1. MỞ ĐẦU
1.1. Lý do chọn đề tài.
Mô hình trường học mới Trung học cơ sở (VNEN) chú trọng phát huy
năng lực riêng của từng học sinh, không ứng xử một cách đồng loạt bằng cách
quan tâm đến từng học sinh ngay trong quá trình học, kịp thời động viên kết quả
đạt được, phát hiện những điểm mạnh để khuyến khích, những khó khăn để
hướng dẫn, trợ giúp; đánh giá sự tiến bộ của từng học sinh theo yêu cầu giáo
dục, không so sánh học sinh này với học sinh khác.
Dạy học theo mô hình VNEN là mô hình áp dụng phương pháp dạy học
thay thế phương pháp dạy truyền thống. Chuyển đổi từ dạy học truyền thụ của
giáo viên sang tổ chức hoạt động tự học của học sinh. Để học sinh thụ hưởng tốt
nhất lượng kiến thức của bài học thì quá trình tự học, tự giáo dục của học sinh
giữ vai trò trung tâm, còn giáo viên là người hướng dẫn, đồng hành với học sinh,
giúp học sinh tự tìm hiểu kiến thức.
Phân môn Lịch sử thuộc bộ môn Khoa học xã hội góp phần thực hiện mục
tiêu giáo dục chung, đáp ứng nhu cầu của học sinh trong việc tìm hiểu quá khứ,
nhận thức xã hội hiện tại và hành động hợp quy luật. Trong bối cảnh mở rộng
giao lưu, hội nhập quốc tế và khu vực, vấn đề giữ vững bản sắc dân tộc, giáo dục
tình yêu quê hương, đất nước, ý thức trách nhiệm công dân,… càng phải được đề
cao hơn bao giờ hết. Phân môn Lịch sử có ưu thế đặc biệt trong việc thực hiện
các nhiệm vụ giáo dục ấy.
Lang Chánh một huyện miền núi còn gặp nhiều khó khăn về kinh tế
nhưng rất giàu truyền thống văn hóa, cách mạng cùng với những danh lam thắng
cảnh đẹp gắn liền với những di tích lịch sử từ bao đời nay. Với ba dân tộc chủ
yếu là Mường, Thái, Kinh, đồng bào các dân tộc sinh sống trên Lang Chánh luôn
yêu thương, đoàn kết và mang trong mình những phẩm chất tốt đẹp như cần cù,
thông minh, siêng năng, chịu khó,.... Là học sinh, thế hệ trẻ tương lai của quê
hương Lang Chánh, các em cũng cần có những hiểu biêt nhất định về những nét
đẹp văn hóa, lịch sử của địa phương mình.

1

Đồng thời với các giải pháp đưa ra sẽ giúp cho tiết học sôi nổi hơn, đạt
được hiệu quả cao hơn.
2


1.3. Đối tượng nghiên cứu.
Học sinh khối 6 - năm học 2015-2016 (học sinh học theo mô hình VNEN) của
trường Trung học cơ sở thị trấn Lang Chánh.
1.4. Phương pháp nghiên cứu.
- Phương pháp liên hệ thực tế.
- Phương pháp phân tích.
- Phương pháp trực quan.
2. NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM.
2.1. Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm.
Mô hình trường học mới (VNEN) hoạt động học của học sinh được coi là
trung tâm của quá trình dạy học. Học sinh tự thiết lập tiến độ và các bước đi cho
quá trình học tập, với một chương trình tự học theo từng bước và tăng cường sự
ưu việt của hoạt động nhóm. Học sinh được khuyến khích, tạo cơ hội tham gia
tích cực vào các hoạt động học tập, đặc biệt là hoạt động theo nhóm và tự học.
Từ đó, các em có thể khám phá và chiếm lĩnh kiến thức, kỹ năng mới; đồng thời
phát triển nhiều phẩm chất và năng lực quan trọng như: tính chủ động, tự tin,
khả năng suy nghĩ độc lập, năng lực tư duy phê phán và tư duy sáng tạo, năng
lực giải quyết vấn đề, năng lực giao tiếp, năng lực hợp tác. Giáo viên tận dụng
khả năng tổ chức các hoạt động để giúp học sinh vận dụng kiến thức, kĩ năng
vào cuộc sống.
Bài 21: "Tìm hiểu quê hương em" khích lệ sự tò mò, ham hiểu biết mong
muốn được tìm đến tận nơi để tham quan, tìm hiểu. Ngoài những vấn đề được
đưa vào bài học giáo viên cung cấp thêm cho học sinh những hiểu biết khác đặc
biệt là về địa phương nơi các em đang sống. Qua những giờ dạy, các em hào
hứng, sôi nổi học tập thông qua đó giáo dục tư tưởng, chính trị, lao động, đạo

địa phương ở trường phổ thông hiện nay chưa cao, việc giáo dục tư tưởng, tình
cảm, đạo đức thông qua lịch sử địa phương vì vậy cũng chưa đạt kết quả như
mong muốn.
2.3. Các giải pháp đã sử dụng để giải quyết vấn đề.
Cách dạy thông thường: Giáo viên sẽ tuần tự đi theo tiến trình trong sách
"Hướng dẫn học Khoa học xã hội" lớp 6.

4


Với cách dạy này học sinh sẽ cảm thấy nhàm chán, nặng nề, hiệu quả dạy học
không cao, không gây được hứng thú trong giờ học và không tạo ra được không
khí sôi nổi trong lớp học.
Tôi đã thay cách dạy truyền thống, thiết kế Bài 21: "Tìm hiểu quê hương em"
với thời lượng 3 tiết học thành những trò chơi, những cuộc thi,… được tổ chức
tại lớp học. Để để tạo sự hứng thú, tránh sự nhàm chán cho học sinh tôi đã áp
dụng các giải pháp sau:
2.3.1. Soạn giảng - Chuẩn bị phương tiện.
- Để tiết dạy được phong phú và đạt hiệu quả cao, mỗi giáo viên cần có sự đầu tư
về quá trình soạn giảng như: Soạn giảng bằng giáo án điện tử, ứng dụng công
nghệ thông tin vào giảng dạy.
- Chuẩn bị các phương tiện như: Bản đồ hành chính huyện Lang Chánh; Tranh
ảnh, tài liệu tham khảo về danh lam thắng cảnh, các nhân vật lịch sử, các làng
nghề truyền thống của địa phương,…
5


2.3.2. Hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài và sưu tầm tư liệu ở nhà.
Muốn có một giờ học "Tìm hiểu quê hương em" đạt hiệu quả giáo viên
nên hướng dẫn, tổ chức cho học sinh có thời gian chuẩn bị trước ở nhà (Có thể

* Trò chơi "Ô chữ bí mật".
Các bước tổ chức trò chơi
Bước 1: Giới thiệu tên trò chơi.
Bước 2: Lựa chọn đội chơi: mỗi tổ là một đội chơi.
Bước 3: Quy định thời gian, phổ biến luật chơi.
Bước 4: Tổ chức trò chơi.
Bước 5: Tổng kết (Đánh giá) trò chơi.
Để tạo hứng thú cho học sinh tôi đã thiết kế một ô chữ với 9 từ hàng
ngang (tương đương với 9 câu hỏi) có liên quan tới lịch sử, văn hóa, danh lam
thắng cảnh của quê hương Lang Chánh.
Từ khóa hàng dọc gồm 9 chữ cái: Đây là tên một địa danh gắn liền với Lê Lợi
trong cuộc khởi nghĩa Lam Sơn thời kỳ ở các huyện miền núi thuộc miền Tây
tỉnh Thanh Hóa?

1
2
3
4
5
6
7
8

9
7


Các câu hỏi:
Ô chữ 1: Người anh hùng đã liều mình cứu chúa trong cuộc Khởi nghĩa Lam
Sơn?


Học sinh lớp 6A – Trường THCS Thị trấn Lang Chánh tham gia trò chơi
"Ô chữ bí mật".
* Trò chơi "Hái hoa dân chủ"
- Chuẩn bị:
+ Các câu hỏi.
+ Chuẩn bị cây hoa, cắt bông hoa bằng giấy.
+ Băng dính.
+ Chuông lắc.
+ Mời ban giám khảo: Giáo viên Âm nhạc, Ngữ văn, Lịch sử.
+ Cử ban thư kí: Chọn 2 thành viên trong lớp.
+ Cử người dẫn chương trình.
+ Chia các đội thi: mỗi tổ là một đội.
- Luật chơi: Đây là một cây cảnh trên đó có gắn 14 bông hoa, bên trong mỗi
bông hoa ấy là một câu hỏi thú vị. Người dẫn chương trình lần lượt mời các
thành viên của các đội lên bắt thăm câu hỏi. Nếu trả lời đúng đội đó được 10
điểm, nếu trả lời sai bạn khác của đội đó sẽ trả lời thay. Nếu bạn đó không trả lời
được thì nhường quyền cho các đội còn lại. Đội nào lắc chuông nhanh hơn sẽ
dành quyền trả lời.

9


Lưu ý: Mỗi thành viên chỉ được bắt thăm một lần, thời gian suy nghĩ cho mỗi
câu hỏi là 40 giây.
- Các câu hỏi của trò chơi:
Câu hỏi 1: Địa phương em thuộc tỉnh, vùng nào? Trước đây có tên gọi nào khác
không?
Câu hỏi 2: Em hãy đọc một bài thơ viết về quê hương Lang Chánh.
Câu hỏi 3: Kể tên một số nghề của địa phương em hiện nay. Những thuận lợi và



+ Giấy, bút, màu vẽ, bút vẽ…
+ Địa điểm tổ chức cuộc thi, trưng bày sản phẩm: tại lớp học.
+ Ban giám khảo là giáo viên Mĩ thuật và giáo viên Ngữ văn.
+ Phần thưởng cho các tổ đạt giải.
- Về tổ chức:
+ Chủ đề "Các danh lam thắng cảnh tại địa phương".
+ Mỗi tổ chuẩn bị tác phẩm dự thi của mình, các sáng tác vẽ kèm theo lời bình.
- Tổ chức cuộc thi:
+ Thể lệ: Học sinh các tổ tham gia thi vẽ, sau đó các tổ chọn 2 bài vẽ để tham
gia dự thi.
+ Thời gian tham gia thi vẽ: 20 phút.
+ Sau khi các tổ hoàn thành bài vẽ, các tổ sẽ chọn 2 bài vẽ xuất sắc nhất để trưng
bày tại lớp.
+ Lần lượt đại diện các tổ trình bày ý tưởng của mình qua sản phẩm vẽ.
+ Ban giám khảo nhận xét, đánh giá, cho điểm.
+ Công bố các tổ đạt giải trong cuộc thi.
+ Giám khảo lên phát phần thưởng cho các tổ.

Học sinh Lớp 6B - Trường THCS Thị trấn Lang Chánh tham gia thi vẽ tranh
12


* Cuộc thi hùng biện:
- Chủ đề:
+ Các làng nghề truyền thống tại địa phương.
+ Các di tích lịch sử văn hóa và lễ hội.
- Chuẩn bị: Nội dung hùng biện, các tranh ảnh (nếu có), phần thưởng, …
- Thể lệ: Các đội thi hùng biện không quá 5 phút, nếu quá giờ quy định sẽ bị trừ

Chính hội mồng 6 Tết âm lịch diễn ra tại làng Chiềng Ban xã Quang Hiến;
huyện Lang Chánh; Tỉnh Thanh Hóa. Chùa Mèo hay còn gọi là đỉnh Miêu Tự
được xây dựng từ thế kỷ XIII. Chùa được hình thành từ thời Trần lúc bấy giờ
chùa có tên là Chùa Chu và được mệnh danh là một trong 3 ngôi chùa lớn nhất
xứ Thanh lúc bấy giờ. Khi Lê Lợi phất cờ khởi nghĩa Lam Sơn, tương truyền
một lần Lê Lợi và nghĩa quân đã vào Chùa Chu thắp hương khấn phật, cầu
nguyện cho sự nghiệp kháng chiến thắng lợi. Sau khi chống giặc Minh thắng lợi,
14


Lê Lợi đã sắc chỉ đổi tên chùa Chu thành Chùa Mèo. Khi Nguyễn Huệ kéo quân
ra Bắc đại phá quân Thanh thắng lợi đã có Chiếu chỉ tu sửa, tôn tạo Chùa Mèo.
Lễ hội Chùa Mèo được tổ chức hàng năm, nhân dân nô nức kéo nhau về hội
chùa Mèo rất đông vui.

Lễ khai hội chùa Mèo.
- Thác Ma Hao.
Tương truyền rằng, vào thế kỷ 15, trong một lần nghĩa quân Lam Sơn do
Lê Lợi dẫn đầu bị giặc Minh bủa vây, quân giặc dẫn đàn chó săn hung dữ, ráo
riết truy đuổi khắp mọi nơi. Lê Lợi cùng quân lính mang theo một con chó chạy
từ đỉnh núi Pù Rinh xuống, người và vật đã kiệt sức thì gặp một dòng thác cao,
nước chảy xiết. Vì quân giặc đuổi sát phía sau nên nghĩa quân Lam Sơn phải
mạo hiểm đầm mình vượt thác. Còn chú chó, do sức đã kiệt không thể theo được
chỉ đứng ngáp. Khi quân giặc đuổi đến, chú chó liền quay lại cắn xé đàn chó của
giặc ngăn cản chúng truy đuổi nghĩa quân rồi nhảy xuống dòng nước xoáy. Khi
quân giặc rút đi, Lê Lợi sai quân tìm xác con chó quý của mình và truyền lệnh
chôn cất tử tế. Về sau Lê Lợi đặt tên cho thác nước là Má Háo (theo tiếng dân
tộc Thái là thác chó ngáp). Sau này người dân đọc chệch âm thành thác Ma Hao
cho đến ngày nay.


thuyết và thực tiễn, giữa bài học và sự liên hệ với đời sống – xã hội... chưa thật
sự được quan tâm đúng mức. Phần lớn học sinh đều bỡ ngỡ trước các tình
huống, sự kiện thực tế, đặc biệt là những vấn đề nóng bỏng của địa phương.

Học sinh lớp 6A tham gia hoạt động ngoại khóa – Bảo tồn giá trị văn hóa
Xường.
17


Cô và trò Trường THCS Thị trấn Lang Chánh tham quan Chùa Mèo
(Xã Quang Hiến – Huyện Lang Chánh).

Giáo viên và học sinh Trường THCS Thị trấn Lang Chánh dâng hương tại
nghĩa trang liệt sĩ huyện.
Trường THCS Thị trấn Lang Chánh đã tổ chức cho học sinh đi tham quan
thực tế các di tích lịch sử tại địa phương như: Thác Ma-Hao, Chùa Mèo, tổ chức
18


hoạt động ngoại khóa – Bảo tồn giá trị văn hóa Xường tại nhà trường, tổ chức
cho học sinh dâng hương tưởng niệm tại nghĩa trang liệt sĩ của huyện nhà,…
nhằm giúp các em có đầy đủ kiến thức, kỹ năng và hành vi phục vụ sự nghiệp
phát triển bền vững của đất nước và của địa phương.
2.4. Hiệu quả của sáng kiến kinh nghiệm đối với hoạt động giáo dục, với
bản thân, đồng nghiệp và nhà trường.

Học sinh lớp 6A – Trường THCS Thị trấn Lang Chánh sôi nổi, hào hứng
trong tiết học.
Qua đề tài này nâng cao ý thức trách nhiệm của giáo viên và học sinh,
thấy được tầm quan trọng của việc tìm hiểu quê hương, địa phương mình trong

- Đề nghị các cấp đầu tư thêm cơ sở vất chất cho nhà trường để đáp ứng đầy đử
cho nhu cầu dạy và học.
XÁC NHẬN CỦA THỦ TRƯỞNG ĐƠN VỊ

Thanh Hóa, ngày 10 tháng 4 năm 2016
Tôi xin cam đoan đây là SKKN của
mình viết, không sao chép nội dung của
người khác.

Đặng Thị Lan

20


21