PHẦN I : ĐẶT VẤN ĐỀ
-----------------I - CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI :

1. Lý do chọn đề tài :
Trong chương trình văn học ở bậc THPT từ trước tới nay, bên cạnh những
phần tri thức lý luận văn học, làm văn, tiếng việt, văn học sử thi phần tri thức về
tác phẩm văn chương chính là phần tri thức chiếm dung lượng lớn nhất và cũng
là bộ phận có vai trò cực kỳ quan trọng trong việc cung cấp tri thức văn học và
nâng cao năng lực cảm thụ văn học cho học sinh.
Việc phân tích tác phẩm văn chương trong lịch sử nghiên cứu và lý luận
văn học không phải là một câu chuyện hoàn toàn mới mẻ. Xét trong nhà trường
cũng vậy. Phân tích tác phẩm đã là một công việc quen thuộc và ngày càng trở
thành một lao động nghệ thuật chuyên môn, một loại thử thách nghề nghiệp đối
với mỗi giáo viên văn học.
Nhưng cho đến nay, không phải khoa phân tích văn học đã đi đến những
kết luận có tính quy tắc tương đối ổn định. Phân tích văn học trong nhà trường
nhiều khi chưa đáp ứng được những yêu cầu của một môn học vừa có tính khoa
học vừa có tính nghệ thuật. Hiệu quả phân tích còn rất bấp bênh ở một số khá
đông anh chị em giáo viên mới vào nghề. Lịch sử xuất hiện của môn bình văn,
giảng văn đã khá lâu nhưng hầu như khoa học nghiên cứu về giảng văn và bản
thân khoa học giảng văn lại vẫn còn non trẻ, vẫn đang là một vấn đề thời sự,
thậm chí có những vấn đề hình như phải được trở lại từ những khái niệm ban
đầu. Gần đây, dưới ảnh hưởng của cuộc cách mạng khoa học kỹ thuật đối với
các khoa học nhân văn, vấn đề đổi mới phương pháp dạy học văn nói chung và
phương pháp dạy tác phẩm văn chương nói riêng đã được đặt ra và ngày càng
được quan tâm sâu sắc. Bởi ''Cách mạng về phương pháp sẽ đem lại sức sống
mới, bộ mặt mới cho giáo dục'' (Trần Hồng Quân). Việc đổi mới phương pháp
dạy văn, đặc biệt phương pháp dạy tác phẩm, nói khác đó là phân tích, khai thác
giá trị của tác phẩm văn chương trong chương trình THPT đã và đang thực sự là
yếu tố quyết định đối với chất lượng, hiệu quả giờ học.
Làm thế nào để phát huy được thực sự tính chủ động, tích cực, sáng tạo

để rằng : Cách dạy tác phẩm theo kiểu ''Dội kiến thức'' của thầy cho trò, hay
giảng ghi chép vẫn còn tồn tại trong không ít giờ giảng văn trong nhà trường
hiện nay là bất hợp lý. Từ đó, cần đặt ra những phương pháp mới, khoa học đối
với bài dạy một tác phẩm văn chương theo quan điểm và phương pháp dạy học
mới hiện nay. Có như vậy mới mong đạt hiểu quả tốt nhất.
Đồng thời việc đổi mới giảng dạy tác phẩm văn chương trong chương
trình THPT ở đây còn cần thiết và quan trọng cả về cách cấu tạo mới về giáo án,
tiến trình và nội dung của bài soạn cho phù hợp với đặc trưng thể loại tác phẩm,
với đặc trưng của phân môn giảng văn trong chương trình phổ thông vì phân
môn là một lãnh địa, thử thách và thẩm định nghiêm ngặt phẩm chất, tài năng
của người dạy văn học và quyết định sức hấp dẫn của bộ môn. Đối với học sinh
2


