“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRƯỜNG THCS & THPT HUỲNH VĂN NGHỆ.
SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRƯỜNG THCS & THPT HUỲNH
VĂN
NGHỆ.
Mã
số………….

Mã số………….

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

ĐỀHỌA
TÀI: NHÂN VẬT” TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 10.
“KHẮC
“KHẮC HỌA NHÂN VẬT” TRONG DẠY HỌC LỊCH
SỬ LỚP 10.

Người thực hiện: Trịnh Thị Bình
Lĩnh vực nghiên cứu:
hiện: Trịnh Thị Bình
- QuảnNgười
lý giáothực
dục:………….
- Phương pháp dạy học bộ môn: Lịch sử.
Lĩnh

II. TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
- Học vị ( hoặc trình độ chuyên môn): Đại học
- Năm nhận bằng: 2004.
- Chuyên ngành đào tạo: Lịch sử
III. KINH NGHIỆM KHOA HỌC:
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Lịch sử
- Số năm kinh nghiệm: 6 năm
- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 6 năm gần đây:

I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI

Người thực hiện: Trịnh Thị Bình

Trang 2


“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
Hiện nay, cùng với sự bùng nổ của công nghệ thông tin, hầu như
học sinh không còn ham thích học tập bộ môn xã hội ở nhà trường phổ
thông đặc biệt là môn Lịch sử. Việc này có rất nhiều nguyên nhân, song
nguyên nhân cơ bản làm cho các em nhàm chán vì yêu cầu của giáo viên
bắt các em nhớ quá nhiều sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử một cách máy
móc khô khan.
Việc học sinh chán học môn Lịch sử nói trên là đúng nhưng không
phải do bản thân bộ môn lịch sử gây ra mà chính là do quan niệm và
phưong pháp dạy học của chúng ta chưa đáp ứng được nhu cầu của người
học hay nói khác hơn là giáo viên chưa gây hứng thú học tập cho học sinh
trong giờ học bộ môn lịch sử.
Được sự quan tâm của các cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương,
sự quan tâm của phụ huynh và sự quan tâm chỉ đạo sát sao của Sở GDĐT Đồng Nai nên tình hình học tập của học sinh đã có những bước đi


Trang 3


“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
bộ môn. Bên cạnh đó, trường hiện nay còn thiếu nhiều phương tiện dạy
học như đèn chiếu, băng đĩa Vidio, bản đồ, tranh ảnh lịch sử ….
Với những thực trạng trên, bản thân tôi nhận thấy việc giúp cho học
sinh hứng thú học tập bộ môn Lịch sử trong nhà trường hiện nay là một
vấn đề mang tính cấp thiết. Nghiên cứu vấn đề này vừa là nhu cầu hứng
thú của bản thân. Hơn nữa, là giáo viên dạy lịch sử, tôi nhận thấy đây
cũng là một vấn đề phù hợp với đặc trưng bộ môn mà tôi đang giảng dạy.
Vì vậy để nâng cao chất lượng bộ môn, tôi mạnh dạn đưa ra phương
pháp: “ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lớp 10”.
II. TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1. Cơ sở lý luận
Vấn đề đổi mới phương pháp dạy học trong nhà trường phổ thông ở
nước ta đã được xã hội quan tâm. Bên cạnh đổi mới phương pháp dạy học
trong giai đoạn hiện nay, việc đổi mới dạy học môn Lịch sử trong trường
THPT là một nhiệm vụ quan trọng đối với ngành giáo dục. Trong đó,giúp
học sinh hứng thú học tập phần lịch sử thế giới lớp10 nằm trong định
hướng đổi mới phương pháp dạy học tích cực hiện nay.
Như chúng ta đã biết, nhân vật lịch sử có vai trò vô cùng quan trọng.
Nhân vật lịch sử là bằng chứng cho sự hình thành và phát triển cho một
quá trình lịch sử. Nếu không có nhân vật lịch sử thì các sự kiện lịch sử trở
nên nhàm chán, thiếu sinh động, thiếu tính trung thực. Do đó, phương
pháp: Khắc họa nhân vật trong dạy học lịch sử lớp 10 đóng một vai trò
không thể thiếu đối với việc giúp học sinh hứng thú học tập bộ môn này.
Trong chương trình và nội dung bài học lịch sử thế giới lớp 10 có
nhiều nhân vật lịch sử, khi lên lớp giáo viên cần phải chú ý khắc sâu các

