SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

1


SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

MỤC LỤC
PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài..................................................................................................5
2. Mục đích nghiên cứu............................................................................................6
3. Đối tượng nghiên cứu..........................................................................................6
4. Phạm vi nghiên cứu..............................................................................................6
5. Phương pháp nghiên cứu.....................................................................................6
PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÍ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC VẬN DỤNG
DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
TRONG CHƯƠNG TRÌNH ĐỊA LÍ 11....................................................7
A. Cơ sở lí luận..............................................................................................................7
I. Khái niệm năng lực, chương trình giáo dục định hướng năng lực.............................7
1. Khái niệm năng lực...........................................................................................7
2. Chương trình giáo dục định hướng năng lực....................................................7
II. Các năng lực trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực
nói chung và dạy học địa lí nói riêng................................................................8
II.1. Các năng lực chung.......................................................................................9
II.2. Các năng lực chuyên biệt trong môn Địa lí......................................................13
III. Hai vấn đề cốt lõi trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực........................16
III.1. Đổi mới phương pháp dạy học theo định hướng
phát triển năng lực của học sinh...............................................................16

IV.2.8. Kĩ thuật tổ chức Trò chơi (Game show).....................................................40
B. Cơ sở thực tiễn của việc vận dụng dạy học theo định hướng phát triển năng lực
trong bài 5 – Một số vấn đề của Châu Phi (Địa lí 11)...............................................
1. Chương trình Địa lí 11......................................................................................40
2. Việc vận dụng các phương pháp và kỹ thuật dạy học tích cực ở các trường THPT
trên địa bàn tỉnh Hưng Yên chung và trường THPT Khoái Châu nói riêng..........41
3. Thực trạng hoạt động kiểm tra, đánh giá ở các trường THPT nói chung và trường
THPT Khoái Châu nói riêng....................................................................................41
CHƯƠ NG II: THIẾT KẾ KẾ HOẠCH BÀI HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN
NĂNG LỰC TRONG BÀI 5: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI – ĐỊA LÍ 11”.........42
I. Mục tiêu bài học...................................................................................................42
II. Chuẩn bị của Giáo viên và Học sinh...................................................................43
III. Mô tả các mức độ nhận thức và định hướng năng lực hình thành theo chủ đề..........44
IV. Dự kiến tiến trình giờ học...............................................................................52
CHƯƠNG 3: THỰC NGHIỆM SƯ PHẠM..................................................................67
I. Mục đích, nhiệm vụ thực nghiệm...............................................................................67
1. Mục đích thực nghiệm.........................................................................................67
2. Nhiệm vụ của thực nghiệm..................................................................................67
II. Tổ chức thực nghiệm.................................................................................................67
1. Chọn đối tượng thực nghiệm...............................................................................67
2. Kết quả thực nghiệm............................................................................................67
3. Nhận xét kết quả thực nghiệm ............................................................................68
PHẦN KẾT LUẬN
1. Kết luận ...............................................................................................................69
2. Khuyến nghị.........................................................................................................69
TÀI LIỆU THAM KHẢO..............................................................................................70

Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

3

Hệ đào tạo

: Chính quy

Bộ môn giảng dạy

: Địa lí

Năm vào ngành

: 2004

Danh hiệu thi đua

: Chiến sĩ thi đua cấp cơ sở

Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

4


SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

DANH MỤC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt

Viết đầy đủ

GV



5


SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

Sự phát triển kinh tế xã hội của Việt Nam trong bối cảnh hội nhập quốc tế với những
ảnh hưởng của xã hội tri thức và toàn cầu hóa đang tạo ra những cơ hội nhưng đồng thời
cũng đặt ra những yêu cầu mới đối với giáo dục trong việc đào tạo đội ngũ lao động.
Giáo dục đứng trước một thử thách là tri thức của loài người tăng ngày càng nhanh
nhưng cũng lạc hậu ngày càng nhanh, thời gian đào tạo thì có hạn. Mặt khác thị trường
lao động luôn đòi hỏi ngày càng cao ở đội ngũ lao động về năng lực hành động, khả
năng sáng tạo, linh hoạt, tính trách nhiệm, năng lực cộng tác làm việc, khả năng giải
quyết các vấn đề phức hợp trong những tình huống thay đổi, khả năng học tập suốt
đời....
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương trình giáo dục
tiếp cận nội dung sang tiếp cận năng lực của người học – từ chỗ quan tâm tới việc học
sinh học được gì đến chỗ quan tâm tới việc học sinh học được cái gì qua việc học. Để
thực hiện được điều đó, nhất định phải thực hiện thành công việc chuyển từ phương pháp
dạy học theo lối “truyền thụ một chiều” sang dạy cách học, cách vận dụng kiến thức, rèn
luyện kỹ năng, hình thành năng lực và phẩm chất, đồng thời phải chuyển cách đánh giá
kết quả giáo dục từ nặng về kiểm tra trí nhớ sang kiểm tra, đánh giá năng lực vận dụng
kiến thức giải quyết vấn đề, coi trọng kiểm tra đánh giá kết quả học tập với kiểm tra,
đánh giá trong quá trình học tập để có tác động kịp thời nhắm nâng cao chất lượng của
hoạt động dạy học và giáo dục.
Trong những năm qua, toàn thể giáo viên cả nước đã thực hiện nhiều công việc trong
đổi mới phương pháp dạy học, kiểm tra đánh giá và đã đạt được những thành công bước
đầu. Đây là những tiền đề vô cùng quan trọng để chúng ta tiến tới việc việc dạy học và
kiểm tra, đánh giá theo theo định hướng phát triển năng lực của người học. Tuy nhiên, từ
thực tế giảng dạy của bản thân cũng như việc đi dự giờ đồng nghiệp tại trường tôi thấy


Phạm vi nghiên cứu.
Đề tài được thực nghiệm đối với học sinh lớp 11 - Trường THPT Khoái Châu –

Huyện Khoái Châu – Tỉnh Hưng Yên.
5.

Phương pháp nghiên cứu.

Với sáng kiến kinh nghiệm này, tôi vận dụng các phương pháp nghiên cứu sau:
•

Phương pháp nghiên cứu lí thuyết

•

Phương pháp phân tích, tổng kết kinh nghiệm.

•

Phương pháp so sánh

•

Phương pháp thực nghiệm khoa học.

Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

7


Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

8


SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

Chương trình định hướng nộiChương trình định hướng phát triển
dung
Mục

tiêu

giáo dục

Mục tiêu dạy học được mô tả
không chi tiết và không nhất thiết
phải quan sát, đánh giá được

năng lực
Kết quả học tập cần đạt được mô tả chi
tiết và có thể quan sát, đánh giá được; thể
hiện được mức độ tiến bộ của HS một

cách liên tục
Việc lựa chọn nội dung dựa vàoLựa chọn những nội dung nhằm đạt được
Nội

dung


Hình
dạy học

thứcChủ yếu dạy học lý thuyết trên lớp
học

Đánh giá kếtTiêu chí đánh giá được xây dựng
quả học tậpchủ yếu dựa trên sự ghi nhớ và tái
của HS

hiện nội dung đã học.

các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên
cứu khoa học, trải nghiệm sáng tạo; đẩy
mạnh ứng dụng công nghệ thông tin và
truyền thông trong dạy và học
Tiêu chí đánh giá dựa vào năng lực đầu ra,
có tính đến sự tiến bộ trong quá trình học
tập, chú trọng khả năng vận dụng trong
các tình huống thực tiễn.

