www.huongdanvn.com

“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRƢỜNG THCS & THPT HUỲNH VĂN NGHỆ.
SỞ GIÁO DỤC & ĐÀO TẠO ĐỒNG NAI
TRƢỜNG THCS & THPT HUỲNH
VĂN
NGHỆ.
Mã
số………….

Mã số………….

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
ĐỀ TÀI:

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀHỌA
TÀI: NHÂN VẬT” TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ LỚP 10.
“KHẮC
“KHẮC HỌA NHÂN VẬT” TRONG DẠY HỌC LỊCH
SỬ LỚP 10.

Người thực hiện: Trịnh Thị Bình
Lĩnh vực nghiên cứu:
hiện: Trịnh Thị Bình
- QuảnNgười
lý giáothực
dục:………….

Nữ.
Địa chỉ: Ấp Lý lịch 1- Phú Lý- Vĩnh Cửu- Đồng Nai.
Chức vụ: Giáo viên
Đơn vị công tác: Trƣờng THCS & THPT Huỳnh Văn Nghệ.
II. TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO
- Học vị ( hoặc trình độ chuyên môn): Đại học
- Năm nhận bằng: 2004.
- Chuyên ngành đào tạo: Lịch sử
III. KINH NGHIỆM KHOA HỌC:
- Lĩnh vực chuyên môn có kinh nghiệm: Lịch sử
- Số năm kinh nghiệm: 6 năm
- Các sáng kiến kinh nghiệm đã có trong 6 năm gần đây:

Người thực hiện: Trịnh Thị Bình

Trang 2


www.huongdanvn.com

“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
I. LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Hiện nay, cùng với sự bùng nổ của công nghệ thông tin, hầu nhƣ
học sinh không còn ham thích học tập bộ môn xã hội ở nhà trƣờng phổ
thông đặc biệt là môn Lịch sử. Việc này có rất nhiều nguyên nhân, song
nguyên nhân cơ bản làm cho các em nhàm chán vì yêu cầu của giáo viên
bắt các em nhớ quá nhiều sự kiện lịch sử, nhân vật lịch sử một cách máy
móc khô khan.
Việc học sinh chán học môn Lịch sử nói trên là đúng nhƣng không
phải do bản thân bộ môn lịch sử gây ra mà chính là do quan niệm và

về nội dung bài giảng trong suốt một tiết học .

Người thực hiện: Trịnh Thị Bình

Trang 3


www.huongdanvn.com

“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
Một lý do không nhỏ dẫn đến học sinh không ham thích học tập bộ
môn lịch sử là do chúng ta còn thiếu nhiều kinh nghiệm trong dạy học
lịch sử, chƣa gây cho học sinh hứng thú thực sự để nâng cao chất lƣợng
bộ môn. Bên cạnh đó, trƣờng hiện nay còn thiếu nhiều phƣơng tiện dạy
học nhƣ đèn chiếu, băng đĩa Vidio, bản đồ, tranh ảnh lịch sử ….
Với những thực trạng trên, bản thân tôi nhận thấy việc giúp cho học
sinh hứng thú học tập bộ môn Lịch sử trong nhà trƣờng hiện nay là một
vấn đề mang tính cấp thiết. Nghiên cứu vấn đề này vừa là nhu cầu hứng
thú của bản thân. Hơn nữa, là giáo viên dạy lịch sử, tôi nhận thấy đây
cũng là một vấn đề phù hợp với đặc trƣng bộ môn mà tôi đang giảng dạy.
Vì vậy để nâng cao chất lƣợng bộ môn, tôi mạnh dạn đƣa ra phƣơng
pháp: “ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lớp 10”.
II. TỔ CHỨC THỰC HIỆN ĐỀ TÀI
1. Cơ sở lý luận
Vấn đề đổi mới phƣơng pháp dạy học trong nhà trƣờng phổ thông ở
nƣớc ta đã đƣợc xã hội quan tâm. Bên cạnh đổi mới phƣơng pháp dạy học
trong giai đoạn hiện nay, việc đổi mới dạy học môn Lịch sử trong trƣờng
THPT là một nhiệm vụ quan trọng đối với ngành giáo dục. Trong đó,giúp
học sinh hứng thú học tập phần lịch sử thế giới lớp10 nằm trong định
hƣớng đổi mới phƣơng pháp dạy học tích cực hiện nay.

