Chẳng phải nước ta chưa từng có bao giờ”?
( Việt sử tiêu án)
Ví dụ 2: Khi giảng Bài 19, phần II-Các cuộc kháng chiến chống xâm lược
Mông- Nguyên ở thế kỷ XIII, giáo viên lựa chọn những sự kiện tiêu biểu thể hiện
vai trò của các vị vua nhà Trần trong cuộc kháng chiến chống xâm lược MôngNguyên. Đặc biệt là nhà quân sự thiên tài Trần Quốc Tuấn cùng với quân và dân Đại
Việt đã đoàn kết, cầm vũ khí đứng lên chống giặc giữ nước. Trước sức mạnh của

GV thực hiện: Phan Thị Giang

11

Trường THPT Long Phước


Vận dụng một số phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh ở trường trung học phổ thông

lúc các bãi cọc ngầm phát huy tác dụng. Trần Quốc Tuấn cho quân ra vừa khiêu
chiến, vừa giả vờ thua chạy. Giặc đuổi theo, trận địa cọc ngầm im lìm, bỗng nhiên
xuất hiện như vùng lên cùng người đánh giặc. Bị nước đẩy xuôi, thuyền giặc bị dồn
vào bãi cọc. Nhiều thuyền bị tắc nghẽn trước cửa sông, một số thuyền bị cọc đâm
thủng. Số thuyền địch bị đắm nhiều vô kể. Đến chiều, đại bộ thủy quân của MôngNguyên bị tiêu diệt. Mãi đến ngày19 tháng 4 năm1288, quân Nguyên mới thoát khỏi
biên giới về đến Tư Minh (Quảng Tây, Trung Quốc).
Chiến thắng Bạch Đằng đã chôn vùi mộng xâm lược của quân Mông- Nguyên
và chiến thắng này mãi mãi ghi sâu vào lịch sử đấu tranh anh hùng của dân tộc Việt
Nam, kết thúc thắng lợi cuộc kháng chiến chống quân xâm lược Mông - Nguyên của
nhân dân ta.

GV thực hiện: Phan Thị Giang

13

Trường THPT Long Phước


Vận dụng một số phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh ở trường trung học phổ thông
Trên cơ sở những nguồn kiến thức trên, giáo viên đặt câu hỏi: “Trong sự
nghiệp ba lần chống quân xâm lược Mông-Nguyên ở thế kỷ XIII, Trần Quốc Tuấn có
vai trò đặc biệt quan trọng như thế nào?” cùng với hệ thống câu hỏi gợi mở:
1/ Vì sao Trần Quốc Tuấn chọn cửa sông Bạch Đằng làm trận quyết chiến với
địch?
2/ Kế hoạch của Trần Quốc Tuấn để dẫn địch vào bãi cọc ngầm là gì?
3/ Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288 do Trần Quốc Tuấn chỉ huy cho em liên
tưởng đến chiến thắng Bạch Đằng năm nào, do ai chỉ huy? Đánh quân xâm lược
nào?
4/ Ý nghĩa lịch sử của ba lần kháng chiến chống quân xâm lược MôngNguyên?

cũng rất quan ngại về sự kiện ngày 26/5, Bộ Giao thông Trung Quốc đã tổ chức lễ
động thổ xây 2 ngọn hải đăng đa năng với lập luận rằng hành động này nhằm cải thiện
an toàn hàng hải trên Biển Đông.Đặc biệt ở Việt Nam, ngày 1 tháng 5 năm 2014
Trung Quốc đưa giàn khoan HD 981 vào khu vực biển Đông gần quần đảo Hoàng Sa,
gây nên sự phẫn nộ rất lớn đối với nhân dân trong nước cũng như kiều bào và nhân
dân trên thế giới. Hơn hai tháng đấu tranh, với mong muốn duy trì hòa bình ổn định
để cùng nhau phát triển đất nước Việt Nam luôn chủ trương đấu tranh bảo vệ chủ
quyền bằng biện pháp hòa bình trên cơ sở luật pháp quốc tế. Cuộc đấu tranh bảo vệ
chủ quyền của nhân dân Việt Nam đã nhận được đồng tình, ủng hộ của nhân dân,
chính phủ nhiều nước thế giới. Kết quả ngày 16 tháng 7 năm 2014 Bộ ngoại giao
Trung Quốc tuyên bố hoạt động của giàn khoan tại khu vực này kết thúc. Giàn khoan
HD 981 sẽ được di chuyển về phía nam đảo Hải Nam.
Qua đó nhằm bồi dưỡng, nâng cao nhận thức, giáo dục học sinh hơn bao giờ
hết tinh thần đoàn kết, truyền thống yêu nước càng phải được phát huy. Đồng thời
Việt Nam cũng rút ra bài học quý báu trong việc giải quyết những mâu thuẫn, tranh
chấp đó là: Việt Nam cần vận dụng linh hoạt tất cả các biện pháp hòa bình giải quyết
4

Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 6, tr.171.

GV thực hiện: Phan Thị Giang

15

Trường THPT Long Phước


Vận dụng một số phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh ở trường trung học phổ thông
tranh chấp. Đấu tranh bằng con đường chính trị, ngoại giao, đấu tranh bằng dư

cho học sinh ở trường trung học phổ thông
Trái lại lúc nào dân ta không đoàn kết thì bị nước ngoài xâm lấn”5
2. Kết hợp nhuần nhuyễn hệ thống phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục
cho học sinh truyền thống yêu nước.
- Trình bày miêng sinh đông, gây xúc cảm lịch sử về các tấm gương anh
hùng, các nhà khoa học, các danh nhân văn hoá để giáo dục cho học sinh truyền
thống yêu nước.
Trình bày miệng giữ một vai trò quan trọng trong quá trình dạy học nói chúng,
dạy học lịch sử nói riêng. Ngôn ngữ trong sáng, giàu hình ảnh, kết hợp với tường
thuật, miêu tả…của giáo viên giúp học sinh hiểu được quá khứ, hiện tại, tương lai, tạo
biểu tượng lịch sử chính xác, tìm ra bản chất của sự kiện, rút quy luật và bài học lịch
sử.
Đây là phương pháp có ưu thế lớn trong việc giáo dục học sinh, vì lời nói xúc
cảm, giàu hình ảnh của giáo viên tác động trực tiếp đến tư tưởng, tình cảm của các
em, trong đó có giáo dục lòng yêu nước và góp phần phát triển nhân cách tốt của học
sinh.
Ví dụ: Để dạy mục II.2: “Tình hình văn học” (Bài 20: Xây dựng và phát triển
văn hóa dân tộc trong các thế kỷ X – XV.
Khi đề cập đến những vấn đề về văn học, giáo viên đi sâu phân tích: Vì sao khi
cuộc chiến đang diễn ra quyết liệt, Lý Thường Kiệt đã sáng tác bài “Thơ Thần” bất
hủ? Ý nghĩa của bài thơ đó? Giáo viên sử dụng đoạn miêu tả về cuộc đời và những tư
tưởng lớn của ông trong tác phẩm này:
“Lý Thường Kiệt vốn thuộc họ Ngô, tên thật là Tuấn, tự là Thường Kiệt, sau
được mang quốc tính( được mang họ nhà vua), nên gọi là Lý Thường Kiệt.
Quê gốc của ông là làng An Xá, huyện Quảng Đức, kinh thành Thăng Long,
nay là làng Phúc Xá, thuộc quận Ba Đình, Hà Nội. Từ nhỏ Lý Thường Kiệt đã tỏ ra
5

Hồ Chí Minh Toàn tập, tập 6, tr.171.


riêng, cương giới rạch ròi, quyền độc lập tự chủ của dân tộc là thiêng liêng bất khả
xâm phạm.
Đi vào lịch sử, bài thơ được coi như bản Tuyên ngôn độc lập đầu tiên của dân
tộc ta, sau hơn một nghìn năm bị phong kiến nước ngoài đô hộ. Lý Thường Kiệt là
6

Tài liệu Internet, Danh nhân: Lí Thường Kiệt- nhà quân sự, chính trị kiệt xuất.

