ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

KHÚC VĂN HÀO

TẬN DỤNG ƢU THẾ PHƢƠNG PHÁP
ĐỌC SÁNG TẠO VÀO DẠY HỌC
“TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP” CỦA HỒ CHÍ MINH
Ở LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN

HÀ NỘI - 2014

1


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

KHÚC VĂN HÀO

TẬN DỤNG ƢU THẾ PHƢƠNG PHÁP
ĐỌC SÁNG TẠO VÀO DẠY HỌC
“TUYÊN NGÔN ĐỘC LẬP” CỦA HỒ CHÍ MINH
Ở LỚP 12 TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN

CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN NGỮ VĂN)

i


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
Viết tắt

Viết đầy đủ

GS

Giáo sư

GV

Giáo viên

HS

Học sinh

Nxb

Nhà xuất bản

PGS

Phó giáo sư

THPT


21
1.3.2. Đặc trưng văn chính luận của Hồ Chí Minh .........................................
23
1.3.3. Đặc trưng của tác phẩm “Tuyên ngôn Độc lập” ...................................
24
1.3.4. Ưu thế của phương pháp đọc sáng tạo trong dạy học tác phẩm
Tuyên ngôn Độc lập của Hồ Chí Minh ...........................................................
28
Chƣơng 2: THỰC TRẠNG DẠY HỌC “TUYÊN NGÔN ĐỘC
36
LẬP” VÀ NHỮNG BIỆN PHÁP THÍCH HỢP .........................................
2.1. Đối tượng, tư liệu và quá trình khảo sát thực trạng dạy học tác
phẩm “Tuyên ngôn Độc lập” trong nhà trường ..............................................
36
2.2. Kết quả khảo sát .......................................................................................
36
2.2.1. Kết quả khảo sát từ phía giáo viên ........................................................
36
2.2.2. Kết quả điều tra từ phía học sinh ..........................................................
48
2.2.3. Kết luận về thực trạng ..........................................................................
50
2.3. Phân tích nguyên nhân .............................................................................
50
2.4. Những biện pháp tận dụng ưu thế của phương pháp đọc sáng tạo
trong dạy học Tuyên ngôn Độc lập .................................................................
52
2.4.1. Những yêu cầu có tính nguyên tắc khi tận dụng ưu thế của
phương pháp đọc sáng tạo trong dạy học Tuyên ngôn Độc lập. .....................
52



DANH MỤC CÁC BẢNG
Trang
Bảng 2.1. Các hình đọc mà giáo viên thường sử dụng trong các tiết học
Tuyên ngôn Độc lập .................................................................................................
47
Bảng 2.2. Các cách thức tiến hành khi giảng dạy Tuyên ngôn Độc lập ..................
48
Bảng 2.3. Tỉ lệ học sinh đọc trước tác phẩm trước khi vào học bài ........................
48
Bảng 2.4. Mức độ được gọi đọc diễn cảm trong tiết học Tuyên ngôn Độc lập ................
49
Bảng 2.5. Mức độ tham gia của học sinh trong tiết học Tuyên ngôn Độc lập ..................
49
Bảng 3.1. Kết quả thực nghiệm ................................................................................
105

v


vi


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
“Tuyên ngôn Độc lập” là một kiệt tác văn chương gắn liền với cuộc đời vĩ
đại, sự nghiệp vẻ vang và tên tuổi của Hồ Chí Minh - danh nhân văn hóa, anh hùng
dân tộc, là một tác phẩm có ý nghĩa lịch sử đặc biệt - đánh dấu kỉ nguyên độc lập
của dân tộc ta sau hàng trăm năm nô lệ, đồng thời là tác phẩm mở đầu cho nền văn

