SƠ LƯỢC LÝ LỊCH KHOA HỌC

I.

THÔNG TIN CHUNG CÁ NHÂN
1. Họ và tên TRẦN VĂN TOÀN
2.
3.
4.
5.
6.

Ngày tháng năm sinh: 10 – 09 – 1 972
Giới tính: Nam
Địa chỉ: 22 tổ 91, khu phố 13, phường Hố Nai, Biên Hoà, Đồng Nai.
Điện thoại: 0917907948
Chức vụ: Giáo viên

7. Đơn vị công tác: Trường THPT chuyên Lương Thế Vinh, Biên Hoà, Đồng Nai.
II.

TRÌNH ĐỘ ĐÀO TẠO

•

Trình độ chuyên môn cao nhất: Thạc sĩ Toán.

•
•

Năm nhận bằng: 2007

Quản lý giáo dục

Tổ Toán
Phương pháp dạy học bộ môn

Phương pháp giáo dục

Lĩnh vực khác . . . . . . . . . . . . . . . . . .

1. Tính mới

Có giải pháp hoàn toàn mới


Có cải tiến, đổi mới từ giải pháp đã có

2. Hiệu quả

Hoàn toàn mới và đã triển khai, áp dụng trong toàn ngành có hiệu quả cao




Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ giải pháp đã có và đã triển khai, áp dụng
trong toàn ngành có hiệu quả cao
Hoàn toàn mới và đã triển khai, áp dụng tại đơn vị có hiệu quả cao
Có tính cải tiến hoặc đổi mới từ giải pháp đã có và đã triển khai, áp dụng tại
đơn vị có hiệu quả cao

3. Khả năng áp dụng

THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ
(Ký, ghi rõ họ tên và đóng dấu)

2


LỜI NÓI ĐẦU
Ngày nay, với sự trợ giúp của các phần mềm toán học, người giáo viên đã giảm bớt công việc của mình
trong việc soạn hệ thống bài tập. Hình học giải tích, nói chung và Hình giải tích trong không gian, nói
riêng ngoài việc suy luận ta cần phải tính toán rất nhiều. Maple là phần mềm Toán hỗ trợ cho môn học
này rất tốt.
Đề tài này được viết cách nay tám năm, nhưng viết dưới dạng đơn giản. Cách đây ít tháng, tôi có tham gia
vào diễn đàn Mapleprimes và học hỏi được rất nhiều từ diễn đàn này. Một bài toán lớn, với nhiều bước
tính toán, sau khi được viết mã, thì kết quả của nó sẽ được hiển thị bằng một lần bấm Enter. Hơn thế nữa,
ta có thể thay thế giả thiết của bài toán một cách tuỳ ý và dễ dàng nhận được đáp số một cách nhanh
chóng.
Tác giả của đề tài này đã dùng nó để soạn hệ thống bài tập cho cả cuốn sách và thu được kết quả thật
tuyệt vời. Nhờ nó, mà đáp số của từng bài toán được soạn gọn hơn.
Maple đã được nhiều tác giả viết sách, nhưng viết cho phần Hình học giải tích thì không thấy có sách nào
giới thiệu.
Ở một số bài toán, đề toán được trích nguyên văn bằng tiếng Anh mà tôi đặt câu hỏi tại diễn đàn
Mapleprimes. Chắc chắn không thể có sai sót. Mong quý thầy cô và các em học sinh sửa chữa cho tôi.
Đồng Nai, 2012

Trần Văn Toàn

3


HÌNH GIẢI TÍCH TRONG KHÔNG GIAN

line(d,[point(M, x0; y0; z0),[a1,a2,a3]],t);
c) Nếu phương trình đường thẳng d có dạng tổng quát :
a1 x + b1y + c1z + d1 = 0,

a2 x + b2 y + c2 z + d 2 = 0.

d là giao tuyến của hai mặt phẳng:
P1 : a1x + b1y + c1z + d1 = 0 và P2 : a2x + b2y + c2z + d2 = 0
khi nhập vào maple, ta nhập như sau:
[> plane(P1, [a1*x + b1*y + c1*z + d1 = 0 [x, y, z]):
plane(P2, [a2*x + b2*y + c2*z + d2 = 0, [x, y, z]):
line(d,[P1, p2];
4) Khai báo một vectơ khi biết toạ độ hai điểm ta dùng cú pháp sau: dsegment(AB,[A,B])
→

Để nhập vectơ u = (x; y; z), ta nhập : u:=([x, y, z]);
4


5) Tích vô hướng và tích có hướng của hai vectơ.
→

→

Để tính tích vô hướng và tích có hướng của hai vectơ u và v . Trước hết, ta phải mở gói [>
with(linalg); Sau đó, ta dùng lệnh : crossprod(u,v); để tính tích có hướng và lệnh dotprod(u,v); để
tính tích vô hướng.
→

→

AreCollinear(P, Q, R,
cond)

Kiểm tra tính thẳng hàng của ba điểm P,
Q, R.

AreConcurrent

AreConcurrent(l1, l2, l3,
cond )

Kiểm tra tính đồng quy của ba đường
thẳng l1, l2, l3.

*AreCoplanar(A, B, C,
D)

* Kiểm tra tính đồng phẳng của bốn điểm
A, B, C, D.
* Kiểm tra tính đồng phẳng của hai đường
thẳng l1 và l2.

AreCoplanar
*AreCoplanar(l1, l2 )

* AreParallel(l1, l2, cond) * Kiểm tra tính song song của hai đường
thẳng l1, l2.
* Kiểm tra tính song song của đường
thẳng l1 và mặt phẳng P1.


* ArePerpendicular(p1,
p2, cond)

IsEquilateral

IsEquilateral(ABC, cond )

IsOnObject(f, obj, cond)

Kiểm tra xem điểm hoặc tập hợp điểm f
có thuộc obj hay không ? Trong đó, obj có
thể là đường thẳng, mặt phẳng hay mặt
cầu.

IsRightTriangle(ABC,
cond )

Kiểm tra tính vuông góc của tam giác
ABC.

IsOnObject
IsRightTriangle

Xét xem tam giác ABC có đều hay
không ?

MẶT PHẲNG
plane(p, [A, dseg1])
plane(p, [dseg1, dseg2])
Một mặt phẳng trong Maple có thể được khai báo với cú pháp và chức năng như sau:


Plane(P,a*x + b*y +c*z +
d = 0,[x, y, z]

Khai báo P là mặt phẳng có phương trình a*x + b*y +c*z + d = 0.

Parallel(P, M, alpha)

Khai báo P là mặt phẳng đi qua điểm M và song song với mặt
phẳng alpha.

Parallel(P, M, l)

Khai báo P là mặt phẳng đi qua điểm M và song song với đường
thẳng l.

Parallel(P, l1, l2)

Khai báo P là mặt phẳng chứa đường thẳng l1 và song song với
đường thẳng l2.

parallel(w, u, v)
Parameters
w - name of the object to be created
u - point or a line
v - line or plane; v can be a plane only if u is a point
Description
• If u is a point and v is a line (or plane), the parallel(w, u, v) function defines w as the line (or
plane) that passes through u and is parallel to v.
• If u is a line, and v is a line, the parallel(w, u, v) function defines w as the plane that contains u

> Equation(P,[x,y,z]);
−18 + 3 x + 3 y + 3 z = 0

Ví dụ 2. Viết phương trình của mặt phẳng đi qua điểm M0(1; – 2; 1) và vuông góc với đường thẳng
 x − 2 y + z − 3 = 0,

 x + y − z + 2 = 0.

Chú ý rằng vector chỉ phương của đường thẳng là vector pháp tuyến của mặt phẳng.
Lệnh [>ParallelVector(D); để xác đònh vectơ chỉ phương của đường thẳng D.
[> plane(P1, x-2*y + z - 3 = 0, [x, y, z]);
[> plane(P2, x + y – z + 2 = 0, [x, y, z]), point(M0,1,-2,1);
P1, P2 , M0

[> line(D, [P1, P2]);
D

[> v:=ParallelVector(D);
v := [ 1, 2, 3 ]

[> Equation(plane(P, [M0, v], [x, y, z]));
x+2y+3z=0

Ví dụ 3: Viết phương trình của mặt phẳng đi qua ba điểm
A(3; – 1; 2), B(4; – 1; – 1) và C(2; 0; 2).
[> point(A, 3, -1, 2), point(B, 4, -1, -1), point(C, 2, 0, 2);
A, B, C
8



=
2
−3
3
3
−2
−1

ĐS. 9x + 11y + 5z – 16 = 0.
[> line(D1, [point(A, 1, -1, 7), [2,-3,3]]);
[> line(D2, [point(B, -5, 2, -3), [3,-2,-1]]);
[> point(M1, 1, 2, -3);
D1, D2, M1

[> plane(P, [M1, D1, D2]);
P

[> Equation(P, x, y, z]);
−16 + 9 x + 11 y + 5 z = 0

Ví dụ 6: Chứng minh rằng bốn điểm A(1; 2; – 1), B(0; 1; 5), C(–1; 2 ; 1), D(2; 1; 3) nằm trên cùng
mặt phẳng.
Prove that the four points A(1; 2; – 1), B(0; 1; 5), C(–1; 2 ; 1), D(2; 1; 3) lies in the same plane.
* Cách 1:
9


[> point(A, 1, 2, -1), point(B, 0, 1, 5), point(C, -1, 2, 1), point(D, 2, 1, 3);
A, B, C, D



[> solve({-3*l-10 = 0,-4+m*l = 0,-5*m-6 = 0},{m,l});
{m =

-6
-10
,l=
}
5
3

Ví dụ 8. Viết phương trình mặt phẳng đi qua điểm A(1,2,3) và vuông góc với hai mặt phẳng
(P1): x+ y + z – 1 = 0 và (P2): 2x + 3y + 4z - 1 = 0
[> point(A, 1, 2, 3 );
A
10


[> plane(P1, x+

y + z - 1 = 0, [x, y, z]);
P1

[> plane(P2, 2*x +

3*y + 4*z - 1 = 0,[x,y,z]);
P2

[> v1:= NormalVector(P1);
v1 := [ 1, 1, 1 ]

α

> n:=NormalVector(alpha);
11


n := [ 1, -1, 1 ]

> with(linalg);
> v:=crossprod(a,n);
v := [ 6, 6, 0 ]

> plane(P,[A,v],[x,y,z]);
P

> Equation(P);
−18 + 6 x + 6 y = 0

ĐƯỜNG THẲNG
Maple cho phép khai báo đường thẳng theo các cách sau:
Cú pháp

Chức năng

line(l, [A, B] )

Khai báo đường thẳng l đi qua hai điểm A và B.

line(l, [A, u] )



Chú ý: Đáp số cho phương trình tham số của đường thẳng l là  y = −1,
z = 2 − 3t.

12


Ví dụ 2: Viết phương trình đường thẳng đi qua M(5; – 2; 3) và vuông góc với mặt phẳng 2x – 3y + z –
1=0
[> point(M,5,-2,3),plane(P,2*x-3*y+z-1=0,[x,y,z]);
M, P

[> Equation(line(l, [M,P]));
enter name of the independent variable > t;
[ 5 + 2 t, −2 − 3 t, 3 + t ]

Ví dụ 3: Viết phương trình chính tắc của đường thẳng :
2 x − 3y + 4 z − 5 = 0,

5 x + 4 y − 4 z + 5 = 0

[> plane(P1,2*x-3*y+4*z-5=0, [x,y,z]), plane(P2,5*x+4*y-4*z+5=0,
[x,y,z]), line(D,[P1,P2]);
P1 , P2, D

[> Equation(D);
enter name of the independent variable > t;
 5 − 4 t, − 35 + 28 t, 23 t 
 23



Cú pháp

Chức năng

distance(A, B)

Tính khoảng cách giữa hai điểm A và B.

distance(l1, l2)

Tính khoảng cách giữa hai đường thẳng l1 và
l2.

distance(p1, p2)

Tính khoảng cách giữa hai mặt phẳng p1 và
p2.

distance(A, p1)

Tính khoảng cách từ điểm A đến mặt phẳng
p1.

distance(A, l1)

Tính khoảng cách từ điểm A đến đường thẳng
l1.

distance(l1, p1)

47
[> distance(B,l);
9
17
26

26

[> line(AB,[A,B]);
AB

[> Equation(AB,t);
[ 1 − 2 t, 2 + 2 t, 3 − 10 t ]

[> distance(AB,l);
27
74
74
[> distance(P,Q);
4
94
47

[> distance(AB, Q);
Error,(in geom3d/distancelp)the line and plane intersect
Lưu ý : Đường thẳng AB và mặt phẳng Q cắt nhau.
HÌNH CHIẾU VÀ ĐỐI XỨNG

Vấn đề


Ví dụ 1 : Tìm hình chiếu Q của điểm P(2; –1; 3) lên đường thẳng
 x = 3t ,

D:  y = −7 + 5t,
 z = t.


[> with(geom3d);
[> point(P,2,-1,3),line(D,[3*t,-7+5*t,2+2*t],t);
P, D

[> projection(Q,P,D);
Q

[> coordinates(Q);
[ 3, -2, 4 ]

Ví dụ 2 .Tìm hình chiếu H của điểm P(5; 2; –1) lên mặt phẳng
Q: 2x – y + 3z + 23 = 0
[> with(geom3d);
[> point(P,5,2,-1), plane(Q,2*x- y+3*z+23=0,[x,y,z]);
P, Q

[> projection(H,P,Q);
H

[> coordinates(H);
[ 1, 4, -7 ]

Ví dụ 3 . Tìm hình chiếu của điểm C(3; – 4; – 2) trên mặt phẳng đi qua hai đường thẳng song song

Ví dụ 4 . Tìm hình chiếu của đường thẳng 
lên mặt phẳng 2x – y + z – 1 = 0.
Giải :

[> plane(p1,5*x-4*y-2*z-5=0,[x,y,z]), plane(p2,x+2*z-2=0,[x,y,z]),line(l,[p1,p2]);
p1 , p2, l

[> plane(Q,2*x-y+z-1=0,[x,y,z]);
Q

[> projection(R,l,Q);
R

[> Equation(R,t);
 17 − 8 t, 37 − 12 t, − 7 + 4 t 


24
24
 12


Ví dụ 5 .Tìm điểm M1 đối xứng với điểm M2(8; – 9) qua đường thẳng đi qua hai điểm A(3; – 4) và B( –
1; – 2).
Giải
[> point(M2,8,-9),point(A,3,-4),point(B,-1,-2);
M2 , A, B

[> line(AB,[A,B],[x,y]);
AB


Ví dụ 7. Tìm điểm Q đối xứng với điểm P( 2; –5; 7) qua đường thẳng đi qua hai điểm M1( 5; 4; 6) và
M2( – 2; – 17; – 8).
[>point(P,2,-5,7),point(M1,5,4,6),point(M2,-2,-17,-8),line(M1M2,[M1,M2]);
P, M1, M2, M1M2

[> reflection(Q,P,l);
Q

[> coordinates(Q);
[ 8, -1, 3 ]

Ví dụ 8. Tìm điểm Q đối xứng với điểm P(1; 3; –4) qua mặt phẳng
3x + y – 2z = 0.
[> point(P,1,3,-4),plane(anpha,3*x+y-2*z=0,[x,y,z]);
P, anpha

[> reflection(Q,P,anpha);
Q

[> coordinates(Q);
[ -5, 1, 0 ]

Ví dụ 9. Tìm điểm Q đối xứng với điểm P(3; –4; –6) qua mặt phẳng đi qua các điểm M1( –6; 1; –5),
M2(7; –2; –1), M3(10; –7; 1).
18


[> point(P,3,-4,-6), point(M1,-6,1,-5), point(M2,7,-2,-1), point(M3,10,-7,1),
plane(anpha, [M1, M2, M3], [x,y,z]);

Q

[> coordinates(Q);
[ 1, -6, 3 ]

GÓC

Cú pháp

Chức năng
19


FindAngle(l1, l2)

Tìm góc của hai đường thẳng l1 và l2.

FindAngle(p1, p2)

Tìm góc của hai mặt phẳng p1 và p2.

FindAngle(l1, p1)

Tìm góc của đường thẳng l1 và mặt phẳng p1.

FindAngle(A, T)

Tìm số đo góc trong ở đỉnh A của tam giác T.

> assume(a0, b0, c0);


[> line(D2, [point(N,-2,3,-5),[1,1,sqrt(2)]]);
D2

[> FindAngle(D1,D2);
1
π
3

Ví dụ 2 : Xác đònh cosin của góc giữa các đường thẳng:

20

(ĐS. 600)


 x − y − 4z − 5 = 0,

2 x + y − 2 z − 4 = 0;

 x − 6 y − 6z + 2 = 0,

2 x + 2 y + 9z − 1 = 0.

(ĐS. cos ϕ =

4
)
21


A, B, C, ABC

[> FindAngle(A, ABC);
6
arccos 
17
 731

129 


DIỆN TÍCH CỦA TAM GIÁC – THỂ TÍCH TỨ DIỆN

Cú pháp

Chức năng

Chú ý

area(ABC)

Tính diện tích của tam giác ABC.

Trước hết phải khai báo tam giác ABC bằng
lệnh:
triangle (ABC, [A, B, C])

21



[> point(A,2,1,-1), point(B,3,0,1), point(C,2,-1,3), point(D,0,m,0);
A, B, C, D

[> AreCoplanar(A,B,C,D);
FAIL

[> plane(P,[A,B,C],[x,y,z]);
P

[> IsOnObject(D,P,'cond');
geom3d/onobjps: "hint: unable to determine if 2-4*m is zero"
FAIL

[> cond;
2−4m=0

22


[> solve(2-4*m = 0,{m});
1
{m = }
2
[> assume(m1/2):gtetrahedron(ABCD, [A,B,C,D]);
ABCD

[> v:=volume(ABCD);
v := −

1 2


sphere(S, [A, B, C, D], [x, y, z], Khai báo S là mặt cầu đi qua bốn điểm A, B, C, D có tâm m.
'centername'= m )
sphere(S, [A, B],
'centername' = m)

[x,

y,

z], Khai báo S là mặt cầu nhận AB làm đường kính với tâm m.

sphere(S, [A, R], [x, y, z]);

Khai báo S là mặt cầu tâm A, bán kính R.

sphere(S, [A, P], [x, y, z]);

Khai báo S là mặt cầu tâm A tiếp xúc với mặt phẳng P.

Sphere(S, phuongtrinh S, [x ,y, z]);

Khai báo S là mặt cầu tâm cầu có phuongtrinh cho trước.

Chú ý: Sau khi khai báo S,
 Để viết phương trình của S, ta dùng lệnh Equation(S);
 Để tìm toạ độ tâm m của S, ta dùng lệnh coordinates(m);
 Để tìm bán kính của S, ta dùng lệnh radius(S);
 Ta cũng có thể xem chi tiết về S bằng cách dùng lệnh detail(S);
 Nếu không cần để ý tới tâm m thì ta có thể bỏ 'centername'= m khi khai báo.

x 2 + y 2 + z2 + 3 − 6 x + 4 y + 4 z = 0

c) [> Equation(sphere(S, [A,B], [x, y, z]));
x 2 + y 2 + z2 + 5 − 6 x + 2 z = 0

d) [> line(BC, [B,C]);
BC

[> R:=distance(D, BC);
R :=

1
14
10

10

[> Equation(sphere(S, [D, R],[x, y, z]));
x 2 + y 2 + z2 +

23
+2x−2y−4z=0
5

Chú ý: Trong câu d)
 Ở dòng lệnh thứ nhất, ta khai báo BC là đường thẳng qua hai điểm B và C.
 Ở dòng lệnh thứ hai, ta gán R là khoảng cách từ điểm D đến đường thẳng BC.
Viết phương trình mặt cầu đi qua bốn điểm A, B, C, D.
> assume(a,real,a0,b,real,b0,c,real,c0):
point(o,0,0,0), point(A,a,0,0), point(B,0,b,0), point(C,0,0,c):