“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
Nhƣ vậy toàn bộ chƣơng trình lịch sử lớp 10 hiện nay học sinh
phải nhớ khoảng 10 nhân vật lịch sử. Vì vậy đó là một trong những điều
gây khó khăn đã làm giảm hứng thú học tập của học sinh đối với bộ môn
này. Để các em nhớ lâu và hiểu sâu các nhân vật lịch sử đó thì giáo viên
phải biết khắc sâu những biểu tƣợng nhân vật lịch sử đó vào trong tâm trí
của các em những đặc điểm, hình dáng của từng nhân vật thì các em rất
hào hứng học tập. Từ các nhân vật lịch sử đó, các em biết rút ra những
bài học quý báu cho bản thân. Nhƣng ngƣợc lại nếu thầy giáo chỉ giới
thiệu qua loa thì sẽ dẫn đến các em rất khổ tâm khi thầy giáo bắt các em
phải nhớ tên, nhớ năm sinh, quê hƣơng … của từng nhân vật lịch sử. Do
vậy muốn dạy tốt và học tốt môn lịch sử, ngoài những nguyên tắc và
phƣơng pháp bắt buộc khi lên lớp, giáo viên còn phải biết khắc sâu nhân
vật lịch sử ngay trong giờ lên lớp .
Việc khắc họa nhân vật lịch sử trong giờ học có nhiều cách làm, song
bản thân tôi xin nêu một vài kinh nghiệm trong những năm trƣớc mà tôi
đã trực tiếp giảng dạy.
2. Nội dung, biện pháp thực hiện và các giải pháp của đề tài.
Khi dạy các bài lịch sử thế giới giáo viên xác định cho đƣợc những
đặc điểm, hình dáng, các mẩu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp… của nhân
vật lịch sử cần khắc sâu cho học sinh nắm, nhằm gây hứng thú học tập
của các em. Theo tôi có thể phân ra những biện pháp sau :
2.1.Trước hết giáo viên cần phải khắc sâu hình dáng của nhân vật lịch
sử:
Mỗi nhân vật lịch sử đều có một hình dáng của mình. Nếu giáo
viên chỉ giới thiệu sơ lƣợc qua loa cho học sinh nắm đƣợc hình dáng của
nhân vật qua hình ảnh giơ lên trong sách giáo khoa thì các em không có
cảm nhận về nhân vật đó và không có tác dụng giáo dục nào cả. Kinh
nghiệm cho thấy là, khi dạy đến nhân vật lịch sử, giáo viên phải giới thiệu
vài đặc điểm hình dáng nhân vật, khắc sâu hình dáng riêng, đặc điểm

em tìm hiểu thêm về cuộc đời hoạt động
của C. Mác trong bài học cũng nhƣ tài liệu
khác ngoài SGK .
Trên cơ sở đó, đối với Ăng- ghen giáo
viên cũng lần lƣợt mô tả hình dáng của
ông thật sâu sắc gây cảm xúc cho học sinh
qua chân dung trong sách giáo khoa
gây cho học sinh có những ấn tƣợng khó
quên về các bậc lãnh tụ đó.

