BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM HÀ NỘI

BÙI THỊ THẢO

TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ NHÂN VẬT
LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ
LỚP 7 – TRUNG HỌC CƠ SỞ TỈNH THÁI BÌNH

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC

HÀ NỘI, NĂM 2015


LỜI CẢM ƠN
Hoàn thành bản luận văn này, cho phép tôi được bày tỏ lòng biết ơn
chân thành và sâu sắc của mình tới:
Các thầy cô giảng dạy khóa học, đặc biệt là các thầy cô trong tổ bộ
môn Lí luận và phương pháp dạy học lịch sử khoa Lịch sử trường Đại học Sư
phạm Hà Nội đã cho tôi một vốn tri thức quan trọng và thiết thực để tôi có đủ
điều kiện, cơ sở hoàn thành luận văn tốt nghiệp.
Các thầy cô trong hội đồng phản biện đã quan tâm tới đề tài và có ý
kiến để bản luận văn được hoàn thiện.
Đặc biệt, tôi xin bày tỏ lòng biết ơn sâu sắc tới Tiến sĩ Nguyễn Mạnh
Hưởng, người thầy đã tận tình, nhiệt tâm, trực tiếp hướng dẫn, hết lòng động
viên và tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình tìm tòi, nghiên cứu
hoàn chỉnh luận văn.
Hà Nội, tháng 7 năm 2015
Tác giả
Bùi Thị Thảo


Giáo dục

SGK

Sách giáo khoa

THCS

Trung học cơ sở

THPT

Trung học phổ thông

HS

Học sinh

GV

Giáo viên

LSĐP

Lịch sử địa phương

LSDT

Lịch sử dân tộc



4

Bảng 1.4 Những khó khăn khi tổ chức hoạt động ngoại khóa cho HS
trong DHLS

5

Bảng 2.1: Thống kê các nhân vật tiêu tiểu ở địa phương Thái Bình trong
chương trình lớp 7 - THCS

6

Bảng 2.2 Bảng hướng dẫn học sinh đọc sách và trao đổi đàm thoại

7

Bảng 2.3. Bảng tóm tắt về hoạt động ngoại khóa về nhân vật lịch sử địa
phương trong dạy học lịch sử lớp 7 – THCS tỉnh Thái Bình

Bùi Thị Thảo
sử

Chuyên ngành Lý luận và PPDH bộ môn Lịch


8

Hình 2.1 Bảo tàng Thái Bình nơi học sinh tham quan ngoại khóa


Mỗi một bộ môn có vai trò và vị trí riêng trong việc giáo dục học sinh
nhằm phát triển toàn diện người học để đáp ứng mục tiêu giáo dục hiện nay là
đào tạo thế hệ trẻ. Bộ môn Lịch sử cũng có ưu thế đặc biệt trong việc giáo dục
người học. Chính vì vậy nhà văn Nga Tsec-nư-sep-xki đã viết : “Có thể
không biết, không cảm thấy say mê học tập môn Toán, tiếng Hy Lạp hoặc Latinh, hóa học; có thể không biết hàng nghìn khoa học khác nhưng dù sao đã
là người có giáo dục mà không yêu thích lịch sử thì chỉ có thể là một con
người phát triển không đầy đủ về trí tuệ” [77;9]. Câu nói trên thể hiện sự
quan tâm đặc biệt tới môn Lịch sử của nhà văn và đồng thời là của các nhà
giáo dục.
Chương trình lịch sử Việt Nam trong đó có nội dung được học tập ở lớp
7 trung học cơ sở phản ánh một giai đoạn quan trọng của lịch sử dân tộc – giai
đoạn từ thế kỉ X đến nửa đầu thế kỉ XIX có nhiều biến động to lớn về mọi mặt
với những sự kiện, biến cố lịch sử quan trọng, nhân vật lịch sử tiêu biểu mà
học sinh cần ghi nhớ và nắm vững. Các nhân vật này có một vị trí không thể
thiếu đối với những sự kiện và tiến trình lịch sử của dân tộc. Việc hiểu rõ và
hiểu đúng những kiến thức về nhân vật lịch sử đó còn góp phần giáo dục tư
tưởng, tình cảm, đạo đức, lòng tự hào và định hướng cho các em có ý thức
trân trọng những cống hiến to lớn của các thế hệ đi trước.
Về thực tiễn dạy học hiện nay, giáo dục nói chung và DHLS nói riêng
cũng đã và đang được tiến hành đổi mới theo định hướng năng lực của người
học. Để giảng dạy tốt môn Lịch sử, ngoài sử dụng SGK, giáo viên còn phải
cung cấp cho học sinh những nguồn tư liệu bên ngoài, giúp các em nhớ lâu,
Bùi Thị Thảo
sử

