VIỆN HÀN LÂM
KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM
HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

LÊ THANH HOÀ

LỖI PHÁT ÂM TIẾNG ANH CỦA SINH VIÊN
VIỆT NAM: TRƢỜNG HỢP SINH VIÊN
ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI

Chuyên ngành: Ngôn ngữ học so sánh, đối chiếu
Mã số: 62.22.02.41

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ NGÔN NGỮ HỌC

Hà Nội - 2016


Công trình được hoàn thành tại Học viện Khoa học Xã hội

Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Vũ Kim Bảng

Phản biện 1: GS.TS. Đỗ Việt Hùng
Phản biện 2: GS.TS. Nguyễn Văn Điệp
Phản biện 3: GS.TS. Nguyễn Quang

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án Tiến sĩ
họp tại Học viện Khoa học Xã hội
vào lúc ….. giờ, ngày ….. tháng ….. năm 2016

Có thể tìm hiểu luận án tại:

Trong luận án này, tiếng Việt được nói ở Đồng Nai được quy ước là tiếng
Việt.
1


2.2. Nhiệm vụ
Từ mục đích nghiên cứu trên, chúng tôi xác định những nhiệm
vụ nghiên cứu sau:
1/ Tổng quan được tình hình nghiên cứu về lỗi và lỗi phát âm
trên thế giới và ở Việt Nam để thấy được vị trí và vai trò của nghiên
cứu lỗi phát âm trong ứng dụng dạy học ngoại ngữ. Từ đó, tìm hiểu
những vấn đề lí thuyết liên quan đến đề tài như: khái niệm lỗi và
phân tích lỗi, ngôn ngữ học đối chiếu, cấu trúc âm tiết v.v.
2/ Khảo sát, xây dựng cơ sở dữ liệu về lỗi phát âm của SV
ĐHĐN.
3/ Đối chiếu và miêu tả các kiểu lỗi phát âm chiết đoạn tiếng
Anh tiêu biểu.
4/ Chỉ rõ các nguyên nhân chi phối các kiểu lỗi: sự khác biệt
về mặt loại hình; thời gian học và đặc điểm phát âm địa phương.
5/ Đề xuất các giải pháp khắc phục lỗi phát âm tiếng Anh cho
SV.
3. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận án
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận án là các kiểu lỗi phát âm phụ
âm và nguyên âm tiếng Anh của 14 SV ĐHĐN. Các lỗi của họ được
quan sát từ năm thứ nhất đến năm thứ tư. Bằng cách nghiên cứu như
vậy, chúng tôi có thể đưa ra kết luận về mức độ khắc phục lỗi theo
thời gian học, để từ đó đưa ra những giải pháp sửa lỗi phù hợp.
3.1. Phạm vi nghiên cứu
Luận án nghiên cứu lỗi phát âm ở những đơn vị chiết đoạn

tiếng Anh, một ngôn ngữ khác hẳn về loại hình so với tiếng Việt.
Kết quả nghiên cứu lỗi của người học trong bốn năm liên tục
đã chỉ ra các kiểu lỗi và nguyên nhân lỗi phát âm chiết đoạn tiếng
Anh về phụ âm ở vị trí đầu âm tiết, cuối âm tiết cũng như các kiểu lỗi
3


phát âm nguyên âm tiếng Anh của người Việt. Dựa vào kết quả
nghiên cứu, luận án đề xuất các phương pháp khắc phục những kiểu
lỗi trên cho người Việt, góp phần nâng cao chất lượng dạy và học
tiếng Anh ở Việt Nam.
7. Cơ cấu của luận án
Ngoài phần Mở đầu, Kết luận, Tài liệu tham khảo và Phụ lục,
luận án được triển khai thành 3 chương:
Chương 1: Tổng quan tình hình nghiên cứu và cơ sở lí thuyết
Chương 2: Lỗi phát âm phụ âm tiếng Anh của sinh viên Đại
học Đồng Nai
Chương 3: Lỗi phát âm nguyên âm tiếng Anh của sinh viên
Đại học Đồng Nai
CHƢƠNG 1
TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU VÀ CƠ SỞ LÍ
THUYẾT
1.1. Tổng quan tình hình nghiên cứu lỗi phát âm
1.1.1. Trên thế giới
Nghiên cứu lỗi nói chung và lỗi phát âm nói riêng đã được
nhiều tác giả trên thế giới thực hiện, có thể kể đến một số tác giả tiêu
biểu như: Ahmad [43], Ahmad và Muhiburrahman [44], Enli [52],
Hassan và Muhammad [60], Hjollum và Mees [62], Luo [74],
Mathew [75], Zhang và Yin [91] v.v. Nghiên cứu của các tác giả nói
trên đều hướng đến việc tìm ra các kiểu lỗi phát âm, các kiểu lỗi có

