Xây dựng chuyên đề dạy học Lịch sử 12 “Những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954”

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
Trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh

Mã số:…………....

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

Đề tài

XÂY DỰNG CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC LỊCH SỬ 12
“NHỮNG THẮNG LỢI QUÂN SỰ TIÊU BIỂU
CỦA QUÂN DÂN TA TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN
CHỐNG THỰC DÂN PHÁP 1946-1954”

Người thực hiện: HOÀNG VĂN TÂM
Lĩnh vực nghiên cứu:
Quản lý giáo dục:

Phương pháp dạy học bộ môn LỊCH SỬ

Lĩnh vực khác:

Có đính kèm:
 Mô hình  Đĩa CD (DVD)
 Phim ảnh  Hiện vật khác

Năm học: 2014-2015
1

III. KINH NGHIỆM KHOA HỌC
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: giảng dạy môn Lịch sử
- Số năm có kinh nghiệm: 17 năm
- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 5 năm gần đây:
+ “MỘT SỐ BIỆN PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG THI TỐT NGHIỆP
THPT MÔN LỊCH SỬ” năm học 2009-2010
+ “MỘT SỐ KINH NGHIỆM VỀ VIỆC SỬ DỤNG ĐỒ DÙNG TRỰC QUAN
TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ VIỆT NAM LỚP 12” năm học 2010-2011
+ “HƯỚNG DẪN HỌC SINH LẬP BẢN ĐỒ TƯ DUY NHẰM NÂNG CAO
HIỆU QUẢ HỌC TẬP MÔN LỊCH SỬ” ” năm học 2011-2012
+ “KĨ NĂNG TỔNG HỢP KIẾN THỨC CƠ BẢN THEO VẤN ĐỀ TRONG BỒI
DƯỠNG HỌC SINH GIỎI PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 19451954” năm học 2012-2013.
+ “TỔNG HỢP MỘT SỐ KIẾN THỨC CƠ BẢN THEO VẤN ĐỀ TRONG BỒI
DƯỠNG HỌC SINH GIỎI PHẦN LỊCH SỬ VIỆT NAM GIAI ĐOẠN 18581918” năm học 2013-2014.
2
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2014-2015

Giáo viên: Hoàng Văn Tâm


Xây dựng chuyên đề dạy học Lịch sử 12 “Những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954”

Đề tài
XÂY DỰNG CHUYÊN ĐỀ DẠY HỌC LỊCH SỬ 12
“NHỮNG THẮNG LỢI QUÂN SỰ TIÊU BIỂU CỦA QUÂN DÂN
TA TRONG CUỘC KHÁNG CHIẾN CHỐNG THỰC DÂN PHÁP
1946-1954”
I. LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Trong những năm vừa qua, để thực hiện mục tiêu của đổi mới giáo dục là:

Thay cho việc dạy học đang được thực hiện theo từng bài/tiết trong sách giáo khoa
như hiện nay, căn cứ vào chương tr nh và sách giáo khoa hiện hành, tôi mạnh dạn
lựa chọn nội dung để Xây dựng chuyên đề dạy học lịch sử 12 “Những thắng lợi
3
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2014-2015

Giáo viên: Hoàng Văn Tâm


Xây dựng chuyên đề dạy học Lịch sử 12 “Những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954”

quân sự tiêu biểu trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954”
phù hợp với việc sử dụng phương pháp dạy học tích cực trong điều kiện thực tế
của trường THPT Nguyễn Hữu Cảnh.
II. CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA ĐỀ TÀI
1. Cơ sở lý luận
Việc xây dựng chuyên đề những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954 cũng đã được các nhóm
trường thực hiện trong đợt tập huấn xây dựng chuyên đề dạy học được Bộ giáo dục
và đào tạo tổ chức vào cuối năm 2014 và đầu năm 2015 ở các tỉnh thành phía Bắc
và phía Nam, cụ thể là nhóm trường của tỉnh Vĩnh Long ở phía Nam và nhóm
trường của tỉnh Hà Nam ở phía Bắc, các nhóm trường này cũng đã dựa trên các
quy trình, đặc trưng của chuyên đề lịch sử để tiến hành xây dựng, tuy nhiên hầu hết
các nhóm trường chỉ tập trung xây dựng chuyên đề theo hướng bổ dọc, điều đó sẽ
khó phát huy khả năng tư duy sáng tạo của học sinh, người học khó nhận thấy
những nét giống và khác biệt về hoàn cảnh, diễn biến, cách đánh, nghệ thuật chỉ
đạo quân sự, ý nghĩa, vai trò của từng thắng lợi quân sự đối với cuộc kháng chiến
chống Pháp 1946-1954 và từ đó cũng sẽ khó nhận thức được bước phát triển của
cuộc kháng chiến. V vậy, tôi đã xây dựng chuyên đề này theo hướng bổ ngang

