ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC
----------***---------

ĐẶNG THỊ BÍCH NGỌC

SỬ DỤNG PHẦN MỀM CABRI 3D TRONG DẠY HỌC KHÁM
PHÁ HÌNH HỌC KHÔNG GIAN LỚP 12 BAN CƠ BẢN, TOÁN
TRUNG HỌC PHỔ THÔNG

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM TOÁN
Chuyên ngành: Lý luận và Phƣơng pháp dạy học bộ môn Toán
Mã số: 60.14.01.11

Cán bộ hƣớng dẫn: PGS.TS. Nguyễn Chí Thành

HÀ NỘI - 2015


MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN ...............................................................................................................
DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT ..............................................................................
MỤC LỤC .....................................................................................................................
MỞ ĐẦU ..................................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ..................................................................................................... 1
2. Lịch sử nghiên cứu .................................................................................................. 3
3. Mục đích nghiên cứu ............................................................................................... 4
4. Nhiệm vụ nghiên cứu .............................................................................................. 4
5. Phạm vi nghiên cứu ................................................................................................. 4
6. Mẫu khảo sát ........................................................................................................... 5
7. Câu hỏi nghiên cứu ................................................................................................. 5


2.4. Khảo sát thực trạng sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học chƣơng Error! Bookmar
Kết luận chƣơng I ...................................................... Error! Bookmark not defined.
CHƢƠNG 2 THIẾT KẾ MỘT SỐ TÌNH HUỐNG SỬ DỤNG PHẦN MỀM
CABRI 3D TRONG DẠY HỌC KHÁM PHÁ HÌNH HỌC KHÔNG GIAN LỚP
12, BAN CƠ BẢN .................................................... Error! Bookmark not defined.
2.1. Nguyên tắc thiết kế tình huống dạy học khám pháError! Bookmark not defined.

2.2. Một số nguyên tắc sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám pháError! Bookmar
2.3. Một số cách thức thiết kế tình huống dạy học khám phá bằng phần mềm Cabri
3D….. ........................................................................ Error! Bookmark not defined.
2.4. Quy trình của dạy học khám phá ....................... Error! Bookmark not defined.
2.5. Một số tình huống sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá Hình
học 12, Ban cơ bản .................................................... Error! Bookmark not defined.
2.5.1. Tình huống dạy học khám phá dẫn dắt với nội dung “Khái niệm về hình đa
diện” .......................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.5.2. Tình huống dạy học khám phá có hƣớng dẫn khái niệm mặt tròn xoayError! Bookmark
2.5.3. Dạy học khám phá dẫn dắt khái niệm khối đa diện đều:Error! Bookmark not defined.

2.5.4. Dạy học khám phá phân chia và lắp ghép các khối đa diệnError! Bookmark not defined

2.5.5. Dạy học khám phá vị trí tƣơng đối giữa mặt phẳng và mặt cầu:Error! Bookmark not de

2.5.6. Dạy học khám phá vị trí tƣơng đối giữa đƣờng thẳng và mặt cầu:Error! Bookmark not d
2.5.7. Dạy học khám phá giải toán tính thể tích khối đa diệnError! Bookmark not defined.
2.5.8. Tình huống sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá bài toán
quỹ tích ...................................................................... Error! Bookmark not defined.
Kết luận Chƣơng 2 .................................................... Error! Bookmark not defined.



dục là một đề tài đƣợc cả xã hội quan tâm và theo dõi sự chuyển biến của nó, Đảng
và Nhà nƣớc đã đề ra nhiều chủ trƣơng, chính sách nhằm phát triển giáo dục với
mục tiêu là đào tạo con ngƣời Việt Nam phát triển toàn diện, có tri thức, phẩm chất
tốt, có trình độ thẩm mĩ và lòng yêu nghề nghiệp, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp
xây dựng và bảo vệ Tổ quốc trong thời kỳ mới.
Với mục tiêu đó thì đổi mới phƣơng pháp dạy và học giáo dục diễn ra sâu
rộng ở tất cả các bậc học và cấp học. Chúng ta cần vận dụng một cách sáng tạo các
phƣơng pháp dạy học hiện đại theo hƣớng phát huy tính tích cực nhận thức, tính
chủ động, sáng tạo của học sinh, tăng cƣờng tự học, tự nghiên cứu, từng bƣớc áp
dụng những thành tựu của công nghệ thông tin vào hoạt động dạy và học.
Trƣớc những yêu cầu về đổi mới phƣơng pháp giáo dục mà hiện nay xuất
hiện rất nhiều các PPDH tích cực và một số cách tiếp cận đƣợc áp dụng trong các
trƣờng phổ thông nhƣ: Dạy học khám phá, dạy học phát hiện và giải quyết vấn đề,
PPDH hợp tác, PPDH dự án, PPDH theo thuyết kiến tạo,…Trong đó, dạy học khám
phá là hƣớng tiếp cận mới đã bắt đầu nhận đƣợc sự quan tâm của một số giáo viên.
Dạy học khám phá phát huy đƣợc nô ̣i lực của học sinh, giúp cho học sinh có
tƣ duy tích cực, đô ̣c lâ ̣p và sáng t ạo trong quá trình h ọc tập. Đồng thời, thông qua
dạy học khám phá HS đƣợc hơ ̣p tác với ba ̣n trong quá trình ho ̣c tâ ̣p , từ đó tƣ̣ đánh
giá, tƣ̣ điề u chin̉ h vố n tri thƣ́c của bản thân , là cơ sở để hình thành phƣơng pháp t ự
học. Đó chiń h là đô ̣ng lƣ̣c thúc đẩ y sƣ̣ phát triể n bề n vƣ̃ng của

