TẠP CHÍ Y - DƯỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 1-2015

BƢỚC ĐẦU NGHIÊN CỨU XÂY DỰNG TIÊU CHUẨN
CHẤT LƢỢNG SINH KHỐI TẾ BÀO THÔNG ĐỎ
(Taxus wallichiana Zucc.)
Vũ Bình Dương*; Nguyễn Văn Long*
TÓM TẮT
Mục tiêu: xây dựng được tiêu chuẩn cơ sở (TCCS) của sinh khối tế bào (SKTB) Thông đỏ
(Taxus wallichiana). Đối tượng và phương pháp: SKTB Thông đỏ nuôi cấy trong môi trường
lỏng. Tiến hành khảo sát các chỉ tiêu chất lượng chung theo Dược điển Việt Nam (DĐVN) IV,
định tính và định lượng paclitaxel, baccatin III bằng HPLC. Kết quả: đã khảo sát được các chỉ
tiêu chất lượng của SKTB Thông đỏ. Từ đó đưa ra các chỉ tiêu chất lượng của sản phẩm, bao
gồm: hình thức cảm quan, độ ẩm, tro toàn phần, tro không tan trong axít, định tính, định lượng,
độ nhiễm khuẩn. Trong đó, các chỉ tiêu chất lượng quan trọng là định tính, định lượng paclitaxel
và baccatin III: hàm lượng paclitaxel không được < 0,03% và baccatin III không được ít hơn
0,005%. Kết luận: đã xây dựng và thẩm định được TCCS của SKTB Thông đỏ. Với TCCS xây
dựng được, có thể sử dụng trong kiểm nghiệm đánh giá chất lượng của SKTB Thông đỏ thu
được từ quá trình nuôi cấy sinh khối.
* Từ khóa: Thông đỏ; Sinh khối tế bào; Tiêu chuẩn chất lượng; Nuôi cấy tế bào.

Initial Study of the Standardization of Cellmass of Taxus Wallichiana
Summary
Objective: Establishment of institutional standard of Taxus wallichiana cellmass. Subjects
and methods: Taxus wallichiana cellmass which was cultured in liquid media. Evaluate general
specifications as regulated by Vietnamese Pharmacopoeia IV, qualitative and quantitative
determination of baccatin III by HPLC. Results: All specification of Taxus wallichiana cellmass
has been evaluated for standardization. From which, we established the standard criteria of
Taxus cellmass including: appearance, humidity, total ash, acid-insoluble ash, qualitative,
quantitative, bacteria count. In which, the most important specifications are qualitative and
quantitative criteria of paclitaxel and baccatin III: the content of paclitaxel is recommended to be
not less than 0.03% and baccatin III should be not less than 0.005%. Conclusion: Institutional

Thông đỏ, công nghệ SKTB thực vật là
hướng đi mới có triển vọng trong sản xuất
các hoạt chất từ dược liệu nói chung và
các loài Thông đỏ nói riêng [3]. Học viện
Quân y đã nghiên cứu thành công quy
trình SKTB Thông đỏ ở quy mô phòng thí
nghiệm để chiết xuất paclitaxel cũng như
các dẫn chất sử dụng làm nguyên liệu
bào chế thuốc điều trị ung thư [4]. Để có
căn cứ cho việc thẩm định quy trình sản
xuất sinh khối, cũng như sử dụng sản
phẩm SKTB Thông đỏ cho chiết xuất
paclitaxel và các hoạt chất được ổn định,
cần có nghiên cứu về xây dựng tiêu
chuẩn chất lượng sản phẩm. Chúng tôi
nghiên cứu đề tài này nhằm: Khảo sát
xây dựng TCCS SKTB Thông đỏ.
NGUYÊN VẬT LIỆU VÀ PHƢƠNG
PHÁP NGHIÊN CỨU
1. Nguyên vật liệu và thiết bị.
Sinh khối tế bào Thông đỏ thu hoạch
từ nuôi cấy trong môi trường lỏng
hildebrandt, được rửa sạch, sấy khô (lô
6

SH 03/2011); các hóa chất, dung môi hữu
cơ đạt tiêu chuẩn tinh khiết và tinh khiết
phân tích; chất chuẩn paclitaxel và baccatin
III (Sigma).
Thiết bị chiết siêu âm gia nhiệt (Memmert

III trong mẫu sinh khối.


TẠP CHÍ Y - DƯỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 1-2015

KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
1. Hình thức cảm quan.
Thấy SKTB Thông đỏ là những khối tế bào khô, xốp, màu nâu, không có nấm mốc,
không có mùi lạ.
2. Độ ẩm.
Cân chính xác 1,000 g SKTB Thông đỏ. Tiến hành theo phương pháp mô tả trong
phụ lục 9.6 - DĐVN IV.
Bảng 1: Kết quả xác định độ ẩm trong SKTB Thông đỏ (n = 5).
g

X

g

1

1,1124

1,0568

5,00

2

1,1920

± SD

Độ ẩm trong SKTB Thông đỏ là 4,68 ± 0,34%.
3. Tro toàn phần.
Cân chính xác 1,500 g sinh khối, tiến hành xác định tro toàn phần theo phương
pháp mô tả trong phụ lục 9.8 - DĐVN IV.
Bảng 2: Kết quả xác định tro toàn phần của SKTB Thông đỏ (n = 5).
(g)

(g)

X

1

1,5235

0,0943

7,19

2

1,5795

0,0979

6,20

3

thêm 25 ml dung dịch HCl 2M (TT), tiến hành theo phương pháp mô tả trong phụ lục
9.7 - DĐVN IV.
7


TẠP CHÍ Y - DƯỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 1-2015

Bảng 3: Kết quả xác định tro không tan trong axít của SKTB Thông đỏ (n = 5).
g

1
2
3
4
5

X

mg

1,5235
1,5795
1,5987
1,5654
1,5901

2,7
2,6
3,3
1,8


0.005

0.000
10.00

12.00

14.00

16.00

18.00

20.00

22.00

24.00
26.00
Minutes

28.00

30.00

32.00

34.00



b

31.149

18.629

AU

0.015

0.005
0.000
-0.005
10.00

12.00

14.00

16.00

18.00

20.00

22.00

24.00
26.00


16.00

18.00

20.00

22.00

24.00
26.00
Minutes

28.00

30.00

Hình 1: Sắc ký đồ của chuẩn (a), mẫu Thông đỏ tự nhiên (b) và mẫu SKTB Thông đỏ (c).
8


TẠP CHÍ Y - DƯỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 1-2015

Đa số các pic xuất hiện trên mẫu
Thông đỏ tự nhiên đều xuất hiện trên pic
của mẫu SKTB Thông đỏ. Tại thời điểm
18,6 phút và 31,1 phút, ở sắc ký đồ mẫu
SKTB xuất hiện pic giống như các pic của
mẫu chuẩn baccatin III và paclitaxel. Như
vậy, trong SKTB Thông đỏ có baccatin III


KHỐI LƯỢNG
PACLITAXEL
(mg)

KHỐI LƯỢNG
BACCA TIN III
(mg)

1

524,5

4,98

0,1809

0,0363

0,0324

0,0065

2

498,6

5,04

0,1747


0,0304

0,0063

5

501,9

4,69

0,1708

0,0357

0,0277

0,0058

6

517,4

4,87

0,1742

0,0354

0,0300


Đạt

Tống số Enterobacteria không quá 500/01 g

94 ± 11

Đạt

Nấm và mốc không quá 100/01 g

22 ± 2

Đạt

Không được có Salmonella/10 g

Không có

Đạt

Mẫu không có Escherichia coli, Pseudomonas aeruginosa, Staphylococcus
aureus./01 g

Không có

Đạt


TẠP CHÍ Y - DƯỢC HỌC QUÂN SỰ SỐ 1-2015

Thuốc Trung ương thẩm định. Tiến hành
kiểm nghiệm mẫu SKTB Thông đỏ theo
TCCS đã đề xuất. Kết quả mẫu đều đạt các
chỉ tiêu chất lượng theo bản TCCS đã công
bố (phiếu kiểm nghiệm số: 42TCH/01 ngày
11 - 12 - 2011 của Viện Kiểm nghiệm Thuốc
Trung ương).
Như vậy, TCCS đã khảo sát được có thể
sử dụng để kiểm nghiệm, đánh giá
chất lượng của mẫu SKTB Thông đỏ thu
được từ quá trình nuôi cấy SKTB.

10

KẾT LUẬN
Đã khảo sát các chỉ tiêu chất lượng của
SKTB Thông đỏ. Từ đó đưa ra các chỉ tiêu
chất lượng của sản phẩm, bao gồm: hình
thức cảm quan, độ ẩm, tro toàn phần, tro
không tan trong axít, định tính, định lượng,
độ nhiễm khuẩn. Trong đó, các chỉ tiêu chất
lượng quan trọng là định tính, định lượng
paclitaxel và baccatin III: hàm lượng
paclitaxel không được ít hơn 0,03% và
baccatin III không được < 0,005%. Với các chỉ
tiêu chất lượng khảo sát được, có thể sử
dụng trong kiểm nghiệm đánh giá chất lượng
của SKTB Thông đỏ thu được từ quá trình
nuôi cấy sinh khối.
TÀI LIỆU THAM KHẢO