TIỂU LUẬN
MÔN: QUẢN LÝ BÁO CHÍ
Đề tài: QUẢN LÝ BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY


HÀ NỘI – 2014

2


MỞ ĐẦU
Sau hơn 20 năm đổi mới, cùng với kinh tế, nền báo chí cách mạng Việt
Nam đã không ngừng phát triển và đạt được những thành tựu quan trọng. Báo
chí đã bám sát đời sống xã hội, cung cấp những thông tin đa chiều, sâu sắc;
tuyên truyền chủ trương, chính sách của Đảng và Nhà nước hiệu quả. Vai trò
của báo chí ngày càng nâng cao trong đời sống xã hội, đặc biệt là trong quá
trình đấu tranh chống tham nhũng, quan liêu, lãng phí. Trước tình hình đó,
ngày 17-10-1997, Bộ Chính trị Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa VIII
đã ban hành Chỉ thị 22-CT/TW về việc tiếp tục đổi mới và tăng cường sự lãnh
đạo, quản lý công tác báo chí, xuất bản. Đây chính là động lực để kỳ họp thứ
5, Quốc hội khóa X thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật
Báo chí ngày 12-6-1999. Điều này cho thấy, Nhà nước ta đã thể hiện sự cố
gắng trong quá trình quản lý hoạt động báo chí phù hợp với điều kiện, tình
hình mới.
Tuy nhiên, khi mà sự phát triển không đi cùng với việc nâng cao năng
lực quản lý phù hợp đã làm cho hoạt động báo chí bộc lộ nhiều bất cập, thiếu
ổn định. Đó chính là xu hướng thương mại hóa, xa rời tôn chỉ mục đích, …
Nhiều địa phương vì lý do này hoặc lý do khác đã gây cản trở hoạt động của
phóng viên, cung cấp thông tin sai lệch v.v . Trong khi đó, dưới góc độ Nhà
nước thì các công cụ quản lý về báo chí mà chủ yếu là pháp luật chưa hoàn
thiện, không phù hợp với thực tiễn phát triển sinh động trong lĩnh vực báo chí

báo chí.
Theo quan điểm của Chủ Nghĩa – Mác Lê Nin: Đảng phải lãnh đạo báo
chí , đó là nguyên tắc bất di bất dịch. Sự lãnh đạo của Đảng với báo chí gắn
liền với các nguyên tắc hoạt động của báo chí cách mạng.
Nhà nước là sản phẩm của một xã hội phát triển đến một gia đoạn nhất
định, nhà nước xuất hiện một cách khách quan. Theo C Mác, và Ph.Ăngghen,
nhà nước không phải là một quyền lực từ bên ngoài áp đặt vào xã hội mà là
một lực lượng nảy sinh từ xã hội, một lực lượng tựa hồ như đứng trên xã hội,
4


có nhiệm vụ làm dịu bớt xung đột và giữ cho cho sự xung đột đó nằm trong
vòng trật tự. Nhà nước tồn tại để điều hòa các mối quan hệ mâu thuẫn nảy
sinh trong xã hội.
Khi nhà nước xuất hiện thì phần lớn các công việc quan trọng của xã hội
do nhà nước quản lý
Quản lý nhà nước bao gồm các hoạt động lập pháp, lập quy của các cơ
quan nhà nước có thẩm quyền nhằm đề ra các chính sách , pháp luật điều
chỉnh các quan hệ xã hội và hành vi của công dân liên quan đến báo chí và
hoạt động báo chí trong bộ máy hành chính, hoạt động điều hành của nhà
nước nhằm tổ chức, phối hợp các cơ quan trong hoạt động báo chí. Quản lý
nhà nước đối với báo chí còn bao gồm cả hoạt động kiểm tra, giám sát của các
cơ quan nhà nước có thẩm quyền.
2. Nội dung quản lý
Cùng với việc tăng cường sự lãnh đạo của Đảng với báo chí, cần nâng
cao hơn nữa hiệu lực quản lý của nhà nước với lĩnh vực trọng yếu này.
Quản lý nhà nước với hoạt động báo chí được đặt ra ngay từ khi nước
Việt Nam dân chủ cộng hòa vừa ra đời. Nội dung quản lý được thể hiện qua
một số văn bản như: Sắc lệnh số 282 ngày 24 tháng 12 năm 1956 do chủ tịch
Hồ Chí Minh ký quy định chế độ hoạt động báo chí; quy định về những điều