II. Các năng lực trong dạy học theo định hướng phát triển năng lực nói chung và
dạy học địa lí nói riêng.
II.1. Các năng lực chung

Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

9



sung khi cần thiết; tự đặt được vấn đề học tập.
c) Tự nhận ra và điều chỉnh những sai sót, hạn chế của bản thân
trong quá trình học tập; suy ngẫm cách học của mình, đúc kết kinh
nghiệm để có thể chia sẻ, vận dụng vào các tình huống khác; trên
cơ sở các thông tin phản hồi biết vạch kế hoạch điều chỉnh cách
học để nâng cao chất lượng học tập.
a) Phân tích được tình huống trong học tập, trong cuộc sống; phát

2. Năng lực
giải quyết vấn đề

hiện và nêu được tình huống có vấn đề trong học tập, trong cuộc
sống.
b) Thu thập và làm rõ các thông tin có liên quan đến vấn đề; đề
xuất và phân tích được một số giải pháp giải quyết vấn đề; lựa
chọn được giải pháp phù hợp nhất.
c) Thực hiện và đánh giá giải pháp giải quyết vấn đề; suy ngẫm về
cách thức và tiến trình giải quyết vấn đề để điều chỉnh và vận dụng
trong bối cảnh mới.

Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

10


SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

a) Đặt câu hỏi có giá trị để làm rõ các tình huống và những ý tưởng
3. Năng lực sáng trừu tượng; xác định và làm rõ thông tin, ý tưởng mới và phức tạp
từ các nguồn thông tin khác nhau; phân tích các nguồn thông tin

đích trong giao tiếp.
b) Chủ động trong giao tiếp; tôn trọng, lắng nghe có phản ứng tích

Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

11


SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

cực trong giao tiếp.
c) Lựa chọn nội dung, ngôn ngữ phù hợp với ngữ cảnh và đối
tiếp

tượng giao tiếp; biết kiềm chế; tự tin khi nói trước đông người.

a) Chủ động đề xuất mục đích hợp tác để giải quyết một vấn đề do
bản thân và những người khác đề xuất; lựa chọn hình thức làm việc
nhóm với quy mô phù hợp với yêu cầu và nhiệm vụ.
6. Năng lực hợp
tác

b) Tự nhận trách nhiệm và vai trò của mình trong hoạt động chung
của nhóm; phân tích được các công việc cần thực hiện để hoàn thành
nhiệm vụ đáp ứng được mục đích chung, đánh giá khả năng của mình
có thể đóng góp thúc đẩy hoạt động của nhóm.
c) Phân tích được khả năng của từng thành viên để tham gia đề
xuất phương án phân công công việc; dự kiến phương án phân
công, tổ chức hoạt động hợp tác.
d) Theo dõi tiến độ hoàn thành công việc của từng thành viên và cả



SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

tin, dữ liệu đã tìm được; xử lý thông tin hỗ trợ giải quyết vấn đề; sử
dụng ICT để hỗ trợ quá trình tư duy, hình thành ý tưởng mới cũng
như lập kế hoạch giải quyết vấn đề; sử dụng công cụ ICT để chia
sẻ, trao đổi thông tin và hợp tác với người khác một cách an toàn,
hiệu quả.
a) Nghe hiểu và chắt lọc được thông tin bổ ích từ các bài đối
thoại, chuyện kể, lời giải thích, cuộc thảo luận; nói với cấu trúc
8. Năng lực

logic, biết cách lập luận chặt chẽ và có dẫn chứng xác thực, thuyết
trình được nội dung chủ đề thuộc chương trình học tập; đọc và lựa

sử dụng ngôn ngữ chọn được các thông tin quan trọng từ các văn bản, tài liệu; viết
đúng các dạng văn bản với cấu trúc hợp lý, lôgíc, thuật ngữ đa
dạng, đúng chính tả, đúng cấu trúc câu, rõ ý.
b) Sử dụng hợp lý từ vựng và mẫu câu trong hai lĩnh vực khẩu ngữ
và bút ngữ; có từ vựng dùng cho các kỹ năng đối thoại và độc
thoại; phát triển kĩ năng phân tích của mình; làm quen với các
cấu trúc ngôn ngữ khác nhau thông qua các cụm từ có nghĩa trong
các bối cảnh tự nhiên trên cơ sở hệ thống ngữ pháp.
c) Đạt năng lực bậc 3 về 1 ngoại ngữ.
a) Vận dụng thành thạo các phép tính trong học tập và cuộc sống;
sử dụng hiệu quả các kiến thức, kĩ năng về đo lường, ước tính
9. Năng lực
tính toán