vậy muốn dạy tốt và học tốt môn lịch sử, ngoài những nguyên tắc và
phương pháp bắt buộc khi lên lớp, giáo viên còn phải biết khắc sâu nhân
vật lịch sử ngay trong giờ lên lớp .
Việc khắc họa nhân vật lịch sử trong giờ học có nhiều cách làm, song
bản thân tôi xin nêu một vài kinh nghiệm trong những năm trước mà tôi
đã trực tiếp giảng dạy.
2. Nội dung, biện pháp thực hiện và các giải pháp của đề tài.
Khi dạy các bài lịch sử thế giới giáo viên xác định cho được những
đặc điểm, hình dáng, các mẩu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp… của nhân
vật lịch sử cần khắc sâu cho học sinh nắm, nhằm gây hứng thú học tập
của các em. Theo tôi có thể phân ra những biện pháp sau :
2.1.Trước hết giáo viên cần phải khắc sâu hình dáng của nhân vật lịch
sử:
Mỗi nhân vật lịch sử đều có một hình dáng của mình. Nếu giáo
viên chỉ giới thiệu sơ lược qua loa cho học sinh nắm được hình dáng của
nhân vật qua hình ảnh giơ lên trong sách giáo khoa thì các em không có
cảm nhận về nhân vật đó và không có tác dụng giáo dục nào cả. Kinh
nghiệm cho thấy là, khi dạy đến nhân vật lịch sử, giáo viên phải giới thiệu
vài đặc điểm hình dáng nhân vật, khắc sâu hình dáng riêng, đặc điểm
riêng để các em dễ làm quen, dễ hiểu biết và nhớ lâu về nhân vật đó.
Qua áp dụng biện pháp này, bản thân tôi có 3 sáng kiến xử lý như sau:
2.1.a. Có nhân vật lịch sử chúng ta cần phải mô tả một số nét chân dung
nhằm mục đích giúp học sinh biết kĩ và hiểu sâu sắc về nhân vật đó.
Ví dụ : Khi dạy bài 37 “Mác và Ăng ghen. Sự ra đời của chủ nghĩa xã
hội khoa học” (SGK lớp 10 ban cơ bản). Ở mục I: Buổi đầu hoạt động
củaC. Mác và Ph.Ăng ghen SGK đã giới thiệu vài nét về Các Mác (năm
sinh 1818, nơi ở : Đức ); đặc điểm là thông minh, năm 23 tuổi đỗ Tiến sĩ
triết học, song SGK không tả hình dáng Mác, nếu giáo viên chỉ đưa ảnh
trong SGK cho học sinh xem thì không có ý nghĩa gì, mà giáo viên còn
phải vừa cho các em xem ảnh (nếu photo càng tốt) vừa giới thiệu cho

2.1.b) Có những nhân vật lịch sử cần mô tả về phong thái và đặc điểm
chung :
Về vị trí và nội dung của hệ thống kiến thức trong bài học lịch sử, hoặc
có khi vì khuôn khổ tài liệu, giáo viên không thể miêu tả tỉ mỉ chi tiết
từng nhân vật lịch sử, nhưng cũng không vì vậy mà bỏ đi hoặc lướt qua.
Do đó giáo viên có thể lược tả chung chung nhưng vẫn nêu được đặc
điểm đáng ghi nhớ và vẫn phải đạt được yêu cầu là qua miêu tả phong
thái và một vài nét chung đó có thể làm cho học sinh thấy được phẩm
chất của nhân vật lịch sử đó .
Ví dụ: Khi dạy bài 31 : “ Cách mạng tư sản Pháp cuối thế kỉ
XVIII”
Phần 2 mục III: Nền chuyên chính Gia - cô- banh- đỉnh cao của cách
mạng. Để khắc sâu nhân vật lịch sử Rô-be- spie,
giáo viên giới thiệu hình ảnh đáng ghi nhớ, vị
lãnh tụ xuất sắc của phái Gia-cô –banh với nhân
vật Rô-be- spie nổi tiếng là “con người không thể
mua chuộc”. Trước hết giáoviên cho học sinh
xem ảnh chân dung của Rô-bespie sau đó giáo
viên miêu tả những nét chungvà những phẩm chất
tốt đẹp Rô-be- spie đượcthể hiện qua chân dung với
phong cách nghiêm nghị, ánh mắt nhìn thẳng, thể Rô-be- spie (1758-1794)
hiện tính cứng rắn và cương quyết trừng trị bọn phản cách mạng, luôn
luôn bảo vệ quyền lợi cho nhân dân. Như vậy giáo viên chỉ cần ít phút để
khắc sâu nhân vật lịch sử trong bài học sẽ làm cho các em luôn có cảm
tình với các nhân vật đó. Từ đó các em sẽ khắc sâu được vai trò của các
nhân vật lịch sử nhất là các lãnh tụ của các cuộc đại cách mạng, cũng từ
Người thực hiện: Trịnh Thị Bình