Quản lý đối với cơ quan nhà nước về báo chí
Về việc cấp giấy phép hoạt động báo chí
Việc quản lý thông tin trên báo chí
Quản lý việc nộp lưu chiểu
Đối với công tác phát hành
Đối với công tác thanh tra
Đối với công tác khen thưởng và xử phạt

6


Chương II: QUẢN LÝ BÁO CHÍ Ở VIỆT NAM HIỆN NAY
Theo quy định của Luật Báo chí năm 1999 (đã sửa đổi, bổ sung), cơ
quan quản lý nhà nước về báo chí gồm: cơ quan quản lý nhà nước về báo
chí ở trung ương (Bộ Thông tin và truyền thông); các bộ, cơ quan ngang
bộ; cơ quan quản lý nhà nước về báo chí ở địa phương (UBND tỉnh,
thành phố trực thuộc trung ương)
Quản lý nhà nước về báo chí ở Trung ương Thực hiện chức năng, nhiệm
vụ, quyền hạn được Luật Báo chí quy định, Bộ Thông tin và truyền thông
thực hiện chức năng quản lý nhà nước về báo chí trên nhiều lĩnh vực, điển
hình là các lĩnh vực sau:
2.1. Xây dựng và chỉ đạo thực hiện chiến lược, quy hoạch, kế hoạch
và phát triển sự nghiệp báo chí
Thời gian qua, hoạt động này được Bộ Thông tin và truyền thông thực
hiện dưới sự chỉ đạo của lãnh đạo Đảng và Nhà nước. Thực hiện ý kiến chỉ
đạo của Bộ Chính trị và Thủ tướng Chính phủ, “Bộ đã và đang tiếp tục tiến
hành rà soát chức năng, nhiệm vụ các cơ quan báo chí, xác định những ấn
phẩm chồng chéo về tôn chỉ, mục đích, chức năng, nhiệm vụ, không phù hợp
quy hoạch đã được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt năm 1999; trình Thủ
tướng Chính phủ ký ban hành “Chiến lược phát triển thông tin đến năm

kịp thời, chủ động trong việc tổ chức tập huấn triển khai nội dung các văn bản
pháp luật cho cán bộ quản lý của các sở; đề xuất, kiến nghị, xây dựng văn bản
liên quan đến báo chí còn hạn chế (4).
2.3. Thanh tra, kiểm tra hoạt động báo chí
Hoạt động thanh tra, kiểm tra báo chí đang ngày càng đi vào nề nếp. “Từ
năm 1999 đến nay, Bộ đã tiếp nhận và giải quyết hơn 1.750 đơn thư khiếu
nại, tố cáo, phản ánh về những thông tin không chính xác trên báo chí do các
cá nhân, tổ chức trong cả nước gửi tới liên quan đến gần 1.000 vụ việc” (5).
Một số nhà báo lợi dụng uy tín nghề nghiệp làm trái với đạo đức, trách nhiệm
của người làm báo, vi phạm Luật Báo chí đã bị xử lý nghiêm bằng các hình
thức: cảnh cáo, tịch thu thẻ nhà báo, phê bình, khiển trách. Những người đứng
8


đầu cơ quan báo chí có người vi phạm, do buông lỏng quản lý cũng phải chịu
những hình thức kỷ luật đúng mức.
Lưu chiểu là một khâu quan trọng của quản lý nhà nước về báo chí nhằm
thực hiện chức năng kiểm tra trước khi cho lưu hành nhưng hiện nay, vẫn có
một số tạp chí không thực hiện nộp lưu chiểu hoặc lưu chiểu không đúng thời
hạn theo quy định của pháp luật. Điều đó dẫn đến việc phát hiện chậm các vi
phạm, gây không ít khó khăn cho quá trình xử lý và để lại hậu quả phức tạp.
Hơn nữa, “khối lượng công việc phải xử lý trong công tác quản lý nhà nước
về báo chí ngày càng nhiều và phức tạp, trong khi đó, đội ngũ cán bộ quản lý
còn thiếu và yếu, một bộ phận cán bộ chưa đáp ứng yêu cầu của công tác
quản lý trong tình hình mới” (6).
2.4 Quản lý nhà nước về báo chí ở các bộ, cơ quan ngang bộ
Các bộ, cơ quan ngang bộ - với vai trò là cơ quan chủ quản báo chí - đã
có nhiều cố gắng trong công tác chỉ đạo, quản lý cơ quan báo chí thuộc quyền
trong việc thực hiện phương hướng, nhiệm vụ, kế hoạch hoạt động; đồng thời
tổ chức bộ máy, xây dựng đội ngũ cán bộ báo chí đảm bảo các tiêu chuẩn về

quan báo chí khi chưa đủ các điều kiện theo quy định của pháp luật như: điều
kiện về trụ sở, trang thiết bị, nguồn tài chính, tổ chức bộ máy, cán bộ...
Một số cơ quan báo chí chấp hành sự chỉ đạo không nghiêm túc, thường
xuyên vi phạm hoặc có những vi phạm nghiêm trọng, Bộ Thông tin và truyền
thông đã nhắc nhở, phê bình nhiều lần nhưng cơ quan chủ quản không tích
cực chấn chỉnh, xử lý kỷ luật; hoặc xử lý không nghiêm (7).
2.5 Quản lý nhà nước về báo chí ở địa phương
Trong thời gian qua, các Sở Thông tin và truyền thông đã chú trọng thực
hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về báo chí ở địa phương. Các Sở cũng chú
trọng công tác tham mưu cho Tỉnh ủy, Thành ủy, UBND tỉnh, thành phố trực
thuộc trung ương về quy hoạch báo chí; soạn thảo mới, cụ thể hóa, hướng dẫn
việc thực hiện các văn bản pháp quy về báo chí trên cơ sở nội dung của Luật
Báo chí và Nghị định 51/2002/NĐ-CP; thực hiện tốt chức năng quản lý hoạt
động của các Văn phòng đại diện và phóng viên thường trú của báo chí trung
ương và địa phương khác trên địa bàn…
10


Tuy nhiên, công tác quản lý báo chí ở địa phương còn những mặt hạn
chế. Nhiều địa phương chưa có bộ phận, thậm chí chưa có cán bộ chuyên
trách quản lý báo chí, xuất bản. Trong công tác quản lý hoạt động phát thanh,
truyền hình, Internet - lĩnh vực có tính đặc thù, đòi hỏi phải có kiến thức về
công nghệ, kỹ thuật - trình độ, năng lực của cán bộ quản lý ở một số địa
phương còn chưa đáp ứng được yêu cầu; đa số địa phương chưa có kinh phí
đầu tư trang thiết bị đáp ứng yêu cầu ngày càng đa dạng và phức tạp của công
tác quản lý. UBND và Sở Thông tin và truyền thông một số tỉnh, thành phố
chưa nhận thức hết vai trò, trách nhiệm lãnh đạo, quản lý các đài phát thanh,
truyền hình thuộc quyền quản lý của mình. Một số địa phương, mặc dù có
nhiều cơ quan báo chí, nhưng cho đến nay vẫn không có tổ chức bộ máy hoặc
cán bộ chuyên trách giúp UBND thực hiện chức năng quản lý nhà nước về

nhấn mạnh. Do vậy, quản lý báo chí đòi hỏi phải vừa mềm dẻo, vừa nguyên
tắc mới có thể đạt hiệu quả mong muốn.
- Quản lý nhà nước về báo chí phải bắt kịp trình độ phát triển cao của
phương tiện kỹ thuật, công nghệ truyền thông hiện đại. Bản thân sự quản lý
phải chứa đựng hàm lượng công nghệ cao và đội ngũ cán bộ quản lý phải hiểu
12