tổng hợp
theo lãnh
thổ

Mức 2

Mức 3

Mức 4

Mức 5

Xác định

Xác định

Xác định được Giải thích được Phân tích được

được mối

được mối

hệ quả của mối hệ quả của mối mối quan hệ

quan hệ

quan hệ

quan hệ tương quan hệ tương



trong thực tiễn
Đánh giá về

ghi chép một ghi chép đượcthông tin được thông tin thu

hiện trạng của

số yếu tố tự

một số đặc

các đặc điểm tự

nhiên hoặc

điểm khó nhậntự nhiên và kinh các đặc điểm tự nhiên và kinh tế

kinh tế - xã

biết hơn của tế - xã hội ở

một lãnh thổ một lãnh thổ
Quan sát và Quan sát và Thu thập các

3. Học
tập
tại
thực
địa

khu vực quanh

hoặc tỉnh/thành phố

trú

trường học

phố

hoặc nơi cư trú
Đo đạc, tính Mô tả được So sánh được

Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

14

Giải thích được Sử dụng bản đồ


SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

Năng lực Mức 1
toán được

Mức 2

Mức 3

Mức 4


dài, xác định các đối tượng - xã hội trong

thể hiện trên bản dự án… ở một

bản

được phương tự nhiên và

một tờ bản đồ

đồ

đồ

hướng, tọa độ kinh tế - xã

hay giữa nhiều

khu vực ngoài
thực địa

địa lí của các hội được thể tờ bản đồ
đối tượng tự hiện trên bản
nhiên và kinh đồ
tế - xã hội
trên bản đồ
Nêu các nhận So sánh về
xét về quy
6. Sử


hiện qua số liệu nhiên hay kinh

tự nhiên và

nhiên và kinh của các đối

thống kê với

kinh tế - xã

tế - xã hội

tượng thể hiện lãnh thổ chứa

hội thông qua thông qua đọcqua số liệu
đọc số liệu

7.

Giải thích được Phân tích mối

thống kê
Sử Nhận biết

đựng số liệu

tế - xã hội của
một lãnh thổ
nhất định

gần, ảnh được thể hiện kinh tế - xã hộitranh, ảnh
Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

15

quả của nó tới

lãnh thổ thể hiện tế - xã hội của


SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

Năng lực Mức 1

Mức 2

máy bay, trên tranh,

được thể hiện

ảnh

trên tranh, ảnh

vệ ảnh

Mức 3

Mức 4


bị tốt về phương pháp đối với các giờ thực hành để đảm bảo yêu cầu rèn luyện kỹ năng
thực hành, vận dụng kiến thức vào thực tiễn, nâng cao hứng thú cho người học.

Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

16


SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

- Cần sử dụng đủ và hiệu quả các thiết bị dạy học môn học tối thiểu đã qui định.
Có thể sử dụng các đồ dùng dạy học tự làm nếu xét thấy cần thiết với nội dung học và
phù hợp với đối tượng học sinh. Tích cực vận dụng công nghệ thông tin trong dạy học.
Việc đổi mới phương pháp dạy học của giáo viên được thể hiện qua bốn đặc trưng
cơ bản sau:
- Dạy học thông qua tổ chức liên tiếp các hoạt động học tập, từ đó giúp học sinh tự
khám phá những điều chưa biết chứ không phải thụ động tiếp thu những tri thức được sắp
đặt sẵn. Theo tinh thần này, giáo viên là người tổ chức và chỉ đạo học sinh tiến hành các hoạt
động học tập như nhớ lại kiến thức cũ, phát hiện kiến thức mới, vận dụng sáng tạo kiến thức
đã biết vào các tình huống học tập hoặc tình huống thực tiễn,...
- Chú trọng rèn luyện cho học sinh những tri thức phương pháp để họ biết cách đọc
sách giáo khoa và các tài liệu học tập, biết cách tự tìm lại những kiến thức đã có, biết
cách suy luận để tìm tòi và phát hiện kiến thức mới,... Các tri thức phương pháp thường
là những quy tắc, quy trình, phương thức hành động, tuy nhiên cũng cần coi trọng cả các
phương pháp có tính chất dự đoán, giả định (ví dụ: các bước cân bằng phương trình phản
ứng hóa học, phương pháp giải bài tập toán học,...). Cần rèn luyện cho học sinh các thao
tác tư duy như phân tích, tổng hợp, đặc biệt hoá, khái quát hoá, tương tự, quy lạ về
quen… để dần hình thành và phát triển tiềm năng sáng tạo của họ.
- Tăng cường phối hợp học tập cá thể với học tập hợp tác theo phương châm “tạo
điều kiện cho học sinh nghĩ nhiều hơn, làm nhiều hơn và thảo luận nhiều hơn”. Điều đó