GV thực hiện: Phan Thị Giang

18

Trường THPT Long Phước


Vận dụng một số phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh ở trường trung học phổ thông
một trọng thần, luôn luôn được triều đình tin tưởng, nể trọng. Ông là một nhà quân sự
kiệt xuất, là một nhà chính trị tài giỏi và ngoại giao xuất sắc.
Ông là một nhân cách lớn.”Văn bia chùa Linh Xứng núi Ngưỡng Sơn đã ca
ngợi ông như sau: “Làm việc thì siêng năng, điều khiển dân thì đôn hậu, cho nên dân
được nhờ cậy. Khoan hòa giúp đỡ trăm họ, nhân từ yêu mến mọi người, cho nên nhân
dân kính trọng. Dùng uy vũ để trừ gian ác, đem minh chứng để giải quyết ngục tụng,
cho nên hình ngục không quá lạm. Thái úy biết rằng dân lấy sự no ấm làm đầu, nước
lấy nghề nông làm gốc,, cho nên không để nỡ thời vụ. Tài giỏi mà không khoe khoang.
Nuôi dưỡng cả những người già ở nơi thôn dã, cho nên người già nhờ thế mà được
yên thân. Phép tắc như vậy có thể là cái gốc trị nước, cái thuật yên dân, sự tốt đẹp
đều ở đấy cả.”7
Ngôn ngữ trong sáng, chính xác, truyền đạt truyền cảm, giàu hình ảnh tác động
vào tâm thức của học sinh, từ đó giáo dục các em lòng kính yêu, biết ơn các anh hùng,

nhân dân cũng như niềm tự hào về năng lực sáng tạo phong phú của nhân dân lao
động, niềm tự hào về bề dày truyền thống của dân tộc. Từ những tình cảm đúng đắn,
các em sẽ có ý thức bảo vệ là làm giàu thêm cho nền văn hoá Việt Nam.
- Sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học lịch sử nhằm phát triển khả
năng tư duy độc lập, qua đó nâng cao hiệu quả giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh.
Việc sử dụng câu hỏi, bài tập nhận thức trong dạy học lịch sử tạo điều kiện cho
học sinh hành động trí tuệ. Trong quá trình trả lời câu hỏi, bài tập nhận thức, học sinh
sử dụng những hiểu biết của mình nhằm tìm ra “cái mới” trong bản thân sự kiện, hiện
tượng lịch sử đó và mối liên hệ giữa chúng với các sự kiện, hiện tượng lịch sử khác.
Chính vì vậy, xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trong dạy học nói chung,
dạy học lịch sử nói riêng là một trong những biện pháp quan trọng, rất có ưu thế để
phát triển tư duy học sinh và bồi dưỡng tư tưởng, tình cảm cho học sinh.
Ví dụ: Sau khi dạy mục 3: “Mở rộng thương nghiệp” (Bài 18: Công cuộc xây
dựng và phát triển kinh tế trong các thế kỷ X – XV), giáo viên đặt câu hỏi: “Đánh
giá chính sách hạn chế ngoại thương của thời Lê”. Sau khi học sinh trả lời, chính

GV thực hiện: Phan Thị Giang

20

Trường THPT Long Phước


Vận dụng một số phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh ở trường trung học phổ thông
sách ngoại thương của thời Lê, nhà nước không chủ trương mở rộng giao lưu với
thương nhân nước ngoài, thuyền bè của nước ngoài chỉ cập bến một số cảng, nhưng bị
khám xét nghiêm ngặt.
Giúp học sinh hiểu được nhà Lê thực hiện chủ trương này vì muốn giữ vững an