và sử dụng được. Điều này kéo theo việc các văn bản quy phạm pháp luật
được ban hành có khuôn khổ pháp lý phù hợp với nhiều yêu cầu, trong đó có
yêu cầu về kỹ thuật, công nghệ truyền thông.
- Quản lý nhà nước và pháp luật về báo chí phải phù hợp với cơ chế vận
hành trong điều kiện kinh tế thị trường. Pháp luật phải điều chỉnh kịp thời
những tác động của thị trường, quy luật cung cầu. Báo chí đáp ứng được nhu
cầu, thị hiếu của quần chúng nhưng điều đó không được dẫn đến khuynh
hướng thương mại hóa một cách tràn lan và sự lũng đoạn của đồng tiền đối
với báo chí. Nhu cầu thông tin và được thông tin cần có sự giao lưu quốc tế.
Sự giao lưu này ngày càng mở rộng, nhất là khi Việt Nam đã chính thức trở
thành thành viên WTO. Pháp luật về báo chí phải phù hợp với các chuẩn mực
và cam kết mà Việt Nam ký kết hoặc tham gia.
3.2. Các giải pháp nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về báo chí
Để góp phần khắc phục sự yếu kém về mặt quản lý nhà nước trong lĩnh
vực báo chí, chúng tôi xin nêu lên một số giải pháp sau:
3.2.1 Xây dựng quy hoạch phát triển báo chí phù hợp
Phương châm chỉ đạo quan trọng của Đảng và Nhà nước ta đối với hoạt
động báo chí là “phát triển đi đôi với quản lý tốt”. Sự phát triển này không chỉ
đơn thuần là tăng về mặt số lượng mà còn bao gồm cả mở rộng quy mô, phạm
vi tác động và nâng cao chất lượng thông tin. Việc tiếp tục mở rộng quy mô
của báo chí trong phạm vi toàn xã hội là một yêu cầu tất yếu. Xã hội luôn phát
triển, dân trí ngày càng cao, nhu cầu thông tin, giao tiếp tăng lên. Chính thực

luật báo chí cần được sửa đổi, bổ sung cho phù hợp với thực tiễn. Việc xây
dựng và hoàn thiện hệ thống pháp luật báo chí cần hướng vào các nội dung
sau: Thứ nhất, cụ thể hoá, chi tiết hoá các điều khoản quy định. Thứ hai, xác
định rõ trách nhiệm của các chủ thể tham gia hoạt động báo chí. Thứ ba, rà
soát, bổ sung những vấn đề mới do thực tiễn và sự phát triển của báo chí đặt
ra. Thứ tư, bảo đảm quyền tự do báo chí của công dân.
3.2.3 Hoàn thiện chế độ chính sách và đầu tư thích hợp đối với lĩnh
vực báo chí

14


Chế độ, chính sách đối với lĩnh vực báo chí trong điều kiện phát triển
kinh tế thị trường là một vấn đề lớn cần được xem xét, giải quyết cả về lý luận
và thực tiễn. Thời gian qua, chúng ta đã có những bước chuyển biến nhất định
trong việc thực hiện chế độ chính sách mềm dẻo đối với báo chí. Tổng biên
tập được tự chịu trách nhiệm xây dựng giá báo phù hợp với giá thị trường, sức
tiêu thụ và yêu cầu phục vụ nhiệm vụ chính trị; các cơ quan báo chí chủ động
trả nhuận bút phù hợp với yêu cầu nâng cao chất lượng, động viên tác giả
trong khuôn khổ quỹ nhuận bút quy định; khuyến khích mọi năng lực phát
hành báo chí, kể cả phát hành ra nước ngoài; cơ quan báo chí chủ động kêu
gọi các hình thức quảng cáo và tài trợ báo theo luật định... Tuy nhiên, các chế
độ, chính sách đối với báo chí vẫn còn lạc hậu, chưa theo kịp sự phát triển
hoạt động báo chí. Do vậy, cần khẩn trương rà soát để bổ sung, sửa đổi một
số chính sách, chế độ báo chí như: lương báo chí, thuế, nhuận bút, chính sách
tài trợ, giá, quảng cáo. Nhà nước cũng cần có kế hoạch khảo sát, nghiên cứu
các hình thức hoạt động kinh doanh của các cơ quan báo chí lớn để có chính
sách khuyến khích các hình thức kinh doanh phù hợp, tạo nguồn thu, tăng
cường cơ sở vật chất đồng thời thực hiện đúng nghĩa vụ với Nhà nước.
Hiện nay, Nhà nước vẫn đầu tư khá lớn cho báo chí với cơ cấu ngân sách

