BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM TP. HỒ CHÍ MINH

NGUYỄN NGHĨA DŨNG

THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VIỆC THỰC HIỆN
CHƯƠNG TRÌNH DẠY HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG
CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TẠI QUẬN TÂN BÌNH,
THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ GIÁO DỤC HỌC

Thành phố Hồ Chí Minh – 2006



LỜI CẢM ƠN
Tôi xin gởi lời tri ân chân thành và sâu sắc nhất đến TS. Hồ Văn Liên, người đã tận
tình hướng dẫn và trực tiếp giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện, hoàn thành bản luận văn
này.
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đối với toàn thể Giảng viên của trường Đại học Sư phạm
thành phố Hồ Chí Minh, Phòng Khoa học - Công nghệ và Sau đại học đã tận tình giảng dạy
hướng dẫn, quan tâm giúp đỡ tôi trong suốt quá trình học tập và nghiên cứu.
Tôi xin gởi lời cảm ơn đến Ban quản lý Dự án Phát triển giáo viên tiểu học, Bộ Giáo
dục và Đào tạo đã tạo mọi điều kiện từ vật chất đến tinh thần hỗ trợ, tạo mọi điều kiện thuận
lợi cho tôi trong suốt quá trình học tập.
Và tôi cũng xin bày tỏ lòng biết ơn chân thành đến Sở Giáo dục và Đào tạo Tp. Hồ Chí
Minh, Phòng Giáo dục Tân Bình, các trường tiểu học, các giáo viên và các bạn bè đồng
nghiệp đã động viên giúp đỡ, tạo mọi điều kiện cho tôi hoàn thành luận văn.
Tp. Hồ Chỉ Minh 11/2006
Tác giả luận văn

4


1.5.1. Quản lý việc phân công giảng dạy ............................................................... 34
1.5.2. Quản lý việc lập kế hoạch bài học của giáo viên tiểu học ........................... 35
1.5.3. Quản lý đổi mới phương pháp và phương tiện dạy học của giáo viên tiểu
học ................................................................................................................................... 36
1.5.4. Quản lý cơ sở vật chất, môi trường học tập phục vụ việc thực hiện chương
trình dạy học tiểu học ...................................................................................................... 38
1.5.5. Kiểm tra đánh giá kết quả thực hiện chương trình dạy học tiểu học ........... 39
1.5.6. Công tác bồi dưỡng, nâng cao trình độ giảng dạy cho giáo viên nhằm đáp
ứng việc thực hiện chương trình dạy học mới ở trường tiểu học trong giai đoạn hiện nay40
CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG QUẢN LÝ VIỆC THỰC HIỆN CHƯƠNG TRÌNH
DẠY HỌC CỦA HIỆU TRƯỞNG CÁC TRƯỜNG TIỂU HỌC TẠI QUẬN TÂN
BÌNH, THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH ............................................................................... 42
2.1. Khái quát về giáo dục tiểu học ở Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh ............... 42
2.1.1. Một số nét về quận Tân Bình ....................................................................... 42
2.1.2. Những thành tựu về lĩnh vực giáo dục và đào tạo quận Tân Bình............... 44
2.1.3. Những mặt còn hạn chế ................................................................................ 45
2.2. Thực trạng việc thực hiện chương trình dạy học ở các trường tiểu học thuộc
Quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh .......................................................................... 46
2.2.1 Đội ngũ cán bộ quản lý, giáo viên và học sinh tiểu học trong năm .............. 46
2.2.2. Thực trạng về cơ sở vật chất thực hiện chương trình................................... 52
2.3. Thực trạng quản lý việc thực hiện chương trình dạy học của hiệu trưởng ở các
trường tiểu học thuộc quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh ......................................... 53
2.3.1. Thực trạng quản lý việc thực hiện chương trình dạy học của giáo viên ...... 53
2.3.2. Thực trạng quản lý phân công giảng dạy cho giáo viên tiểu học................. 55
2.3.3. Thực trạng quản lý việc lập kế hoạch bài học của giáo viên ....................... 57
2.3.4. Thực trạng quản lý việc đổi mới phương pháp giảng dạy của giáo viên ..... 59
2.3.5. Thực trạng quản lý phương tiện, điều kiện hỗ trợ hoạt động dạy học ......... 62