mỗi cá nhân tro ng

cuô ̣c số ng [25]. Hơn nữa, với phƣơng pháp này nếu có sự hỗ trợ của công nghệ
thông tin thì sẽ mang lại hiệu quả rất cao trong quá trình dạy học. Tuy nhiên, việc
khai thác ứng dụng những lý luận này vào thực tế giảng dạy môn Toán ở trƣờng
phổ thông nƣớc ta còn nhiều hạn chế vì hầu hết các giáo viên chƣa thấy hết đƣợc tác
dụng to lớn của phƣơng pháp này. Ngoài ra, giáo viên cũng chƣa có kinh nghiệm và
1


những công việc vụn vặt, thủ công, dễ nhầm lẫn. Nhờ đó, giáo viên có điều kiện để
đi sâu vào các vấn đề bản chất của bài giảng và học sinh có môi trƣờng để khám
2


phá kiến thức mới. Điều này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả của quá trình dạy học
lên một cách rõ nét.
Là một giáo viên trung học phổ thông, với niềm say mê nghề nghiệp và lại
rất tâm đắc với phƣơng pháp dạy học khám phá, mong muốn đƣợc khai thác các
phần mềm dạy học một cách hiệu quả nên tôi lựa chọn đề tài cho luận văn của mình
là: “Sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá Hình học không gian lớp
12 Ban cơ bản, Toán THPT”.
2. Lịch sử nghiên cứu
Tổng quan về các công trình nghiên cứu liên quan tới vấn đề nghiên cứu:


Liên quan đến vấn đề dạy học khám phá, qua việc nghiên cứu tài liệu [4],

[15], [16], [22], [23] chúng tôi thấy với các công trình nghiên cứu trên, các tác giả
đã nêu rõ đƣợc cơ sở lí luận của dạy học khám phá, xây dựng các tình huống trong
chủ đề nghiên cứu theo hƣớng khám phá. Tuy nhiên, các tác giả chƣa liên hệ đƣợc
giữa dạy học khám phá và một số các PPDH tích cực khác để thấy rõ đƣợc các
điểm mạnh và những thách thức khi vận dụng DHKP vào trong giảng dạy, hoặc
chƣa khai thác việc ứng dụng các phần mềm tạo môi trƣờng cho học sinh khám phá
kiến thức mới.


Liên quan đến việc nghiên cứu sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học,

qua việc nghiên cứu các tài liệu [5], [11], [14], [17], [25] chúng tôi thấy với các

Nghiên cứu lý luận về các phƣơng pháp dạy học tích cực, đặc biệt là phƣơng
pháp dạy học khám phá.

-

Nghiên cứu chƣơng trình, mục đích yêu cầu trong việc dạy học Chƣơng 1: Khối
đa diện và Chƣơng 2: Mặt nón, mặt trụ, mặt cầu. Hình học không gian lớp 12,
Ban cơ bản.

-

Nghiên cứu các chức năng của phần mềm Cabri 3D từ đó làm bật lên ƣu thế của
nó trong việc dạy học toán nói chung và dạy học hình học không gian nói riêng.

-

Khảo sát thực trạng dạy và học về chƣơng Khối đa diện và chƣơng mặt nón, mặt
trụ, mặt cầu ở các lớp 12 THPT Hồng Quang- TP Hải Dƣơng.

-

Đề xuất một số biện pháp sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá
nội dung hình học không gian lớp 12, Ban cơ bản.