tư liệu, các tri thức hỗ trợ nhiều như là Tuyên ngôn Độc lập. Chưa có một tác phẩm
nào mà lợi thế của đọc sáng tạo lại phong phú, có sức mạnh đặc biệt như ở tuyên
ngôn độc lập. Mà nếu chúng ta không tận dụng những lợi thế đó trong dạy học
tuyên ngôn thì quả là một điều đáng tiếc. Đã có nhiều cách thức, con đường dạy học
Tuyên ngôn Độc lập, nhưng chúng ta chưa tận dụng được những lợi thế của đọc
sáng tạo. Vì quan niệm đọc sáng tạo, người ta vẫn bị nặng nề bởi chữ “đọc”, việc
“đọc”. Trong các phương pháp dạy học không có phương pháp nào có nhiều lợi thế
với Tuyên ngôn Độc lập như là đọc sáng tạo. Do đó mà việc giảng dạy tác phẩm
đặc biệt này vẫn chưa đạt được hiệu quả tối ưu.
Giáo dục cho học sinh lòng yêu nước là mục tiêu giáo dục không bao giờ là
sai, là thừa ở bất cứ một quốc gia nào. Dạy học Tuyên ngôn Độc lập là cơ hội tốt
nhất để giáo dục lòng yêu nước, giáo dục lòng kiêu hãnh, tự hào về dân tộc cho thế
hệ trẻ. Tác phẩm này nằm trong hệ những áng văn chương bất hủ về chủ nghĩa yêu
nước, nó là chương hồi của chủ nghĩa yêu nước vằng vặc xưa nay. Điều này thật có
giá trị nếu như chúng ta biết tận dụng tốt những lợi thế của đọc sáng tạo trong dạy
học Tuyên ngôn Độc lập.
Trước đây khi dạy học Tuyên ngôn Độc lập, chúng ta chủ yếu truyền dạy
kiến thức để người học đối phó với các kì thi. Ngày nay việc dạy học tác phẩm này
đòi hỏi phải chú ý đến việc hình thành và phát triển các năng lực tiếp nhận Tuyên
ngôn Độc lập cho học sinh một cách sáng tạo. Các năng lực tiếp nhận này cũng rất
đa dạng: năng lực so sánh, năng lực liên tưởng, tưởng tượng, năng lực cảm xúc
nhân văn… Để phát triển cho học sinh những năng lực ấy khi dạy học Tuyên ngôn
Độc lập, thì việc tận dụng lợi thế của những hoạt động dạy học sáng tạo xung quanh
việc đọc diễn cảm, hỗ trợ để đạt hiệu quả tối ưu trong việc chiếm lĩnh văn bản, đây
là cách làm hiệu quả nhất.
Có thể khẳng định rằng: việc tìm hiểu Tuyên ngôn Độc lập chủ yếu trên
phương diện khai thác văn bản đã được làm rất tốt, nhưng nếu hỗ trợ được cho
những phần phân tích văn bản ấy bằng lợi thế của đọc sáng tạo thì việc tìm hiểu
Tuyên ngôn Độc lập sẽ đạt được những hiệu quả tốt hơn.


Nội.
16. Nguyễn Xuân Lạn (2001), Thơ văn Nguyễn Ái Quốc –Hồ Chí Minh trong
nghiên cứu phê bình. Nxb Đại học Quốc gia Hà Nội.

3


17. Nguyễn Đình Lễ (1996), “Về ý nghĩa đoạn trích trong Tuyên ngôn Độc lập
của Hồ Chí Minh”, Tạp chí lịch sử (2)
18. Phan Trọng Luận (2008), Ngữ văn 12, tập một. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
19. Phan Trọng Luận (2008), Ngữ văn 12. Sách giáo viên. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
20. Phan Trọng Luận (2010), Dạy học theo chuẩn kiến thức, kĩ năng môn Ngữ
văn 12. Nxb Đại học sư phạm.
21. Phan Trọng Luận (2000), “Tiếp cận đồng bộ tác phẩm văn chương trong nhà
trường”, Tạp chí nghiên cứu giáo dục.
22. Phan Trọng Luận (1999), Đổi mới giờ học tác phẩm ở trường phổ thông. Nxb
Giáo dục, Hà Nội.
23. Phan Trọng Luận (2002), Xã hội – văn học – nhà trường. Nxb Đại học Quốc
Gia Hà Nội.
24. Phan Trọng Luận (2001), Phương pháp dạy học văn. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
25. Phan Trọng Luận (1993), Cảm thụ văn học – giảng dạy văn học. Nxb Giáo
dục, Hà Nội.
26. Phƣơng Lựu (1987), Giáo trình lí luận văn học. Nxb Giáo dục, Hà Nội.
27. Nguyễn Đăng Mạnh (1997), Những bài văn bình giảng hay trong nhà trường
phổ thông trung học. Nxb trẻ.
28. Nguyễn Thành (1990), “Tìm lại bản chính do Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc ngày
2/9/1945”, Tạp chí cộng sản (9).
29. Trần Nho Thìn (2008), Phân tích tác phẩm Ngữ văn 12. Nxb Giáo dục, Hà
Nội.
30. Nguyễn Quốc Túy (1990), “Tuyên ngôn Độc lập- một nghệ thuật viết văn