1. Lý do chọn đề tài
Trong sự nghiệp cách mạng của nhân dân ta, Đảng và Nhà nước rất coi trọng vai trò
của Giáo dục và Đào tạo. Hiến pháp nước Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam đã ghi
"Giáo dục là quốc sách hàng đầu."
Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ IX Đảng Cộng sản Việt Nam đã khẳng định "Phát
triển giáo dục và đào tạo; khoa học và công nghệ là quốc sách hàng đầu là động lực thúc
đẩy sự phát triển kinh tế xã hội, đặc biệt trong thời kỳ đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại
hóa đất nước." Mới đây, Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ X của Đảng Cộng
sản Việt Nam lại tiếp tục khẳng định: "Giáo dục và đào tạo cùng với khoa học và công nghệ
là quốc sách hàng đầu, là nền tảng và động lực thúc đẩy công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất
nước." Do đó, để thực hiện được nhiệm vụ chiến lược này chúng ta phải "Nâng cao chất
lượng giáo dục toàn diện; đổi mới cơ cấu tổ chức, cơ chế quản lý, nội dung phương pháp
dạy và học; thực hiện chuẩn hóa, hiện đại hóa, xã hội hóa, chấn hưng nền giáo dục Việt
Nam" [14, tr.95]. Đó là sự quan tâm lớn nhất của Đảng đối với sự nghiệp giáo dục, các mục
tiêu cụ thể nêu trong Nghị quyết liên quan đến giáo dục và đào tạo, trong đó có liên quan
đến các trường tiểu học.
Trẻ em nói chung và trẻ em đang học tiểu học nói riêng, ngày nay đã bước sang đầu
thế kỷ XXI, có những sự chuyển biến lớn về nhiều mặt, nhiều lĩnh vực. Từ những tác động
giáo dục của nhà trường, gia đình và xã hội, các em được thụ hưởng nhiều hơn so với trẻ em
ở các thế hệ trước, nhất là trong lĩnh vực giáo dục. Giáo dục đóng vai trò then chốt trong
việc xây dựng và phát triển con người của thời đại bùng nổ thông tin như hiện nay. Có thể
nói, xã hội càng phát triển thì vai trò của giáo dục càng trở nên quan trọng.
Với tư cách là bậc học nền tảng của hệ thống giáo dục quốc dân, giáo dục tiểu học
nhằm mục tiêu "hình thành cho học sinh những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và
lâu dài đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học tiếp trung học cơ
sở" [25, tr.28].
Chất lượng dạy học phụ thuộc nhiều yếu tố, trong đó không thể thiếu việc quản lý của
hiệu trưởng. Hoạt động quản lý của hiệu trưởng chủ yếu tập trung vào việc quản lý việc

7


5. Nhiệm vụ nghiên cứu
5.1 Hệ thống hóa, làm rõ cơ sở lý luận quản lý việc thực hiện chương trình dạy học
của hiệu trưởng các trường tiểu học.
8


5.2 Khảo sát thực trạng công tác quản lý việc thực hiện chương trình dạy học của hiệu
trưởng các trường tiểu học tại quận Tân Bình, thành phố Hồ Chí Minh.
5.3 Đề xuất các biện pháp nhằm góp phần nâng cao hiệu quả công tác quản lý việc
thực hiện chương trình dạy học của hiệu trưởng các trường tiểu học tại quận Tân Bình,
thành phố Hồ Chí Minh.

6. Giới hạn và phạm vi nghiên cứu
6.1 Giới hạn: Luận văn nghiên cứu việc quản lý hoạt động dạy học của hiệu trưởng,
không nghiên cứu sâu quản lý hoạt động học tập của học sinh.
6.2 Phạm vi nghiên cứu: Đề tài của tác giả được nghiên cứu tại 9 trường tiểu học ở
Quận Tân Bình, Thành phố Hồ Chí Minh (bằng 1/4 số trường tiểu học trong quận).