Chuyên ngành Lý luận và PPDH bộ môn Lịch
1


hiểu sâu kiến thức, làm phong phú tri thức và tăng sự hấp dẫn cho bài giảng.

2


vào thế kỉ XIX (năm 1890) nhưng đất và người nơi đây đã trải qua quá trình
hình thành và phát triển lâu dài gắn liền với lịch sử dựng nước và giữ nước
của dân. Chính mảnh đất này bất kì thời nào cũng sản sinh ra những anh
hùng, danh nhân tiêu biểu với những đức tính tính cần cù, chăm chỉ, thông
minh hiếu học và tinh thần bất khuất, kiên cường của địa phương. Vì vậy,
việc tìm hiểu các nhân vật lịch sử địa phương Thái Bình trong dạy học LSVN
thông qua hoạt động ngoại khóa không chỉ nhằm nâng cao hiệu quả DHLS ở
Thái Bình mà góp phần làm sáng tỏ những đóng góp của người dân Thái Bình
vào công cuộc dựng nước và giữ nước. Thông qua đó, giúp các em có tình
cảm và có trách nhiệm với gia đình, quê hương và tiếp tục học tập cũng như
rèn luyện tốt hơn để lập thân, lập nghiệp và xây dựng quê hương giàu đẹp.
Với những lý do trên, chúng tôi chọn vấn đề “Tổ chức hoạt động ngoại
khóa về nhân vật lịch sử địa phương trong dạy học lịch sử lớp 7 - Trung
học cơ sở tỉnh Thái Bình” làm đề tài luận văn Thạc sĩ khoa học giáo dục,
chuyên ngành Lý luận và Phương pháp dạy học môn Lịch sử.
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề
2.1 Tài liệu nước ngoài
2.1.1 Tài liệu tâm lý học, giáo dục học
Ở các nước trên thế giới nhất là những quốc gia phát triển, việc nghiên
cứu về lịch sử địa phương diễn ra từ khá sớm.
Tác giả I.F. Kharlamốp trong cuốn “Phát huy tính tích cực học tập của
HS như thế nào cho hiệu quả?”, Nxb Giáo dục, Hà Nội năm 1978 đã đưa ra
quan điểm của mình về việc làm thế nào để phát huy tính tích cực của học
sinh. Trong đó, tác giả cũng nhấn mạnh tới biện pháp ghi nhớ kiến thức một
cách sâu sắc thông qua việc nghiên cứu tài liệu học tập. Tác giả đã chỉ rõ việc
giáo viên giảng giải tài liệu là một điều, mặc dù rất quan trọng nhưng dù sao
Bùi Thị Thảo

nên bó buộc trong một khuôn khổ nào tức không chỉ tiến hành trong lớp. Tác
giả đã phát biểu như sau: “Tôi kiên trì nói rằng các vấn đề giáo dục, phương
pháp giáo dục không thể hạn chế trong các vấn đề giảng dạy, lại càng không
Bùi Thị Thảo
sử