hiện hành, từ đó xây dựng thành một vấn đề chung để tạo thành một chuyên đề dạy
học đơn môn.
b) Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ theo chương tr nh hiện hành
và các hoạt động học dự kiến sẽ tổ chức cho học sinh theo phương pháp dạy học
tích cực, từ đó xác định các năng lực và phẩm chất có thể h nh thành cho học sinh
trong chuyên đề sẽ xây dựng.
c) Xây dựng nội dung chuyên đề
Căn cứ vào tiến tr nh sư phạm của phương pháp dạy học tích cực được sử
dụng để tổ chức hoạt động học cho học sinh, từ t nh huống xuất phát đã xây dựng,
dự kiến các nhiệm vụ học tập cụ thể tiếp theo tương ứng với các hoạt động học của
học sinh, từ đó xác định các nội dung cần thiết để cấu thành chuyên đề. Lựa chọn
các nội dung của chuyên đề từ các bài/tiết trong sách giáo khoa của môn học
hoặc/và các môn học có liên quan để xây dựng chuyên đề dạy học.
d) Thiết kế tiến trình dạy học chuyên đề thành các hoạt động học
Việc thiết kế tiến tr nh dạy học chuyên đề thành các hoạt động học được tổ
chức cho học sinh có thể thực hiện ở trên lớp và ở nhà, mỗi tiết học trên lớp có thể
chỉ thực hiện một số hoạt động trong tiến tr nh sư phạm của phương pháp và kĩ
thuật dạy học được sử dụng. Trong chuỗi hoạt động học, đặc biệt quan tâm xây
dựng t nh huống xuất phát.
Trong quá tr nh tổ chức hoạt động dạy học mỗi chuyên đề theo phương pháp
dạy học tích cực, học sinh cần phải được đặt vào các t nh huống xuất phát gần gũi
với đời sống, dễ cảm nhận và các em sẽ tham gia giải quyết các t nh huống đó.
Trong quá tr nh t m hiểu, học sinh phải lập luận, bảo vệ ý kiến của m nh, đưa ra tập
thể thảo luận những ý nghĩ và những kết luận cá nhân, từ đó có những hiểu biết mà
nếu chỉ có những hoạt động, thao tác riêng lẻ không đủ tạo nên. Những hoạt động
do giáo viên đề xuất cho học sinh được tổ chức theo tiến tr nh sư phạm nhằm nâng
cao dần mức độ học tập. Các hoạt động này làm cho các chương tr nh học tập được
nâng cao lên và dành cho học sinh một phần tự chủ khá lớn. Mục tiêu chính của
quá tr nh dạy học là giúp học sinh chiếm lĩnh dần dần các khái niệm khoa học và kĩ
thuật, học sinh được thực hành, kèm theo là sự củng cố ngôn ngữ viết và nói.

đường liên lạc quốc tế của ta; chúng âm mưu giành thắng lợi quân sự tiến tới
thành lập chính phủ bù nh n và nhanh chóng kết thúc chiến tranh.
Pháp huy động 12.000 quân với hầu hết máy bay có ở Đông Dương chia
thành ba cánh tiến công lên Việt Bắc. 7/10/1947, binh đoàn dù đổ quân xuống Bắc
Kạn, chợ Mới…., binh đoàn bộ binh từ Lạng Sơn theo đường số 4 đánh lên Cao
Bằng rồi vòng xuống Bắc Kạn theo đường số 3, bao vây Việt Bắc phía đông và
phía bắc. 9/10/1947: binh đoàn hỗn hợp bộ binh và lính thủy đánh bộ ngược sông
Hồng, sông Lô lên Tuyên Quang bao vây Việt Bắc phía tây.
Khi địch vừa tấn công lên Việt Bắc, Đảng ra chỉ thị: “Phải phá tan cuộc
tiến công mùa đông của giặc Pháp”.
2. Hoàn cảnh lịch sử dẫn đến chiến dịch Biên giới thu-đông 1950.
Bước sang 1950, cuộc kháng chiến của ta có thêm nhiều thuận lợi, song
cũng phải đối mặt với nhiều thách thức mới.
Ngày 1/10/1949, cách mạng Trung Quốc thành công, nước Cộng hoà Nhân
dân Trung Hoa ra đời, tạo điều kiện cho cách mạng nước ta có quan hệ trực tiếp
với các nước xã hội chủ nghĩa.
Đầu 1950, Trung Quốc, Liên Xô và các nước xã hội chủ nghĩa khác lần lượt
công nhận và đặt quan hệ ngoại giao với nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà, cuộc
kháng chiến của nhân dân ta nhận được sự ủng hộ của nhân dân thế giới.
6
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2014-2015

Giáo viên: Hoàng Văn Tâm


Xây dựng chuyên đề dạy học Lịch sử 12 “Những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954”

Phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa và phụ thuộc phát triển
mạnh. Trong khi đó, ở Pháp phong trào phản đối chiến tranh xâm lược Việt Nam

