ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN MẠNH HOÀNG

DẠY HỌC VĂN HỌC SỬ ( NGỮ VĂN 11 ) THEO ĐỊNH HƢỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA NGƢỜI HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN

HÀ NỘI – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN MẠNH HOÀNG

DẠY HỌC VĂN HỌC SỬ ( NGỮ VĂN LỚP 11) THEO ĐỊNH HƢỚNG
PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC TỰ HỌC CỦA NGƢỜI HỌC

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM NGỮ VĂN
CHUYÊN NGÀNH: LÝ LUẬN VÀ PHƢƠNG PHÁP DẠY HỌC
(BỘ MÔN NGỮ VĂN)
Mã số: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: TS. Tôn Quang Cƣờng

HÀ NỘI – 2015





2.1. Nhóm biện pháp phát triển kĩ năng thu thập thông tin cho HS qua các bài
VHS trong chương trình ngữ văn 11. .............. Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Kĩ năng thu thập thông tin..................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Nhóm biện pháp phát triển kĩ năng thu thập thông tin cho HS qua các
bài VHS trong chương trình ngữ văn 11. ....... Error! Bookmark not defined.
2.2. Nhóm biện pháp hình thành và phát triển kĩ năng xử lý thông tin cho HS
qua các bài VHS trong chương trình ngữ văn 11.Error!

Bookmark

not

defined.
2.2.1. Kĩ năng xử lý thông tin ......................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Nhóm biện pháp hình thành và phát triển kĩ năng xử lý thông tin cho
HS qua các bài VHS trong chương trình ngữ văn 11.Error! Bookmark not
defined.
2.3. Nhóm biện pháp hình thành và phát triển kĩ năng hợp tác trao đổi thông
tin về bài VHS cho HS THPT ......................... Error! Bookmark not defined.
2.3.1. Kĩ năng hợp tác trao đổi thông tin ........ Error! Bookmark not defined.
2.3.2. Nhóm biện pháp phát triển kĩ năng hợp tác trao đổi thông tin về bài
VHS cho HS THPT ......................................... Error! Bookmark not defined.
2.4. Nhóm biện pháp hình thành và phát triển kĩ năng tự kiểm tra – đánh giá
và tự điều chỉnh trong tự học bài VHS. .......... Error! Bookmark not defined.
2.4.1. Kĩ năng tự kiểm tra- đánh giá và tự điều chỉnhError! Bookmark not
defined.
2.4.2. Nhóm biện pháp hình thành và phát triển kĩ năng tự kiểm tra – đánh giá
và tự điều chỉnh trong tự học bài VHS. .......... Error! Bookmark not defined.

3.5.2. Kết quả thực nghiệm cụ thể .................. Error! Bookmark not defined.
Kết luận chương 3 ........................................... Error! Bookmark not defined.
KẾT LUẬN VÀ KHUYẾN NGHỊ ................... Error! Bookmark not defined.
1. Kết luận ....................................................... Error! Bookmark not defined.
2. Khuyến nghị ................................................ Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO ............................................................................ 11
PHỤ LỤC ........................................................... Error! Bookmark not defined.

3


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Nền kinh tế tri thức cùng với sự bùng nổ của thông tin như hiện nay đã
đặt con người trước những thử thách. Tri thức thì vô hạn và ngày càng phong
phú trong khi kiến thức của mỗi người là có hạn. Để đáp ứng được yêu cầu
của thời đại, con người phải không ngừng học tập, học tập suốt đời. Nhà
trường là nơi tối ưu nhất giúp con người chiếm lĩnh tri thức hiệu quả, nhưng
thời gian và điều kiện để học tập ở nhà trường đối với mỗi người là có hạn. Vì
vậy việc học của mỗi người không chỉ đóng khung trong nhà trường, trong thời
gian đi học mà là học bất kì lúc nào, học bất kì nơi nào và học suốt đời. Để làm
được điều đó, người học phải có năng lực tự học, tự nghiên cứu. Đó chính là
chìa khoá để giải quyết nghịch lý.
Giáo dục phổ thông nước ta đang thực hiện bước chuyển từ chương
trình giáo dục nội dung sang tiếp cận năng lực của người học, nghĩa là từ chỗ
quan tâm đến việc HS được học cái gì đến chỗ quan tâm HS vận dụng được
cái gì qua việc học. Và trong số các năng lực cần hình thành ở người học, thì
năng lực tự học chính là năng lực nền tảng, là chìa khoá quan trọng của mọi
năng lực.
Cũng như các môn học khác, môn Ngữ văn không thể đứng ngoài mục