Trang 6


cho phù hợp với nhân vật đó, làm sống lại nhân vật lịch sử đó trước mắt
của các em.
2.2) Ngoài việc chọn hình dáng đặc điểm riêng của từng nhân vật lịch sử
để gây hứng thú học tập cho học sinh, người giáo viên còn phải biết chọn
lọc những hoạt động tiêu biểu hay sự nghiệp của nhân vật đó để khắc sâu
kiến thức cho các em.
Một nhân vật lịch sử bao giờ cũng có một sự nghiệp nhất định, có khi
bao gồm nhiều mặt. Trong một thời gian ngắn ngủi (45phút) trên lớp,
người giáo viên dạy sử không thể nào kể lại toàn bộ sự nghiệp của nhân
vật, mà chỉ có thể chọn lọc một trong hai hoạt động tiêu biểu nhất trong
cuộc sống hoặc những hoạt động điển hình nhất, cần phải chọn lọc tinh
giản cao độ nhưng phải đầy đủ chính xác, làm sao khi giảng mà không
nông cạn, không mơ hồ nhưng cũng không sa vào kể chuyện các nhân vật
lịch sử, đây là việc làm rất khó. Qua thực tế thực hiện ở lớp học tôi xin

Người thực hiện: Trịnh Thị Bình

Trang 7


“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
đúc kết một vài kinh nghiệm về mặt lí luận và kết hợp với thực tiễn như
sau :
Trước hết giáo viên phải nắm vững yêu cầu lịch sử cụ thể ( thời gian xảy
ra sự kiện đó, xảy ra ở nước đó). Trên cơ sở nắm vững vấn đề trên giáo
viên chọn hoạt động cần nêu ra của một nhân vật, đặc biệt giáo viên phải
cho học sinh nắm được tình huống xuất hiện của nhân vật lịch sử, để học
sinh thấy rõ vấn đề trước yêu cầu của lịch sử xuất hiện nhân vật lịch sử,
trong mọi tình huống đó giáo viên phải nêu rõ mâu thuẫn xã hội, tránh
không được nêu chung chung mà phải đi sâu vào tình hình và phân tích

hoạt động tiêu biểu, để cho học sinh
thấy rằng Oa- sinh-tơn là một thủ lĩnh
quân sự đáp ứng được nhu cầu
giải quyết mâu thuẫn lúc bấy giờ giữa
tộc 13 thuộc địa Bắc Mĩ với bọn thực
Người thực hiện: Trịnh Thị Bình

Trang 8


“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
dân Anh.

G.Oa- Sinh -Tơn
2.3) Cuối cùng giáo viên phải khắc sâu một vài chi tiết phụ của nhân vật
lịch sử:
Sau khi đã khắc sâu đặc điểm, hình dáng hay các hoạt động điển hình
của nhân vật, giáo viên còn có thể khắc hoạ nhân vật lịch sử vài nét về
thân thế, sự nghiệp, trình độ học vấn …để giúp học sinh hiểu sâu hơn,
rộng hơn về nhân vật lịch sử đó, đồng thời giúp học sinh nhớ lâu về nhân
vật đó .
Ví dụ: Trong bài 37 “Mác và Ăng ghen. Sự ra đời của chủ nghĩa xã
hội khoa học”(SGK- lớp 10 ban cơ bản), giáo viên phải chuẩn bị tốt về
những hoạt động tiêu biểu nhất của Mác và Ănghen, ví dụ khi giới thiệu
về Mác và Ănghen, SGK chỉ giới thiệu đơn giản về tiểu sử hai ông,
nhưng ít giới thiệu về hoạt động của Mác và Ăng ghen, trên cơ sở đó giáo
viên có thể giới thiệu đôi nét về hai ông như Mác không những học giỏi
đỗ Tiến sĩ mà vừa là một nhà nghiên cứu khoa học, tham gia cách mạng
,vừa là lãnh đạo phong trào công nhân quốc tế. Đối với Ăng ghen cho học
sinh nắm rõ, Ăng ghen sinh ra trong một gia đình chủ xưởng giàu có ở