Nava đã tập trung mọi cố gắng để xây dựng Điện Biên Phủ với lực lượng lúc
cao nhất lên đến 16.200 quân, được bố trí thành một hệ thống phòng thủ chặt chẽ
gồm 49 cứ điểm. Cả Pháp và Mĩ đều đánh giá Điện Biên Phủ là pháo đài “bất khả
xâm phạm”. Như vậy, từ chỗ không có trong kế hoạch, Điện Biên Phủ đã trở thành
trung tâm của kế hoạch Nava.
Do Điện Biên Phủ đã trở thành khâu chính của kế hoạch Nava nên muốn
làm thất bại hoàn toàn kế hoạch Nava, làm tiêu tan ý chí thực dân, làm sụp đổ hy
7
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2014-2015

Giáo viên: Hoàng Văn Tâm


Xây dựng chuyên đề dạy học Lịch sử 12 “Những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954”

vọng giành thắng lợi quân sự của Pháp, quân và dân Việt Nam phải tiêu diệt tập
đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.
Đến cuối 1953, hậu phương kháng chiến của ta đã được xây dựng và được
củng cố vững mạnh, đảm bảo cung cấp sức người sức của cho tiền tuyến, lại có sự
giúp đỡ quốc tế nhất là của Liên Xô và Trung Quốc. Quân đội Việt Nam đã trưởng
thành, có đủ tinh thần và lực lượng đảm bảo cho việc giành thắng lợi ở Điện Biện
Phủ, một chiến dịch quy mô lớn, dài ngày nhất trong cuộc kháng chiến.
Đầu 12/1953, Bộ Chính trị Trung ương Đảng quyết định mở chiến dịch Điện
Biên Phủ, nhằm tiêu diệt lực lượng địch ở đây, giải phóng Tây Bắc, tạo điều kiện
giải phóng Bắc Lào.
II. DIỄN BIẾN CHIẾN DỊCH VIỆT BẮC THU-ĐÔNG 1947, CHIẾN DỊCH
BIÊN GIỚI THU-ĐÔNG 1950, CHIẾN DỊCH LỊCH SỬ ĐIỆN BIÊN PHỦ
1954
1. Diễn biến chiến dịch Việt Bắc thu-đông 1947

Xây dựng chuyên đề dạy học Lịch sử 12 “Những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954”

sau là quân Lạng Sơn rồi đến Lộc B nh, Đ nh Lập, An Châu. Trong khi đó, cuộc
hành quân lên Thái Nguyên cũng bị quân ta chặn đánh. Ở các mặt trận khác, quân
dân ta ra sức thi đua giết giặc lập công, kiềm chế địch, buộc địch phải rút khỏi thị
xã Hòa Bình.
3. Diễn biến chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ 1954
Chiến dịch Điện Biên Phủ diễn ra qua 3 đợt
Đợt 1: (từ ngày 13/3 đến 17/3/1954) Ta tiến công tiêu diệt căn cứ Him Lam
và toàn bộ phân khu Bắc, loại khỏi vòng chiến 2.000 địch.
Đợt 2: (từ ngày 30/3 đến 26/4/1954) Ta tiến công phía đông phân khu Trung
tâm Mường Thanh: E1, D1, C1, C2, A1 …, chiếm phần lớn các căn cứ của địch,
tạo điều kiện bao vây, chia cắt, khống chế địch. M khẩn cấp viện trợ cho Pháp và
đe dọa ném bom nguyên tử ở Điện Biên Phủ. Ta khắc phục khó khăn về tiếp tế,
quyết tâm giành thắng lợi.
Đợt 3: (từ ngày 1/5 đến 7/5/1954) Ta tiến công phân khu Trung tâm Mường
Thanh và phân khu Nam, tiêu diệt các căn cứ còn lại của địch. Chiều 7/5, ta đánh
vào sở chỉ huy địch. 17 giờ 30 ngày 7/5/1954, Tướng Đơ Caxtơri cùng toàn bộ Ban
tham mưu địch đầu hàng và bị bắt sống. Lá cờ “Quyết chiến quyết thắng” của ta
tung bay trên nóc hầm tướng Đơ Caxtơri. Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị tiêu
diệt.
Các chiến trường toàn quốc đã phối hợp chặt chẽ nhằm phân tán, tiêu hao,
k m chân địch, tạo điều kiện cho Điện Biên Phủ giành thắng lợi .
III. KẾT QUẢ VÀ Ý NGHĨA CỦA CHIẾN DỊCH VIỆT BẮC THU-ĐÔNG
1947, CHIẾN DỊCH BIÊN GIỚI THU-ĐÔNG 1950, CHIẾN DỊCH LỊCH SỬ
ĐIỆN BIÊN PHỦ 1954
1. Kết quả và ý nghĩa của chiến dịch Việt Bắc thu-đông 1947
Sau hơn hai tháng, cuộc chiến đấu giữa ta và địch đã kết thúc bằng cuộc rút
chạy của đại bộ phận quân Pháp khỏi Việt Bắc ngày 19/12/1947.