quá trình tiếp nhận tác phẩm văn chương với tư cách người đồng sáng tạo, là
cuộc kiếm tìm không ngừng cái đẹp, là cuộc chạy tiếp sức về trí tuệ, là một bản
hoà tấu sôi nổi và hấp dẫn giữa thầy và trò, đến với giờ học một tác phẩm văn
chương là đến với những sản phẩm tinh thần, những di sản văn học ưu tú do
nghệ sĩ các thời đại của dân tộc, của nhân loại sáng tạo nên. Cho nên, yêu cầu
học sinh phải ''Phát hiện ra bằng năng lực thẩm mĩ chất văn đích thực của tác
phẩm'', vẻ đẹp của văn chương, của con người, cuộc sống các thời đại để nâng
cao hiểu biết, rung cảm tâm hồn, lớn lên về trí tuệ hoàn thiện con người, định
hướng con đường đi tới tương lai.
Ở đề tài này, tôi đưa ra một hướng tiếp cận và khai thác tác phẩm ''Tôi
yêu em'' (Puskin) theo một cách riêng với mong muốn đạt tới đích vừa phát huy
được trí lực, chủ động sáng tạo của học sinh, giáo viên vừa chủ động điều hành
tiết học một cách hiệu quả, nhẹ nhàng mà khoa học, giàu tính nghệ thuật, tạo
được tâm thế hứng thú cho học sinh trong việc tiếp cận khám phá tác phẩm, bởi
văn học có đặc trưng riêng ''Một tác phẩm là một phát hiện về hình thức, một
khám phá về nội dung'' (Lêônít Lêônốp).

sự kết hợp điêu luyện giữa yếu tố biểu đạt và trần thuật trong một chỉnh thể thi
phẩm trữ tình, lối viết giản dị rất chắt lọc làm cho bài thơ với lời lẽ mộc mạc đạt
được hiệu quả truyền cảm, hiệu quả thẩm mĩ rất cao...)
* Thông qua một tác phẩm điển hình, giúp học sinh nhận ra một vài đặc
điểm chính yếu của phong cách thơ cổ điển Puskin.
Một điều quan trọng nữa (Thực hiện phương pháp dạy học mới) : Học
sinh cần biết chủ động, linh hoạt tiếp nhận kiến thức, khai thác giá trị tác phẩm
và sáng tạo trong quá trình vận dụng kiên thức chứ không thụ động tiếp nhận,
ghi chép lại những cái mà giáo viên cung cấp.
Đây chính là những nhiệm vụ nghiên cứu của đề tài này.
4. Đối tượng và địa bàn nghiên cứu :
a) Địa bàn nghiên cứu :
Đề tài nghiên cứu hướng tiếp cận một tác phẩm văn học (Văn học nước
ngoài) cho học sinh THPT. Tuy nhiên, do đặc thù môi trường tôi công tác là
trường chuyên cho nên khi viết đề tài này tôi có ý thức mở rộng (về yêu cầu, về
nội dung) để có thể ứng dụng phù hợp với cả hai loại đối tượng học sinh : Học
sinh THPT (ta vẫn quen gọi là học sinh đại trà) và học sinh chuyên (Cụ thể đây
là học sinh chuyên văn).
b) Đối tượng nghiên cứu :
Là bài dạy tác phẩm "'Tôi yêu em'' (Puskin).
5. Phương pháp nghiên cứu.

4


* Căn cứ vào bài giảng của cá nhân về tác phẩm ''Tôi yêu em'' qua một vài
năm học dạy chương trình lớp 11, mỗi năm lại rút kinh nghiệm để hoàn thiện
dần chất lượng bài soạn và giờ dạy.
* Căn cứ vào việc dự giờ đồng nghiệp về tác phẩm này học tập những ưu
điểm, rút ra những hạn chế.