-

Tiến hành thực nghiệm sƣ phạm kiểm tra tính khả thi và hiệu quả của việc sử
dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá chủ đề hình học không gian
lớp 12, Ban cơ bản.


khảo, sách báo,tạp chí phục vụ cho đề tài.
+ Các công trình nghiên cứu nhƣ: Luận văn thạc sĩ, tiến sĩ có liên quan đến
đề tài.
9.2. Phương pháp thực nghiệm
+ Điều tra về tình hình dạy học chủ đề hình học không gian của các lớp khối
12 trong thực tiễn tại trƣờng THPT Hồng Quang để nắm bắt đƣợc những khó khăn
trong việc dạy và học về khối đa diện và các mặt tròn xoay.
+ Quan sát, dự giờ, trao đổi với đồng nghiệp trong tổ chuyên môn, học hỏi
kinh nghiệm của lớp thầy cô đi trƣớc về phƣơng pháp dạy học môn học; phân tích
kết quả học tập của học sinh nhằm tìm hiểu thực trạng về dạy chủ đề hình học
không gian cho học sinh trong quá trình giảng dạy của các giáo viên. Ngoài ra còn
trao đổi trực tiếp với học sinh để nắm đƣợc trình độ khả năng tiếp thu và khả năng
vận dụng các phƣơng pháp mới.
5


9.3. Phương pháp thống kê Toán học
+ Thống kê các kết quả thực nghiệm từ đó phân tích, kiểm tra chất lƣợng,
hiệu quả và tính khả thi của đề tài.
10. Những đóng góp của Luận văn
- Tổng quan một phần lý luận của phƣơng pháp dạy học khám phá, khai thác ứng
dụng của phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá hình học không gian, minh
họa cho lý luận bởi một số ví dụ trong dạy học hình học không gian lớp 12, Ban cơ
bản.
- Đề xuất một số biện pháp sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học khám phá
chủ đề hình học không gian lớp 12, đƣợc thể hiện qua các tình huống dạy học và
một số giáo án cụ thể.
- Các giáo án và tình huống dạy học đƣợc kiểm nghiệm qua thực nghiệm sƣ phạm,
chứng tỏ tính khả thi của đề tài.
11. Cấu trúc Luận văn

[10] Nguyễn Thị Mên(2014), “Rèn luyện kĩ năng giải toán thể tích khối đa diện
cho học sinh lớp 12- Trung học phổ thông”, Trƣờng ĐHGD – ĐHQG Hà Nội.
[11] Hoàng Thúy Nguyên(2010), “Nghiên cứu việc sử dụng phần mềm Cabri 3D
của giáo viên trong việc giảng dạy hình học không gian chƣơng quan hệ song song
và quan hệ vuông góc lớp 11 trung học phổ thông (Ban nâng cao)”, Trƣờng ĐHGD
– ĐHQG Hà Nội.
[12] Bùi Văn Nghị (2008), Giáo trình phương pháp dạy học những nội dung cụ thể
môn Toán. Nhà xuất bản ĐHSP HN.
[13] Bùi Văn Nghị (2014), Vận dụng lý luận vào thực tiễn dạy học môn Toán ở
trường phổ thông. Nhà xuất bản ĐHSP HN.

7


[14] Phạm Văn Phi, Ứng dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học phần “Hình học
giải tích trong không gian” chương trình Toán lớp 12 (Ban cơ bản), Trƣờng
ĐHGD – ĐHQGHN, 2012.
[15] Đặng Khắc Quy, Vận dụng phương pháp dạy học khám phá có hướng dẩn
trong chứng minh bất đẳng thức ở trường Trung học phổ thông, Trƣờng ĐHSP
Thái Nguyên, 2009.
[16] Nguyễn Thúy Quỳnh(2012), “Vận dụng lý thuyết dạy học khám phá trong
dạy học môn sinh học lớp 8 Trung học cơ sở”, Trƣờng ĐHGD – ĐHQGHN.
[17] Nguyễn Thành Sơn, Sử dụng phần mềm Cabri 3D trong dạy học hình học
không gian lớp 12 trung học phổ thông chương trình nâng cao, Trƣờng ĐHGD –
ĐHQGHN, 2010.
[18] Lê Văn Tiến, Phƣơng pháp dạy học môn Toán ở trƣờng phổ thông, TPHCM,
2005.
[19] Nguyễn Chí Thành (2006), “ Môi trường tích hợp công nghệ thông tin –
Truyền thông trong dạy và học môn Toán. Ví dụ phần mềm Cabri 3D” Tạp chí khoa
học – Khoa Sƣ phạm, Đại học Quốc gia Hà Nội.