Chuyên ngành Lý luận và PPDH bộ môn Lịch
4


thể để cho quá trình giáo dục chỉ thực hiện trên lớp học mà đáng ra phải là
trên mỗi mét vuông của đất nước ta… Nghĩa là trong bất kì hoàn cảnh nào
cũng không được quan niệm rằng công tác giáo dục chỉ được tiến hành trong
lớp” [47;18]
2.1.2 Tài liệu giáo dục lịch sử
Tác giả N.G. Đairi trong cuốn “Chuẩn bị giờ học lịch sử như thế nào?” (Nxb
Giáo dục, Hà Nội, 1973) do hai tác giả Đặng Bích Hà và Nguyễn Cao Lũy dịch). Tác
phẩm gồm ba phần là những yêu cầu quan trọng nhất của một giờ học lịch sử, khai
thác nội dung giờ học và tổ chức hoạt động nhận thức của học sinh. Trong công trình
nghiên cứu này, tác giả cũng nêu rõ: hình thành kiến thức lịch sử cho học sinh cần
được thể hiện trên cả ba mặt: kiến thức; giáo dục; phát triển toàn diện học sinh. Bên
cạnh bài học nội khóa, tác giả đã đề cập tới một số nội dung cơ bản của bài học ngoại
khóa, khẳng định sự cần thiết phải có tính cụ thể, hình ảnh và chất lượng của sự kiện.
Ông viết: “Tính cụ thể, tính hình ảnh là những sự kiện có giá trị lớn lao, chúng cho
phép hình dung lại quá khứ chỉ bằng những chi tiết cụ thể, dễ nhìn mới giúp hình
thành ở học sinh niềm tin vững chắc” [24; 26]. Từ đó, phát huy hoạt động nhận thức
tích cực của học sinh sự phát hiện ra những sự kiện lịch sử và của những quá trình
lịch sử là nhiệm vụ cơ bản của hoạt động tư duy độc lập của học sinh.
Trong tác phẩm “Tám đổi mới để trở thành người giáo viên giỏi” của tác
giả Giselle O. Martin – Kniep, Nxb giáo dục Việt Nam, 2011 cũng đã đưa ra

việc tổ chức hoạt động ngoại khóa ở địa phương về nhân vật lịch sử. Điều đó có ý
nghĩa hết sức to lớn trong việc hoàn thành việc nghiên cứu của đề tài.
2.2 Tài liệu trong nước
2.2.1 Tài liệu tâm lý học, giáo dục học
Các nhà khoa học, tâm lý học, giáo dục học trong nước cũng đã đề cập
tới những vấn đề này trong nhiều công trình nghiên cứu (Trong giáo dục học
gọi là bài lên lớp).
Cuốn “Giáo dục học đại cương” tập 2 của Hà Thế Ngữ - Đặng Vũ Hoạt,
Nxb giáo dục, 1987 thông qua hai phần và 10 chương cũng đã dày công
nghiên cứu trên cơ sở nghiên cứu những vấn đề chung của giáo dục học đã
phân tích sâu sắc lý luận dạy học thông qua quá trình dạy học, các nguyên tắc
Bùi Thị Thảo
sử

Chuyên ngành Lý luận và PPDH bộ môn Lịch
6


dạy học, nội dung, phương pháp dạy học cũng như các hình thức tổ chức dạy
học. Tác giả đã phân tích sâu về bản chất của quá trình dạy học, tác giả cho
rằng “chỉ có thể tìm thấy bản chất của quá trình dạy học trong mối quan hệ
giữa học sinh và tài liệu học tập, ở hoạt động nhận thức của bản thân học
sinh” [tr156] thông qua đó đưa ra những ý kiến về dạy học ngoại khóa.
Tác giả Thái Duy Tuyên trong cuốn “Những vấn đề cơ bản giáo dục học
hiện đại”, Nxb Giáo dục, 1998 cũng nghiên cứu về vấn đề của giáo dục học
trong các nhà trường hiện nay thông qua ba phần như những vấn đề chung,
những vấn đề dạy học và những vấn đề cấp thiết của giáo dục học hiện đại.
Trong chương 10, 14, tác giả cũng đã đề cập tới vấn đề phương pháp dạy học
ở trường phổ thông, phương pháp giáo dục trong đó có nhấn mạnh đến nhóm
phương pháp sử dụng ngôn ngữ, nhóm phương pháp dạy học trực quan, nhóm

