Giáo án Tự chọn NVăn 9- Nguyễn Thị Sính THCS Đoàn Th ợng Năm học 2008-2009
Tên chủ đề : 1 Văn bản thuyết minh
( chủ đề bám sát - Thời lợng : 10 tiết )
Tuần 1: Tiết 1 Đặc điểm, vai trò và những điểm cần lu ý
Soạn : ...................... trong văn bản thuyết minh
Dạy : .......................
A/ Mục tiêu : Qua tiết học, HS có thể :
- Đợc ôn tập, củng cố, hệ thống hoá các kiến thức về VB thuyết minh.
- Rèn luyện kĩ năng tổng hợp về VB thuyết minh.
B/ Chuẩn bị : - GV : Đọc kĩ những điều cần lu ý trong SGV Ngữ văn 8. I
- HS : Ôn lại kiến thức về VB thuyết minh .
Su tầm 1 số bài văn, đoạn văn thuyết minh.
C/ Hoạt động trên lớp :
1) Tổ chức lớp : Kiểm tra sĩ số :
2) Kiểm tra bài cũ : kết hợp khi học bài mới.
3) Bài mới : ( 40

)
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
I/ Ôn tập về VB thuyết minh :
- GV hớng dẫn HS ôn tập lại những kiến thức về
VBTM. Trên cơ sở đó giúp HS nắm chắc đặc
điểm, vai trò của VBTM.
? Em đã đợc học về VBTM ở chơng trình Ngữ văn
8. Hãy lựa chọn câu trả lời đúng nhất trong các
câu sau đây ở mỗi câu hỏi.
Câu 1: Văn bản thuyết minh là gì ?
A. Là VB dùng để trình bày sự việc, diễn biến,
nhân vật theo một trật tự nhất định để dẫn đến 1
kết thúc nhằm thuyết phục ngời đọc, ngời nghe.
B. Là VB trình bày chi tiết, cụ thể cho ta cảm

D. Tri thức chuẩn xác, khách quan, hữu ích.
* GV diễn giảng làm rõ và chốt lại các đặc điểm
của VBTM ( ghi bảng ) .
VBTM có những đặc điểm sau :
- Cung cấp tri thức khách quan : Tất cả những gì
đợc giới thiệu trình bày ... đều phải phù hợp với
quy luật khách quan, đều phải đúng nh đặc trng
bản chất của nó. ( phải tôn trọng sự thật ).
- Tính thực dụng : phạm vi sử dụng rộng, đợc
nhiều đối tợng, nhiều lĩnh vực ngành nghề sử
dụng.
- Về cách diễn đạt : trình bày rõ ràng, sử dụng
ngôn ngữ chính xác cô đọng, chặt chẽ, sinh động,
thông tin ngắn gọn, hàm súc, số liệu chính xác.
* GV hớng dẫn HS làm bài tập để ôn tập , củng cố
- Câu 2: Đáp án D
* HS suy nghĩ, thảoluận - phát biểu
- Vai trò : cung cấp thông tin khách
quan để giúp ngời đọc, ngời nghe
hiểu rõ về đối tợng sự việc, từ đó có
thái độ và hành động đúng đắn.
* HS thảo luận và lựa chọn đáp án:
Đáp án đúng là : D
2
Giáo án Tự chọn NVăn 9- Nguyễn Thị Sính THCS Đoàn Th ợng Năm học 2008-2009
kiến thức về VBTM.
1) Bài tập 1 : Cho các đề tài sau, em hãy cho biết
đề tài nào đòi hỏi phải sử dụng kiểu VBTM ?
a) Một lễ khai giảng để lại nhiều ấn tợng sâu sắc.
b) Chơi nhảy dây.

? Em hãy nhắc lại những đặc điểm, tính chất của VBTM ?
5) Hớng dẫn về nhà : (1

)
- Nắm chắc đặc điểm, tính chất của VBTM.
- Xem lại vai trò của VBTM trong đời sống.
------------------------------------------------------
3
Giáo án Tự chọn NVăn 9- Nguyễn Thị Sính THCS Đoàn Th ợng Năm học 2008-2009
Tiết 2 Đặc điểm, vai trò và những điểm cần lu ý
Soạn : ...................... trong văn bản thuyết minh ( tiếp )
Dạy : .......................
A/ Mục tiêu : Qua tiết học, HS có thể :
- Đợc ôn tập, củng cố, hệ thống hoá các kiến thức về VB thuyết minh.
- Rèn luyện kĩ năng tổng hợp về VB thuyết minh.
B/ Chuẩn bị : - GV : bảng phụ, tài liệu có liên quan đến chủ đề.
- HS : Ôn lại kiến thức về VB thuyết minh .
Su tầm 1 số bài văn, đoạn văn thuyết minh.
C/ Hoạt động trên lớp :
1) Tổ chức lớp : Kiểm tra sĩ số :
2) Kiểm tra bài cũ : kết hợp khi học bài mới.
3) Bài mới : ( 39

