ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

BÙI THỊ PHƢƠNG DUNG

THỰC TRẠNG THI HÀNH PHÁP LUẬT
BẢO HIỂM Y TẾ BẮT BUỘC Ở VIỆT NAM

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT

BÙI THỊ PHƢƠNG DUNG

THỰC TRẠNG THI HÀNH PHÁP LUẬT
BẢO HIỂM Y TẾ BẮT BUỘC Ở VIỆT NAM
Chuyên ngành: Luâ ̣t Kinh tế
Mã số: 60 38 01 07

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HỌC
Người hướng dẫn khoa học: TS. PHẠM TRỌNG NGHĨA

HÀ NỘI – 2015


LỜI CAM ĐOAN


1.1. Những vấn đề cơ bản về bảo hiểm y tế . Error! Bookmark not defined.
1.1.1. Nguồn gốc ra đời ............................ Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Khái niệm và Đặc điểm .................. Error! Bookmark not defined.
1.1.3. Vai trò, ý nghĩa của bảo hiểm y tế .. Error! Bookmark not defined.
1.2. Pháp luật về bảo hiểm y tế .................... Error! Bookmark not defined.
1.2.1. Khái niệm và bản chất của pháp luật bảo hiểm y tế ................ Error!
Bookmark not defined.
1.2.2. Vai trò của pháp luật bảo hiểm y tế Error! Bookmark not defined.
1.2.3. Nguyên tắc của pháp luật bảo hiểm y tếError!
defined.

Bookmark

not

1.3. Một số vấn đề lý luận về Thi hành pháp luật Bảo hiểm y tế ......... Error!
Bookmark not defined.
1.3.1. Khái niệm ........................................ Error! Bookmark not defined.
1.3.2. Nguyên tắc ...................................... Error! Bookmark not defined.

ii


1.4. Pháp luật bảo hiểm y tế ở một số quốc gia trên thế giới................ Error!
Bookmark not defined.
1.5. Sơ lược quá trình hình thành và phát triển pháp luật bảo hiểm y tế ở
Việt Nam ...................................................... Error! Bookmark not defined.
1.5.1. Sơ lược về sự hình thành pháp luật bảo hiểm y tế ở Việt Nam
................................................................... Error! Bookmark not defined.
1.5.2. Các giai đoạn phát triển của pháp luật bảo hiểm y tế .............. Error!



3.2.2. Những giải pháp tăng cường công tác thi hành pháp luật bảo hiểm y
tế ................................................................ Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN ........................................................ Error! Bookmark not defined.
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ....................................................... 9

iv


DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

BHYT

Bảo hiểm y tế

BHXH

Bảo hiểm xã hội

DN

Doanh nghiệp

EU

Liên minh Châu Âu

ILO


mọi lĩnh vực. Do đó, bảo vệ và chăm sóc sức khỏe của bản thân cũng như
cộng đồng trở thành một nhu cầu tất yếu trong xã hội và được thực hiện bằng
nhiều cơ chế pháp lý khác nhau, trong đó có bảo hiểm y tế.
Với mục đích bảo vệ và chăm sóc sức khỏe mỗi cá nhân trong cộng
đồng, pháp luật bảo hiểm y tế (BHYT) giữ vai trò quan trọng trong hệ thống
pháp luật an sinh xã hội của các quốc gia trên thế giới. Công dân có quyền
hưởng chế độ bảo vệ sức khỏe trở thành một nguyên tắc hiến định trong hệ
thống pháp luật của tất cả các quốc gia trên thế giới. Tổ chức Y tế thế giới
(WHO) đã ra lời tuyên bố Alma-Ata: “Sức khoẻ cho mọi người”, được xem
là cương lĩnh hành động cho mỗi quốc gia trên thế giới với phương châm là
phải chăm lo bảo vệ sức khoẻ cho cộng đồng. Với những ưu điểm vốn có,
pháp luật BHYT là giải pháp được hầu hết các quốc gia lựa chọn để thực
hiện sứ mệnh chăm sóc, bảo vệ sức khỏe cộng đồng hướng tới mục tiêu công
bằng và hiệu quả.
Ở Việt Nam, BHYT là một chính sách xã hội lớn của Nhà nước. Pháp
luật BHYT đã có những bước trưởng thành và phát triển trong thời gian hơn
20 năm kể từ năm 1992 khi Điều lệ BHYT đầu tiên của nước ta được ban
hành kèm theo Nghị định số 29/HĐBT ngày 15/8/1992 của Hội đồng Bộ