Nhìn chung, môi trường dạy học phát âm tiếng Anh ở ĐHĐN
cần được cải thiện. Thứ nhất, đội ngũ giáo viên chưa được đào tạo
chuyên sâu về chuyên ngành ngữ âm học và âm vị học và chưa từng
được đào tạo ở những nước nói tiếng Anh bản xứ. Thứ hai, thời
lượng dạy phát âm tiếng Anh còn hạn chế. Thứ ba, SV không có đủ
5


cơ hội luyện tập nói tiếng Anh với người bản xứ để họ có cơ hội phát
hiện và khắc phục lỗi phát âm tiếng Anh của mình.
1.2. Cơ sở lí thuyết
Trong quá trình triển khai luận án, chúng tôi dựa vào những cơ
sở lí thuyết sau:
1.2.1. Ngôn ngữ học đối chiếu
Luận án trình bày các khái niệm về ngôn ngữ học đối chiếu
(ngôn ngữ nguồn, ngôn ngữ đích, giao thoa ngôn ngữ); mục đích,
nhiệm vụ và đối tượng của ngôn ngữ học đối chiếu; các nguyên tắc
đối chiếu; tầm quan trọng của ngôn ngữ học đối chiếu đối với việc
dạy học ngoại ngữ.
2.2.2. Lỗi và phân tích lỗi
Luận án trước hết trình bày các khái niệm liên quan đến lỗi và
lỗi phát âm tiếng Anh. Từ đó, luận án đưa ra khái niệm về lỗi phát
âm nhằm phục vụ cho phần lí thuyết chính liên quan đến đề tài
nghiên cứu.
1.3. Khái quát về âm tiết tiếng Việt và tiếng Anh
Luận án trình bày các khái niệm về âm tiết, âm tiết tiếng Việt,
âm tiết tiếng Anh nhằm làm rõ những nét tương đồng và khác biệt
trong cấu trúc âm tiết của hai ngôn ngữ Việt - Anh.
1.4. Tiểu kết chƣơng 1
Nội dung chương 1 của luận án đã tóm lược được những

tắc xát ([t] và [d]), bán nguyên âm [w] và phụ âm tắc thanh hầu
[]. Trừ phụ âm [], tất cả 24 phụ âm tiếng Anh được nêu trong
Bảng 2.1 có thể đảm nhận vị trí đầu âm tiết. Trừ những phụ âm [w],
[r], [], [j] và [h], 20 phụ âm còn lại đều có thể đóng vai trò kết thúc
âm tiết.

7


2.1.2.2. Tổ hợp phụ âm tiếng Anh
Đứng đầu âm tiết, tiếng Anh có 40 tổ hợp hai phụ âm: [pl-],
[pr-], [pj-], [bl-], [br-], [bj-], [tr-], [tw-], [tj-], [dr-], [dw-], [dj-], [kl-],
[kr-], [kw-], [kj-], [gl-], [gr-], [mj-], [nj-], [mw-], [fl-], [fr-], [fj-],
[r-], [w-], [j-], [sp-], [st-], [sk-], [sf-], [sm-], [sn-], [sl-], [sw-],
[sj-], [zl-], [r-], [hj-], [vj-] và 9 tổ hợp ba phụ âm: [spl-], [skl-],
[spr-], [str-], [skr-], [skw-], [spj-], [stj-] và [skj-].
Đứng cuối âm tiết, tiếng Anh có 54 tổ hợp hai phụ âm: [-mp],
[-mf], [-mt], [-md], [-mz], [-n], [-nt], [-nd], [-ns], [-nz], [-nt], [nd], [-], [-t], [-d], [-z], [-k], [-f], [-ft], [-fs], [-vd],
[-vz], [-s], [-d], [-z], [-sp], [-st], [-sk], [-zd],[-t], [-d], [p], [-pt], [-ps], [-bd], [-bz], [-t], [-ts], [-dz], [-k], [-kt], [-ks], [gd], [-gz], [-lp], [-lf], [-l], [-lt], [-ld], [-ls], [-lz] và [-lk]; 41 tổ hợp
ba phụ âm: [-lmd], [-lms], [-lpt], [-lps], [-lbd], [-lbz], [-lft], [-lvd], [ls], [-lnd], [-lnz], [-ldz], [-ltt], [-ldd], [-lt], [-lks], [-lkt], [mps], [-mpt], [-mft], [-mfs], [-mts], [-mst], [-nts], [-ndz], [-ntt], [ndd], [-ts], [-st], [-ps], [-pts], [-pst], [-ts], [-dst], [-ds],
[-ks], [-kts], [-kst], [-fs], [-fts], và [-sts] và 7 tổ hợp bốn phụ âm:
[-lfs], [-ltst], [-lkts], [-kss], [-ksts], [-mpts] và [-ntst].
2.1.3. Phụ âm tiếng Việt
Khi sắp xếp hệ thống phụ âm tiếng Việt ở Bảng 2.3, chúng tôi
có ba lưu ý:
Thứ nhất, chúng tôi không xếp phụ âm tắc bật hơi, lợi [t]
vào bảng trên vì chúng tôi miêu tả hệ thống phụ âm tiếng Việt theo
Bảng Ngữ âm Quốc tế, vốn không thể hiện phụ âm bật hơi. Chúng tôi
chỉ đề cập đến phụ âm này ở những trường hợp cần thiết.
Thứ hai, chúng tôi có cùng quan điểm với Kirby [65, tr.382]

