Một số biện pháp rèn đọc cho học sinh lớp 5

I ĐẶT VẤN ĐỀ
1. Lí do chọn đề tài
a.Cơ sở lí luận
Tiếng Việt là một môn học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạt động
cho học sinh. Năng lực đó được thể hiện qua bốn kỹ năng: nghe, nói,
đọc, viết.Trong đó, đọc là một yêu cầu rất cần thiết và quan trọng đối với
học sinh Tiểu học. Nó giúp học sinh chiếm lĩnh được ngôn ngữ để dùng
trong giao tiếp và học tập.Chính vì thế mà dạy đọc có ý nghĩa vô cùng to
lớn, là một đòi hỏi cơ bản đối với mỗi người đi học.Đọc là một công cụ
để các em học các môn học khác, tạo điều kiện cho học sinh có khả năng
tự học và có tinh thần học tập cả đời.Và là khả năng không thể thiếu được
của con người trong thời đại văn minh.
Dạy đọc giúp các em hiểu biết hơn, bồi dưỡng nơi các em lòng yêu
cái thiện và cái đẹp, dạy cho các em biết suy nghĩ một cách logic cũng
như biết tư duy có hình ảnh.Vì thế dạy đọc không chỉ giáo dục tư tưởng
đạo đức mà còn giáo dục tính cách thị hiếu thẩm mỹ cho học sinh. Chúng
ta đều biết rằng.Tập đọc là phân môn của Tiếng Việt bậc Tiểu học.Nó
đảm nhiệm việc hình thành và phát triển cho học sinh kỹ năng đọc, một
kỹ năng quan trọng hàng đầu đối với học sinh ở bậc học đầu tiên.Vậy làm
sao để giúp học sinh học tốt phân môn này?Cũng như làm thế nào để “rèn
kỹ năng đọc cho học sinh”. Đó cũng chính là sự băn khoăn, trăn trở của
giáo viên trong mỗi giờ dạy Tập đọc.
b.Cơ sở thực tiễn
Trên cơ sở kỹ năng đọc thành tiếng, đọc thầm đã được rèn luyện ở
các lớp 1,2,3, 4 phân môn Tập đọc lớp 5 tiếp tục củng cố và nâng cao kỹ
năng đọc một cách đầy đủ nhằm hoàn thiện yêu cầu cần đạt trong chương
trình Tiểu học do Bộ giáo dục quy định. Đọc rành mạch lưu loát bài văn,
đọc có biểu cảm bài văn, đoạn thơ ngắn, đồng thời hiểu nội dung ý nghĩa
của bài học.

Đề tài tôi nghiên cứu cũng đã được đề cập ít nhiều trong các giáo
trình về phương pháp giảng dạy Tiếng Việt ở các trường Sư phạm.Tuy
nhiên, ở đây tôi đi sâu vào thực tế lớp mình phụ trách nhằm tìm hiểu
nguyên nhân, thể nghiệm những giải pháp cụ thể đối với học sinh lớp 5
nhằm giúp các em đạt được kỹ năng đọc tốt theo yêu cầu của chương
trình Tiểu học.
4.Phạm vi đề tài
Đề tài gồm những biện pháp nhằm thực hiện cho đối tượng học sinh
lớp 5 nhất là đối với các em đọc chưa đạt theo yêu cầu quy định .
II. NỘI DUNG VÀ CÔNG VIỆC ĐÃ LÀM
1.Thực trạng đề tài :
Tâm lý hiện nay, các em học sinh còn coi thường phân môn Tập đọc. Nói
đúng hơn là các em đọc là có đọc chứ chưa nắm được cần đọc như thế
nào cho đúng, cho hay.Các em còn phát âm tùy tiện theo thói quen đọc êa ; ngắt nghỉ hơi không đúng. Các em học Tập đọc một cách rập khuôn,
đọc thuộc bài hoặc đọc rất nhanh và cứ tưởng là đọc nhanh là đọc hay
nhưng thật ra các em không hiểu mình đang đọc những gì.Học sinh Tiểu
học không phải bao giờ cũng dễ dàng hiểu được những điều mình
đọc.Hầu như sức chú ý của các em đều tập trung vào việc nhận ra mặt
chữ, đánh vần để phát âm, cách đặt dấu phẩy dấu chấm chưa đúng. Mặt
khác do vốn từ còn ít, năng lực liên kết thành câu, thành ý còn hạn chế
nên việc hiểu và nhớ nội dung còn khó khăn.Giáo viên chúng ta còn chưa
mấy chú trọng đến cách đọc của học sinh dẫn đến không chú ý phát hiện
những chỗ sai cho học sinh, chẳng quan tâm đến học sinh hiểu bài đến
mức độ nào và cho rằng các em đọc được là hoàn thành tiết dạy.Từ đó