b. Tứ thơ và cách triển khai tứ thơ. (Phần này giúp học sinh tìm hiểu chủ
yếu quan niệm cao cả và luôn mới mẻ về tình yêu của nhà thơ, qua lối diễn đạt
dung dị mà cũng thật thấm thía, biểu lộ tài nghệ cao cường, vô song của nhà thơ
qua 8 câu thơ).
- Về ưu điểm : Cách dạy này có ưu điểm là giúp học sinh hiểu các kiến
thức trọng tâm có giá trị của bài thơ. Cụ thể ở phương diện nội dung học sinh
tiếp nhận được quan niệm cao cả về tình yêu của Puskin. Còn ở phương diện
nghệ thuật học sinh cũng thấy được lối diễn đạt dung dị, tài năng sử dụng ngôn
ngữ mộc mạc, giản dị.
- Về hạn chế : + Trước hết quan niệm mỗi dòng thơ là một câu thơ thì
chưa được chính xác.
+ Thứ hai, quá trình tiếp nhận, lĩnh hội các đơn vị kiến thức kể trên còn
rời rạc (Nguyên nhân cơ bản do cách bố cục). Học sinh chưa đi sâu khai thác
được mạch cảm xúc trữ tình tiếp nối, thấy được tính chặt chẽ lôzíc, mối liên hệ
của ý thơ trong mạch cảm xúc ấy. Mà đây lại là một trong những yếu tố làm nên
thành công của tác phẩm.
+ Thứ ba, ở cách dạy này học sinh chưa cảm thụ hết được phẩm chất nghệ
thuật của bài thơ mới nắm kiến thức ở mức độ khái quát (Quan niệm về tình yêu
của nhà thơ) mà chưa thấy được cách giãi bày tâm trạng theo lôzíc lí trí như
mạch cảm súc của nhà thơ, mà đây là ''Chất văn đích thực của tác phẩm''. Vì
vậy giờ dạy còn khô và thiếu tính nghệ thuật.
- Trong cuốn ''Tài liệu hội nghị tập huấn phương pháp dạy học môn văn
và tiếng việt THPT'' có đăng bài soạn của cô giáo Đỗ Bích Ngọc - Trường
THPT Việt Trì - Phú Thọ. Bài soạn ấy có hướng khai thác bài thơ hợp lí nhưng
nội dung khai thác kiến thức từng phần chưa sâu, chưa chú ý nhiều đến hình
thức biểu đạt ý thơ.
Năm học 2002-2003 tôi dự giờ một đồng nghiệp (Lớp 11 lý) cũng tiết dạy
bài thơ ''Tôi yêu em'' (Puskin). Cảm nhận chung nhất về giờ dạy là dàn trải, thiếu


PHẦN II : NỘI DUNG ĐỀ TÀI
A/ CÁCH THỨC CHUNG VỀ VIỆC SOẠN MỘT GIÁO ÁN GIẢNG
VĂN VÀ BIỆN PHÁP THỰC HIỆN :
A. 1. CÁCH THỨC CHUNG VỀ VIỆC SOẠN MỘT GIÁO ÁN GIẢNG
VĂN :
- Về hình thức giáo án cần đi đủ các bước qui định của một giáo án mẫu,
với tuần tự như sau :
I- PHẦN CHUẨN BỊ :

1. Yêu cầu bài dạy : Gồm 2 yêu cầu
a) Yêu cầu về kiến thức, kỹ năng, tư duy khi học bài mới.
b) Yêu cầu giáo dục tư tưởng, tình cảm.
2. Chuẩn bị :
a) Phần thầy : SGK, tài liệu, đồ dùng dạy học (Cần thứ gì cho bài dạy Ghi rõ).
b) Phần trò : SGK, đồ dùng học tập, hướng dẫn soạn bài...
II- PHẦN THỂ HIỆN KHI LÊN LỚP :

1. Kiểm tra bài cũ :
a) Ghi rõ câu hỏi kiểm tra
b) Nêu vắn tắt đáp án trả lời.
2. Dạy bài mới :
a) Vào bài :
b) Bước phân tích tác phẩm :
- Tìm bố cục tác phẩm (Nếu thấy cần thiết)
- Sắp xếp hệ thống câu hỏi hợp lí theo yêu cầu của bài để dẫn từng bước
hướng dẫn học sinh khám phá và lĩnh hội được các giá trị của tác phẩm.
- Chú ý đến những lời bình mẫu của giáo viên nhằm khắc sâu kiến thức
cho học sinh và các em sẽ từ đó mà cảm thụ được cái hay, cái đẹp của tác phẩm.
- Đặc biệt xoáy sâu vào kiến thức trọng tâm của giờ dạy và có câu hỏi hợp