m

n

Rung

Sau Quặt Ngạc Mạc Lưỡi Thanh Hầu
lợi
cứng
con quản


c

k g






r

Vỗ

f v  s z 

Xát

x 

chỉ những phụ âm trong tiếng Anh mà không có

trong tiếng Việt;
(4) Những phụ âm còn lại chỉ có trong tiếng Việt mà không có
trong tiếng Anh.
Sự tương đồng:
Đứng đầu âm tiết, cả hai ngôn ngữ đều có chung 11 phụ âm
sau: [m], [w], [f], [s], [v], [n], [l], [j], [k], [], và [h]. Về mặt âm vị
học, hai phụ âm [b], [d] tiếng Anh và hai phụ âm [] và [] có
cùng phương thức cấu âm, vị trí cấu âm và đặc điểm thanh tính như
nhau. Về mặt ngữ âm học, hai cặp phụ âm này có nét khu biệt: Phụ
âm [b] và [d] tiếng Anh có tính nổ ra (explosive) trong khi đó phụ âm
[] và [] tiếng Việt có tình hút vào (implosive). Tương tự, ba phụ
âm [p], [t] và [k] tiếng Anh có tính bật hơi (aspirated) còn hai
phụ âm này trong tiếng Việt không có nét khu biệt đó.
Về mặt âm vị học, cả hai ngôn ngữ đều có chung sáu phụ âm
sau đảm nhận vị trí cuối âm tiết: [m], [n], [], [p], [t] và [k]. Nhưng
về mặt ngữ âm học, khi phát âm, những phụ âm trên có những nét
khác nhau trong hai ngôn ngữ: Phụ âm cuối tiếng Anh có giai đoạn
thoái, còn phụ âm cuối tiếng Việt không có giai đoạn này.
Sự khác biệt:
Đứng đầu âm tiết, tiếng Anh có tám phụ âm mà tiếng Việt
không có: [], [], [r], [z], [], [g], [t] và [d]. Bảy phụ âm

10


[], [], [], [], [x], [] và [t] đứng đầu âm tiết tiếng Việt
nhưng không có trong tiếng Anh.
Đứng cuối âm tiết, tiếng Anh có 12 phụ âm mà tiếng Việt


SL

Ví dụ

TL
%

[-]

8

57.1

[j-]
[-]
[j-]

3
8
2

21.4
57.1
14.3

these [iz] (những cái này)
 [iz]
these [iz]  [jiz]
these [iz]  [iz]


2.2.2.2. Lỗi tổ hợp phụ âm
Trong quá trình học tiếng Anh, SV mắc lỗi phát âm đối với tất
cả tổ hợp hai hoặc ba phụ âm ở vị trí đấu âm tiết. Để vượt qua khó
khăn khi phát âm một tổ hợp phụ âm đầu âm tiết tiếng Anh, SV hoặc
là bỏ bớt phụ âm trong tổ hợp hoặc âm tiết hoá tổ hợp đó bằng cách
thêm nguyên âm nhẹ [] vào giữa những phụ âm của tổ hợp. Hình
2.8 cho thấy CTV M2 phát âm sai từ scrapped [skrpt] (đã đập vụn
ra) thành một âm nghe như là [pt] (rapped: đánh nhẹ).
Sóng âm
của phụ
âm xát, lợi
[s-] quá ít
Bỏ phụ âm
tắc, mạc [k-]
Hình 2.8. Sóng âm và quang phổ từ scraped của CTV M2
2.3. Lỗi phụ âm đứng cuối âm tiết tiếng Anh của sinh viên
Đại học Đồng Nai
2.3.1. Những phụ âm cuối ít gây lỗi
Đối với nhóm phụ âm tắc ([-p], [-t], [-k]) và nhóm phụ âm mũi
([-m], [-n], [-]) ở vị trí cuối âm tiết, lúc đầu họ có mắc lỗi nhưng
qua thời gian học, lỗi về phụ âm cuối ở hai nhóm này giảm đáng kể
và không còn ảnh hưởng đến kết quả giao tiếp tiếng Anh của họ.