phần mềm thẩm định các đặc tính đo lường của công cụ (độ tin cậy, độ khó, độ phân biệt,
độ giá trị) và sử dụng các mô hình thống kê vào xử lý phân tích, lý giải kết quả đánh giá.
Với những xu hướng trên, đánh giá kết quả học tập các môn học, hoạt động giáo
dục của học sinh ở mỗi lớp và sau cấp học trong bối cảnh hiện nay cần phải:
- Dựa vào chuẩn kiến thức, kĩ năng (theo định hướng tiếp cận năng lực) từng môn
học, hoạt động giáo dục từng môn, từng lớp; yêu cầu cơ bản cần đạt về kiến thức, kĩ
năng, thái độ (theo định hướng tiếp cận năng lực) của học sinh của cấp học.
- Phối hợp giữa đánh giá thường xuyên và đánh giá định kì, giữa đánh giá của giáo
viên và tự đánh giá của học sinh, giữa đánh giá của nhà trường và đánh giá của gia đình,
cộng đồng.
- Kết hợp giữa hình thức đánh giá bằng trắc nghiệm khách quan và tự luận nhằm
phát huy những ưu điểm của mỗi hình thức đánh giá này.
- Có công cụ đánh giá thích hợp nhằm đánh giá toàn diện, công bằng, trung thực, có
khả năng phân loại, giúp giáo viên và học sinh điều chỉnh kịp thời việc dạy và học.

Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

18


Tập trung vào đánh giá nhận thức và kĩ

SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

năng cứng của người được đánh giá.
III.2.2. Mục tiêu của kiểm tra đánh giá
- Đối với học sinh:
• Cung cấp những thông tin phản hồi về quá trình học tập, từ đó điều chỉnh hoạt
động học tập của bản thân.
• Xác nhận kết quả học tập của người học.

•
•
•

Quan sát
Trao đổi
Trình diễn
Hồ sơ đánh giá
Đánh giá sản phẩm dự án
Đánh giá qua các tình huống thực tế

Tập trung vào đánh giá việc vận dụng
kiến thức, kĩ năng và thái độ của
người được đánh giá vào những tình
huống cụ thể hoặc những tình huống
gắn với thực tiễn

Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

19


SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

Đối tượng sử dụng các phương pháp đánh giá này có thể là giáo viên và học sinh,
điều đó đồng nghĩa với việc học sinh có thể được tham gia vào quá trình đánh giá.
III.2.4. Tăng cường sử dụng các câu hỏi gắn với thực tiễn, câu hỏi mở
Trong những năm gần đây, việc tăng cường sử dụng các câu hỏi theo hướng mở,
gắn với thực tế cuộc sống được đặc biệt chú trọng trong các bài kiểm tra và trong các đề
thi nhất là đối với các môn khoa học xã hội trong đó có môn Địa lí. Một câu hỏi hoặc bài