6


trưởng (nay là Chính phủ). Đặc biệt là sự ra đời của Luật BHYT năm 2008 và
gần đây nhất, ngày 13/6/2014, tại kỳ họp thứ 7 khóa XII Quốc hội đã biểu
quyết thông qua Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật BHYT (Luật
BHYT sửa đổi) với 82,73% đại biểu tán thành. Có thể nói, đây là dự thảo
Luật được hoàn thành với công sức, với sự tham gia của các Bộ, ngành, Bảo
hiểm xã hội (BHXH) Việt Nam, các tổ chức quốc tế WHO, World Bank,
UNICEF, EU đặc biệt là các đồng chí Lãnh đạo Bộ Y tế, Ủy ban Các vấn đề
xã hội của Quốc Hội đã đầu tư nhiều thời gian, công sức để nghiên cứu, học

tháng 10; TS. Phạm Đình Thành (2013), “An sinh xã hội ở Phần Lan”, Tạp
chí Bảo hiểm xã hội, (35), tháng 10; BS. Đặng Minh Thông (2015), “Giải
pháp đẩy nhanh tiến độ phát triển BHYT toàn dân”, Tạp chí Bảo hiểm xã hội,
(25), tháng 06…
Tuy nhiên, đề tài về thực trạng thi hành pháp luật Bảo hiểm y tế chưa
được nghiên cứu nhiều, dưới góc độ nghiên cứu luận án tiến sỹ mới chỉ có một
vài luận án viết về đề tài này như: TS. Nguyễn Thị Thanh Hương (2012), “ Cơ
sở lý luận và thực tiễn hoàn thiện pháp luật bảo hiểm y tế ở Việt Nam”, Luận
án tiến sĩ Luật học, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh.
Bên cạnh đó, hiện nay cũng chưa có công trình khoa học nào của nước
ngoài nghiên cứu về đề tài thực trạng thi hành pháp luật bảo hiểm y tế bắt
buộc ở Việt Nam.
Nhìn chung, trong thời gian qua có rất nhiều nghiên cứu xoay quanh
chủ đề về Bảo hiểm y tế, tuy nhiên các đề tài chỉ tập trung nghiên cứu về bảo
hiểm y tế nói chung, chưa có đề tài ở cấp độ Thạc sỹ đi sâu về vấn đề thực
trạng thi hành pháp luật bảo hiểm y tế bắt buộc ở Việt Nam. Vì vậy, đề tài

8


“Thực trạng thi hành pháp luật bảo hiểm y tế bắt buộc ở Việt Nam” là cần
thiết và có ý nghĩa thiết thực cả trên phương diện lý luận và thực tiễn.
3. Mục tiêu nghiên cứu
Mục tiêu của Luận văn là nghiên cứu lý luận và thực trạng pháp luật
BHYT ở Việt Nam, tạo lập những tri thức lý luận cũng như những luận cứ
khoa học cho việc hoàn thiện pháp luật BHYT ở Việt Nam. Để thực hiện mục
tiêu này, tác giả Luận văn đặt ra những nhiệm vụ chính sau:
Thứ nhất: Nghiên cứu làm sáng tỏ những vấn đề lý luận về pháp luật
BHYT đặt nền móng nhận thức vững vàng về BHYT nói chung và pháp luật
BHYT nói riêng góp phần xây dựng hệ thống tư duy lý luận đầy đủ, vững

5. Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2014), Thông tư số
22/2014/TT-BLĐTBXH ngày 29/8/2014 Hướng dẫn quy trình xác định hộ gia
đình làm nông nghiệp, lâm nghiệp, ngư nghiệp và diêm nghiệp có mức sống
trung bình giai đoạn 2014-2015, Hà Nội.
6. Bộ Quốc phòng, Bộ Y tế, Bộ Tài chính (2010), Thông tư liên tịch số
25/2010/TTLT-BQP-BYT-BTC ngày 5/3/2010 Hướng dẫn quản lý, tổ chức
thực hiện bảo hiểm y tế đối với người lao động trong quân đội và thân nhân
quân nhân tại ngũ, Hà Nội.
7. Bộ Tư pháp (2014), Dự thảo Bộ luật hình sự (sửa đổi), website
/>tail.aspx?ItemID=526.
8. Bộ Y tế (1992), Thông tư số 11-BYT/TT ngày 17/9/1992 Hướng dẫn
thực hiện Nghị định số 299-HĐBT ngày 15/8/1992 của Hội đồng Bộ trưởng