12


2.3.2. Những phụ âm cuối gây lỗi
2.3.2.1. Lỗi phụ âm đơn
Kiểu lỗi phát âm điển hình của SV là họ không phát âm hoặc

3 [-lf] [-lf]
4 [-lf] [-lf]

6
5
4

Ví dụ

twelfth [twelf] (thứ 12) 
[twelf]
42.9 twelfth [twelf]  [twelf]
35.7 twelfth [twelf]  [twelf]
28.6 twelfth [twelf]  [twelf]
42.9

13


Quan sát Hình 2.10, chúng ta thấy CTV F9 này không những
bỏ bớt phụ âm xát lợi [s] ở cuối âm tiết mà còn thêm nguyên âm nhẹ
[] vào sau phụ âm tắc lợi [t].
Bỏ phụ âm
cuối [-s]
Quang phổ
của nguyên
âm []
Hình 2.10. Sóng âm và quang phổ từ texts của CTV F9
Như vậy, CTV này phát âm từ texts [teksts] (những bài đọc)
thành một âm lệch chuẩn [tekst].

CHƢƠNG 3
LỖI PHÁT ÂM NGUYÊN ÂM TIẾNG ANH CỦA SINH VIÊN
ĐẠI HỌC ĐỒNG NAI
3.1. Nguyên âm tiếng Anh và tiếng Việt
Luận án đề cập đến những khái niệm cơ bản về đặc điểm của
một nguyên âm và những tiêu chí để khu biệt một nguyên âm này với
một nguyên âm khác.
3.1.1. Nguyên âm tiếng Anh
3.1.1.1. Nguyên âm đơn
Luận án dựa vào kết quả nghiên cứu của nhóm tác giả
Hawkins và Midgley [61] để có giá trị formant F1 và F2 của hệ thống
nguyên âm đơn tiếng Anh được chọn làm chuẩn. Theo đó, tiếng Anh
có 12 nguyên âm đơn sau: [i], [], [], [], [], [], [],
[], [u], [], [] và [].

15


3.1.1.2. Nguyên âm đôi
Theo Roach [85, tr.18], tiếng Anh có 8 nguyên âm đôi: [],
[e], [], [e], [a], [], [] và [a].
3.1.1.3. Nguyên âm ba
Cũng theo Roach [85, tr.19], tiếng Anh có 5 nguyên âm ba:
[e], [a], [], [] và [a].
3.1.2. Nguyên âm tiếng Việt
3.1.2.1. Nguyên âm đơn
Có cùng quan điểm với một số tác giả ([8], [36], [40] v.v.),
chúng tôi xem tiếng Việt có 13 nguyên âm đơn là: [i], [e], [],
[], [], [], [], [a], [a], [u], [o], [] và []. Để miêu
tả hệ thống nguyên âm đơn tiếng Việt trên Bảng Ngữ âm Quốc tế,

/a/, //, / / và /a/) nhưng tiếng Việt không có
loại nguyên âm này. Tiếng Việt có một số nguyên âm ba ngữ âm học,
là sự kết hợp của một âm đệm với một nguyên âm chính và một bán
nguyên âm cuối.

17


3.2. Lỗi phát âm nguyên âm tiếng Anh của sinh viên Đại
học Đồng Nai
3.2.1. Lỗi phát âm nguyên âm đơn
SV không phân biệt trường độ các cặp nguyên âm tiếng Anh
có tiêu chí khu biệt dài/ngắn: [i] và [], [u] và [], [] và
[].
Chẳng hạn, CTV 9 đồng nhất về trường độ của nguyên âm
[i] (240 ms) với trường độ của nguyên âm [] (240 ms) thể hiện ở
Hình 3.8 và Hình 3.9.