Một số biện pháp rèn đọc cho học sinh lớp 5

các em ít phát triển năng lực tư duy, tìm tòi sáng tạo. Như thế thì làm sao
các em có thể hiểu hết nội dung ý nghĩa của một văn bản. Dẫn đến các

đọc lại.
Phát âm đúng tiếng Việt là yêu cầu cần thiết.Đọc đúng đòi hỏi thể hiện
chính xác âm vị.Để giúp các em phát âm chuẩn xác, trong quá trình giảng
dạy, tôi cho các em phát hiện, so sánh, phân biệt các từ có chứa các âm
đó. Tùy theo mức độ mà bản thân có cách sửa lỗi cho các em.
Trong quá trình dạy, tôi thấy học sinh thường sai những tiếng có âm
đầu như: tr, s, x, r, gi…Sửa cho các em, tôi không sử dụng phương pháp
nghe nhìn và bắt chước. Phương pháp này tôi thiết nghĩ sẽ mang lại hiệu


Một số biện pháp rèn đọc cho học sinh lớp 5

quả thấp, vì giáo viên chỉ cung cấp cho học sinh một âm thanh mẫu mà
khi học sinh gặp một tiếng khác có âm tương tự thì các em không biết tự
điều chỉnh bộ máy phát âm và tìm ra cơ chế tạo âm đúng. Chính vì vậy
khi sửa sai các tiếng đó, tôi sẽ phát âm mẫu, chuẩn cho học sinh nghe rồi
yêu cầu học sinh phát âm, sau đó tôi hướng dẫn như sau:
- Những tiếng có âm đầu là âm “ tr” mà học sinh đọc là “ ch” hướng
dẫn học sinh để đầu lưỡi uốn chạm vào vòm cứng, bật ra, không có tiếng
thanh.
Ví dụ: tre ngà, buổi trưa, trong trắng, …
- Những tiếng có âm đầu là âm “ s” mà học sinh đọc là “ x”; hướng
dẫn học sinh uốn đầu lưỡi về phía vòm, hơi thoát ra xát mạnh.
Ví dụ: siêng năng, sạch sẽ, buổi sáng,…
- Những tiếng có âm đầu là âm “ r” mà học sinh đọc là “ d ”; hướng
dẫn học sinh uốn đầu lưỡi về phía vòm, hơi thoát ra xát, có tiếng thanh.
Ví dụ: rõ ràng, ranh mãnh, rong rêu,…
- Những tiếng có âm đầu là âm “x ” mà học sinh đọc là “ s” hướng
dẫn học sinh đầu lưỡi tạo với môi răng một khe hẹp hơi thoát ra xát nhẹ
không có tiếng thanh.

viên, khích lệ và nghiêm khắc đối với những em trêu chọc bạn.Tôi
thường giáo dục học sinh trong lớp phải biết yêu thương và giúp đỡ lẫn
nhau lúc bạn gặp khó khăn.
- Những lúc rãnh rỗi, tôi trò chuyện với các em, hỏi thăm hoàn cảnh
gia đình và năng lực học của các em để có biện pháp giúp đỡ các em phát
huy hết khả năng của mình.Tôi cũng thường xuyên liên lạc với phụ
huynh hỗ trợ rèn luyện thêm cho các em ở nhà. Những buổi họp phụ
huynh tôi mời những phụ huynh có con đọc sai để hướng dẫn phụ huynh
cách phát âm, yêu cầu phụ huynh về nhà hỗ trợ thêm cho các em trong
lúc đọc, nhờ phụ huynh tạo điều kiện cho các em đọc thường xuyên ở nhà
như đọc đơn từ, báo….Khi các em đọc tốt phụ huynh nên giáo dục các
em có thói quen xem đài để nghe phát thanh âm chuẩn. Từ đó, học sinh
có ý thức phát âm đúng và chính xác.Ở lớp những em đọc sai tôi cho học
sinh nhận xét lẫn nhau để thấy được chỗ sai của bạn để rút kinh nghiệm
cho cách đọc của mình.
Ví dụ:Trong lớp tôi em Nhiên khi đọc luôn phát âm sai và đọc còn chậm.
Tôi theo dõi và thấy em phát âm thường sai nhất ở phụ âm s/x ; tr/ch,
không phân biệt thanh hỏi/ thanh ngã. Sau khi hướng dẫn em cách phát
âm đúng. Tôi liền tìm nhiều từ có phụ âm đó để em đọc như tôi đã
hướng dẫn. Tôi thường xuyên gọi em phát âm.Một mặt, tôi gọi em phát
âm chuẩn nhất đọc, yêu cầu em Nhiên đọc lại nhiều lần cho đến khi đọc
chuẩn như bạn. Khi đã sửa cho em đọc đúng rồi, trong các tiết học sau tôi
luôn luôn chú ý đến em khi đọc, xem em còn mắc lỗi lại nữa không để
kịp thời uốn nắn, sửa chữa và dặn em về nhà siêng năng đọc lại bài. Vì số
lượng học sinh mắc lỗi này không nhiều nên tôi sửa sai triệt để.Đối với
các phụ âm khác khi học sinh phát âm sai tôi cũng cố gắng tìm các từ ngữ
có âm đó luyện phát âm cho học sinh ngay trong tất cả các giờ học.
Đối với việc luyện đọc từ khó, cần chú ý nhiều đến việc đọc các từ
phiên âm tiếng nước ngoài như Hi-rô-si-ma; Na-ga-da-ki; Ma-ri-ô; Giuli-et-ta; Li-vơ-pun; ...và các từ khi đọc học sinh thường mắc lỗi phát âm
địa phương.

“Bầy ong giữ hộ cho người.
Những mùa hoa /đã tàn phai tháng ngày”
Để rèn luyện cho học sinh phát âm chuẩn giáo viên phải hướng dẫn học
sinh phát hiện lỗi và sửa lỗi. Trong giờ tập đọc, tôi gọi học sinh đọc tốt
đọc bài, và giao nhiệm vụ cụ thể các em khác đọc thầm theo tìm những
tiếng khó đọc, các phụ âm hay đọc sai. Gọi học sinh phát hiện và phát
âm, các em khác theo dõi nhận xét phát âm của bạn và phát âm lại.
Rèn đọc lưu loát
*Khái niệm: Đọc lưu loát là nói đến phẩm chất đọc về mặt tốc độ, đọc
không ê a, ngắc ngứ….Tốc độ đọc nhanh và đọc lưu loạt chỉ thực hiện
được khi đã đọc đúng.
*Biện pháp: Giáo viên hướng dẫn học sinh làm chủ tốc độ bằng cách
đọc mẫu. Học sinh đọc thầm theo. Học sinh đọc thầm nối tiếp có sự kiểm
tra của giáo viên và các bạn để điều chỉnh tốc độ.Để thực hiện yêu cầu
này, giáo viên cần cho học sinh đọc trước ở nhà nhiều lần.Hướng dẫn học
sinh đọc đúng ngữ điệu, lên giọng.Muốn vậy, học sinh phải biết ngắt nghỉ
hơi đúng, nghỉ ít ở dấu phẩy, nghỉ lâu ở dấu chấm.Dựa vào quan hệ ngữ
pháp để xác định cách ngắt nhịp câu.
+Có thể dùng lời nói kết hợp chữ viết, ký hiệu hay đồ dùng dạy học,


Một số biện pháp rèn đọc cho học sinh lớp 5

hướng dẫn học sinh cách ngắt nghỉ hơi, tốc độ đọc, giọng đọc thích hợp.
Mỗi đoạn gọi 2,3 học sinh đọc.Gọi học sinh nhận xét bạn và đọc lại chú ý
đọc ngắt nghỉ những cụm từ trong những câu văn dài bài văn xuôi.
+Ví dụ: Bài : “Một chuyên gia máy xúc’’ có câu:
“Thế là / A-lếch-xây đưa bàn tay vừa to /vừa chắc ra/ nắm lấy bàn tay
đầy dầu mỡ của tôi lắc mạnh và nói://”
- Giáo viên yêu cầu học sinh phát hiện câu dài. giáo viên ghi lên bảng

Trời sắp tối rồi…//
Cha không bế con về /được nữa!//


Một số biện pháp rèn đọc cho học sinh lớp 5

Khi đã sáng bùng lên ngọn lửa.//”
+ Đọc giọng yêu thương, nghẹn ngào, xúc động của lời người cha sắp
phải xa đứa con gái bé bỏng của mình mãi mãi; và đọc vắt hai dòng thơ:
“Con sẽ ôm lấy mẹ mà hôn
Cho cha nhé!”
+ Đọc ngắt nghỉ hơi giữa các cụm từ thể hiện nỗi lòng của người
chồng nhắn gửi cho vợ:
“Cha đi vui,/ xin mẹ đừng buồn!//”
+ Đọc giọng phẩn nộ, đau thương:
“Giôn- xơn!//
Tội ác bay chồng chất/
Nhân danh ai/
Bay mang những B.52/
Những Na-pan, /hơi độc/
Đến Việt Nam/
Để đốt những nhà thương/ trường học
Giết những con người/ chỉ biết yêu thương
Giết những trẻ em/ chỉ biết đến trường
Giết những đồng xanh/ bốn mùa hoa lá
Và giết cả những dòng sông/ của thơ ca nhạc
hoạ ?”
+ Đọc giọng vui, hồn nhiên:
“Trái đất này/ là của chúng mình
Quả bóng xanh/ bay giữa trời xanh...”

người Ê-đê)
+ Đọc thể hiện lời của nhân vật và lời người dẫn chuyện:
-Người dẫn chuyện: giọng rõ ràng, biểu thị cảm xúc khâm phục:
“Xưa, có một vị quan án rất tài. Vụ án nào ông cũng tìm ra manh mối và
phân xử công bằng.”
-Hai người đàn bà: giọng mếu máo, ấm ức: “Tấm vải này là của con, bà
này lấy trộm.”
-Quan án: giọng ôn tồn, đĩnh đạc, trang nghiêm:
“Hai người đều có lý nên ta xử thế này: tấm vải xé đôi, mỗi người một
nửa.”
+ Đọc giọng phù hợp như đang hỏi chính bản thân mình, câu hỏi
không cần người khác trả lời:
“ Oa-sinh-tơn
Buổi hoàng hôn
Ôi những linh hồn
Còn, mất?
(Ê-mi-li, con – Tố Hữu)
+ Đọc giọng gấp gáp, hoảng hốt: “ Cháy! Cháy nhà !” (Tiếng rao
đêm)
+ Đọc kéo dài và hạ giọng ở phần cuối câu: “ Bánh giò, ò, ò....”
+ Đọc chú ý nghỉ hơi ngắn ở những câu ngắn:
“Gió thơm. Cây cỏ thơm. Đất trời thơm.” nhằm thể hiện nhịp thở của
người đang hít vào để cảm nhận mùi thơm của thảo quả lan trong không
gian. Khi đọc, người đọc không chỉ quan tâm đến việc ngắt nhịp mà còn
thể hiện nhịp đọc, cảm xúc. Đọc nhanh chậm hay vừa phải là do nôị dung
bài văn, bài thơ quyết định.
+ Với câu văn dài, tốc độ đọc giãn ra, làm cho người đọc, người nghe
có thời gian suy nghĩ:“ Cô bé ngây thơ tin vào truyền thuyết nói rằng nếu
gấp đủ một nghìn con sếu bằng giấy treo quanh phòng, em sẽ khỏi bệnh.
Nhưng Xa- da- cô chết khi em mới gấp được 644 con”

những ý nghĩ và tình cảm của tác giả. Muốn đọc hay phải hiểu kỹ nội
dung của bài tập đọc và phải truyền đạt tốt sự hiểu biết của mình tới
người nghe. Chính vì thế, việc giúp học sinh hiểu nội dung một văn bản
là rất cần thiết và nên làm. Trước tiên, giáo viên cần giúp học sinh:
+ Hiểu nghĩa các từ khó: Muốn học sinh đọc có hiệu quả thì giáo viên
cần giúp học sinh nắm nghĩa của các từ mới, từ khó có trong bài.Giúp
học sinh hiểu nghĩa các từ mới để học sinh hiểu điều mình đọc. Trong các
bài tập đọc thường có nhiều từ.Vậy ta cần phải giảng những từ nào? Qua
kinh nghiệm về giảng dạy phân môn Tập đọc tôi thấy có thể chia những
từ để giảng làm 3 loại: loại từ khó, loại từ gắn với chủ đề đang học và
loại từ chìa khoá (từ trung tâm).
Từ khó có thể là từ địa phương được tác giả đưa vào bài, là loại từ Hán
Việt, là danh từ riêng.Loại từ này thường có trong phần chú giải cho nên
sau khi đọc mẫu xong tôi cho học sinh đọc phần chú giải để học sinh hiểu


Một số biện pháp rèn đọc cho học sinh lớp 5

ngay được những từ này khi bắt đầu tiếp xúc với bài tập đọc.
Từ chủ đề: Trong mỗi chủ đề tập đọc có một số từ ngữ mà giáo viên
cần lưu ý bởi đó là những từ làm toát lên chủ đề. Từ chủ đề cũng có khi
là từ khó.Giáo viên có thể kết hợp giảng các từ chủ đề với các từ khó
hoặc với các từ trung tâm trong quá trình khai thác.
Từ trung tâm: Đây là những từ có sức nặng, giáo viên cần khai thác để
làm toát lên nội dung bài học. Chia những từ cần giảng làm 3 loại như
vậy để dễ phân biệt còn trong thực tế nhiều khi từ khó cũng là từ chủ đề
hoặc từ trung tâm.Vậy khi giảng từ ta có thể dùng những phương pháp
trực quan, liên hệ, so sánh, phương pháp định nghĩa, giảng giải. Khi dùng
phương pháp trực quan, tôi áp dụng bằng nhiều hình thức: Trực quan
bằng giọng nói, giọng đọc, nét mặt, ánh mắt, dáng điệu, động tác...Ở lớp



Một số biện pháp rèn đọc cho học sinh lớp 5

sử dụng một loạt câu văn ngắn xen lẫn với câu văn dài để làm nổi bật mùi
thơm đặc biệt của thảo quả.
VD: “Gió tây lướt thướt bay qua rừng, quyến hương thảo quả đi, rải theo
triền núi, đưa hương thảo quả ngọt lựng, thơm nồng vào các thôn xóm
Chin San. Gió thơm. Cây cỏ thơm. Đất trời thơm. Người đi từ rừng thảo
quả về, hương thơm đậm, ủ ấp trong từng nếp áo nếp khăn.”
Giáo viên cần liên hệ thực tế nhằm cung cấp cho học sinh những kiến
thức phong phú về cuộc sống muôn màu muôn vẻ của nhân dân ta.
Những kiến thức đó muốn được cụ thể, sinh động thì tuỳ từng bài mà
giáo viên cần có sự liên hệ với thực tế cho phù hợp.
VD: Trong bài “ Hạt gạo làng ta” tác giả có viết:
“Hạt gạo làng ta
Có vị phù sa
Của sông Kinh Thầy
Có hương sen thơm
Trong hồ nước đầy
Có lời mẹ hát
Ngọt bùi đắng cay”.
Giáo viên có thể yêu cầu học sinh liên hệ đến thực tế những khó khăn
mà cha mẹ và các bác nông dân phải trải qua để làm ra hạt gạo (khó khăn
do thời tiết, khó khăn do sâu bệnh gây ra, chứ không còn khó khăn do
bom đạn kẻ thù nữa). Qua đó mà ta giáo dục các em tình cảm trân trọng,
nâng niu từng hạt lúa và cũng muốn đóng góp công sức nhỏ bé của mình
để làm ra hạt lúa. Rõ ràng sau khi giáo viên đã giảng thật kĩ nội dung bài,
học sinh hiểu được bài, cảm thụ nội dung bài đọc thì các em đọc hay hơn.
Bên cạnh đó, học sinh sẽ đọc tốt hơn nếu như kết hợp với việc nghe cô

đọc thầm với tốc độ nhanh và hiệu quả hơn (nắm bắt đầy đủ thông tin
cảm thụ tốt văn bản nghệ thuật).Hướng dẫn học sinh đọc thầm tôi giao
nhiệm vụ cụ thể để định hướng rõ yêu cầu đọc thầm cho học sinh (đọc
câu nào, đoạn nào; đọc để trả lời câu hỏi hay để ghi nhớ, hoặc học thuộc
lòng.) Giới hạn thời gian để tăng dần tốc độ đọc thầm cho học sinh. Cách
thực hiện biện pháp này là từng bước rút ngắn thời gian đọc của học sinh
và tăng dần độ khó của nhiệm vụ. Khi đọc thầm giáo viên phải giao
nhiệm vụ cụ thể, nhằm định hướng việc đọc - hiểu.
*Kết quả chuyển biến của đối tượng
Với các biện pháp đã thực hiện, tôi đã áp dụng trong suốt năm học,
qua từng giờ dạy Tập đọc, thường xuyên theo dõi chuyển biến của học
sinh. Qua từng tháng, tôi nhận thấy,học sinh của mình có nhiều tiến bộ.
Các em yêu thích môn học hơn, đọc bài đúng,đọc bài hay. Khi đọc các
em đọc tự nhiên thoải mái, đôi lúc rất dí dỏm khi vào vai nhân. Nhiều
học sinh đầu năm rất ngại lên thi đọc hay, đọc thuộc lòng nhưng sau một
thời gian các em giơ tay và xin cô cho đọc và đọc rất tốt. Khả năng tiếp
thu bài và nhận biết về thiên nhiên xã hội và con người được nâng cao
hơn. Các em dã biết nêu suy nghĩ về bản thân về nhân vật, biết rút ra nội
dung bài, biết đánh giá, cảm xúc trước hành động của nhân vật trong tác
phẩm.Các em phát âm không còn lẫn lộn ở các phụ âm, vần cũng như
thanh…Có thể nói đây là thành công bước đầu của việc vận dụng các
biện pháp trên.
3. Kết quả cụ thể:
+ Lớp học có 10 học sinh đọc hay và rất thích đọc.
+ Có 15 học sinh đọc đúng, rất thích được gọi đọc bài và thích học
giờ Tập đọc, các em còn thích sưu tầm những câu thơ, câu tục ngữ, câu
văn hay viết vào sổtay văn học của mình. Cả lớp đều mạnh dạn phát biểu.
III .KẾT LUẬN



viên khối 4, khối 5 tham khảo, thử nghiệm trong giảng dạy Tập đọc theo
định hướng đổi mới của thông tư 30 sẽ giúp các em học tốt hơn. Và
mong rằng sẽ có nhiều ý kiến hay để chúng ta cùng học tập.
Long Khê, ngày 15 tháng 4 năm 2016
Người viết
Trần Quế Thanh


Một số biện pháp rèn đọc cho học sinh lớp 5