trình bày ngắn gọn quan điểm của em về vấn đề trên?
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
Câu 2: Môi trường sống của chúng ta
Khi đưa ra các giải pháp bảo vệ môi trường, có ý kiến cho rằng cần phải “tư duy
toàn cầu, hành động địa phương”. Em hãy đưa ra lí do để giải thích cho câu nói trên?
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
…………………………………………………………………………………………
IV. Một số phương pháp, kĩ thuật dạy học phát huy năng lực học sinh trong bộ môn
Địa lí
IV.1. Các phương pháp dạy học tích cực
IV.1.1. Dạy học nêu và giải quyết vấn đề
a. Đặc trưng của phương pháp
Nét đặc trưng của phương pháp này là sự lĩnh hội tri thức diễn ra thông qua việc tổ
chức cho học sinh hoạt động đặt và giải quyết các vấn đề. Hạt nhân của phương pháp này
Nguyễn Thị Thu Hiền – Trường THPT Khoái Châu

21


SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

là một (hoặc một chuỗi) bài toán nhận thức, chứa đựng mâu thuẫn giữa cái cho và cái
tìm. Khi mâu thuẫn của bài toán nêu vấn đề được học sinh tự giác chấp nhận như một
nhu cầu bên trong, bức thiết phải giải quyết bằng được thì lúc đó học sinh được đặt trong
tình huống có vấn đề. Sau đó giáo viên hướng dẫn học sinh (hướng dẫn và điều khiển)
học sinh tích cực, tự lực giải quyết vấn đề, đi đến những kết luận cần thiết. Phương pháp
này có hiệu quả hay không trước hết phụ thuộc chủ yếu vào việc liệu giáo viên có cấu tạo


23


SKKN: VẬN DỤNG DẠY HỌC THEO ĐỊNH HƯỚNG PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TRONG BÀI: “MỘT SỐ VẤN ĐỀ CỦA CHÂU PHI”- ĐỊA LÍ 11

+ Xác định các mối quan hệ tương hỗ và nhân - quả thể hiện trên bản đồ.
+ Mô tả tổng hợp một khu vực, một bộ phận lãnh thổ (vị trí địa lí, địa hình, khí hậu,
thuỷ văn, đất đai, thực vật, động vật, dân cư, kinh tế).
IV.1.3. Phương pháp dự án
a. Khái niệm dự án và dạy học theo dự án
Dạy học theo dự án là một hình thức dạy học, trong đó người học thực hiện một
nhiệm vụ học tập phức hợp, có sự kết hợp giữa lí thuyết và thực hành, có tạo ra các sản
phẩm có thể giới thiệu. Nhiệm vụ này được người học thực hiện với tính tự lực cao trong
toàn bộ quá trình học tập, từ việc xác định mục đích, lập kế họach, đến việc thực hiện dự
án, kiểm tra, điều chỉnh, đánh giá quá trình và kết quả thực hiện. Làm việc nhóm là hình
thức cơ bản của dạy học dự án.
b. Công việc của GV&HS trong tiến trình thực hiện một dự án
Giáo viên

Học sinh
Giai đoạn 1: chuẩn bị

(Trước khi thực hiện dự án. Thời gian chuẩn bị có thể từ 1-2 tuần)
- Xác định đối tượng tiến hành dự án
+ Số lượng, năng lực HS
+ Điều kiện CSVC tại trường
+ Nội dung bài học sẽ tiến hành DA
- Xác định mục tiêu học tập
+ DA cần đạt chuẩn nội dung nào?

- Xây dựng bộ câu hỏi định hướng của
dự án
+ Câu hỏi khái quát

quan đến nội dung bài học.
- Xây dựng nhóm học tập
+ Cùng sở thích, cùng mối quan tâm,
có thể hỗ trợ nhau…

+ Câu hỏi bài học
+ Câu hỏi nội dung
- Xây dựng lịch trình đánh giá

+ Phải có nhóm trưởng, người có khả
năng trình bày tốt, thư ký…

+ Đánh giá thành phần, xuyên suốt dự

+ Tham khảo ý kiến và tiêu chí lập
nhóm của GV

+ Đánh giá tổng thể cuối dự án

+ Cung cấp thông tin nhóm và thông
tin cá nhân cho GV

án

- Xây dựng kế hoạch triển khai dự án
(thời gian, công việc của GV, HS, phối


25