10


về hệ thống tổ chức của Bảo hiểm y tế Việt Nam, từ Trung ương đến địa
phương và các ngành, Hà Nội.
9. Bộ Y tế (2005), Quyết định số 23/2005/QĐ-BYT ngày 30/8/2005 Về quy
định phân tuyến kỹ thuật và Danh mục kỹ thuật trong khám chữa bệnh, Hà Nội.
10. Bộ Y tế (2005), Quyết định số 36/2005/QĐ-BYT ngày 31/10/2005 Về
việc ban hành Danh mục dịch vụ kỹ thuật cao, chi phí lớn, Hà Nội.
11. Bộ Y tế (2007), Hội nghị tổng kết 15 năm thực hiện chính sách
BHYT, Hà Nội.
12. Bộ Y tế (2008), Quyết định số 05/2008/QĐ-BYT ngày 01/2/2008 Về
việc ban hành Danh mục thuốc chữa bệnh chủ yếu sử dụng tại các cơ sở
khám bệnh, chữa bệnh, Hà Nội.
13. Bộ Y tế, Bộ Tài chính (2009), Thông tư liên tịch số 09/2009/TTLTBYT-BTC ngày 14/8/2009 Hướng dẫn thực hiện bảo hiểm y tế, Hà Nội.
14. Bộ Y tế Việt Nam và Nhóm đối tác y tế (2010), Báo cáo chung tổng
quan ngành y tế năm 2010 – Hệ thống y tế Việt Nam trước thềm kế hoạch 5

Hà Nội.
26. Chính phủ (2011), Nghị quyết số 02/NQ-CP ngày 09/01/2011 Về
những giải pháp chủ yếu chỉ đạo điều hành thực hiện kế hoạch phát triển kinh
tế xã hội năm 2011, Hà Nội.
27. Chính phủ (2012), Nghị định số 85/2012/NĐ-CP ngày 15/10/2012 Về
cơ chế hoạt động, cơ chế tài chính đối với đơn vị sự nghiệp y tế công lập và

12


giá dịch vụ khám bệnh, chữa bệnh của các cơ sở khám bệnh, chữa bệnh công
lập, Hà Nội.
28. Chính phủ (2013), Báo cáo kết quả thực hiện chính sách, pháp luật
về BHYT giai đoạn 2009-2012, Hà Nội.
29. Chính phủ (2014), Nghị định số 105/2014/NĐ-CP ngày 15/11/2014
Quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành một số điều của Luật bảo hiểm y tế,
Hà Nội.
30. Chính phủ (2014), Nghị quyết số 19/NQ-CP ngày 18/3/2014 Về
những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu cải thiện môi trường kinh doanh, nâng
cao năng lực cạnh tranh quốc gia, Hà Nội.
31. Chính phủ (2015), Nghị quyết số 19/NQ-CP ngày 12/3/2015 Về
những nhiệm vụ, giải pháp chủ yếu tiếp tục cải thiện môi trường kinh doanh,
nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia hai năm 2015 -2016, Hà Nội.
32. Đào Văn Dũng (2010), Tiến tới BHYT bắt buộc toàn dân, Tạp chí
BHYT, Hà Nội.
33. Đào Văn Dũng (2010), Quan điểm, mục tiêu thực hiện BHYT bắt
buộc toàn dân, Tạp chí BHXH, Hà Nội.
34. Đảng Cộng sản Việt Nam, Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ
VII, VIII, IX, X, XI, Nxb Chính trị quốc gia, Hà Nội
35. Đảng Cộng sản Việt Nam (2009), Chỉ thị 38-CT/TW ngày 7/9/2009

Nam 2013, Hà Nội.

14


49. Quốc hội (2014), Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật bảo
hiểm y tế số 46/2014/QH13, ngày 13/6/2014 của Quốc hội khóa XIII, kỳ họp
thứ 7, Hà Nội.
50. Quốc hội (2014), Luật bảo hiểm xã hội số 58/2014/QH13, ngày
20/11/2014 của Quốc hội khóa XIII, kỳ họp thứ 8, Hà Nội.
51. Đặng Minh Thông (2015), Giải pháp đẩy nhanh tiến độ phát triển
BHYT toàn dân, Tạp chí BHXH kỳ 01, tháng 06/2015.
52. Trần Văn Tiến (2014), Tổng quan về BHYT xã hội tại một số nước
trên thế giới, Hà Nội.
53. Lê Thị Hoài Thu (2007), Nghiên cứu pháp luật an sinh xã hội một số
nước trên thế giới, Tạp chí BHXH số 9, năm 2007.
TIẾNG ANH
54. ILO (1992), Introduction Social Security, Geneva.
55. ILO (1997), Social Security Financing, ISBN 92-2110736-1.
56. ILO(1999), Health care policy and social health insurance, 1999.
57. ILO (1999), Social health insurance, 1999.
58. ILO (1999), Social security principles, 1999.
59. World Health Report (2010), Health systems financing – The path to
universal coverage, Geneva: WHO, 2010.

15