về báo chí. Tuy nhiên, trong xu thế hội nhập toàn cầu, hoạt động báo chí cần
phải đáp ứng yêu cầu thu hẹp sự khác biệt về công nghệ, trình độ nghiệp vụ....
với các nước trong khu vực và thế giới. Sự hợp tác quốc tế về quản lý báo chí
phải bảo đảm vừa phát triển quan hệ, nhanh chóng hội nhập vừa bảo đảm chủ
quyền, độc lập dân tộc, bình đẳng, các bên cùng có lợi. Trước hết, cần tổ chức
thực hiện tốt các văn bản quốc tế quan trọng có liên quan như: Công ước toàn
cầu về Luật bản quyền, Công ước Brussels về phân phối các tín hiệu mang
chương trình truyền qua vệ tinh, Công ước Berne về bảo hộ các tác phẩm văn
học và nghệ thuật... Chủ động xây dựng các kế hoạch khảo sát kinh nghiệm
quản lý báo chí ở một số nước trên thế giới; tham dự các hội nghị quốc tế liên
quan đến báo chí như: Diễn đàn xã hội thông tin, Diễn đàn Liên hiệp quốc về
quản lý Internet, các hội nghị Bộ trưởng Thông tin các nước ASEAN; tham
gia các hoạt động chống khủng bố, chống tệ nạn xã hội, xoá đói giảm nghèo,

16


vì môi trường sống, vì hoà bình và trực tiếp tham gia vào các tổ chức báo chí
khu vực và quốc tế vì các mục đích trên.
3.2.5 Nâng cao chất lượng và hiệu quả bộ máy quản lý
Thứ nhất, cần xây dựng các quy định cụ thể, rõ ràng nhằm điều chỉnh tốt
hơn chức năng, nhiệm vụ, cơ chế phối hợp giữa Bộ Thông tin và truyền thông
với các bộ, ngành có liên quan.
Thứ hai, ở địa phương, cần xây dựng các quy định mới và cụ thể hơn để
tổ chức lại bộ máy quản lý nhà nước cũng như để nâng cao vai trò của các Sở
Thông tin và truyền thông.
Thứ ba, triển khai áp dụng phương tiện kỹ thuật và công nghệ quản lý
hiện đại vào hệ thống quản lý nhà nước về báo chí. Với một đội ngũ cán bộ,
nhân viên thiếu, trình độ có hạn, đầu việc nhiều thì đẩy nhanh việc áp dụng
công nghệ thông tin, phương pháp quản lý hiện đại vào hệ thống quản lý báo

liên tục hoạt động báo chí, tránh hiện tượng đánh trống bỏ dùi, dễ làm khó bỏ,
đùn đẩy công việc cho nhau, trách nhiệm không rõ ràng.
3.2.7 Đẩy mạnh việc tuyên truyền, phổ biến pháp luật báo chí
Việc tuyên truyền phổ biến pháp luật báo chí để các chủ thể tuân thủ,
thực hiện là một vấn đề quan trọng. “Trong giới phóng viên, biên tập viên,
thậm chí cả lãnh đạo một số cơ quan báo chí vẫn còn hiện tượng chưa nắm
vững nội dung hoặc nhận thức chưa đầy đủ về Luật Báo chí” (9). Vì vậy, Bộ
Thông tin và truyền thông, Hội Nhà báo và đặc biệt là các cơ quan báo chí
cần có kế hoạch tập huấn thường xuyên Luật Báo chí và các văn bản quy
phạm pháp luật mới về báo chí; cần tuyên truyền, phổ biến pháp luật từ khi
soạn thảo văn bản để lấy ý kiến rộng rãi các đối tượng liên quan.
3.2.8 Tăng cường thanh tra, kiểm tra
Đây là nhiệm vụ quan trọng của quản lý nhà nước về báo chí vì báo chí
có quan hệ trực tiếp tới chính trị. Báo chí không những phản ánh dư luận mà
còn tạo ra và hướng dẫn dư luận. Vì vậy, hoạt động này cần diễn ra thường
xuyên, nhanh nhạy để kịp thời ngăn chặn, xử lý những vi phạm pháp luật về
báo chí.

18


KẾT LUẬN
Báo chí tác động từng ngày, từng giờ đến đời sống xã hội. Vì vậy, mọi
chế độ chính trị đều có chủ trương và biện pháp quản lý báo chí theo hướng
có lợi nhất cho mình. Ở nước ta, mục tiêu cao nhất của báo chí cách mạng là
phục vụ cho sự phát triển của đất nước và lợi ích của nhân dân.
Bởi vậy, quản lý nhà nước về báo chí trong từng thời kỳ phát triển của
đất nước cũng phải có sự điều chỉnh, thay đổi cho phù hợp với sự thay đổi
hàng ngày của thực tế đời sống.