tính quy luật của quá trình hình thành con người như một nhân cách trên cơ
sở đó thiết kế mục tiêu, nội dung, phương pháp và hình thức tổ chức quá trình
giáo dục nhằm đạt tới những kết quả tối ưu trong quá trình giáo dục.
Tác giả Phạm Viết Vượng với tác phẩm “Giáo dục học”, Nxb Đại học sư
phạm, Hà Nôi gồm 4 phần: những vấn đề chung của giáo dục học, lý luận dạy
học, lý luận giáo dục và quản lý trường học. Thông qua công trình này, tác giả
bên cạnh hệ thống lý thuyết cơ bản đã đưa ra những chủ đề thảo luận, bài tập
thực hành nhằm hình thành kĩ năng thực hành cho người học nhằm phát huy
tính tích cực cho người học.
Giáo sư Hồ Ngọc Đại trong cuốn “Bài học là gì?” Nxb giáo dục 2010 đã
phân tích nguyên tắc của lý luận dạy học hiện đại, cơ chế hình thành khái
niệm, giải quyết vấn đề bài học, tổ chức bài học và tiến trình bài học… Về
định nghĩa bài học, tác giả cho rằng bài học là một quá trình thầy tổ chức cho
trò hoạt động để lĩnh hội một kinh nghiệm và kỹ năng kỹ xảo tương xứng với
nó, trong một thời gian xác định ở một trình độ nhất định.
2.2.2 Tài liệu giáo dục lịch sử
“Phương pháp giảng dạy lịch sử”, tập 1, Nxb Giáo dục, 1966 của Phan
Ngọc Liên, Trần Văn Trị thông qua việc nghiên cứu về phương pháp giảng
Bùi Thị Thảo
sử

Chuyên ngành Lý luận và PPDH bộ môn Lịch
8


dạy lịch sử, tác giả đã khẳng định vai trò quan trọng của hoạt động ngoại khóa
và nó có tác dụng to lớn đối với việc dạy học bộ môn lịch sử ở trường phổ
thông. Thông qua đó, các tác giả cũng đề ra các hình thức tổ chức, cách thức
tiến hành ngoại khóa để mang lại hiệu quả cao nhất nhằm nâng cao chất lượng
dạy học bộ môn lịch sử hiện nay.

học lịch sử rất sâu sắc. Tác giả đã đưa ra bản chất, nội dung hướng dẫn thiết kế
và hình thức thiết kế bài học theo định hướng đổi mới giúp nhà nghiên cứu và
giáo viên hiểu thêm về vấn đề này. Theo tác giả, “muốn nâng cao chất lượng dạy
học bộ môn cần nâng cao hiệu quả từng bài học lịch sử bên cạnh tổ chức tốt
kiểm tra đánh giá và tăng cường các hoạt động ngoài lớp”.
Trong cuốn “Con đường, biện pháp nâng cao hiệu quả dạy học lịch sử ở
trường phổ thông”, NXB Đại học Sư phạm, Hà Nội, 2013 của GS.TS Nguyễn
Thị Côi đi sâu vào phân tích bản chất của quá trình dạy học lịch sử từ đó hình
thành các con đường và biện pháp hình thành kiến thức lịch sử cho học sinh.
Thông qua những kiến thức lý luận, tác giả đã đưa ra những bài học lịch sử sinh
động vận dụng cụ thể trong thực tiễn dạy học hiện nay. Theo công trình nghiên
cứu này, để nâng cao hiệu quả môn học cần nâng cao bài học lịch sử. Ở phần II
tác giả đã đi sâu nghiên cứu bài học lịch sử trong thực tiễn ở trường phổ thông.
Trong đó, bên cạnh bài học lịch sử trên lớp còn có bài học lịch sử tại thực địa,
nhà bảo tàng, nhà truyền thống. Tác giả đã nhấn mạnh “Trong DHLS, cũng như
bộ môn khác ở nhà trường phổ thông, ngoài việc tiến hành bài học nội khóa –
hình thức dạy học cơ bản, còn có các hoạt động ngoại khóa”.
Trong cuốn “ Hệ thống thao tác sư phạm trong dạy học lịch sử ở trường
Trung học phổ thông” của tác giả Kiều Thế Hưng cũng đã nhấn mạnh: cần
hiểu rằng các hoạt động ngoại khóa nằm trong chương trình được quy định
chứ không phải là việc làm tùy tiện. Ngoại khóa không chỉ làm cho học sinh
hiểu sâu sắc hơn kiến thức đã học mà còn giúp vận dụng những kiến thức thu
được trong nhà trường vào cuộc sống. Tuy nhiên, đây là công việc đòi hỏi
lòng nhiệt tình và khả năng hoạt động sáng tạo của đông đảo giáo viên đang
quan tâm đến vấn đề mang đặc trưng nghề nghiệp này.