kích sang đánh tập trung, quy mô lớn. Quân đội ta đã giành được thế chủ động trên
chiến trường chính Bắc Bộ, đẩy địch ngày càng lún sâu vào thế bị động, mở ra
bước phát triển mới của cuộc kháng chiến.
3. Kết quả và ý nghĩa của chiến dịch lịch sử Điện Biên Phủ 1954
Sau 56 ngày đêm chiến đấu, chiến dịch Điện Biên phủ đã toàn thắng, quân
dân ta đã loại khỏi vòng chiến đấu 16.200 địch, trong đó có 1 thiếu tướng, bắn rơi
và phá huỷ 62 máy bay, thu toàn bộ vũ khí, phương tiện chiến tranh.
Thắng lợi của chiến dịch Điện Biên Phủ, đỉnh cao của cuộc tiến công ĐôngXuân 1953-1954 đã đập tan hoàn toàn kế hoạch Nava, giáng đòn quyết định vào ý
chí xâm lược của thực dân Pháp, làm xoay chuyển cục diện chiến tranh ở Đông
Dương, tạo cơ sở thực lực về quân sự cho cuộc đấu tranh ngoại giao tại Hội nghị
Giơnevơ, kết thúc cuộc kháng chiến lâu dài và anh dũng của dân tộc. Mở đầu thời
k tan rã hoàn toàn của chủ nghĩa thực dân cũ trên thế giới, cổ vũ mạnh mẽ nhân
dân các nước thuộc địa Á, Phi, Mĩ latinh trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa
thực dân.
B. XÂY DỰNG BẢNG MÔ TẢ CÁC YÊU CẦU VÀ BIÊN SOẠN CÂU
HỎI BÀI TẬP VỀ KIỂM TRA, ĐÁNH GIÁ.
1.Bảng mô tả các mức yêu cầu cần đạt cho mỗi loại câu hỏi/bài tập trong
chuyên đề

10
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2014-2015

Giáo viên: Hoàng Văn Tâm


Xây dựng chuyên đề dạy học Lịch sử 12 “Những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954”

Nội
dung

trương của
ta
trong
chiến dịch
Việt
Bắc
thu-đông
1947.

Vận dụng

Vận dụng
cao

- Xác định được thắng - Đánh giá vai

trò của chiến
thắng
Việt
Bắc đối với
cuộc kháng
chiến chống
Pháp
của
- Phân tích được ý
quân dân ta.
nghĩa của chiến dịch
Việt Bắc thu-đông 1947
lợi của ta trong chiến
dịch Việt Bắc thu-đông

giới thu-đông 1950 đã
giúp ta giành được
quyền chủ động chiến
- Lý giải được lược trên chiến trường
v sao ta chọn chính (Bắc bộ).
Đông Khê để - Lập được bảng so
- Trình bày mở màn cho sánh điểm khác biệt về
- Trình bày
được hoàn
cảnh lịch sử
khi ta mở
chiến dịch
Biên
giới
thu-đông
1950.

- Lý giải được
tại sao ta mở
chiến
dịch
Biên giới thuđông 1950.

- Đánh giá vị
trí của chiến
thắng
Biên
giới đối với
cuộc kháng
chiến chống

thắng Việt Bắc thuđông 1947 đến chiến
thắng Biên giới thuđông 1950 là một bước
phát triển của cuộc
kháng chiến

-Trình bày
được
kết
quả-ý nghĩa
lịch sử của
chiến dịch
Biên
giới
thu-đông
1950
CHIẾN
DỊCH
LỊCH
SỬ
ĐIỆN
BIÊN
PHỦ
1954

- Trình bày
được hoàn
cảnh lịch sử
của
chiến
dịch Điện

Điện
Phủ 1954.
Biên Phủ.
-Trình bày
được
kết
quả-ý nghĩa
lịch sử của
chiến dịch

sử và ảnh hưởng của
chiến thắng Điện Biên
Phủ đối với nước ta và
phong trào giải phóng
dân tộc trên thế giới
- Chứng minh chiến
thắng Điện Biên Phủ là
thắng lợi quân sự lớn
nhất của ta trong kháng
chiến chống Pháp và là
thắng lợi quyết định
buộc thực dân Pháp
phải kí kết Hiệp định
Giơnevơ, chấm dứt
chiến tranh xâm lược
Đông Dương.
- Từ Chiến thắng Việt
Bắc (1947), chiến
thắng Biên giới (1950)
và chiến thắng Điện

cách
mạng
Việt Nam từ
1945
đến
1975.