7. Phương pháp nghiên cứu
7. 1. Phương pháp luận
• Tiếp cận hệ thống – cấu trúc: Là cách thức nghiên cứu đối tượng như một hệ thống
toàn vẹn, phát triển động, tự hình thành và phát triển thông qua việc giải quyết mâu thuẫn
nội tại do sự tương tác hợp quy luật của các thành tố tạo ra. Qua đó phát hiện các yếu số
sinh thành, yếu tố bản chất, tất yếu và lôgic phát triển của đối tượng trở thành hệ toàn vẹn,
tích hợp mang chất lượng mới.
• Tiếp cận quan điểm lịch sử: Khi xem xét sự vật hay một hiện tượng, chúng ta
thường xem xét quá trình lịch sử của nó. Từ đó thấy được mối quan hệ giữa quá khứ,
hiện tại và tương lai của đối tượng nghiên cứu.
• Tiếp cận quan điểm thực tiễn: Việc đề ra các biện pháp nhằm góp phần nâng cao

-

Các công trình nghiên cứu khoa học của Dự án phát triển Giáo viên tiểu học thuộc

Bộ Giáo dục và Đào tạo.
• Phương pháp nghiên cứu thực tiễn :
-

Quan sát hoạt động dạy học ở trường tiểu học.

-

Trò chuyện với khối trưởng chuyên môn, giáo viên, các chuyên viên phòng giáo

dục về vai trò quản lý việc thực hiện chương trình dạy học của hiệu trưởng các trường tiểu
học.
-

Sử dụng bảng câu hỏi để trưng cầu ý kiến các cán bộ quản lý và giáo viên ở các

trường với tổng số phiếu phát ra là 25 phiếu cho cán bộ quản lý (thu về 21 phiếu) và 367
phiếu cho giáo viên tiểu học ở 9 trường thuộc quận Tân Bình (thu về 348 phiếu).
-

Phương pháp chuyên gia: Một số vấn đề cụ thể được sự tham gia góp ý của đồng

nghiệp là lãnh đạo, chuyên viên phòng Giáo dục Tân bình, chuyên viên sở Giáo dục và Đào
tạo thành phố Hồ Chí Minh cũng như sự hướng dẫn của các thầy, cô là giảng viên trường
Đại học Sư phạm thành phố Hồ Chí Minh.
• Phương pháp toán thống kê: Sử dụng phương pháp này để xử lý số liệu ở các bảng

nghiên cứu hoạt động dạy học cũng như việc quản lý dạy học để tìm ra biện pháp quản lý
hữu hiệu.

11


Các nhà nghiên cứu giáo dục Nga khẳng định rằng kết quả toàn bộ hoạt động quản lý
của nhà trường phụ thuộc rất nhiều vào việc tổ chức đúng đẵn và hợp lý các hoạt động giảng
dạy của đội ngũ giáo viên.
P.V. Zimin, M.I. Kondakop, N.I. Saxerdotop đi sâu vào nghiên cứu lãnh đạo công tác
giảng dạy, giáo dục trong nhà trường và xem đây là khâu then chốt trong hoạt động quản lý
của hiệu trưởng [35, tr.28].
V.A. Xukhomlinxki, V.P. Xtrezicondin, Jaxapob đã nghiên cứu và đề ra một số vấn đề
quản lý của hiệu trưởng như phân công nhiệm vụ giữa hiệu trưởng và các phó hiệu trưởng.
Các tác giả thống nhất khẳng định người hiệu trưởng phải là người lãnh đạo toàn diện và
chịu trách nhiệm trong công tác quản lý nhà trường. Điều đó sẽ tránh được sự giẫm chân lên
công việc của nhau đồng thời tránh được tình trạng buông lơi một số công việc, hoạt động
của nhà trường [36, tr. 16].
Về xây dựng và bồi dưỡng đội ngũ giáo viên: Các nhà nghiên cứu thống nhất rằng,
trong các nhiệm vụ của hiệu trưởng thì nhiệm vụ hết sức quan trọng là xây dựng và bồi
dưỡng đội ngũ giáo viên. Hiệu trưởng phải biết chọn lựa giáo viên bằng nhiều nguồn khác
nhau và bồi dưỡng họ trở thành những giáo viên tốt theo tiêu chuẩn nhất định, bằng những
biện pháp khác nhau [36, tr.24-25].
Về tổ chức dự giờ và phân tích sư phạm tiết dạy: Tác giả V.A. Xukhomlixki đã thấy rõ
tầm quan trọng của biện pháp này và chỉ rõ thực trạng yếu kém của việc phân tích sư phạm
bài dạy cho dù hoạt động dự giờ góp ý với giáo viên của hiệu trưởng vẫn diễn ra thường
xuyên. Từ thực trạng đó, các tác giả đưa ra nhiều cách phân tích sư phạm bài dạy cho giáo
viên.
Ở Việt Nam, nghiên cứu về quản lý nhà trường, quản lý hoạt động dạy học được nhiều
tác giả như Nguyễn Ngọc Quang, Hoàng Chúng, Hà Sĩ Hồ và Lê Tuấn, Nguyễn Văn Lê, Võ

động thường xuyên biến đổi; nó là nội tại của mọi quá trình lao động.
Quản lý còn là hiện tượng xã hội. Nó xuất hiện từ khi con người bắt đầu hình thành
các nhóm để thực hiện những mục tiêu mà họ không thể đạt tới với tư cách là những cá
nhân riêng lẻ. Khi đó, dưới tác động của quản lý, con người phối hợp với nhau, cùng nỗ lực
để hướng tới mục tiêu chung.
Bất kỳ một hoạt động mang tính xã hội nào được thực hiện với quy mô tương đối lớn
đều ít nhiều cần đến sự quản lý.
Thuật ngữ "quản lý" gồm hai quá trình tích hợp nhau: "Quản" là chăm nom, "lý" là sắp
đặt. Quản lý là chăm nom và sắp đặt mọi công việc trong một tổ chức, là sự giữ gìn và sắp
xếp [22, tr.1483]. Quá trình lý gồm coi sóc, giữ gìn duy trì hệ trạng thái ổn định; Quá
trình quản gồm sửa sang, sắp xếp đưa vào thế phát triển. Nếu chỉ quản thì tổ chức dễ trì trệ,
13


nếu chỉ lý thì sự phát triển không bền vững. Do đó trong quản phải có lý và ngược lại nhằm
cho hệ thống luôn ở thế cân bằng động, vận động phù hợp, thích ứng và có hiệu quả trong
môi trường tương tác giữa các nhân tố bên trong và bên ngoài.
Quản lý không những là một hoạt động cụ thể mà đã trở thành một khoa học, một nghệ
thuật và là một nghề phức tạp nhất trong xã hội hiện đại, nghề quản lý. Chính vì vậy mà lý
luận về quản lý ngày càng phong phú và phát triển.
Trong quá trình hình thành và phát triển của lý luận quản lý, khái niệm quản lý đã
được các nhà nghiên cứu đưa ra theo nhiều cách khác nhau tuy theo những cách tiếp cận
khác nhau.
Theo Đại Bách khoa toàn thư Liên Xô (cũ): "Quản lý là chức năng những hệ thống có
tổ chức với những bản chất khác nhau (kỹ thuật, sinh vật, xã hội) nó bảo toàn cấu trúc xác
định của chúng, duy trì chế độ hoạt động, thực hiện những chương trình, mục đích hoạt
động."
Hoạt động có sự tác động qua lại giữa các hệ thống và môi trường, do đó quản lý được
hiểu là bảo đảm hoạt động của hệ thống trong điều kiện có sự biến đổi liên tục của hệ thống
và môi trường, là sự chuyển hệ thống đến trạng thái mới thích ứng với những hoàn cảnh

Lao động quản lý là dạng lao động đặc biệt. Nó gắn liền với quá trình lao động tập
thể và sự phân công xã hội. Lao động quản lý thông qua sự tác động của chủ thể quản lý.
Theo tác giả Phạm Thanh Liêm: "Chức năng quản lý là hệ thống được quy định một cách
khách quan bởi những phân công và hợp tác lao động của đối tượng quản lý." [24, tr.25].
Khi phân chia các chức năng quản lý, có nhiều quan điểm khác nhau. Tác giả Hà Sĩ
Hồ và Lê Tuân đã tổng hợp và đề xuất của nhiều nhà nghiên cứu các chức năng sau: Kế
hoạch hóa; Xác định mục tiêu và nhiệm vụ quản lý thông tin; Dự báo; Soạn thảo và đề ra
quyết định; Công tác cán bộ; Công tác ngân sách kinh phí; Tổ chức thực hiện ra quyết định;
Điều chỉnh; Phối hợp; Chỉ đạo hành chính; Kiểm tra; Tổng kết.
Tài liệu của UNESSCO đề ra 7 chức năng: Kế hoạch hóa; Tổ chức; Bố trí biên chế;
Chỉ đạo; Phối hợp; Tổng kết; Quyết toán ngân sách.
Tóm lại khi phân chia các chức năng quản lý, có nhiều quan điểm khác nhau song các
quan điểm đều thống nhất ở những chức năng sau: Kế hoạch hóa; Tổ chức; Chỉ đạo; Kiểm
tra. Bốn chức năng trên có quan hệ với nhau tạo thành một chu trình quản lý. (Xem sơ đồ
1.1)