C. Mác (1818-1883)

Ph. Ăngghen(1820-1895)
2.1.b) Có những nhân vật lịch sử cần mô tả về phong thái và đặc điểm
chung :
Về vị trí và nội dung của hệ thống kiến thức trong bài học lịch sử, hoặc
có khi vì khuôn khổ tài liệu, giáo viên không thể miêu tả tỉ mỉ chi tiết
từng nhân vật lịch sử, nhƣng cũng không vì vậy mà bỏ đi hoặc lƣớt qua.
Do đó giáo viên có thể lƣợc tả chung chung nhƣng vẫn nêu đƣợc đặc
điểm đáng ghi nhớ và vẫn phải đạt đƣợc yêu cầu là qua miêu tả phong
thái và một vài nét chung đó có thể làm cho học sinh thấy được phẩm
chất của nhân vật lịch sử đó .
Ví dụ: Khi dạy bài 31 : “ Cách mạng tƣ sản Pháp cuối thế kỉ
XVIII”
Phần 2 mục III: Nền chuyên chính Gia - cô- banh- đỉnh cao của cách
mạng. Để khắc sâu nhân vật lịch sử Rô-be- spie,
giáo viên giới thiệu hình ảnh đáng ghi nhớ, vị
lãnh tụ xuất sắc của phái Gia-cô –banh với nhân
vật Rô-be- spie nổi tiếng là “con người không thể
mua chuộc”. Trƣớc hết giáoviên cho học sinh

con người để minh hoạ nhằm khắc sâu hình ảnh của nhân vật lịch sử vào
trong trí nhớ của các em .
Trong nội dung bài học lịch sử ngoài những nhân vật chính diện, còn
có một số nhân vật phản diện nhƣ : Chi- e ( Quốc tế thứ nhất và Công xã
Pa ri 1871). Đối với những nhân vật này giáo viên không cần dùng hình
ảnh hay chân dung để minh hoạ, mà ngƣời giáo viên khắc hoạ bằng lời
nói với những lời lẽ hết sức lôi cuốn .
Ví dụ : Đối với nhân vật Chi-e giáo viên có thể mô tả là một con ngƣời
tính tình hay cau có, nét mặt lúc nào cũng thể hiện tính hiếu chiến, ác
độc và tàn sát trong cuộc nội chiến với các chiến sĩ của công xã Pa Ri.
Tóm lại để gây hứng thú học tập cho học sinh, giáo viên không nên
bỏ qua bất cứ hình ảnh nhân vật lịch sử nào, mà ngƣời giáo viên cần phải
khắc sâu các nhân vật lịch sử đó ngay trong giờ lên lớp, song cũng không
nên rập khuôn một cách máy móc, ngƣời giáo viên phải biết chọn lọc
những chi tiết hết sức cần thiết và những nét sinh động nhất để khắc sâu
vào tâm trí của các em, đặc biệt ngƣời giáo viên phải biết dùng lời nói sao
cho phù hợp với nhân vật đó, làm sống lại nhân vật lịch sử đó trƣớc mắt
của các em.
2.2) Ngoài việc chọn hình dáng đặc điểm riêng của từng nhân vật lịch sử
để gây hứng thú học tập cho học sinh, người giáo viên còn phải biết chọn
lọc những hoạt động tiêu biểu hay sự nghiệp của nhân vật đó để khắc sâu
kiến thức cho các em.
Một nhân vật lịch sử bao giờ cũng có một sự nghiệp nhất định, có khi
bao gồm nhiều mặt. Trong một thời gian ngắn ngủi (45phút) trên lớp,
ngƣời giáo viên dạy sử không thể nào kể lại toàn bộ sự nghiệp của nhân
vật, mà chỉ có thể chọn lọc một trong hai hoạt động tiêu biểu nhất trong
Người thực hiện: Trịnh Thị Bình