12
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2014-2015

Giáo viên: Hoàng Văn Tâm


Xây dựng chuyên đề dạy học Lịch sử 12 “Những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954”

Điện Biên
Phủ 1954.

cuộc kháng chiến
chống thực dân Pháp
của quân dân ta

2. Câu hỏi và định hướng phát triển năng lực:
2.1.Câu hỏi mức độ nhận biết:
Câu 1. Tr nh bày hoàn cảnh lịch sử của chiến dịch Việt Bắc thu đông 1947.
Câu 2. Tr nh bày hoàn cảnh lịch sử của chiến dịch Biên giới thu đông 1950.
Câu 3. Tr nh bày hoàn cảnh lịch sử của chiến dịch Điện Biên Phủ 1954.
Câu 4. Tr nh bày chủ trương của ta trong chiến dịch Việt Bắc thu đông 1947
Câu 5. Tr nh bày chủ trương của ta trong chiến dịch Biên giới thu đông 1950.


Câu 3. Trong cuộc kháng chiến chống Pháp (1946-1954), thắng lợi nào giúp ta
giành được quyền chủ động chiến lược trên chiến trường chính (Bắc bộ)? Tr nh
bày thắng lợi đó.
Câu 4. Lập bảng so sánh chiến dịch Việt Bắc thu-đông 1947 với chiến dịch Biên
giới thu-đông 1950 theo mẫu.
Nội dung

Chiến thắng Việt Bắc

Chiến dịch Biên giới

thu- đông 1947

thu – đông 1950

Âm mưu của địch
Cách đánh cuả ta
Kết quả
Ý nghĩa
Câu 5. Chứng minh từ chiến thắng Việt Bắc thu-đông 1947 đến chiến thắng Biên
giới thu-đông 1950 là một bước phát triển của cuộc kháng chiến.
Câu 6. Phân tích ý lịch sử và ảnh hưởng của chiến thắng Điện Biên Phủ đối với
nước ta và phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới.
Câu 7. Chứng minh Chiến thắng Điện Biên Phủ là thắng lợi quân sự lớn nhất của ta
trong kháng chiến chống Pháp và là thắng lợi quyết định buộc thực dân Pháp phải
kí kết Hiệp định Giơnevơ, chấm dứt chiến tranh xâm lược Đông Dương.
Câu 8. Dựa vào ba sự kiện quan trọng sau đây: Chiến thắng Việt Bắc (1947),
chiến thắng Biên giới (1950) và chiến thắng Điện Biên Phủ (1954), anh (chị)
hãy làm sáng tỏ các bước phát triển của cuộc kháng chiến chống thực dân

- Rèn luyện kĩ năng phân tích, so sánh, đánh giá các sự kiện lịch sử…
- Kĩ năng khai thác kênh hình có liên quan.
3. Thái độ:
- Giúp học sinh nh n nhận, đánh giá đúng tầm quan trọng của mỗi thắng lợi quân
sự đối với bước phát triển của cuộc kháng chiến chống Pháp.
- Trân trọng những thắng lợi to lớn mà những thế hệ đi trước đã không tiếc máu
xương để giành được trong cuộc kháng chiến chống Pháp.
4. Định hướng năng lực hình thành:
- Thông qua chuyên đề hướng tới h nh thành các năng lực:
- Thực hành bộ môn lịch sử: khai thác kênh h nh có liên quan đến nội dung chuyên
đề.
- Xác định và giải quyết mối liên hệ, ảnh hưởng của các thắng lợi quân sự tiêu biểu
đối với sự phát triển của cuộc kháng chiến chống Pháp.
- So sánh, phân tích các sự kiện, nội dung sự khác nhau của mỗi thắng lợi và bước
phát triển của cuộc kháng chiến qua mỗi thắng lợi.
II. CHUẨN BỊ CỦA GIÁO VIÊN VÀ HỌC SINH
1. Chuẩn bị của giáo viên
- Tranh ảnh, lược đồ, phim tư liệu có liên quan đến chuyên đề.
- Các tài liệu tham khảo.
2. Chuẩn bị của học sinh
- Sưu tầm các tranh ảnh có liên quan đến 3 thắng lợi quân sự tiêu biểu.
- Sưu tầm lược đồ diễn biến 3 chiến dịch, tranh ảnh về Bác Hồ và Đại tướng Võ
Nguyên Giáp.
15
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2014-2015

Giáo viên: Hoàng Văn Tâm


Xây dựng chuyên đề dạy học Lịch sử 12 “Những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân dân ta