Bùi Thị Thảo
sử

Chuyên ngành Lý luận và PPDH bộ môn Lịch

sử

Chuyên ngành Lý luận và PPDH bộ môn Lịch
11


hội lịch sử, tham quan di tích lịch sử văn hóa, kể chuyện, nói chuyện, đọc
sách lịch sử, sưu tầm, nghiên cứu lịch sử địa phương trong các bài học nội
khóa hoặc các tiết ngoại khóa theo quy định của chương trình. Từ những biện
pháp đề xuất, tác giả tiến hành kiểm chứng tại các trường ở Thừa Thiên Huế
đã giúp cho GV ở các trường phổ thông trong cả nước có những gợi ý để áp
dụng vào dạy học lịch sử hiện nay.
Khóa luận tốt nghiệp của Nguyễn Thị Lý (2003) “Tổ chức hoạt động
ngoại khóa về danh nhân văn hóa Trạng Trình Nguyễn Bỉnh Khiêm cho học
sinh lớp 11 – THPT ở Vĩnh Bảo Hải Phòng” , Khóa luận tốt nghiệp,
ĐHSPHN.
Luận văn thạc sĩ của Trần Thị Nhung (2005) “ Một số biện pháp giảng
dạy nhân vật trong bộ môn lịch sử Việt Nam giai đoạn 1858 - 1930 ở trường
phổ thông”
Khóa luận tốt nghiệp đại học của Nguyễn Thị Thanh “ Tổ chức hoạt
động ngoại khóa về truyền thống công nhân vùng mỏ cho học sinh lớp 12
THPT ở Quảng Ninh” (2004).
Luận văn thạc sĩ của Vũ Đặng Hà Bình “Một số biện pháp phát huy tính tích
cực của HS trong DH các bài LSĐP ở trường THPT tỉnh Ninh Bình”, Luận văn
Thạc sĩ khoa học giáo dục, Đại học Sư phạm Hà Nội, Hà Nội, 2009.
Luận văn thạc sĩ của Hoàng Thị Hoài Thu (2013), “Sử dụng tài liệu lịch sử
địa phương theo hướng phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học lịch sử
Việt Nam (1945 - 1954) ở trường THPT tỉnh Lạng Sơn (chương trình chuẩn)”.
Luận văn thạc sĩ của Nguyễn Thị Tỉnh (2013), Tổ chức hoạt động ngoại
khóa về Đại tướng Võ Nguyên Giáp cho học sinh trong dạy học lịch sử ở

3. Mục đích, nhiệm vụ của đề tài
3.1 Mục đích
Trên cơ sở khẳng định vai trò, ý nghĩa của việc tổ chức hoạt động
ngoại khóa về nhân vật lịch sử trong dạy học lịch sử, luận văn chú ý đề cập
đến nội dung nhân vật lịch sử địa phương thông qua hoạt động ngoại khóa.
Bên cạnh đó, đề xuất các biện pháp sử dụng để tổ chức hoạt động đó hiệu
quả trong dạy học LSVN trong chương trình Lịch sử lớp 7 – THCS tỉnh
Thái Bình.
Bùi Thị Thảo
sử

Chuyên ngành Lý luận và PPDH bộ môn Lịch
13


3.2 Nhiệm vụ
Từ mục đích đặt ra, đòi hỏi đề tài phải giải quyết các nhiệm vụ sau:
- Tìm hiểu cơ sở lý luận và thực trạng tổ chức hoạt động ngoại khóa về
nhân vật lịch sử trong DHLS Việt Nam nói chung và lịch sử địa phương nói
riêng ở các trường trên địa bàn tỉnh Thái Bình.
- Tìm hiểu nội dung chương trình LSVN và xác định những nội dung về
nhân vật lịch sử cần khai thác để DHLS Việt Nam trong chương trình lớp 7 –
THCS.
- Đề xuất những biện pháp tổ chức hoạt động ngoại khóa về nhân vật địa
phương trong DHLSVN lớp 7 - THCS tỉnh Thái Bình.
- Thực nghiệm sư phạm làm cơ sở thực tiễn của đề tài và khẳng định tính
khả thi thông qua việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa tại địa phương.
4. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
4.1 Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của luận văn là quá trình tổ chức hoạt động ngoại