Trang 7


tƣ sản và quý tộc mới, với mâu thuẫn đó không
Crôm - oen
thể không xảy ra cuộc chiến tranh giữa phe nhà vua với phe tƣ sản và quý
tộc mới. Giáo viên trình bày cho học sinh thấy lịch sử nƣớc Anh lúc này
không phải yêu cầu một nhân vật đứng đầu chỉ huy một sự chuyển biến
chung chung, mà là yêu cầu một nhân vật lịch sử cụ thể để lãnh đạo quân
Quốc hội tiến hành một cuộc chiến tranh đánh thắng nhà vua và bọn quý
tộc phong kiến và chính Crôm- oen đã đáp ứng đƣợc yêu cầu đó. Với
cách trình bày nhƣ vậy thì chúng ta đã khắc sâu đƣợc nhân vật lịch sử
Crôm -oen và giúp các em khắc sâu đƣợc kiến thức của bài học lịch sử
ngay tại lớp .
Ví dụ 2: Cũng tƣơng tự nhƣ vậy, đối với bài 30 “Chiến tranh giành độc
lập của các thuộc địa Anh ở Bắc Mĩ”, giáo viên cần phải khắc sâu nhân
vật G.Oa- Sinh -Tơn qua hoạt động quân sự của ông, trong SGK chỉ nêu
rằng : “ Oa- sinh -tơn là một chủ nô giàu, có tài quân sự và tổ chức, đƣợc
cử làm tổng chỉ huy nghĩa quân” chứ SGK không nêu lên đƣợc một vài
hoạt động quân sự của Oa-sinh -tơn. Do đó giáo viên phải mô tả một vài
hoạt động tiêu biểu, để cho học sinh
Người thực hiện: Trịnh Thị Bình

Trang 8


www.huongdanvn.com

“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
thấy rằng Oa- sinh-tơn là một thủ lĩnh
quân sự đáp ứng đƣợc nhu cầu
giải quyết mâu thuẫn lúc bấy giờ giữa
tộc 13 thuộc địa Bắc Mĩ với bọn thực

của nhân vật đó … ví dụ nhƣ Crôm -oen xuất thân từ gia đình quý tộc
mới, Oa- sinh -tơn là kỹ sƣ …
Tất nhiên trong quá trình sử dụng những tƣ liệu nói trên để khắc họa
hình ảnh của các nhân vật lịch sử nhằm gây hứng thú học tập cho các
em, để nâng cao chất lƣợng dạy và học là điều rất cần thiết, nhƣng ngƣời
Người thực hiện: Trịnh Thị Bình

Trang 9


www.huongdanvn.com

“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
giáo viên không vì thế mà tham lam chồng chất nhiều kiến thức để phủ
lên bộ nhớ các em, cuối cùng làm cho các em không nhớ gì mà lại đâm ra
chán học. Do đó muốn đạt đƣợc mục đích trên ngƣời giáo viên phải biết
chọn lọc tức là giản và tinh chứ không phải nhiều số lƣợng là quyết định
đƣợc sự tiếp thu kiến thức của học sinh và tạo hứng thú cho các em học
tập tốt bộ môn Lịch sử .
Muốn có đƣợc nhƣ vậy ngƣời giáo viên phải tích lũy nhiều tƣ liệu lịch
sử, có nhiều kiến thức lịch sử chi tiết và phong phú nhƣng sống động, biết
kết hợp nhuần nhuyễn giữa các phƣơng pháp tâm lý học để vận dụng tốt
kiến thức vào bài giảng đúng lúc đúng nơi, đúng nội dung yêu cầu của
bài. Ngoài ra giáo viên cũng phải biết kết hợp khai thác giữa kiến thức
trong sách giáo khoa với kiến thức ngoài sách giáo khoa, kết hợp lời nói
truyền cảm với chân dung hay hình ảnh của nhân vật lịch sử, biết so sánh
đối chiếu giữa các nhân vật lịch sử nhằm nâng cao giá trị nhận thức cho
các em.
Để đạt đƣợc mục đích trên, ngƣời giáo viên phải mất nhiều công sức
sƣu tầm tài liệu, tranh ảnh của từng nhân vật lịch sử mà trong tiết dạy yêu