2. Các hoạt động học tập
2.1. Hoạt động 1. Tìm hiểu hoàn cảnh lịch sử dẫn đến chiến dịch Việt Bắc
thu-đông 1947, chiến dịch Biên giới thu-đông 1950, chiến dịch Điện Biên
Phủ 1954
H nh thức tổ chức: hoạt động cá nhân và tập thể
a. Hoàn cảnh lịch sử của chiến dịch Việt Bắc thu-đông 1947.
- Giáo viên cung cấp đoạn tư liệu sau:
Sau 3 tháng toàn quốc kháng chiến chống Pháp, các cơ quan Trung
ương đã rút về căn cứ Việt Bắc để kháng chiến lâu dài. Lực lượng kháng chiến
phát triển mạnh. Trung ương Đảng chủ trương tiến hành cuộc chiến tranh nhân
dân, toàn diện, trường k và tự lực cánh sinh. Tuy nhiên, cuộc kháng chiến của
ta vẫn còn trong t nh thế bị bao vây, cô lập.
Sau gần 3 tháng mở rộng chiến tranh, thực dân Pháp đã chiếm được các đô
thị và các đường giao thông chiến lược, song phạm vi chiếm đóng ngày càng mở
rộng, Pháp càng khó khăn do phải dàn mỏng lực lượng. Để tiếp tục theo đuổi âm
mưu đánh nhanh thắng nhanh, tháng 3/1947 quân Pháp tiến công Việt Bắc nhằm
đánh phá căn cứ địa, tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến và quân chủ lực, triệt
đường liên lạc quốc tế của ta; tiến tới thành lập chính phủ bù nh n và nhanh chóng
kết thúc chiến tranh. Chúng âm mưu giành thắng lợi quân sự, tiến tới thành lập
chính phủ bù nhìn toàn quốc và nhanh chóng kết thúc chiến tranh.
Pháp huy động 12.000 quân với hầu hết máy bay có ở Đông Dương chia
thành ba cánh tiến công lên Việt Bắc. 7/10/1947, binh đoàn dù đổ quân xuống Bắc
Kạn, chợ Mới…., binh đoàn bộ binh từ Lạng Sơn theo đường số 4 đánh lên Cao
Bằng rồi vòng xuống Bắc Kạn theo đường số 3, bao vậy Việt Bắc phía Đông và
phía Bắc. 9/10/1947: binh đoàn hỗn hợp bộ binh và lính thủy đánh bộ ngược sông
Hồng, sông Lô lên tuyên Quang bao vây Việt Bắc phía Tây.
Khi địch vừa tấn công lên Việt Bắc, Đảng ra chỉ thị: “Phải phá tan cuộc
tiến công mùa đông của giặc Pháp”.
- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc đoạn tư liệu và trả lời các câu hỏi sau:

kháng chiến của nhân dân ta nhận được sự ủng hộ của nhân dân thế giới.
Phong trào giải phóng dân tộc ở các nước thuộc địa và phụ thuộc phát triển
mạnh. Trong khi đó, ở Pháp phong trào phản đối chiến tranh xâm lược VN của
Pháp ngày càng lên cao.
Cuộc kháng chiến của nhân dân ta ngày càng phát triển, hậu phương được
củng cố, lực lượng vũ trang trưởng thành.
Về phía địch, sau thất bại ở Việt Bắc thu đông năm 1947, cùng với những
khó khăn về kinh tế, tài chính, Pháp càng lệ thuộc vào Mĩ, tháng 5/1949, Pháp đề
ra kế hoạch Rơve.
Trong tình h nh đó, Mĩ từng bước can thiệp sâu hơn và dính líu trực tiếp vào
cuộc chiến tranh Đông Dương, ngày 7/2/1950, Mĩ công nhận chính phủ bù nh n
Bảo Đại, ngày 8/5/1950, Mĩ đồng ý viện trợ về tài chính và quân sự cho Pháp ở
Đông Dương với âm mưu nắm quyền điều khiển chiến tranh xâm lược Việt Nam.
Thực hiện kế hoạch Rơve, từ tháng 6/1949, Pháp đưa nhiều vũ khí mới vào
Việt Nam, tập trung quân ở Nam Bộ, Trung Bộ, Pháp tăng cường hệ thống phòng
ngự trên đường số 4, lập hành lang Đông-Tây: Hải Phòng-Hà Nội-Hoà Bình-Sơn
La, chuẩn bị tiến công Việt Bắc lần thứ hai
mong giành thắng lợi, nhanh chóng kết thúc
chiến tranh.

Bác Hồ thăm một đơn vị tham gia chiến
dịch Biên giới thu-đông 1950

Việc Pháp thực hiện kế hoạch Rơve đã
làm cho vùng tự do của ta bị thu hẹp, căn cứ
địa Việt Bắc bị bao vây, … Để khắc phục
khó khăn, đưa cuộc kháng chiến phát triển
lên một bước mới, tháng 6/1950, Đảng,
Chính phủ quyết định mở chiến dịch Biên
18


