Giáo trình tự chọn – Vật lý 9
Ngày soạn 28/11/2005
Tuần 13
CHỦ ĐỀ III
NAM CHÂM – TỪ TRƯỜNG – LỰC ĐIỆN TỪ
Tiết 25-26 NAM CHÂM VĨNH CỮU. TÁC DỤNG TỪ CỦA DÒNG
ĐIỆN
TỪ TRƯỜNG – ĐƯỜNG SỨC TỪ
I. Lý thuyết:
1. Nam châm vónh cữu:
Nam châm vónh cữu là nam châm mà từ tính nó không bò mất đi
Mỗi nam châm đều có hai cực , khi để nam châm tự do cực luôn luôn chỉ hướng
bắc đòa lí gọi là cực Bắc, còn cực luôn luôn chỉ hướng nam đòa lí gọi là cực Nam
Kí hiệu : Cực Bắc là chữ N ; cực Nam là chữ S
2.Tương tác giữa hai nam châm:
Khi đặt hai nam châm gần nhau thì chúng tương tác với nhau : các cực cùng
tên đẩy nhau , các cực khác tên thí hút nhau
3.Tác dụng từ của dòng điện:
Dòng điện chạy trong dây dẫn thẳng hay dây dẫn có hình dạng bất kì đều tác
dụng lực ( gọi là lực từ) lên kim nam châm đặt gần nó . Ta nói: D01ng điện có tác
dụng từ.
4. Từ trường:
+ Không gian xung quanh nam châm , xung quanh dòng điện có khả năng tác
dụng lực từ lên kim nam châm đặt trong nó . Ta nói không gian đó có từ trường
+ Tại mỗi vò trí nhất đònh trong từ trường của thanh nam châm hay của dòng
điện , kim nam châm đều chỉ một hướng xác đònh
+ Để nhận biết trong một vùng không gian có từ trưiờng hay không ngưới ta
dùng kim nam châm thử
5.Từ phổ:
Từ phổ cho ta một hình ảnh trực quan về từ trường . Có thể thu được từ phổ
bằng cách rắc mạt sắt lên tấm bìa đặt trong từ trường rồi gõ nhẹ cho các mạt sắt tự

+ Đặt dây dẫn lại gần một kim nam châm có thể quay tự do trên một mũi nhọn
+Nếu thấy kim nam châm bò lệch khỏi hứơng Bắc- Nam ban đầu thì kết
luận trong dây dẫn có dòng điện
+ Nếu tháy kim nam châm không bò lệch khỏi hướnh Bắc- Nam ban đầu thì kết
luận trong dây dẫn không có dòng điện chạy qua
4.Cacùh nhận biết trong vùng không gian đó có từ trường hay không
Căn cứ vào tác dụng từ trường lên kim nam châm thử
+Đưa nam châm thử vào vùng không gian cần kiểm tra
+ Nếu thấy kim nam châm bò lệch khỏi hướng Bắc- Nam ban đầu thì kết luận
trong vùng không gian đó có từ trường
+ Nếu kim nam châm không lệch khỏi hướng Bắc – Nam ban đầu thì kết luận
trong vùng không gian đó không có từ trường
5. Cách xác đònh chiều dòng điện ( hoặc chiều đường sức từ) của một ống
dây có dòng điện chạy qua
p dụng quy tắc nắm tay phải
GV Nguyễn thanh Lợi
Giáo trình tự chọn – Vật lý 9
6. Cách xác đònh vò trí ( sự đònh hướng) của kim nam châm khi đặt gần một
nam châm khác hoặc đặt gần một ống dây có dòng điện chạy qua
+ Vẽ dạng đường sức từ của nam châm hoặc ống dây có dòng điện chạy qua
+ Xác đònh chiều của đường sức từ
+ Xác đònh sự đònh hướng của nam châm theo quy tắc: Trục của kim nam châm nằm
dọc theo phương tiếp tuyến của đường sức từ tại điểm đặt kim nam châm, chiều sao cho
các đường sức từ đi ra từ cực bắc và đi vào cực nam
Ngày soạn 05/12/05
Tuần 14
Tiết 27-28 BÀI TẬP
Bài 1: Đưa thanh kim loại đến gần một cái đinh ghim , hiện tượng nào cho phép ta
kết luận thanh kim loại là một nam châm?
Giải: Khi đưa thanh kim loại đến gần một đinh ghim , nếu thanh kim loại hút đinh

Bài 6: Trên hình vẽ là dạng đường sức từ của một ống dây có dòng điện chạy qua

a) Dùng quy tắc nắm tay phải hãy xác đònh chiều của đường sức từ của ống dây
b) Nếu đặt một kim nam châm ( có thể quay tự do) tại điểm A thì kim nam châm
sẽ đònh hướng như thế nào? Vẽ hình minh hoạ
Giải:
a) Chiều đường sức từ như hình vẽ
b) Sự đònh hướng của kim nam châm theo quy luật các đường sức từ đi ra từ cực
bắc và đi vào cực nam , nên tại A cực bắc của kim nam châm hướng vào trong
lòng ống dây
Bài 7 Hãy vẽ thêm chiều dòng điện trong các hình vẽ sau:
GV Nguyễn thanh Lợi
N S
Giáo trình tự chọn – Vật lý 9
Ngày soạn 12/12/05
Tuần 15
Tiết 29 – 30 NAM CHÂM ĐIỆN
LỰC ĐIỆN TỪ – ĐỘNG CƠ ĐIỆN MỘT CHIỀU
I Lý thuyết
1. Sự nhiễm từ của sắt thép
+Khi đặt sắt và thép trong từ trường chúng đều bò nhiễm từ . Trong những điều
kiện như nhau , sắt non nhiễm từ mạnh hơn thép, nhưng thép duy trì từ tính tốt hơn
+ Những nguyên tố nhiễm từ mạnh : Sắt (thép) , kền, côban, gôlini ( gọi chung
là nhóm sắt từ
2. Nam châm điện
+ Nam châm điện: Khi có dòng điện chạy qua ống dây có lõi sắt , lõi sắt trở
thành một nam châm
+ Có thề làm tăng lực từ của nam châm điện tác dụng lên một vật bằng cách tăng
cường độ dòng điện qua ống dây hoặc tăng số vòng của ống dây
3. Lực từ tác dụng lên dây dẫn có dòng điện