)
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
II/ Những điểm cần lu ý trong VBTM :
- GV tổ chức hớng dẫn cho HS rút ra những điểm
cần lu ý trong VBTM . Yêu cầu HS đánh dấu Đ
( đúng ) , S ( sai ) vào các câu ghi ở bảng phụ.
1. Trong các VB tự sự, miêu tả, biểu cảm, nghị

thuật trong VBTM để tránh tình trạng dẫn tới sự
nhầm lẫn về PTBĐ.
? Những h/ả nhân hoá trong VB Hạ Long Đá và
Nớc có đợc nhờ điều gì ?
* GV chốt : Lu ý 3:
- Các h/ả ẩn dụ và nhân hoá đợc dùng trong
VBTM đều phải xuất phát từ đặc trng bản chất của
đối tợng để tránh tình trạng thiếu khách quan
chính xác.
? Việc dùng lời thoại trong VBTM có tác dụng gì
? Hãy kể tên 1 VBTM đã đợc học có sử dụng biện
pháp nghệ thuật đối thoại ?
* GV chốt: Lu ý 4:
- Khi sử dụng lời thoại trong VBTM ta có thể sử
dụng kết hợp các phơng pháp thuyết minh nh nêu
định nghĩa, liệt kê, dùng số liệu ...
? Trong các kiểu VBTM sau, một số kiểu VBTM
nào nên sử dụng các biện pháp nghệ thuật ?
A. TM về 1 phơng pháp.
B. TM về những danh nhân.
C. TM về các danh lam thắng cảnh.
D. TM về 1 cách thức.
* GV chốt : Lu ý 5:
- Chỉ nên sử dụng các biện pháp nghệ thuật nh so
sánh, nhân hoá, ẩn dụ ... ở 1 số kiểu VBTM nhất
là TM về các danh lam thắng cảnh, TM về những
danh nhân.
- Không nên quá lạm dụg để tránh
tình trạng dẫn tới nhầm lẫn về phơng
thức biểu đạt.

B/ Chuẩn bị : - GV : Bảng phụ, một số đoạn văn, bài văn thuyết minh.
- HS : Nh phần hớng dẫn ở nhà ( tiết trớc đã hớng dẫn )
C/ Hoạt động trên lớp :
1) Tổ chức lớp : Kiểm tra sĩ số :
2) Kiểm tra bài cũ : kết hợp khi luyện tập..
3) Bài mới : ( 40

)
Hoạt động của GV Hoạt động của HS
* GV hớng dẫn HS luyện tập :
- GV ra bài tập , chia nhóm cho HS thảo luận, bàn
bạc.
- GV gọi đại diện các nhóm trình bày yêu cầu của
bài tập và đại diện các nhóm khác nhận xét, bổ
sung.
* Bài tập :
Đọc các đoạn VB sau và thực hiện yêu cầu bên d-
ới.
- Đoạn 1 : Kinh đô Huế dịu dàng, kín đáo, thầm
lặng nên thơ nh dòng nớc Hơng Giang trôi êm ả,
nh tán phợng vĩ lao xao trong thành nội, nh đồi
thông u tịch buổi chiều hôm xứ Huế. Đi thăm
kinh thành Huế du khách sẽ thấy lòng mình thanh
thản, tự hào và dễ bị chìm đắm trong sự quyến rũ
bởi các công trình kiến trúc tráng lệ mà khiêm nh-
ờng, e ấp hoà quyện trong cảnh mây nớc, cỏ hoa,
đất trời tạo nên những cảm xúc tuyệt mĩ cho thơ
* HS ghi bài tập và thảo luận theo
nhóm đã phân công.
- Đại diện các nhóm trình bày yêu

nghệ thuật ấy đối với việc biểu đạt nội dung ?
Sau khi các nhóm đã trả lời và nhận xét bổ
sung, GV đa ra nhận xét chung và đa đáp án :
a)
- Đoạn1 : Đối tợng TM là kinh đô Huế.
- Đoạn 2 : TM về Hàm Rồng.
* Tính chất TM đợc thể hiện :
- Cung cấp những tri thức khách quan đợc hình
thành bằng sự quan sát thực tế, bằng trí tởng tợng
phong phú, bằng tra cứu, tìm hiểu t liệu ...
* HS nghe vào vở.
7
Giáo án Tự chọn NVăn 9- Nguyễn Thị Sính THCS Đoàn Th ợng Năm học 2008-2009
* Đặc điểm của từng đối tợng thuyết minh.
- Về hình dáng
- Cấu tạo
- Trạng thái
- Giá trị,ý nghĩa đối với con ngời.
b) Các biện pháp nghệ thuật nh : so sánh, nhân
hoá thông qua liên tởng, tởng tợng.
Các đoạn văn thêm hấp dẫn sinh động tạo sức
cuốn hút đối với ngời đọc ngời nghe.
- Đoạn 1 : Trạng thái, giá trị, ý nghĩa rất riêng của
kinh đô Huế với khách tham quan.
- Đoạn 2 : Làm cho ngời đọc, ngời nghe hình
dung sự kì thủtong cấu tạo của Hàm Rồng.
4) Củng cố : ( 2