Vận dụng một số phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh ở trường trung học phổ thông
Để thực hiện tốt nhiệm vụ này là rất khó, bởi chúng ta không thể tái hiện được
những nhân vật, sự kiện, hiện tượng lịch sử…một cách chính xác trong phòng thí
nghiệm như các môn khoa học khác. Vậy làm thế nào để dạy học lịch sử có hiệu quả?
Một trong những biện pháp sư phạm quan trọng là gắn việc học tập lịch sử với tổ
chức cho học sinh tham gia những hoạt động ngoại khoá. Đây là một biện pháp có vai
trò quan trọng trong việc giáo dục tư tưởng, tình cảm cho học sinh, đặc biệt là giáo
dục lòng yêu nước, thực hiện phương châm của giáo dục lịch sử là học phải đi đôi với
hành, lý luận phải gắn liền với thực tiễn như Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Tinh
thần yêu nước cũng như các thứ của quý. Có khi được trưng bày trong tủ kính, trong
bình pha lê, rõ ràng, dễ thấy. Nhưng cũng có thể cất dấu kín đáo trong rương, trong
hòm. Bổn phận của chúng ta là làm cho những của quý, kín đáo ấy đều được đưa ra
trưng bày. Nghĩa là phải ra sức tuyên truyền, tổ chức, lãnh đạo, làm cho tinh thần yêu
nước của tất cả mọi người đều được thực hành vào công việc yêu nước”9.
Trong khoá trình lịch sử Việt Nam (thế kỷ X -XV), có rất nhiều sự kiện trọng
đại được ghi vào lịch sử dân tộc. Giáo viên có thể tổ chức nhiều hình thức hoạt động
ngoại khoá khác nhau: Đố vui dể học, làm báo tường, thi kể chuyện lịch sử, đọc tiểu
sử, tổ chức dạ hội lịch sử…
Ví dụ 1: Khi giảng I.2 bài 19: “Những cuộc chiến đấu chống giặc ngoại xâm
ở các thế kỷ X- XV”. Để kỷ niệm ngày chiến thắng bên bờ sông Như Nguyệt, đều đặn
5 năm một lần, vào ngày 18 tháng 2(âm lịch), người dân thôn Như Nguyệt náo nức
mở hội để tưởng nhớ công ơn của người anh hùng Thái úy Lý Thường Kiệt. Giáo viên
có thể tổ chức cho học sinh các trò chơi dân gian, đọc tiểu sử của ông và dàn dựng vở
kịch về sự kiện ông bày bố trận ở sông Như Nguyệt,…để qua đó giúp học sinh hiểu

9

Phan Ngọc Liên, Trịnh Đình Tùng, Nguyễn Thị Côi, Trần Vĩnh Tường (CB), Một số chuyên đề phương pháp dạy học

triển văn hóa dân tộc trong các thế kỷ X – XV.) Tuỳ theo từng địa phương, giáo viên
có thể tổ chức cho học sinh tham quan các công trình nghệ thuật có giá trị như chùa
Một Cột (Hà Nội), thành nhà Hồ (Thanh Hóa), tháp Phổ Minh (Nam Định).
Ở Đồng Nai, đến thành phố Biên Hòa giáo viên có thể tổ chức cho học sinh
tham quan các địa danh như: Cù lao Phố, Bửu Phong cổ tự,Văn miếuTrấn Biên...

GV thực hiện: Phan Thị Giang

23

Trường THPT Long Phước


Vận dụng một số phương pháp dạy học lịch sử để giáo dục truyền thống yêu nước
cho học sinh ở trường trung học phổ thông
Trong số những công trình lâu đời ở vùng đất này được nhiều người chú ý còn có
Thành cổ Biên Hòa (còn gọi là Thành Kèn, nằm trên đường Phan Chu Trinh, phường
Quang Vinh, TP.Biên Hòa) như một nhân chứng lịch sử với hàng trăm năm hình
thành.

Thành Kèn ngày nay
Theo thư tịch cổ, từ thế kỷ XIV-XV Thành Kèn ở Biên Hòa có tên gọi là Thành
Cựu. Thời nhà Nguyễn thành được xây dựng lại trên nền Thành Cựu, có mở rộng hơn.
Trong đó Thành Cựu được xây dựng bằng đất lần đầu tiên vào năm Gia Long thứ
15(1816). Đến năm Minh Mạng thứ 15 (1834), Thành Cựu được xây lại bằng đá ong
đỏ và đổi tên là thành Biên Hòa. Năm 1861, thực dân Pháp chiếm Thành Kèn và thu
hẹp phạm vi thành để làm nơi đóng quân, nên có tên gọi Thành Xăng Đá (phiên âm từ
tiếng Pháp là Soldat tức thành lính). Vào những buổi sáng, lính Pháp thường sử dụng
kèn báo thức, âm thanh vang cả một vùng nên dân địa phương quen gọi là Thành Kèn.
Đây là một công trình phòng thủ quân sự của triều Nguyễn ở vùng đất Biên Hòa. Hệ

sau:
“Rủ nhau đi khắp Long Thành
Ba mươi sáu phố rành rành chẳng sai

GV thực hiện: Phan Thị Giang

25

Trường THPT Long Phước