Hình 3.8. Sóng âm và formant thể hiện trường độ nguyên âm [i]
trong từ peace (hoà bình)

18


Hình 3.9. Sóng âm và formant thể hiện trường độ nguyên âm []
trong từ piss (từ chỉ sự bài tiết).
SV mắc lỗi phát âm nguyên âm đơn tiếng Anh theo tỉ lệ cao
xuống thấp: [i], [u], [], [], [], [], [], [], [],
[], [] và [].
3.2.2. Lỗi phát âm nguyên âm đôi

3.4. Tiểu kết chƣơng 3
So sánh, đối chiếu hệ thống nguyên âm tiếng Anh và tiếng Việt
đã chỉ ra những nét tương đồng và khác biệt giữa hai hệ thống
nguyên âm tiếng Anh và tiếng Việt. Kết quả nghiên cứu cho thấy SV
ĐHĐN mắc lỗi phát âm ở cả ba nhóm nguyên âm tiếng Anh (nguyên
âm đơn, nguyên âm đôi và nguyên âm ba).
Tương tự như đối với lỗi phát âm phụ âm tiếng Anh, chúng tôi
đề xuất một số giải pháp chung và cụ thể nhằm giúp SV ĐHĐN khắc
phục lỗi phát âm tiếng Anh của họ trong quá trình học ngoại ngữ này.

20


KẾT LUẬN
Trong xu thế giao lưu, hội nhập quốc tế, tiếng Anh có vai trò
quan trọng trên thế giới nói chung và ở Việt Nam nói riêng. Nghiên
cứu lỗi phát âm tiếng Anh với tư cách một ngoại ngữ có ý nghĩa lí
luận và thực tiễn đối với ngôn ngữ học Việt Nam và nhiều nước trên
thế giới. Đã có một số công trình nghiên cứu lỗi phát âm tiếng Anh
của người Việt nhưng cho đến nay chưa có một công trình khoa học
nào nghiên cứu và theo dõi lỗi phát âm tiếng Anh sinh viên Đại học
Đồng Nai qua một quá trình học. Thực hiện đề tài “Lỗi phát âm tiếng
Anh của sinh viên Việt Nam: Trường hợp sinh viên Đại học Đồng
Nai”, chúng tôi hi vọng góp phần làm sáng tỏ một số vấn đề về lí
thuyết và thực tiễn dạy học tiếng Anh tại Việt Nam. Trên cơ sở các lí
thuyết liên quan và tư liệu nghiên cứu cụ thể, luận án đưa ra một số
kết luận sau:
1. Dựa trên cơ sở lí thuyết lỗi và thực tiễn nghiên cứu, luận án
khẳng định rằng, trong quá trình học một ngoại ngữ, mắc lỗi nói
chung và lỗi phát âm nói riêng là điều tự nhiên và tất yếu.

[fand] thành [fan]) hoặc là âm tiết hoá tổ hợp phụ âm đó (chẳng
hạn từ thwart [wt] được sinh viên phát âm thành
[wt], prompt [prmpt] thành [prmpt]).
2.2. Về nguyên âm
Lỗi điển hình về nguyên âm đơn tiếng Anh là sinh viên không
phân biệt trường độ các cặp nguyên âm đơn tiếng Anh có tiêu chí khu
biệt dài/ngắn ([i] và [], [u] và [], [] và []). Ví dụ,
nguyên âm [i] trong từ peace [pis] (hoà bình) và nguyên âm []
trong từ piss (từ chỉ sự bài tiết) được sinh viên phát âm với trường độ
như nhau là 240 ms. Lỗi phát âm nguyên âm đôi điển hình là trường
hợp nguyên âm [e]. Ví dụ, sinh viên phát âm từ may [me] (có
22


lẽ) thành [mj] (mây). Do nhóm nguyên âm ba chỉ tồn tại trong
tiếng Anh mà không có trong tiếng Việt nên sinh viên mắc tất cả các
lỗi phát âm nguyên âm ba tiếng Anh. Ví dụ, sinh viên phát âm từ
hour [a] (giờ) thành [aw].
3. Dựa vào kết quả nghiên cứu, chúng tôi đề xuất hai nhóm
biện pháp nhằm giúp SV khắc phục lỗi phát âm tiếng Anh như sau:
3.1. Nhóm giải pháp chung
Thứ nhất, nhà trường cần có một đội ngũ giáo viên đáp ứng
việc dạy phát âm tiếng Anh. Họ phải là những người có kiến thức cơ
bản nhất về ngữ âm học - âm vị học của cả hai ngôn ngữ Anh - Việt.
Có như thế, người dạy mới có thể chỉ ra những nét tương đồng và
khác biệt về mặt ngữ âm học và âm vị học của hệ thống phụ âm và
nguyên âm cũng như cấu trúc âm tiết tiếng Anh và tiếng Việt. Thứ
hai, nhà trường cần tăng thời lượng dạy phát âm cho sinh viên, ít nhất
là từ năm thứ nhất đến năm thứ ba. Khi sinh viên có nhiều thời gian
luyện phát âm hơn, họ sẽ có cơ hội khắc phục lỗi phát âm của mình.