về LSĐP tỉnh Thái Bình và những tài liệu liên quan đến nội dung cần đề tài
cần khai thác để tương ứng với việc giảng dạy LSDT.
* Nghiên cứu thực tiễn
Sử dụng phương pháp điều tra, dự giờ, phỏng vấn, kiểm tra đánh giá học
sinh để có cơ sở kết luận chính xác về thực trạng việc tổ chức hoạt động ngoại
khóa về nhân vật lịch sử tại địa phương.
* Sử dụng toán học thống kê
Trên cơ sở lập bảng tính và so sánh lớp đối chứng với lớp thực nghiệm
để chúng tôi đánh giá được hiệu quả của các PPDH đã đề xuất.
* Thực nghiệm sư phạm
Sử dụng phương pháp quan sát và thực nghiệm sư phạm: tổ chức thực
nghiệm sư phạm dưới hình thức tổ chức hoạt động ngoại khóa tại trường
Bùi Thị Thảo
sử

Chuyên ngành Lý luận và PPDH bộ môn Lịch
15


THCS Phạm Huy Quang. Điều tra, khảo sát sự nhận thức, thái độ của học
sinh sau khi tiến hành tổ chức hoạt động ngoại khóa để khẳng định kết quả
thực tiễn của việc tổ chức hoạt động ngoại khóa lịch sử ở trường THCS.
6. Ý nghĩa của đề tài
6.1 Ý nghĩa khoa học
Hoàn thành việc nghiên cứu của đề tài góp phần làm phong phú lý luận
dạy học bộ môn về việc tổ chức các hoạt động ngoại khóa nói chung và về
nhân vật trong dạy học LSDT ở trường THCS nói riêng.
6.2 Ý nghĩa thực tiễn
Kết quả nghiên cứu của luận văn giúp bản thân tác giả có kiến thức và tổ
chức cũng như tổ chức hoạt động tốt hơn về nhân vật lịch sử địa phương trong


Bùi Thị Thảo
sử

Chuyên ngành Lý luận và PPDH bộ môn Lịch
17


NỘI DUNG

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN CỦA VIỆC TỔ
CHỨC HOẠT ĐỘNG NGOẠI KHÓA VỀ NHÂN VẬT LỊCH SỬ
ĐỊA PHƯƠNG TRONG DẠY HỌC LỊCH SỬ Ở TRƯỜNG THCS
1.1 Cơ sở lý luận và xuất phát của đề tài
1.1.1 Một số khái niệm, thuật ngữ cơ bản sử dụng trong đề tài
• Hoạt động ngoại khóa
Về cụm từ “ngoại khóa”, có khá nhiều định nghĩa khác nhau. Theo Đại
từ điển Tiếng Việt (1998) của Nguyễn Như Ý (chủ biên): “Ngoại” có nghĩa là
bên ngoài khoảng thời gian hoặc không gian không có hạn định. Đây có thể
hiểu là môn học hoặc hoạt động giáo dục ngoài giờ, ngoài chương trình chính
thức, nhưng vẫn có mối quan hệ với “nội khóa”.
Chúng ta có thể hiểu ngoại khóa là hoạt động giáo dục nằm ngoài
chương trình chính thức nhằm bổ sung cho chương trình chính thức và thường
được tiến hành bên ngoài lớp học.
•Tổ chức hoạt động ngoại khóa
“Tổ chức” theo từ điển tiếng Việt, năm 2002 của Hoàng Phê thì đây là
“những gì cần thiết để tiến hành một hoạt động nào đó nhằm có hiệu quả tốt
nhất”
Hiểu theo nghĩa chung thì “tổ chức” là sự tập hợp, sắp xếp một nhóm
người cùng thực hiện một nhiệm vụ chung để đạt được mục đích đã đề ra.