)
? Qua 2 tiết bài tập trên em thấy các biện pháp nghệ thuật thờng đợc sử dụng

Sa Pa có rất nhiều thông, k
0
phải chỉ ở sờn đồi,
sờn núi có thông mà ở bên vệ đờng, trong thung
lũng hay bên cạnh các con suối trong veo cũng có
thông quanh năm reo vui với gió. Đi bên hàng
thông, nghe thông reo mà tôi có cảm giác nh đợc
nghe một bản giao hởng của thiên nhiên . Thông
Sa Pa có đặc điểm riêng, khác hẳn ở nơi khác.
Thân cây cao vút và thẳng tắp, lá nhọn nh mũi
kim. Sa Pa k
0
chỉ có thông mà còn có nhiều loại
cây quý khác nh cây Pơ - mu chẳng hạn. Gỗ pơ -
mu trắng nõn, lại có hơng thơm nức, chôn hàng
chăm năm dới đất, gỗ pơ - mu vẫn không hề bị
mục.
* Bài tập 2 :
Cho câu văn sau :
ếch là giống vật ăn các côn trùng có hại, mỗi
ngày mỗi con ếch có thể bắt ăn hơn một trăm con
côn trùng .
Hãy sử dụng các biện pháp nghệ thuật đã đợc
biết để hoàn thành 1 đoạn văn thuyết minh trên cơ
sở triển khai câu văn đó .
* Bài tập 3 :
Nếu phải thuyết minh về Chủ tịch Hồ Chí Minh .
Em có sử dụng biện pháp nghệ thuật không ? Nếu
có, em dự định sẽ sử dụng những biện pháp nghệ
thuật nào ? Khi thuyết minh về điều gì ?

chuyện...
- Giới thiệu về con ngời, phong
cách, vai trò của Bác.
4) Củng cố : ( 3

)
? Trong các đối tợng thuyết minh sau, các đối tợng nào không thể sử dụng các
biện pháp nghệ thuật khi thuyết minh ? ( Hãy đánh dấu x vào ô )
A. Các mục từ trong từ điển.
B. Các bản giới thiệu cc di tích lịch sử.
C. Các tờ thuyết minh đồ dùng.
D. Các đồ vật, con vật.
E. Các bài thuyết minh về phơng pháp ( cách làm )
5) Hớng dẫn về nhà : (1

)
- Tập viết bài văn TM về Chủ tịch Hồ Chí Minh có sử dụng các biẹn pháp nghệ
thuật.
------------------------------------------------------
10
Giáo án Tự chọn NVăn 9- Nguyễn Thị Sính THCS Đoàn Th ợng Năm học 2008-2009
Tuần 3: Tiết 5 Đặc điểm, vai trò và những điểm cần lu ý
Soạn : ...................... trong văn bản thuyết minh ( Tiếp )
Dạy : .......................
A/ Mục tiêu : Qua tiết học, HS có thể :
- Tiếp tục nắm đợc những lu ý khi sử dụng yếu tố miêu tả trong VBTM.
- Cách sử dụng yếu tố miêu tả trong VBTM sao cho hợp lí và có tác dụng.
B/ Chuẩn bị : - GV : Nội dung tiết dạy ; đồ dùng ; bảng phụ.
- HS : Xem lại tiết TLV : sử dụng yếu tố miêu tả trong VBTM .


Long, động Hơng Tích, động Phong Nha ... ) thì
cần miêu tả những yếu tố nào ?
? Khi TM về các loài cây ( cây chuối, cây tre, cây
lúa ... ) thì cần sử dụng y/tố m/tả ntn ?
-GV hớng dẫn HS tìm hiểu những điểm cần lu ý
khi sử dụng yếu tố miêu tả trong VBTM.
? Việc sử dụng yếu tố m/tả trong VBTM có thể đ-
ợc thực hiện bằng cách nào ?
( Qua việc tìm hiểu các VBTM ở tiết sử dụng
yếu tố miêu tả trong VBTM )
? Yếu tố m/tả trong VB miêu tả có gì khác với
yếu tố m/tả trong VBTM ?
* GV chốt:
1. Khi sử dụng yếu tố m/tả trong VBTM cần đảm
bảo tính chân thực, khách quan. Các h/ả đợc m/tả
dù có hình thành từ trí tởng tợng thì cũng phải dựa
trên sự tiếp cận, quan sát đối tợng.
? Trong VBTM càng sử dụng nhiều yếu tố m/tả
thì bài văn càng sinh động, hấp dẫn. Đúng hay
sai ? vì sao ?
* GV rút ra lu ý thứ 2 :
2. Cần có sự lựa chọn và sử dụng yếu tố m/tả vừa
địa danh ...
- Khi TM về 1 danh lam thắng cảnh
cần sử dụng yếu tố miêu tả. Khi m/tả
khung cảnh thiên nhiên cấu tạo, cách
bài trí của tạo hoá ( h/ả, màu sắc,
kiểu dáng ... )
- Khi TM về các loài cây cần phải
làm nổi bật cấu tạo, hình dáng, màu