2.1. Dạy học theo định hướng phát triển năng lực.
Chương trình giáo dục định hướng năng lực nay còn gọi là “dạy học
định hướng kết quả đầu ra” được bàn đến nhiều từ những năm 90 của thể kỷ
XX và ngày nay đã trở thành xu hướng giáo dục quốc tế.
Nghị quyết của Hội nghị Trung ương 8 khoá IX về đổi mới căn bản,
toàn diện giáo dục và đào tạo xác định “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ và đồng bộ
các yếu tố cơ bản của giáo dục, đào tạo theo hướng coi trọng phát triển phẩm
chất, năng lực của người học”.
Ở Việt Nam, trong những năm gần đây cũng xuất hiện những bài viết
về vấn đề đổi mới dạy học theo định hướng tiếp cận năng lực. Các tác giả
Nguyễn Văn Cường-Bernd Meier trong cuốn “Lý luận dạy học hiện đại” phần
“Cơ sở đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học” cũng đã chỉ rõ “
Giáo dục định hướng năng lực nhằm mục tiêu phát triển năng lực người học.

5


Giáo dục định hướng năng lực nhằm đảm bảo chất lượng đầu ra của việc dạy
học, thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện các phẩm chất nhân cách, chú
trọng năng lực vận dụng tri thức trong những tình huống thực tiễn nhằm
chuẩn bị cho con người năng lực giải quyết các tình huống của cuộc sống và
nghề nghiệp. Chương trình này nhấn mạnh vai trò của người học với tư cách
chủ thể của quá trình nhận thức.
Khác với chương trình định hướng nội dung, chương trình dạy học định
hướng phát triển năng lực tập trung vào việc mô tả chất lượng đầu ra, có thể
coi là “sản phẩm cuối cùng” của quá trình dạy học. Việc quản lý chất lượng
dạy học chuyển từ việc điều khiển “đầu vào” sang điều khiển “đầu ra”, tức
là kết quả học tập của HS”. [65].
Gần đây nhất, trong tài liệu tập huấn “Dạy học và kiểm tra đánh giá
theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn ngữ văn THPT”, các

dung các bài viết, các bài phát biểu đều nhấn mạnh tầm quan trọng của tự
học và yêu cầu các cấp, các ngành phải chăm lo xây dựng phong trào tự học
toàn dân. Bên cạnh đó, còn có một số cuốn sách đã được xuất bản như “Tôi
tự học” – Nguyễn Duy Cần, “Tự học là một nhu cầu của thời đại” – Nguyễn
Hiến Lê, “Luận bàn và kinh nghiệm tự học” – Nguyễn Cảnh Toàn... Những
cuốn sách này chủ yếu đúc kết những kinh nghiệm quý báu trong quá trình
tự học của một số tác giả. Đặc biệt, Trung tâm nghiên cứu và phát triển tự
học còn cho ra mắt bạn đọc tạp chí “Tự học”. Tạp chí này đã thu hút sự
quan tâm chú ý và sự tham gia luận bàn về vấn đề tự học của nhiều nhà khoa
học, giáo sư, nhà giáo...
Cuốn “Học và dạy cách học” do tác giả Nguyễn Cảnh Toàn chủ biên
là một trong những cuốn sách đầu tiên ở Việt Nam viết một cách có hệ thống
về việc “học” và “dạy cách học”. Cuốn sách này thực sự là tài liệu bổ ích
giúp cho việc đổi mới phương pháp dạy và học ở Việt Nam, đặc biệt là quá
trình dạy tự học.
2.3. Năng lực tự học trong dạy học môn Ngữ văn
Ngữ văn là một môn học có những đặc trưng riêng nên tự học trong
môn Ngữ văn cũng có những nét khác biệt. Cuốn “Áp dụng dạy và học tích cực
trong môn Văn học” do nhóm tác giả Trần Bá Hoành, Nguyễn Trí, Cao Đức

7


Tiến, Nguyễn Trọng Hoàn biên soạn đã nói đến một trong những đặc trưng
của phương pháp dạy học tích cực đó là tự học. Trong bài: “Dạy văn để HS
tự học văn”, GS Phan Trọng Luận đặt ra yêu cầu và mục tiêu của việc dạy
Văn là dạy HS cách tự học Văn. Trong các luận văn, luận án, bài viết của các
tác giả gần đây, vấn đề tự học cũng rất được quan tâm. Hai tác giả Phạm Thị
Xuyến và Vũ Thị Sáu trong hai cuốn luận văn “Dạy học văn học sử theo
hướng hình thành và phát triển năng lực tự học ở học sinh lớp 10” và “Hình