đây là một vùng đất nhất định nằm trong lãnh thổ quốc gia để phân biệt vùng
đất này với vùng đất khác.
Như vậy, từ khái niệm địa phương chúng ta có thể hiểu lịch sử địa là lịch
sử của một vùng đất nhất định nằm trong lãnh thổ quốc gia để phân biệt vùng
đất này với vùng đất khác.
Về khái niệm “Nhân vật lịch sử”, theo từ điển thuật ngữ lịch sử phổ
thông thì nhân vật lịch sử là “người có vai trò nhất định trong một sự kiện lịch
sử, trong một thời kì lịch sử ” [58].
“Nhân vật lịch sử” do Hoàng Phê chủ biên thì “nhân vật” có hai nghĩa:
nghĩa thứ nhất là đối tượng, là con người được miêu tả và thể hiện trong tác
Bùi Thị Thảo
sử

Chuyên ngành Lý luận và PPDH bộ môn Lịch
19


phẩm văn học nghệ thuật, nghĩa thứ hai là nhân vật quan trọng, có tiếng tăm
trong xã hội. Theo nghĩa nào thì nhân vật lịch sử đều chỉ con người có vai trò
nhất định trong xã hội.
Nhân vật lịch sử chính là con người trong quá khứ, có vai trò quan trọng
gắn liền với sự kiện lịch sử nhất định.
Theo đó, chúng ta có thể hiểu nhân vật lịch sử địa phương là người có
vai trò và đóng góp quan trọng trong sự kiện lịch sử hoặc thời kì lịch sử tại
một vùng đất nằm trong lãnh thổ quốc gia (một vùng miền hay một đơn vị
hành chính như tỉnh, huyện, quận, phường, xã, làng, thôn, bản)
1.1.2 Mục tiêu bộ môn Lịch sử
Mục tiêu của bộ môn Lịch sử nói riêng và các bộ môn khác ở trường
THCS nói riêng đều được xây dựng trên cơ sở lý luận và thực tiễn, nhằm cụ
thể hóa mục tiêu giáo dục nói chung của Đảng và nhà nước ta. Nó thể hiện

trong đó có bộ môn lịch sử.
Trong dạy học nói chung và dạy học lịch sử nói riêng là một quá trình phức
tạp, mang tính đặc thù và có các đặc điểm chủ yếu như tính gián tiếp, tính lãnh
đạo và tính giáo dục. Trong đó, tính gián tiếp được hiểu là quá trình dạy học của
thầy - trò thông qua đối tượng và phương thức của nhận thức chủ yếu là kiến thức
đã được khoa học cơ bản công nhận. Tính lãnh đạo (được hướng dẫn): trong quá
trình nhận thức HS không thể tự mình lĩnh hội kiến thức nếu không có sự tổ chức,
điều khiển của GV được. Tính giáo dục: trong quá trình nhận thức, HS tiếp thu và
lĩnh hội sự giáo dục từ giáo viên để hoàn thiện bản thân theo yêu cầu của xã hội
hiện nay và theo quan điểm và đường lối của Đảng và Nhà nước đề ra.
Quá trình dạy học lịch sử là quá trình sư phạm phức tạp trong đó có sự
thống nhất giữa hoạt động dạy, học động học, giữa vai trò tổ chức, hướng dẫn
của người thầy với tính tích cực, chủ động, sáng tạo của người học nhằm thực
hiện mục tiêu, nôi dung theo quy định của chương trình. Như vậy quá trình
dạy học không phải chỉ có sự tham gia hoạt động cả thầy và trò mà còn có sự
tham gia của các nhân tố khác đến quá trình này: mục tiêu dạy học, nội dung,
phương pháp, môi trường dạy học, phương tiện dạy học, kiểm tra, đánh giá.
Tuy nhiên hoạt động dạy của thầy và hoạt động học của trò có tác động và
ảnh hưởng lẫn nhau. Đây là quá trình giáo viên hướng dẫn, điều khiển, tổ
chức học sinh nhận thức các sự kiện, khái niệm, quy luật và rút ra bài học
kinh nghiệm của lịch sử đối với hiện tại. Qúa trình nhận thức của học sinh
trong học tập lịch sử cũng giống như quá trình nhận thức nói chung theo quy
luật “từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng, từ tư duy trừu tượng đến
thực tiễn”. Song nét khác biệt của sự nhận thức lịch sử là xuất phát từ sự kiện,
Bùi Thị Thảo
sử

Chuyên ngành Lý luận và PPDH bộ môn Lịch
21