www.huongdanvn.com

“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
đƣợc sƣu tầm, tìm tòi qua sách tham khảo nhƣ : Sách giáo viên của tác
giả Phan Ngọc Liên ( tổng chủ biên), sách bài tập lịch sử tác giả Trịnh
Đình Tùng ( chủ biên)...để đƣa vào bài tập thƣờng xuyên và định kỳ .
Sau đây là một số bài tập về nhân vật lịch sử mà bản thân đã đề ra, để
vừa khắc sâu kiến thức nhân vật cho học sinh vừa kiểm tra việc tiếp thu
kiến thức đó nhƣ thế nào qua các lần kiểm tra (miệng 15 phút đầu giờ…).
Ví dụ 1: Bài 31 “Cách mạng tƣ sản Pháp cuối thế kỉ XVIII”, giáo viên
có thể ra câu hỏi (dạng tự luận):
Câu hỏi: Em hiểu biết gì về nhân vật Rôbe Spie? (Sách bài tập lịch sử lớp
10- tác giả Trịnh Đình Tùng…nhà xuất bản giáo dục năm 2004), để giúp
cho học sinh hiểu, nhớ lâu về nhân vật lịch sử này tôi còn kèm theo câu
hỏi sau: Nhân vật Rôbe Spie có liên quan đến sự kiện lịch sử quan trọng
nào trong phái Gia cô banh cách mạng?
Ví dụ 2: Bài 36: “Mác và Ăngghen. Sự ra đời của chủ nghĩa xã hội
khoa học”.
Để nắm lại kiến thức đã học về nhân vật lịch sử C. Mác và Ăngghen,
giáo viên có thể ra câu hỏi dƣới dạng đền khuyết nhƣ sau:
Hãy sử dụng các từ dưới đây điền vào chỗ trống để hoàn thành đoạn tóm
tắt về cuộc đời hoạt động của C.Mác và Ăngghen:
Luật sƣ
1818
thông minh
Hoạt động cách mạng
1842
chủ xƣởng


www.huongdanvn.com

“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
“Ông là một đại chủ đại diện cho tầng lớp quý tộc mới, có tinh thần cách
mạng, khả năng tổ chức và chỉ huy quân sự. Năm 1640, ông được bầu
làm đại biểu Quốc hội. Trong Quốc hội, ông đã hăng hái chống lại nhà
vua và giáo hội Anh. Khi cuộc chiến tranh chống vua Sác lơ I nổ ra (
năm 1642), ông đã tổ chức đội quân “kiểu mới”, làm hạt nhân cho quân
đội của Quốc hội ( quân “đầu tròn”, vì đầu tóc cắt ngắn, ăn mặc giản
dị). Đơn vị kị binh của ông, do lòng dũng cảm và chí kiên quyết, được
mệnh danh là “sườn sắt. Quân đội “đầu tròn” của Quốc hội đã đánh bại
đội quân “kị sĩ” của vua và bắt giam vua (1648) ”.
Qua áp dụng sáng kiến này, bản thân thấy rằng, muốn tạo cơ hội cho
học sinh học tập tốt bộ môn của mình, ngƣời giáo viên luôn chủ động tìm
tòi những biện pháp, những con đƣờng truyền thụ kiến thức tốt nhất để
đem lại hiệu quả tốt nhất trong giờ lên lớp, qua thời gian áp dụng sáng
kiến này, kết quả học tập của học sinh lớp tôi phụ trách có nhiều tiến bộ
rõ rệt, nhất là trong tiết học lịch sử các em rất sôi động, hơn 70 % số học
sinh tham gia cùng giáo viên để khai thác kiến thức trong bài giảng, kết
quả nhƣ sau:
* Trƣớc khi áp dụng đề tài:
Khối
Giỏi- khá Trung bình
Yếu
10
12,5%
62,5%
25%
* Sau khi áp dụng đề tài:

12

Trang


www.huongdanvn.com

“ Khắc họa nhân vật” trong dạy học lịch sử lơp 10.
trong quá trình học tập của trò. Việc “Khắc họa nhân vật lịch sử” cũng là
một biện pháp, cách thức để gây hứng thú học tập bộ môn lịch sử đối với
học sinh trung học phổ thông nói riêng và nhà trƣờng phổ thông nói
chung, tuy là biện pháp nhỏ nhƣng góp phần vào hoạt động giáo dục theo
hƣớng tích cực hóa trong dạy và học hiện nay./.
IV. ĐỀ XUẤT, KHUYẾN NGHỊ KHẢ NĂNG ÁP DỤNG ĐỀ TÀI.
Đổi mới phƣơng pháp dạy học lịch sử nói chung ở trƣờng THPT là một
yêu cầu cần thiết và cấp bách hiện nay, có đổi mới phƣơng pháp theo
hƣớng tích cực hóa hoạt động của học sinh thì mới hòa nhập đƣợc trình
độ phổ thông trong khu vực và trên thế giới. Để tạo điều kiện cho đổi mới
phƣơng pháp dạy học nói chung và phƣơng pháp dạy học môn lịch sử nói
riêng đạt đƣợc hiệu quả cao, tôi có một số kiến nghị nhƣ sau:
- Tăng cƣờng đầu tƣ cơ sở vật chất cho việc dạy và học bộ môn lịch
sử.
- Sử dụng tối đa việc học tại thực địa để học sinh biết về những di
tích lịch sử, văn hóa của địa phƣơng.
- Đầu tƣ xây dựng phòng học bộ môn.
- Tổ chức thảo luận các chuyên đề đổi mới phƣơng pháp dạy học cho
tất cả các giáo viên thƣờng xuyên trong từng đợt, từng năm để ngày một
nâng cao chất lƣợng dạy học, nắm bắt kịp thời các phƣơng pháp dạy học
tích cực.
- Nhà trƣờng luôn quan tâm, động viên kịp thời đối với đội ngũ giáo


CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA
Độc lập - Tự do - Hạnh phúc.
Phú lý ngày 20 tháng

PHIẾU NHẬN XÉT ĐÁNH GIÁ SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
Năm học: 2011- 2012.
………………………………
Tên sáng kiến kinh nghiệm: “KHẮC HỌA NHÂN VẬT” TRONG DẠY
HỌC LỊCH SỬ LỚP 10.
Họ và tên tác giả: Trịnh Thị Bình
Đơn vị công tác: Trƣờng THCS & THPT Huỳnh Văn Nghệ.
Lĩnh vực: ( Đánh dấu X vào các ô tƣơng ứng, ghi rõ tên bộ môn hoặc lĩnh
vực khác).
Quản lý giáo dục:………….
Phƣơng pháp dạy học bộ môn:
…………
Phƣơng pháp giáo dục………..
Lĩnh vực khác……………..
Sáng kiến kinh nghiệm đã đƣợc triển khai áp dụng: Tại đơn vị: …..Trong
ngành……
1. Tính mới: ( Đánh dấu X vào 1 trong 2 ô dƣới đây)
- Có giải pháp hoàn toàn mới
- Có giải pháp cải tiến, đổi mới phƣơng pháp đã có
2. Hiệu quả: ( Đánh dấu X vào 1 trong 4 ô dƣới đây)
- Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng trong toàn ngành có hiệu quả
cao
- Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ những giải pháp đã có và đã triển khai
áp dụng trong toàn ngành có hiệu quả cao
- Hoàn toàn mới và đã triển khai áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao

XÁC NHẬN CỦA TỔ CHUYÊN MÔN
( Ký tên và ghi rõ họ tên)
và đóng dấu)

Người thực hiện: Trịnh Thị Bình
15

THỦ TRƢỞNG ĐƠN VỊ
( Ký tên, ghi rõ họ tên

Trang