Như vậy, qua tìm hiểu lịch sử nghiên cứu vấn đề, chúng tôi nhận thấy:
Lý luận chung về tự học đã được các tác giả nghiên cứu khá kĩ tạo ra cơ sở lí
luận vững chắc cho những nghiên cứu tiếp theo về năng lực tự học. Tuy nhiên
có rất ít công trình nghiên cứu một cách cụ thể về năng lực tự học và nhất là
việc nghiên cứu việc hình thành và phát triển năng lực tự học cho HS ở các
bài VHS còn hạn chế.
3. Mục đích nghiên cứu
- Trên cơ sở tìm hiểu thực tế giảng dạy các bài VHS ở THPT theo
chương trình SGK ngữ văn lớp 11 ban cơ bản được thực thi đại trà từ năm
học 2006-2007 mà cụ thể là tìm hiểu tiến trình, các phương thức tổ chức hoạt
động của thầy-trò và hiệu quả trong giờ VHS đề xuất những giải pháp cụ thể
nhằm hình thành và phát triển năng lực tự học của HS khi dạy các bài học về
VHS.
4. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận của việc dạy học VHS theo định hướng phát
triển năng lực tự học của người học.
- Khảo sát và đánh giá thực trạng của việc dạy học VHS ở trường
THPT theo định hướng phát triển năng lực tự học của người học.
- Đề xuất các giải pháp để phát triển năng lực tự học của HS qua việc
dạy học VHS ở trường THPT.
- Xây dựng quy trình tổ chức dạy học các bài VHS theo định hướng
phát triển năng lực tự học của người học.
5. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu
5.1. Đối tượng nghiên cứu: Phương pháp dạy học các bài học về VHS theo
định hướng hình thành và phát triển năng lực tự học của HS.

9


5.2. Phạm vi nghiên cứu: Các bài học về VHS trong chương trình SGK Ngữ


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Giáo dục và đào tạo (2013), Kỷ yếu hội thảo khoa học quốc gia về
dạy học Ngữ văn ở trường phổ thông Việt Nam, NXB Đại học Sư phạm
2. Bộ Giáo dục và đào tạo (2010), Giáo dục kĩ năng sống trong môn Ngữ
văn ở trường trung học phổ thông, NXB Giáo dục Việt Nam
3. Bộ Giáo dục và đào tạo (2007), SGK Ngữ văn lớp 11, tập 1, NXB Giáo
dục Việt Nam
4. Bộ Giáo dục và đào tạo (2007), SGK Ngữ văn lớp 11, tập 2, NXB Giáo
dục Việt Nam
5. Bộ Giáo dục và đào tạo (2009), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức, kĩ
năng môn Ngữ văn lớp 11, NXB Giáo dục Việt Nam
6. Bộ Giáo dục và đào tạo (2007), Tài liệu bồi dưỡng giáo viên thực hiện
chương trình, SGK lớp 11 THPT môn Ngữ văn, NXB Giáo dục
7. Bộ Giáo dục và đào tạo (2014), Tài liệu “Dạy học và kiểm tra đánh giá
theo định hướng phát triển năng lực học sinh môn ngữ văn THPT”
8. Nguyễn Viết Chữ (2010), Phương pháp dạy học tác phẩm văn chương
trong nhà trường, NXB Giáo dục Việt Nam
9. Tôn Quang Cƣờng (2014), Tài liệu tập huấn “Tổ chức hoạt động tự học
cho sinh viên trong dạy học ở bậc đại học”, Khoa Sư phạm, Trường Đại học
Giáo dục, ĐHQGHN
10. Nguyễn Văn Cƣờng- Bernd Meier (2014). Lý luận dạy học hiện đại- Cơ
sở đổi mới mục tiêu, nội dung và phương pháp dạy học, NXB Đại học sư
phạm
11. Vũ Cao Đàm (2011), Giáo trình phương pháp luận nghiên cứu khoa học,
NXB Giáo dục Việt Nam, Hà Nội
12. Nguyễn Thị Bích Hà (2010), Biện pháp hoàn thiện kĩ năng tự học môn
Giáo dục học cho sinh viên Đại học Sư phạm theo quan điểm sư phạm tương
tác, Luận án tiến sĩ Giáo dục học


12