ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------------------------------------

TÔ THỊ QUỲNH MAI

KHẢO SÁT TỤC NGