BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHẠM LÊ CƯỜNG

GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG
ĐÀO TẠO CỦA CÁC TRƯỜNG/KHOA
ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

NGHỆ AN - 2016


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC VINH

PHẠM LÊ CƯỜNG

GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG
ĐÀO TẠO CỦA CÁC TRƯỜNG/KHOA
ĐẠI HỌC SƯ PHẠM

Chuyên ngành: Quản lý giáo dục
Mã số: 62. 14. 01. 14

LUẬN ÁN TIẾN SĨ KHOA HỌC GIÁO DỤC

Người hướng dẫn khoa học

PGS. TS. THÁI VĂN THÀNH

8. Đóng góp của luận án .................................................................................. 7
9. Cấu trúc luận án ........................................................................................... 7
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG
ĐÀO TẠO CỦA CÁC TRƯỜNG/KHOA ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ...................... 8

1.1. TỔNG QUAN NGHIÊN CỨU VẤN ĐỀ ................................................ 8
1.1.1. Những nghiên cứu về đảm bảo chất lượng trong giáo dục đại học ........ 8
1.1.2. Những nghiên cứu về đảm bảo chất lượng của trường/khoa
đại học sư phạm ............................................................................. 17
1.1.3. Đánh giá chung .............................................................................. 17
1.2. CÁC KHÁI NIỆM CƠ BẢN CỦA ĐỀ TÀI .......................................... 19
1.2.1. Chất lượng, chất lượng giáo dục đại học và chất lượng đào
tạo của trường/khoa đại học sư phạm ............................................ 19
1.2.2. Đảm bảo chất lượng và đảm bảo chất lượng đào tạo của
trường/khoa đại học sư phạm ......................................................... 25
1.2.3. Giải pháp và giải pháp đảm bảo chất lượng đào tạo của
trường/khoa đại học sư phạm ......................................................... 26


iii
1.3. CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO CỦA TRƯỜNG/KHOA ĐẠI HỌC
SƯ PHẠM ..................................................................................................... 28
1.3.1. Đặc trưng chất lượng đào tạo của trường/khoa đại học sư phạm...... 28
1.3.2. Các thành tố cơ bản trong chất lượng đào tạo của trường/
khoa đại học sư phạm..................................................................... 28
1.3.3. Đánh giá chất lượng đào tạo của các trường/khoa đại học sư phạm ...... 32
1.4. VẤN ĐỀ ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO CỦA TRƯỜNG/
KHOA ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ....................................................................... 36
1.4.1. Sự cần thiết phải đảm bảo chất lượng đào tạo của trường/
khoa đại học sư phạm..................................................................... 36

KHẢO SÁT VỀ ĐẢM BẢO BẢO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO ................. 72
2.3.1. Thực trạng nhận thức của các đối tượng khảo sát về khái niệm
chất lượng ....................................................................................... 72
2.3.2. Thực trạng nhận thức của các đối tượng khảo sát về khái niệm
chất lượng đào tạo .......................................................................... 73
2.3.3. Thực trạng nhận thức của các đối tượng khảo sát về khái niệm
đảm bảo chất lượng đào tạo ........................................................... 75
2.3.4. Thực trạng nhận thức của các đối tượng khảo sát về sự cần thiết
phải đảm bảo chất lượng đào tạo ................................................... 77
2.4. THỰC TRẠNG CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO CỦA CÁC TRƯỜNG/
KHOA ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ....................................................................... 77
2.4.1. Chất lượng chương trình đào tạo của các trường/khoa đại học
sư phạm .......................................................................................... 77
2.4.2. Chất lượng hoạt động đào tạo của các trường/khoa đại học
sư phạm .......................................................................................... 79
2.4.3. Chất lượng đội ngũ giảng viên và cán bộ quản lý của các
trường/ khoa đại học sư phạm ........................................................ 82
2.4.4. Chất lượng sinh viên của các trường/khoa đại học sư phạm ......... 84
2.4.5. Chất lượng nghiên cứu, ứng dụng khoa học giáo dục và hợp
tác quốc tế của các trường/khoa đại học sư phạm ......................... 85
2.4.6. Chất lượng tổ chức và quản lý đào tạo của các trường/khoa
đại học sư phạm ............................................................................. 87
2.4.7. Chất lượng cấu trúc hạ tầng và trang thiết bị hỗ trợ đào tạo
của các trường/khoa đại học sư phạm ............................................ 90


v
2.4.8. Khả năng đáp ứng yêu cầu của sinh viên và các cơ sở giáo
dục của các trường/khoa đại học sư phạm ..................................... 91
2.5. THỰC TRẠNG ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO CỦA

2.7. ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO
CỦA TRƯỜNG/KHOA ĐẠI HỌC SƯ PHẠM.......................................... 107
2.7.1. Những điểm mạnh ........................................................................ 107
2.7.2. Những điểm yếu ........................................................................... 108
2.7.3. Cơ hội và thách thức .................................................................... 109
KẾT LUẬN CHƯƠNG 2 ............................................................................ 110
Chương 3. CÁC GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO
CỦA TRƯỜNG/KHOA ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ............................................. 111

3.1. NGUYÊN TẮC ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP ............................................. 111
3.1.1. Bảo đảm tính mục tiêu ................................................................. 111
3.1.2. Bảo đảm tính thực tiễn ................................................................. 111
3.1.3. Bảo đảm tính hệ thống ................................................................. 111
3.1.4. Bảo đảm tính hiệu quả ................................................................. 111
3.1.5. Bảo đảm tính khả thi .................................................................... 112
3.2. MỘT SỐ GIẢI PHÁP ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO
CỦA CÁC TRƯỜNG/KHOA ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ................................ 112
3.2.1. Tổ chức nghiên cứu, quán triệt trong cán bộ quản lý, giảng
viên, chuyên viên các trường/khoa đại học sư phạm về sự
cần thiết phải đảm bảo chất lượng đào tạo................................... 112
3.2.2. Xây dựng kế hoạch chiến lược về chất lượng đào tạo và
chính sách chất lượng đào tạo của các trường/khoa đại học
sư phạm ........................................................................................ 115
3.2.3. Hoàn thiện hệ thống đảm bảo chất lượng đào tạo bên trong
các trường/khoa đại học sư phạm ................................................ 119
3.2.4. Xây dựng các chuẩn chất lượng làm cơ sở để các trường/
khoa đại học sư phạm không ngừng cải tiến, nâng cao chất
lượng đào tạo ................................................................................ 123
3.2.5. Bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ cán bộ, chuyên viên
làm công tác đảm bảo chất lượng đào tạo của các trường/

trình nào.

Tác giả luận án

Phạm Lê Cường


ix
25

KĐCL

Kiểm định chất lượng

26

KHCB

Khoa học cơ bản

27

KHGD

Khoa học giáo dục

28

KTĐG


Phương pháp dạy học

34

PPGD

Phương pháp giảng dạy

35

QLCL

Quản lý chất lượng

36

SP

Sư phạm

37

SV

Sinh viên

38

TN


Bảng 2.1. Thực trạng nhận thức của các đối tượng về khái niệm
chất lượng .................................................................................... 72
Bảng 2.2. Thực trạng nhận thức của các đối tượng về khái niệm CLĐT ..... 74
Bảng 2.3. Thực trạng nhận thức của các đối tượng về khái niệm đảm
bảo chất lượng đào tạo ................................................................. 75
Bảng 2.4. Thực trạng nhận thức của các đối tượng về sự cần thiết phải
ĐBCL đào tạo............................................................................... 77
Bảng 2.5. Kết quả đánh giá về chất lượng CTĐT của các trường/khoa
ĐHSP ............................................................................................ 78
Bảng 2.6. Kết quả đánh giá về chất lượng hoạt động đào tạo của các
trường/khoa ĐHSP ....................................................................... 80
Bảng 2.7. Kết quả đánh giá về chất lượng đội ngũ giảng viên và cán
bộ quản lý của các trường/khoa ĐHSP ........................................ 82
Bảng 2.8. Kết quả đánh giá về chất lượng sinh viên của các trường/
khoa ĐHSP ................................................................................... 84
Bảng 2.9. Kết quả đánh giá về chất lượng nghiên cứu, ứng dụng khoa
học giáo dục và hợp tác quốc tế của các trường/khoa ĐHSP ...... 86
Bảng 2.10. Kết quả đánh giá về chất lượng tổ chức và quản lý đào tạo
của các trường/khoa ĐHSP .......................................................... 88
Bảng 2.11. Kết quả đánh giá về chất lượng cấu trúc hạ tầng và trang
thiết bị hỗ trợ đào tạo của các trường/khoa ĐHSP ...................... 90
Bảng 2.12. Khả năng đáp ứng yêu cầu của sinh viên và các cơ sở giáo
dục về chất lượng đào tạo của các trường/khoa ĐHSP............... 92
Bảng 2.13. Kết quả đánh giá tổng hợp về CLĐT của các trường/khoa
ĐHSP ............................................................................................ 93


xi
Bảng 2.14. Các hoạt động đã triển khai để ĐBCL đào tạo của các
trường/khoa ĐHSP ....................................................................... 95

Hình 3.1. Vòng tròn Deming....................................................................... 120
Hình 3.2. Biểu đồ phân bố tần suất f i lần TN 1 ......................................... 148
Hình 3.3. Biểu đồ tần suất tích lũy f i ↑ lần TN 1 ...................................... 148
Hình 3.4. Biểu đồ phân bố tần suất f i lần TN 1 và lần TN 2 ..................... 151
Hình 3.5. Biểu đồ tần suất tích lũy f i ↑ lần TN 1 và lần TN 2 .................. 151
Hình 3.6. Biểu đồ so sánh kết quả về trình độ KN của cán bộ, chuyên
viên làm công tác ĐBCL ở lần TN 1 và TN 2 ............................ 154


1
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Chất lượng giáo dục luôn là vấn đề quan tâm hàng đầu của toàn xã hội vì
tầm quan trọng của nó đối với sự nghiệp phát triển đất nước. Đất nước thịnh hay
suy, yếu hay mạnh, phụ thuộc phần lớn vào CL sản phẩm của giáo dục. Đối với
các trường ĐH cũng như các cơ sở đào tạo hiện nay, phấn đấu nâng cao CLGD
luôn được xem là nhiệm vụ quan trọng nhất. Trong bối cảnh hội nhập quốc tế
hiện nay, chất lượng CLGD không chỉ đơn thuần đạt các chuẩn mực quốc gia
mà phải tiến tới đạt các chuẩn mực trong khu vực và trên thế giới.
Sau gần 30 năm đổi mới, hệ thống GDĐH nước ta đã phát triển rõ rệt về
quy mô, đa dạng về loại hình trường và hình thức đào tạo; bước đầu điều chỉnh
cơ cấu hệ thống, cải tiến chương trình, quy trình đào tạo; đã cung cấp nguồn
lao động chủ yếu có trình độ cao phục vụ sự nghiệp phát triển KT-XH, quá
trình CNH, HĐH đất nước, bảo đảm an ninh quốc phòng và hội nhập quốc tế.
Bên cạnh những thành tựu nổi bật nói trên, “hạn chế lớn nhất của
GDĐH nước ta hiện nay là CL đào tạo chưa đáp ứng được đòi hỏi của sự phát
triển KT-XH của đất nước và nếu không có giải pháp khắc phục quyết liệt,
hiệu quả thì đất nước sẽ mất đi lợi thế cạnh tranh quan trọng về CL và số
lượng nguồn nhân lực” [7; tr.3].
Nghị quyết Hội nghị lần thứ 8, Ban Chấp hành Trung ương khóa XI đã

2. Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận án đề xuất các giải
pháp ĐBCL đào tạo của các trường/khoa ĐHSP; đáp ứng yêu cầu phát triển
các trường/khoa ĐHSP tiên tiến, hiện đại và nhu cầu phát triển đội ngũ giáo
viên của cả hệ thống giáo dục.
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1. Khách thể nghiên cứu
Vấn đề ĐBCL đào tạo của trường ĐH


ii
MỤC LỤC
Trang
LỜI CAM ĐOAN ............................................................................................. i
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT ......................................................... viii
DANH MỤC CÁC BẢNG .............................................................................. x
DANH MỤC CÁC HÌNH ............................................................................. xii
MỞ ĐẦU .......................................................................................................... 1
1. Tính cấp thiết của đề tài............................................................................... 1
2. Mục đích nghiên cứu .................................................................................. 2
3. Khách thể và đối tượng nghiên cứu............................................................. 2
4. Giả thuyết khoa học ..................................................................................... 3
5. Nhiệm vụ và phạm vi nghiên cứu................................................................ 3
6. Quan điểm tiếp cận và phương pháp nghiên cứu ........................................ 3
7. Những luận điểm cần bảo vệ ....................................................................... 6
8. Đóng góp của luận án .................................................................................. 7
9. Cấu trúc luận án ........................................................................................... 7
Chương 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN CỦA VẤN ĐỀ ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG
ĐÀO TẠO CỦA CÁC TRƯỜNG/KHOA ĐẠI HỌC SƯ PHẠM ...................... 8


ĐBCL đào tạo là một cấp độ của quản lý CLĐT. Từ quản lý đào tạo mang
tính hành chính sang ĐBCL đào tạo được xem là một sự thay đổi căn bản trong
quản lý đào tạo ở các trường ĐH nước ta hiện nay. ĐBCL đào tạo là một vấn đề
của quản lý sự thay đổi, đáp ứng yêu cầu đổi mới quản lý GDĐH. Để ĐBCL đào
tạo của các trường/khoa ĐHSP, các chủ thể quản lý phải chủ động nắm bắt bản
chất và cách thức ĐBCL. Từ đó có những giải pháp quản lý nhằm thay đổi nhận
thức và cách làm cụ thể trong xây dựng kế hoạch chiến lược về CLĐT, hoàn
thiện hệ thống ĐBCL đào tạo, bồi dưỡng nâng cao năng lực cho đội ngũ
những người làm công tác ĐBCL đào tạo của các trường/ khoa ĐHSP…
6.1.4. Tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể
Quản lý chất lượng tổng thể là mô hình quản lý hiện đang được khuyến
khích sử dụng trong quản lý chất lượng GDĐH. Mô hình này hướng tới người


5
học, đáp ứng kỳ vọng của người học; đồng thời đòi hỏi mọi thành viên trong
nhà trường đều là người tham gia vào quản lý chất lượng, trước hết ở phần
việc mình được giao. Hoạt động ĐBCL đào tạo của các trường/khoa ĐHSP
cần được xem xét theo tiếp cận quản lý chất lượng tổng thể.
6.2. Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình nghiên cứu, chúng tôi đã sử dụng phối hợp các nhóm
phương pháp nghiên cứu sau đây:
6.2.1. Nhóm các phương pháp nghiên cứu lý thuyết
6.2.1.1. Phương pháp phân tích và tổng hợp tài liệu
Sử dụng phương pháp này để phân tích và tổng hợp tài liệu có liên
quan nhằm hiểu biết sâu sắc, đầy đủ hơn bản chất cũng như những dấu hiệu
đặc thù của vấn đề nghiên cứu, trên cơ sở đó sắp xếp chúng thành một hệ
thống lý thuyết của đề tài.
6.2.1.2. Phương pháp khái quát hóa các nhận định độc lập
Phương pháp này được sử dụng để rút ra những luận điểm có tính khái

7.1. ĐBCL đào tạo của các trường/khoa ĐHSP là một lĩnh vực của
ĐBCL. Vì thế, nội dung, cách thức, quy trình ĐBCL đào tạo của các
trường/khoa ĐHSP vừa phải tuân theo nội dung, cách thức, quy trình
ĐBCL nói chung, vừa phải phù hợp với đặc trưng CL của các trường/
khoa ĐHSP.
7.2. Vận dụng mô hình ĐBCL vào quản lý CLĐT vừa là cơ hội, vừa là
thách thức đối với các trường/khoa ĐHSP; đòi hỏi tất cả các thành viên trong
nhà trường không những phải có quyết tâm cao mà còn phải có kiến thức, kỹ
năng cần thiết về ĐBCL đào tạo.
7.3. Hình thành quan điểm ĐBCL; Xây dựng chính sách và kế hoạch
CL; Thiết lập hệ thống ĐBCL bên trong, cùng hệ thống tiêu chuẩn CL để
kiểm định; Tạo dựng môi trường VHCL; Tổ chức hệ điều kiện để thực hiện
ĐBCL... là những giải pháp cơ bản để đảm bảo và nâng cao CL đào tạo của
các trường/khoa ĐHSP.


7
8. Đóng góp của luận án
- Xác lập được khung lý luận cho vấn đề ĐBCL đào tạo của các trường
đại học nói chung, của các trường/khoa ĐHSP nói riêng theo tiếp cận ĐBCL
đào tạo như một hệ thống.
- Đánh giá khách quan thực trạng ĐBCL đào tạo của các trường/khoa
ĐHSP theo mô hình SWOT với những điểm mạnh, điểm yếu, cơ hội và thách
thức trong hoạt động ĐBCL đào tạo của các trường/khoa ĐHSP hiện nay.
- Trên cơ sở nghiên cứu lý luận và thực tiễn, luận án đã đề xuất 06 giải
pháp ĐBCL đào tạo của các trường/khoa ĐHSP. Kết quả khảo sát đã khẳng
định sự cần thiết và tính khả thi của các giải pháp đề xuất. Kết quả thử
nghiệm giải pháp 5 đã đem lại kết quả bước đầu trong bồi dưỡng nâng cao
năng lực cho đội ngũ cán bộ, chuyên viên làm công tác ĐBCL đào tạo của các
trường/khoa ĐHSP.

trường/khoa đại học sư phạm ......................................................... 48
1.4.5. Các yếu tố ảnh hưởng đến hoạt động đảm bảo chất lượng của
các trường/khoa đại học sư phạm .................................................. 50
1.5. KINH NGHIỆM ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO CỦA
CÁC TRƯỜNG ĐẠI HỌC TRÊN THẾ GIỚI .............................................. 53
KẾT LUẬN CHƯƠNG 1 .............................................................................. 59
Chương 2. CƠ SỞ THỰC TIỄN CỦA VẤN ĐỀ ĐẢM BẢO CHẤT LƯỢNG
ĐÀO TẠO CỦA CÁC TRƯỜNG/KHOA ĐẠI HỌC SƯ PHẠM .................... 61

2.1. TÌNH HÌNH PHÁT TRIỂN NGÀNH SƯ PHẠM VÀ CÁC TRƯỜNG/
KHOA SƯ PHẠM Ở NƯỚC TA HIỆN NAY.............................................. 61
2.1.1. Những kết quả đạt được ................................................................. 61
2.1.2. Những hạn chế và bất cập .............................................................. 68
2.2. TỔ CHỨC KHẢO SÁT THỰC TRẠNG .............................................. 70
2.2.1. Mục tiêu khảo sát thực trạng .......................................................... 70
2.2.2. Nội dung khảo sát thực trạng ......................................................... 70


9
thực hiện, các kết quả học tập hay các chỉ số và sự phát triển. Với Indonesia,
ĐBCL được xác định thông qua kiểm tra nội bộ các chương trình học, các
quy định của chính phủ, cơ chế thị trường và kiểm định công nhận.
Một số nước Đông Nam Á cũng đã thành lập cơ quan kiểm định quốc
gia như: BDAC (Brunei), BAN-PT (Indonesia), LAN (Malaysia), FAAP
(Philipines), ONESQA (Thái Lan). Ở các nước này, trọng tâm kiểm định cũng
có sự khác nhau. Những nước như Indonesia thực hiện kiểm định ở cấp
chương trình trong khi đó Malaysia, Brunei và Thái Lan thực hiện kiểm định
ở cấp trường.
Ngoài ra, trong khu vực còn có một số mạng lưới tham gia phát triển hệ
thống ĐBCL như mạng lưới các trường đại học ASEAN (AUN) và mạng lưới

xác của hệ thống QLCL.
Còn theo Bogue E.G. [76], ĐBCL được xem như một hệ thống, trong
đó các hình thức đánh giá khác nhau được sử dụng. Tác giả đã phân tích một
số hình thức đánh giá trong QLCL, từ đó chỉ ra mỗi một hình thức đánh giá
nhấn mạnh một hay một số yếu tố của hệ thống ĐBCL...
- Các thành tố của ĐBCL trong GDĐH
Các tác giả Van Vught F.A & Westerheijden D.F. [90] coi ĐBCL là
một hệ thống bao gồm 5 thành tố: 1) Cơ quan đánh giá CL bên ngoài có trách
nhiệm xây dựng các quy trình và cách thức đánh giá cho các cơ sở GDĐH sử
dụng trong thiết kế cơ chế ĐBCL; 2) Tự đánh giá cấp trường dựa trên các quy
trình và mẫu biểu đã được cơ quan phối hợp đánh giá CL đưa ra; 3) Đoàn
thẩm định đồng nghiệp tiến hành các cuộc thăm viếng các bộ môn/khoa/
trường để thảo luận báo cáo tự đánh giá của cơ sở GDĐH và tìm hiểu thêm
những vấn đề liên quan thông qua gặp trực tiếp các đối tượng khác nhau trong
cơ sở GDĐH, đề xuất ý kiến đánh giá và kiến nghị nâng cao CL; 4) Công khai
kết quả làm việc của đoàn thẩm định đồng nghiệp và kết luận đánh giá; 5)
Phối hợp kết quả đánh giá CL với cung cấp tài chính cho các cơ sở GDĐH.


11
Khi nghiên cứu vấn đề ĐBCL bên trong cơ sở GDĐH, các tác giả
Barnett R.A. [75], Brennan J., Vries P. & Williams R. [77], Church C.H.
[79], Bogue E.G. [76] đặc biệt chú ý đến việc xem xét các yếu tố đầu vào,
quá trình và đầu ra. Theo các tác giả này, thì đầu vào bao gồm các yếu tố liên
quan đến SV (trình độ, kinh nghiệm và động lực…), các yếu tố liên quan đến
giảng viên (trình độ chuyên môn, kinh nghiệm đào tạo, sự phát triển đội
ngũ…), các yếu tố liên quan đến quản lý, phục vụ và thiết bị (trạm trại, phòng
thí nghiệm, lớp học, thư viện…). Còn trong yếu tố quá trình, dạy và học được
xem là nội dung chính. Việc thường xuyên giám sát công tác giảng dạy, tìm
hiểu những khó khăn trong học tập của SV, các vấn đề sư phạm xuất hiện