kết hợp nhuần nhuyễn giữa các phương pháp tâm lý học để vận dụng tốt
kiến thức vào bài giảng đúng lúc đúng nơi, đúng nội dung yêu cầu của
bài. Ngoài ra giáo viên cũng phải biết kết hợp khai thác giữa kiến thức
trong sách giáo khoa với kiến thức ngoài sách giáo khoa, kết hợp lời nói
truyền cảm với chân dung hay hình ảnh của nhân vật lịch sử, biết so sánh
đối chiếu giữa các nhân vật lịch sử nhằm nâng cao giá trị nhận thức cho
các em.
Để đạt được mục đích trên, người giáo viên phải mất nhiều công sức
sưu tầm tài liệu, tranh ảnh của từng nhân vật lịch sử mà trong tiết dạy yêu
cầu, biết chọn lọc, kết hợp đưa những kiến thức ngoài sách giáo khoa vào
bài giảng. Tất cả việc làm trên mặc dù tốn nhiều thời gian và sức lực
nhưng khi đạt được mục đích yêu cầu đề ra trong một tiết học trên lớp 45
phút ngắn ngủi thì người giáo viên cảm thấy nhẹ nhõm, quên đi mệt mỏi
lo âu, làm cho học sinh hứng thú, phấn khởi học tập sau một giờ lên lớp
công phu của thầy và trò .
III. HIỆU QUẢ ĐỀ TÀI
Trong dạy và học lịch sử ở trường phổ thông hiện nay, người giáo viên
phải khéo léo tổ chức việc khắc họa hình ảnh nhân vật lịch sử, nhằm nâng
cao hoạt động nhận thức của học sinh, việc làm này có tác dụng rất lớn
trong việc gây hứng thú học tập cho học sinh hiện nay. Đây là việc cần
phải làm của giáo viên, vì có hứng thú học tập, người học nhất là học sinh
trung học phổ thông, lứa tuổi rất nhạy cảm trong việc tìm tòi cái mới cái
chưa biết và rất cảm động khi giáo viên biết sử dụng những tư liệu giáo
dục đạo đức cách mạng cho các em ngay trong bài học lịch sử trên lớp.
Tạo hứng thú học tập cho các em là chiếc cầu nối, là phương tiện để góp
phần nâng cao chất lượng dạy và học tập bộ môn lịch sử hiện nay. Đây là
yêu cầu phải làm thường xuyên đối với giáo viên dạy sử ở trường phổ
thông hiện nay. Những cách thức, những con đường hay vài biện pháp
nêu trên của bản thân tôi để tạo hứng thú cho các em phấn khởi học tập
trong một tiết dạy lịch sử thế giới lớp 10 cũng là một trong nhiều phương

tắt về cuộc đời hoạt động của C.Mác và Ăngghen:
Luật sư
1818
thông minh
Hoạt động cách mạng
1842
chủ xưởng
1844
1820
Tình cảnh giai cấp công nhân Anh
công nhân
tình bạn
Tiến sĩ
“ C. Mác sinh năm…..trong một gia đình……gốc Do thái ở thành
phố Tơ ri ơ nước Đức. Từ nhỏ Mác đã nổi tiếng là người …., sớm tỏ ra
uyên bác. Vì vậy mới 23 tuổi Mác đã đỗ…., Mác vừa làm khoa học, vừa
làm cộng tác với báo chí cách mạng. Sau khi bị trục xuất ra khỏi Đức
vì….Mác sang Pari tìm hiểu và tiếp tục tham gia vào phong trào cách
mạng Pháp.
Ăngghen sinh năm …..trong một gia đình ….giàu có ở thành phố Béc
Men (Đức), Ăngghen rất căm ghét những thủ đoạn làm giàu của giai cấp
tư sản. Vì vậy năm ….ông sang Anh và đi sâu tìm hiểu nỗi khổ của người
……Ông viết nhiều bài được tập hợp trong cuốn…..Năm ….từ Anh sang
Pháp và gặp Mác. Từ đây hai ông bắt đầu một……lâu dài và đầy cảm
động trong quá trình hoạt động cách mạng cho phong trào công nhân thế
giới” ( Sách bài tập lịch sử lớp 10- tác giả Trịnh Đình Tùng- NXBGD).
Ví dụ 3: Bài 29: “ Cách mạng Hà Lan và Cách mạng tư sản Anh ”.
Để đánh giá kiểm tra việc tiếp thu kiến thức về nhân vật lịch sử Crômoen nhà chỉ huy quân sự của Cách mạng tư sản Anh năm 1642. Giáo viên
có thể ra đoạn văn ngắn để học sinh nhận biết và nhận xét nhân vật lịch
sử như sau:

10
12,5%
62,5%
25%
* Sau khi áp dụng đề tài:
Khối
Giỏi- Khá
10
18,4%

Trung bình
70,4%

Yếu
11,2%

Qua bảng kết quả so sánh trên cho thấy, việc áp dụng sáng kiến trên đã
đem lại kết quả học tập của học sinh trong năm học có nhiều khả quan
hơn, số lượng học sinh khá, giỏi tăng, số lượng học sinh yếu giảm. Qua
đó thấy rằng, muốn một tiết học thành công hay chất lượng học tập của
học sinh được nâng cao hay không, người giáo viên cần phải mất nhiều
công sức cho bài giảng không những thế mà còn phải làm nhiều lần cho
đến khi nhuần nhuyễn, muốn có được như vậy người giáo viên phải tự
bồi dưỡng, tự rèn luyện và nâng cao tay nghề để kỹ năng dạy học ngày
càng hoàn thiện hơn.
Để đạt được mục tiêu chung của chương trình lịch sử lớp 10 ( phần lịch
sử thế giới), thể hiện cụ thể ở mặt giáo dưỡng, giáo dục và phát triển,
người giáo viên cần phải nhận thức và quán triệt mục tiêu vào hoạt động
giáo dục theo hướng tích cực hóa việc dạy và học môn lịch sử. Điều này
phải đòi hỏi sự nổ lực, cố gắng cao, người giáo viên phải biết phát huy

nâng cao chất lượng dạy học, nắm bắt kịp thời các phương pháp dạy học
tích cực.
- Nhà trường luôn quan tâm, động viên kịp thời đối với đội ngũ giáo
viên, học sinh trong việc giảng dạy, học tập tạo động lực giúp thầy trò thi
đua dạy tốt và học tốt.
V. TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Tài liệu đổi mới phương pháp dạy học môn lịch sử trung học phổ thông
(tài liệu tham khảo). Bộ giáo dục và Đào tạo.
2. Phương pháp dạy học môn lịch sử theo hướng tích cực. NXB Đại học
sư phạm.
3. Sách giáo khoa, sách giáo viên lịch sử lớp 10 chương trình chuẩn.
NXB Giáo dục.
4. Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện chương trình sách giáo khoa lớp
10. NXB Giáo dục.
5. Tài liệu về chương trình giáo dục phổ thông môn lịch sử theo chương
trình chuẩn. Bộ giáo dục và Đào tạo.
Người thực hiện

SỞ GD & ĐT ĐỒNG NAI
VIỆT NAM.
TRƯỜNG THCS & THPT
Người thực hiện: Trịnh Thị Bình
13

Trịnh Thị Bình
CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc.
Trang



- Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao
- Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai
áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao
3. Khả năng áp dụng: ( Đánh dấu X vào 1 trong 3 ô mỗi dòng dưới đây)
- Cung cấp được các luận cứ khoa học cho việc hoạch định đường lối,
chính sách:
Tốt
Khá
Đạt
- Đưa ra các giải pháp khuyến nghị có khả năng ứng dụng thực tiễn, dễ
thực hiện và dễ đi vào cuộc sống:
Tốt
Khá
Đạt
- Được áp dụng trong thực tế đạt hiệu quả hoặc có khả năng áp dụng đạt
hiệu quả trong phạm vi rộng:
Tốt
Khá
Đạt
Phiếu này được đánh X đầy đủ các ô tương ứng, có ký tên xác nhận của
người có thẩm quyền, đóng dấu của đơn vị và đóng kèm vào cuối mỗi bản
sáng kiến kinh nghiệm.
Người thực hiện: Trịnh Thị Bình
14

Trang


“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN