A - ĐẶT VẤN ĐỀ
Ngày nay, cùng với sự phát triển và đi lên của xã hội, mỗi chúng ta được
sống trong môi trường văn minh hơn, hiện đại hơn, nhưng kéo theo đó cũng có
nhiều vấn đề nảy sinh làm ảnh hưởng ít nhiều đến đời sống xã hội. Một trong
những vấn đề đáng lo ngại hiện nay đó là đạo đức học đường của một bộ phận học
sinh đang bị xuống cấp, dẫn đến tình trạng bạo lực học đường xảy ra ngày càng
phổ biến. Mặc dù dư luận xã hội đã bất bình và lên án nhiều về tình trạng bạo lực
xảy ra trong học đường, nhưng thời gian gần đây, hiện tượng này không những
không thuyên giảm mà thậm chí còn gia tăng với những hành vi và mức độ bạo lực
nguy hiểm hơn trước. Đó là những biểu hiện lệch lạc trong hành vi, nhân cách đạo
đức như: thiếu lễ độ với người lớn, tụ tập gây gỗ đánh nhau, thói lười học, ham
chơi, sống đua đòi, …
“Trẻ em hôm nay, Thế giới ngày mai” - đó là câu nói được nhiều người
biết đến. Nhưng đối diện với thực tế thì ai cũng thấy lo lắng cho tương lai ấy.
Liệu nó có tốt đẹp như người ta tưởng không? Cứ như thực tế hiện nay thì
nhân loại sẽ đi tới đâu, khi giới trẻ sống thực dụng chỉ chạy theo những giá trị
vật chất mà bỏ quên những giá trị tinh thần?
Qua thực tế giảng dạy ở trường THPT Thường Xuân 2 nhiều năm, tôi nhận
thấy việc giáo dục học sinh nói chung và giáo dục học sinh chưa ngoan nói riêng
vô cùng khó khăn. Tôi luôn băn khoăn, trăn trở: Do đâu mà số học sinh chưa ngoan
ở các lớp có chiều hướng tăng? Các kinh nghiệm, các biện pháp tôi và nhà trường
đã và đang áp dụng để giáo dục học sinh đã thực sự hiệu quả chưa? Với tình hình
phát triển chung hiện nay, phải xử trí thế nào để đạt được mục tiêu hình thành
nhân cách học sinh toàn diện về Đức - Trí - Thể - Mỹ?
Những năm gần đây, về lý luận cũng như thực tế đã có nhiều nghiên cứu về
vấn đề giáo dục học sinh chưa ngoan. Tuy nhiên, hiện tại vẫn chưa có sự nghiên
cứu đầy đủ để tạo ra sự định hướng thống nhất về hình thức, biện pháp giáo dục có
hiệu quả.
1



bị tổn thương dẫn đến các em dễ bị mắc phải sai phạm.
Thêm vào đó là thực trạng những mặt trái của sự phát triển xã hội; sự thiếu
quan tâm của gia đình; những éo le trong hoàn cảnh sống,… dẫn tới việc giới trẻ
ngày nay nói chung sống buông thả, không coi trọng những giá trị đạo đức đã
và đang diễn ra ở nhiều nơi. Bằng chứng là các phương tiện truyền thông đã
liên tiếp đăng tải các bài viết phản ánh về thực trạng này. Các em lôi kéo bè
3


cánh để đánh nhau (cả trai lẫn gái), thậm chí hành hung cả thầy cô giáo, rồi
con đánh cha, anh em ruột sát phạt nhau, …. Những hành vi tàn bạo này
được đăng trên mặt báo chỉ là tảng băng nổi, thực tế còn nhiều hơn nữa. Cách
đây không lâu người ta choáng váng vì một đoạn video clip nữ sinh đánh bạn
đăng tải trên Internet. Trong clip này, một cô bé đang bị một nữ sinh tóc ngắn
vừa đánh tới tấp vào mặt vừa chửi tục với kiểu "dạy dỗ" rất “anh chị”. Trong
khi đó, nhiều học sinh khác ngồi chễm chệ ở ghế đá và thản nhiên nhìn vụ
đánh hội đồng này, một số khác tranh thủ lấy điện thoại ra quay. Thái độ vô cảm
không thể ngờ được!... Dư luận đang vô cùng đau lòng và kinh hãi trước tình
trạng gia tăng bạo lực học đường, đặc biệt là đối với nữ sinh … Từ những thay
đổi về tâm sinh lí kết hợp với mặt trái của sự phát triển xã hội mà nhiều em đang
tự đánh mất đi những truyền thống tốt đẹp của người Á Đông, đó là: tôn trọng
lễ nghĩa gia phong, nam nữ thọ thọ bất tương thân, nét đẹp của người con gái
là thùy mị nết na, là “Công, Dung, Ngôn, Hạnh”….. Hiện nay, cả nước có hơn
5% em gái sinh con trước 18 tuổi và khoảng 15% sinh con trước 20 tuổi”. Ở
thành phố, vào những đêm cuối tuần, còn có các bạn trẻ hầu hết ở độ tuổi học
sinh THPT tụ tập đua xe gây mất trật tự an toàn giao thông…
Khi đạo đức yếu kém thì học lực cũng tỉ lệ thuận với nó. Điều này sẽ dẫn
đến hệ quả tất yếu là các em bị mất kiến thức căn bản; điểm kiểm tra thấp hơn so
với các bạn cùng lớp làm các em mặc cảm dẫn đến các em sợ bị kiểm tra, tiếp theo
là chán học và cuối cùng nảy sinh bỏ học, sống tiêu cực. Điểm tiêu biểu của các em

trường là con em dân tộc Mường và Thái thuộc 6 xã của huyện Thường Xuân.
Trong số 6 xã này có tới 4 xã thuộc vùng khó khăn 135. Các em thuộc những xã
khó khăn này thường phải vượt chặng đường trung bình khoảng 15 km để tới
trường, có những em ở vùng sâu, vùng xa còn phải đi tới hơn 30 km. Chính vì
đường xá xa xôi, đi lại vất vả khó khăn nên nhiều phụ huynh đã tạo điều kiện cho
con em trọ học gần trường. Tuy còn nhiều khó khăn vất vả nhưng tổng số học sinh
toàn trường trong những năm học gần đây luôn đạt khoảng 1000 em mỗi năm. Đa
số các em đều là những học sinh ham học và chăm ngoan, luôn có ý thức rèn luyện
5


để trở thành con ngoan trò giỏi. Tuy nhiên, bên cạnh đó vẫn còn một bộ phận
không nhỏ học sinh chưa ngoan, biểu hiện của sự chưa ngoan ở các em vô cùng
phức tạp và đa dạng, trước mắt chưa có gì nguy hiểm nhưng càng để lâu về sau
chắc chắn mức độ nguy hiểm càng gia tăng, nên ngăn chặn càng sớm càng tốt.
Những biểu hiện chung của học sinh cá biệt mà tôi đã từng gặp như: các em hay có
những bất thường về tính cách, không có động cơ học tập, tâm lý không ổn định.
Chẳng hạn khi ở lớp học đang yên lặng làm bài tập thì em đó bỗng la lớn lên khi
làm bài được, thích học thì học, không thích thì đùa giỡn, quậy phá các bạn kế bên,
chọc cho bạn đùa giỡn, nói chuyện lại với mình, tâm trạng thì "mưa nắng thất
thường" hoặc thầy cô đang giảng về vấn đề này lại hỏi vấn đề khác, nghỉ học vô lí
do, đánh nhau, trộm cắp tài sản của nhau ….
Để thuận lợi cho việc giáo dục những đối tượng học sinh này tôi chia các em
thành hai nhóm:
Nhóm 1: Học sinh cá biệt về học tập.
Nhóm 2: Học sinh cá biệt về đạo đức, lối sống .
Học sinh cá biệt về học tập là những học sinh lười nhác trong học tập, những
học sinh thuộc loại này thường rất lười biếng, hay quay cóp trong học tập kết quả
học tập thất thường, sút kém, luôn xếp “đội sổ”, dẫn đến chán học. Còn nhóm học
sinh cá biệt về đạo đức, lối sống là những học sinh hư về đạo đức biểu hiện qua các

Năm là, một số học sinh chỉ có hoặc cha, hoặc mẹ.
Sáu là, một số học sinh kết bạn và đi chơi với các thanh thiếu niên hư hỏng ở
bên ngoài nhà trường cộng với sự tác động của những tiêu cực xã hội.
Bảy là, do bản thân có nhận thức chưa cao nên nhiều em sống theo lối
buông thả, đua đòi; đặc biệt nhiều em lợi dụng việc đi học xa nhà để làm những
chuyện không đúng như: ham chơi, nói dối cha mẹ để xin thêm tiền phục vụ cho
mục đích không chính đáng, có những mối quan hệ không lành mạnh, …
Tám là, cần phải nói tới trách nhiệm của một bộ phận không nhỏ giáo viên là những người quan tâm tới việc dạy kiến thức hơn là dạy đạo đức, lối sống cho
7


các em. Nhìn chung, lực lượng tham gia thường xuyên nhất để giáo dục đạo đức
cho học sinh chủ yếu vẫn là giáo viên chủ nhiệm (GVCN) và Ban giám hiệu. Còn
các lực lượng khác có tham gia công tác giáo dục đạo đức cho học sinh nhưng
không thường xuyên như là: giáo viên bộ môn, các tổ chức đoàn thể trong trường
và hầu như không quan tâm tới việc này là các nhân viên trong trường. Chính vì
thế có thể nói sự phối hợp giữa các lực lượng trong nhà trường để giáo dục đạo đức
cho học sinh chưa có sự đồng bộ và thiếu tính chặt chẽ.
Cuối cùng, việc phối hợp giữa nhà trường với các lực lượng ngoài nhà
trường hầu hết là chưa tốt. Về hình thức phối hợp của các lực lượng ngoài nhà
trường tham gia giáo dục đạo đức cho học sinh trong nhà trường chủ yếu là mời phụ
huynh đến để trao đổi hành vi vi phạm đạo đức của học sinh, mà phụ huynh học sinh
thì đa số có tư tưởng “ Trăm sự nhờ thầy…”
Mục tiêu xuyên suốt trong các năm học của trường THPT Thường Xuân 2
chúng tôi là: không ngừng nâng cao chất lượng giáo dục để có những sản phẩm
giáo dục vừa hồng, vừa chuyên. Lấy cái Đức làm nền tảng, nhà trường luôn quan
tâm đến vấn đề giáo dục ý thức cho học sinh. Là một giáo viên công tác tại trường
từ năm đầu thành lập nên về văn hoá tôi cũng hiểu được khá nhiều phong tục tập
quán và thói quen sinh hoạt của người dân địa phương, về công tác tôi cũng có cơ
hội được trải nghiệm qua các công tác giảng dạy bộ môn, công tác chủ nhiệm lớp

2. Cần kết hợp chặt chẽ ba môi trường giáo dục: Gia đình - Nhà trường - Xã
hội.
2.1. Về gia đình: Thường xuyên gặp gỡ và trao đổi cùng phụ huynh bằng
nhiều hình thức như: đến thăm nhà học sinh, mời phụ huynh đến trường dự họp,
gửi sổ liên lạc giữa gia đình với nhà trường, thậm chí liên lạc qua điện thoại để
thông báo mức độ vi phạm, những biểu hiện sai lệch cần được uốn nắn, khắc phục.
Nhưng cần lưu ý rằng phải giao tiếp ở một góc độ cởi mở, tâm lý, tế nhị nhưng
chân tình, tránh sự dồn dập, gay gắt. Có như vậy giáo viên chủ nhiệm mới tạo được
với phụ huynh sự tin tưởng và tận tâm hợp tác để giáo dục con em họ tốt hơn.
9


2.2. Về nhà trường:
- Với Ban giám hiệu: Tham mưu thường xuyên, nhờ sự “trợ giúp” kịp thời
của Hiệu trưởng và Phó Hiệu trưởng khi cần thiết nhằm có những giải pháp thiết
thực, phù hợp từng thời điểm hoặc nhờ Ban giám hiệu trao đổi riêng với các học
sinh chưa ngoan. Có thể xem như là “đưa lên cấp cao hơn” đối với những trường
hợp thường xuyên tái phạm lại lỗi cũ sau nhiều lần đã được xử lý ở lớp.
Nhà trường nên có các hình thức giáo dục phong phú, sinh động và hấp
dẫn, giáo dục đạo đức không chỉ thông qua giảng dạy môn GDCD, qua tiết
sinh hoạt GVCN, thông qua sinh hoạt tập thể mà còn nên có các hình thức
khác như: thông qua sinh hoạt truyền thống nhân các lễ lớn trong năm, thông
qua việc giảng dạy các môn văn hóa.
Hơn nữa, việc giáo dục đạo đức cho học sinh thông qua học tập về tấm
gương đạo đức Hồ Chí Minh là hình thức mà hiện nay toàn Đảng, toàn dân,
cán bộ - công nhân viên, học sinh đang phát động thực hiện nên được nhà
trường quan tâm, chú trọng hơn nữa.
Bên cạnh đó nhà trường cũng nên có kế hoạch củng cố và phối hợp với Tư
pháp của địa phương. Hiệu trưởng có ý kiến đề xuất với UBND xã, các đoàn thể
địa phương cần có sự phối hợp tốt với nhà trường trong công tác giáo dục đạo đức

lớp nhiều nhất, thông qua ban cán sự lớp GVCN nắm được tình hình của lớp nói
chung và việc rèn luyện của học sinh chưa ngoan nói riêng. GVCN nên có những
quyền lợi và trách nhiệm rõ ràng với nhóm ban cán sự này. GVCN cũng cần biết
cách dựa vào tập thể lớp để tác động tới những học sinh chưa ngoan.
2.3. Về xã hội (cụ thể là đối với chính quyền địa phương)
Quá trình giáo dục nhân cách cho học trò nói chung rất cần tình thương yêu.
Điều này lại càng quan trọng đối với học sinh cá biệt. Thực tế, chẳng thầy cô giáo
và bậc phụ huynh nào lại muốn đưa con em mình tới vòng lao lý, tuy nhiên như
các cụ ta từng dạy: “thương cho roi cho vọt“ hay “đòn đau nhớ đời”. Nhà trường
nên kết hợp với chính quyền địa phương trong việc giáo dục những học sinh
11


thường xuyên có hành vi vi phạm pháp luật như: lấy trộm tài sản của người khác,
đánh nhau, xâm phạm tới danh dự, thân thể của giáo viên,…Theo tôi, những đối
tượng này cần phải chịu trách nhiệm hình sự theo luật pháp nhà nước, hoặc đưa
vào trường giáo dưỡng, dù phạm tội lúc dưới 16 tuổi, nhưng đã đủ 14 tuổi. Trong
trường hợp, dù phạm tội ở mức chưa thể truy cứu trách nhiệm hình sự, hay đưa vào
các trường giáo dưỡng thì cũng cần phải có những biện pháp bổ sung như: giam
giữ có thời hạn để giáo dục hay phạt làm lao động công ích... Hình thức kỷ luật
phù hợp để các em hiểu chính các em phải chịu trách nhiệm và trả giá về hành vi
thiếu văn hóa của mình.
Trên đây là một số biện pháp để giáo dục học sinh, tuy nhiên những biện
pháp này chỉ thật sự có hiệu quả khi nó được sử dụng kết hợp với sự khéo xử sư
phạm và các phẩm chất đạo đức của người giáo viên. Những phẩm chất đó tạo nên
uy tín - một ảnh hưởng quan trọng trong việc giáo dục các em.
3. Sự khéo xử sư phạm và uy tín của người giáo viên.
3.1. Sự khéo xử sư phạm:
Theo tôi, khéo xử sư phạm cần được xem là một thuộc tính nhân cách mà tất
cả các giáo viên cần phải có. Đó là kỹ năng duy trì những mối quan hệ tốt với học

nhất thiết cần phải có mức độ. Có thể yêu cầu hay quở mắng học sinh nhưng chỉ
trong một giới hạn nhất định, giới hạn đó thể hiện trong tài khéo xử sư phạm của
người giáo viên. Ý thức được sự quan trọng trong việc vận dụng các hình thức giáo
dục một cách hợp lí sẽ giúp người giáo viên tìm ra được giọng nói cần thiết để tiếp
xúc cũng như giáo dục học sinh cả ở trong và ngoài lớp. Tôi đã sử dụng các hình
thức hoạt động sư phạm nói trên không phải chỉ khi làm công tác chủ nhiệm, mà
ngay cả những lớp chỉ là giáo viên bộ môn tôi cũng áp dụng. Có những đối tượng
khi vi phạm nội quy tôi chỉ nhắc nhở, thậm chí là chia sẻ, thông cảm. Nhưng cũng
có những đối tượng tôi buộc phải cảnh cáo, phê bình ngay trong lần phạm lỗi thứ
hai. Để áp dụng các hình thức giáo dục đúng đối tượng tôi đã phải tìm hiểu và quan
sát học sinh qua các buổi lên lớp và qua cách đối xử với thầy cô, bạn bè.

13


Khéo xử sư phạm cũng thể hiện ở sự công bằng trong việc nhận xét, đánh
giá học sinh. Từ bản thân mình tôi có thể suy ra được mong muốn có được sự công
bằng của học sinh. Việc đánh giá chính xác sẽ thúc đẩy sự phát triển toàn diện của
học sinh một cách tự nhiên, thoải mái. Nó làm cho những học sinh chưa đạt yêu
cầu cố gắng trở nên đạt yêu cầu, còn những học sinh đã đạt trở nên tiến bộ hơn
nữa. Tôi nghĩ rằng việc đánh giá học sinh chính xác là vấn đề không khó với mỗi
giáo viên chúng ta, vì qua các giờ lên lớp, qua thái độ học tập ta có thể nhận ra
được học sinh tiếp thu thế nào. Dù là ở cương vị chủ nhiệm hay bộ môn tôi cũng
đều nghiêm khắc với tất cả học sinh trong lớp, nhưng cách xử sự lại thể hiện sự tôn
trọng học sinh, xử lý mọi việc một cách công bằng cho dù là cán bộ lớp hay học
sinh chưa ngoan vi phạm. Chính vì thế những học sinh chưa ngoan ở những lớp tôi
dạy đều thấy giáo viên tôn trọng mọi học sinh như nhau, không thiên vị, không hề
“ghét bỏ” mình. Khi được đối xử công bằng các em đã chấp nhận kết quả rèn luyện
của mình một cách thoải mái và sẽ có những chuyển biến tích cực trong rèn luyện
ở thời gian tới.

ngoài giờ học những học sinh cá biệt cũng phải nể những giáo viên này.
Để hạn chế tới mức tối đa số lượng học sinh cá biệt thì ngay từ đầu người
giáo viên nên gần gũi với các em, không đứng trên bục cao của người thầy để nhìn
nhận các em, chẳng hạn giáo viên cần phải có óc khôi hài, luôn vui vẻ với mọi
người, kể cả học sinh chưa ngoan. Điều này giúp cho học sinh có cảm giác dễ gần
với giáo viên, dễ sẻ chia tâm sự, mối quan hệ giữa thầy - trò tránh được sự căng
thẳng. Tuy nhiên, cũng không vì thế mà suồng sã với các em theo kiểu “bằng vai
phải lứa” như anh em trong gia đình vì như thế sẽ làm giảm uy tín của người thầy.
Người giáo viên nào càng quan tâm tới việc xây dựng một tập thể học sinh
có kỷ luật và nâng cao uy tín của tập thể đó thì bản thân người giáo viên đó càng
được các em kính trọng nhiều hơn.
Người giáo viên cũng có thể tạo uy tín với học sinh và đồng nghiệp qua cách
tổ chức đúng đắn công tác dạy học, khéo léo giáo dục học sinh qua môn học của

15


mình, tức là dựa vào tài liệu môn học đang dạy mà dần dần đưa học sinh tới chỗ
nắm được thế giới quan duy vật.
Tóm lại, những giáo viên có kiến thức về bộ môn vững vàng, có trình độ văn
hoá phổ thông cao, biết phát huy các tính tích cực của học sinh như: óc sáng tạo,
tính độc lập, say mê học tập, … đồng thời biết gắn liền lý luận với thực tiễn, có
lòng yêu nghề, mến trẻ, có cách đối xử công bằng đối với học sinh, tính tình cởi
mở, yêu đời, … - toàn bộ những nét đó là những điều kiện vô cùng quan trọng để
người giáo viên có được uy tín sư phạm.
IV. KIỂM NGHIỆM:
Kết quả đạt được:
Thực tế trong công tác phối hợp với GVCN để giáo dục học sinh chưa ngoan
ở các lớp được phân công giảng dạy, tôi thấy việc áp dụng các biện pháp trên đã
mang lại cho nhà trường những hiệu quả giáo dục có triển vọng: Đa số học sinh

9 (23,1)

Yếu (%)
3 (7,7)

SS
39

Tốt (%)
7 (17,9)

Sau khi nhận lớp tôi đã tìm hiểu và sử dụng kinh nghiệm như đã trình bày ở
trên và đạt được kết quả giáo dục hai mặt chất lượng năm học 2013-2014 như sau:
* Về học lực:
16


Lớp SS
Giỏi (%)
12A4 42
0
* Về hạnh kiểm:
Lớp
12A4

Khá (%)
11 (26,2)

TB (%)
29 (69,0)

các học sinh khác trong lớp thì trong các buổi lao động của những năm học trước
học sinh này chỉ đến để chơi. Tuy nhiên, cho tới bây giờ, khi đã kết thúc năm học
tôi mới dám kết luận rằng: học sinh này đã thật sự thay đổi theo chiều hướng tích
cực, cụ thể: em đã biết lo lắng và tất bật cho những phiên trực nhật của mình, em
đã tham gia đầy đủ và tích cực các buổi lao động mà nhà trường phân công, khi đi
lao động có mang theo dụng cụ. Cuối năm học, các bạn bình bầu hạnh kiểm cho
em loại tốt, nhưng em đã khiêm tốn nhận loại khá. Trường hợp 2 là một học sinh
có tiền sử hay vi phạm về trang phục và chậm trễ trong các khoản đóng góp. Qua
tìm hiểu các học sinh khác trong lớp tôi được biết đồng phục của học sinh này
thường bị đứt khuy và hay bị vo tròn nhét vào gầm bàn, gần như đồng phục của
17


học sinh này không được mang về nhà và không được giặt giũ. Từ chỗ ân cần đơm
lại cúc áo giúp em cho tới đôi lần phải phê bình trước lớp thì em này đã thay đổi,
đến nửa cuối của học kì I thì tôi hoàn toàn không phải nhắc nhở về trang phục của
học sinh này. Em cũng là một trong những học sinh có hạnh kiểm trung bình năm
học trước (năm lớp 11) nhưng năm nay em đã đạt hạnh kiểm khá cả năm.
Những thành tích đạt được trong năm học qua của lớp 12A4 tuy chưa phải là
cao nhưng nó có sự chuyển biến tích cực, điều này thể hiện phần nào hiệu quả của
sáng kiến mà tôi đã nêu trên. Tôi mong rằng khi tham khảo đề tài này quý thầy cô
sẽ có thêm kinh nghiệm trong công tác chủ nhiệm và giảng dạy. Đồng thời cũng có
thêm những đóng góp hay cho sáng kiến này hoàn thiện hơn nữa.

C - KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT
I. Kết luận:

18




quan dã ngoại để lôi cuốn các em đến trường, làm cho các em thực sự thấy “ Mỗi
ngày đến trường là một ngày vui”.
Qua đề tài nghiên cứu này, tôi mong quí đồng nghiệp cùng tham khảo, chia sẻ
và đóng góp ý kiến để tìm ra các biện pháp giáo dục học sinh chưa ngoan hữu hiệu
nhất.

XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 25 tháng 4 năm 2015
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.

Vũ Thị Hồng

20