• Chức năng kế hoạch hóa
Đây là giai đoạn đầu tiên và quan trọng nhất trong chu trình quản lý, kế hoạch hóa là
tổ chức công việc theo kế hoạch, đưa mọi hoạt động giáo dục vào công tác kế hoạch và có
17


mục tiêu cụ thể, biện pháp rõ ràng, xác định các điều kiện, nguồn lực để thực hiện mục tiêu,
chương trình hành động, xác định bước đi cụ thể trong một thời gian nhất định của hệ thống
quản lý.
Xác định mục tiêu là khâu đầu tiên của kế hoạch hóa. Mục tiêu là cái đích mà mọi hoạt
động phải hướng tới. Đồng thời xác định các nguồn lực đảm bảo và ưu tiên để đạt được mục
tiêu trong thời gian xác định.
• Chức năng tổ chức
Là quá trình sắp xếp, phân bổ công việc một cách khoa học, hợp lý cho các bộ phận,

động, thậm chí điều chỉnh chuẩn mực hoặc mục tiêu.
Như vậy kiểm tra nhằm theo dõi, giám sát thành quả hoạt động từ đó tiến hành sửa
chữa, uốn nắn, điều chỉnh cho phù hợp. Những hoạt động này phải được thực hiện kịp thời
và khách quan.
1.2.1.3. Biện pháp quản lý
Biện pháp quản lý là cách làm, cách giải quyết những công việc cụ thể của công tác
quản lý nhằm đạt được mục tiêu quản lý.
Để tồn tại con người phải lao động, khi xã hội ngày càng phát triển thì xu hướng lệ
thuộc lẫn nhau trong cuộc sống và lao động cũng phát triển theo. Vì vậy, con người nhu cầu
lao động tập thể, hình thành nên cộng đồng và xã hội. Trong quá trình hoạt động của mình,
để đạt được những mục tiêu, cá nhân phải có biện pháp như là dự kiến kế hoạch, sắp xếp
tiến trình, tiến hành và tác động lên các đối tượng bằng cách nào đó theo khả năng của
mình. Hay nói cách khác, đây chính là các biện pháp quản lý giúp con người đạt được mục
tiêu đã định. Trong quá trình lao động tập thể lại càng không thể thiếu được các biện pháp
quản lý, chẳng hạn như: xây dựng kế hoạch hoạt động, sự phân công điều hành chung, sự
hợp tác và tổ chức công việc...
Có nhiều khái niệm khác nhau về biện pháp quản lý, theo F.W. Taylor: "Biện pháp
quản lý là sự tác động chỉ huy, điều khiển các quá trình xã hội và hành vi hoạt động của con
người để chúng phát triển hợp với quy luật, đạt mục đích đề ra và đúng ý chí của người
quản lý".
Khi tìm hiểu về các biện pháp quản lý cũng cần phải xem xét khái niệm phương pháp
quản lý. Phương pháp quản lý là tổng thể các cách thức tác động có thể có và có chủ định
của chủ thể quản lý lên khách thể quản lý nhằm đạt được mục tiêu đề ra. Như vậy phương
pháp quản lý là khái niệm rộng hơn khái niệm biện pháp quản lý. Phương pháp quản lý có
vai trò quan trọng trong hệ thống quản lý, biện pháp quản lý là cần thiết trong quá trình
19


quản lý. Quá trình quản lý là quá trình thực hiện các chức năng quản lý theo đúng các
nguyên tắc đã được xác định, các nguyên tắc đó được vận dụng và được thực hiện thông qua