Cuộc tiến công
chiến lược đông xuân
1953-1954 làm cho kế
hoạch Na-va không thực
hiện được theo dự kiến,
Nava phải điều chỉnh kế
hoạch, chọn Điện Biên
Phủ làm khâu chính, xây
dựng Điện Biên Phủ thành
một tập đoàn cứ điểm
mạnh nhất Đông Dương,
một “cái bẫy” nhằm thu

hút chủ lực Việt Minh tới đó để tiêu diệt.
Nava đã tập trung mọi cố gắng để xây dựng Điện Biên Phủ với lực lượng lúc
cao nhất lên đến 16.200 quân, được bố trí thành một hệ thống phòng thủ chặt chẽ
gồm 49 cứ điểm. Cả Pháp và Mĩ đều đánh giá Điện Biên Phủ là pháo đài “bất khả
xâm phạm”. Như vậy, từ chỗ không có trong kế hoạch, Điện Biên Phủ đã trở thành
trung tâm của kế hoạch Nava.
Do Điện Biên Phủ đã trở thành khâu chính của kế hoạch Nava nên muốn
làm thất bại hoàn toàn kế hoạch Nava, làm tiêu tan ý chí thực dân, làm sụp đổ hy
vọng giành thắng lợi quân sự của Pháp, quân và dân Việt Nam phải tiêu diệt tập
đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ.
Đến cuối 1953, hậu hương kháng chiến đã được xây dựng và được củng cố
vững mạnh, đảm bảo cung cấp sức người sức của cho tiền tuyến, lại có sự giúp đỡ
quốc tế nhất là của Liên Xô và Trung Quốc. Quân đội Việt Nam đã trưởng thành,
có đủ tinh thần và lực lượng đảm bảo cho việc giành thắng lợi ở Điện Biện Phủ,
một chiến dịch quy mô lớn, dài ngày nhất trong cuộc kháng chiến.



Chiến dịch Biên giới

Chiến dịch lịch sử

thu-đông 1947

thu- đông 1950

Điện Biên Phủ 1954

Thực hiện kế hoạch
Rơve, từ tháng 6/1949,
Pháp đưa nhiều vũ khí
mới vào Việt Nam, tập
trung quân ở Nam Bộ,
Trung Bộ, Pháp tăng
cường hệ thống phòng
ngự trên đường số 4,
lập hành lang ĐôngTây: Hải Phòng-Hà
Nội-Hoà Bình-Sơn La,
chuẩn bị tiến công Việt
Bắc lần thứ hai mong
giành thắng lợi, nhanh
chóng kết thúc chiến
tranh.

Xây dựng Điện Biên
Phủ thành một tập
đoàn cứ điểm mạnh

Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2014-2015

Giáo viên: Hoàng Văn Tâm


Xây dựng chuyên đề dạy học Lịch sử 12 “Những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954”

“Phải phá tan cuộc nhằm tiêu hao một bộ
tiến công mùa đông phận sinh lực địch;
của giặc Pháp”.
khai thông biên giới
Việt-Trung mở rộng
đường liên lạc quốc tế;
mở rộng và củng cố
căn cứ địa Việt Bắc,
đồng thời tạo những
thuận lợi mới thúc đẩy
cuộc kháng chiến tiến
lên.

định mở chiến dịch
Điện Biên Phủ,
nhằm tiêu diệt lực
lượng địch ở đây,
giải phóng Tây Bắc,
tạo điều kiện giải
phóng Bắc Lào,
giành thắng lợi quyết
định.

lời các câu hỏi sau:
21

Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2014-2015

Giáo viên: Hoàng Văn Tâm


Xây dựng chuyên đề dạy học Lịch sử 12 “Những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954”

+ Trước hành động của thực dân Pháp tấn công lên Việt Bắc, quân dân ta đã chủ
động phản công và giành thắng lợi như thế nào?
+ Ở các mặt trận khác quân dân ta chiến đấu ra sao?
- Học sinh trao đổi và phát biểu ý kiến.
- Giáo viên kết luận vấn đề.
b.

Diễn biến chiến dịch Biên giới thu-đông 1950

- Giáo viên cung cấp lược đồ và đoạn tư liệu sau
Chiến dịch mở màn bằng trận đánh Đông Khê (16/9/1950) theo lối đánh
công kiên, sau 2 ngày ta giành thắng lợi.
Mất
Đông
Khê,
quân địch ở
Thất Khê bị uy
hiếp,
Cao

Giáo viên: Hoàng Văn Tâm


Xây dựng chuyên đề dạy học Lịch sử 12 “Những thắng lợi quân sự tiêu biểu của quân dân ta
trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp 1946-1954”

+ Kế hoạch Rơve bị phá sản như thế nào?
c. Diễn biến chiến dịch Điện Biên Phủ 1954
- Giáo viên cung cấp lược đồ và đoạn tư liệu sau:

Lược đồ chiến dịch Điện Biên Phủ 1954

Đầu tháng 3 công tác chuẩn bị mọi mặt đã hoàn tất. Quân ta nổ súng mở
màn cuộc tấn công tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ (13/3/1954)
Chiến dịch Điện Biên Phủ diễn ra qua 3 đợt
Đợt 1: (từ ngày 13/3 đến 17/3/1954) Ta tiến công tiêu diệt căn cứ Him Lam
và toàn bộ phân khu Bắc, loại khỏi vòng chiến 2.000 địch.
Đợt 2: (từ ngày 30/3 đến 26/4/1954) Ta tiến công phía đông khu Trung tâm
Mường Thanh: E1, D1, C1, C2, A1 …,chiếm phần lớn các căn cứ của địch, tạo
điều kiện bao vây, chia cắt, khống chế địch. M khẩn cấp viện trợ cho Pháp và đe
dọa ném bom nguyên tử ở Điện Biên Phủ. Ta khắc phục khó khăn về tiếp tế, quyết
tâm giành thắng lợi.
Đợt 3: (từ ngày 1/5 đến 7/5/1954) Ta tiến công khu Trung tâm Mường
Thanh và phân khu Nam, tiêu diệt các căn cứ còn lại của địch. Chiều 7/5, ta đánh
vào sở chỉ huy địch. 17 giờ 30 ngày 7/5/1954, Tướng Đơ Caxtơri cùng toàn bộ Ban
tham mưu địch đầu hàng và bị bắt sống. Lá cờ “Quyết chiến quyết thắng” của ta
tung bay trên nóc hầm tướng Đơ Caxtơri. Tập đoàn cứ điểm Điện Biên Phủ bị tiêu
diệt.
Các chiến trường toàn quốc đã phối hợp chặt chẽ nhằm phân tán, tiêu hao,
k m chân địch, tạo điều kiện cho Điện Biên Phủ giành thắng lợi.

Đồn… buộc Pháp rút quân khỏi chợ đồn, chợ Rã (11/1947).
- Ở hướng đông quân ta phục kích đánh địch trên đường số 4, tiêu
biểu ở đèo Bông Lau (30/10/1947), thu nhiều vũ khí, quân trang
quân dụng.
- Ở hướng tây quân ta phục kích đánh địch nhiều trận trên sông Lô,
nổi bật là Đoan Hùng, Khe Lau, đánh ch m tàu chiến địch.
- Trên khắp các mặt trận quân ta đã anh dũng chiến đấu, từng bước
đẩy lùi cuộc tiến công của địch.

Biên
giới thuđông
1950

- 16/9/1950 – 18/9/1950, ta tấn công và làm chủ Đông Khê, Thất
Khê bị uy hiếp, Cao Bằng bị cô lập.
- Pháp rút khỏi Cao Bằng theo đường số 4, để yểm trợ: Pháp cho
quân từ Thất Khê lên đón cánh quân Cao Bằng về, một cuộc hành
quân đánh lên Thái Nguyên nhằm thu hút chủ lực ta.
- Ta đoán được ý định đó nên đã bố trí quân mai phục chặn đánh
nhiều nơi trên đường số 4, buộc Pháp rút khỏi các cứ điểm Thất
Khê, Na Sầm ngày 22/10/1950.
- Quân Pháp ở Thái Nguyên bị ta đánh tan.
- Tại các chiến trường khác, quân ta đánh mạnh, giải phóng thêm
vùng tự do.

Điện
Biên

- Đợt 1 (13  17/3/1954): quân ta tiến công cụm cứ điểm Him Lam
và phân khu phía Bắc, kết quả loại gần 2.000 tên địch.

loại, thu nhiều vũ khí và hàng chục tấn quân trang quân dụng. Cơ quan đầu não
kháng chiến của ta được bảo toàn được; bộ đội chủ lực ngày càng trưởng thành.
Chiến dịch Việt Bắc thu đông 1947 là chiến dịch phản công lớn đầu tiên
trong cuộc kháng chiến chống Pháp giành thắng lợi. Điều đó, chứng minh đường
lối kháng chiến của Đảng là đúng, chứng minh sự vững chắc của căn cứ địa Việt
Bắc.
Sau thất bại ở Việt Bắc, Pháp buộc phải thay đổi chiến lược chiến tranh ở
Đông Dương, từ “đánh nhanh, thắng nhanh” chuyển sang “đánh lâu dài”, chiến
thắng Việt Bắc đưa cuộc kháng chiến bước sang giai đoạn mới, là mốc khởi đầu sự
thay đổi so sánh lực lượng có lợi cho cuộc kháng chiến.
- Giáo viên yêu cầu học sinh đọc đoạn tư liệu và trả lời các câu hỏi:
+ Nêu kết quả của chiến dịch Việt Bắc thu-đông 1947.
+ Phân tích ý nghĩa của chiến dịch Việt Bắc thu-đông 1947.
+ Đánh giá vai trò của chiến thắng Việt Bắc đối với cuộc kháng chiến chống Pháp
của nhân dân ta.
b. Kết quả, ý nghĩa của chiến dịch Biên giới thu-đông 1950
- Giáo viên cung cấp đoạn tư liệu sau:
Sau hơn một tháng chiến đấu, chiến dịch Biên giới kết thúc thắng lợi. Ta đã
loại khỏi vòng chiến đấu hơn 8.000 quân địch. Giải phóng đường biên giới từ Cao
25
Sáng kiến kinh nghiệm năm học 2014-2015

Giáo viên: Hoàng Văn Tâm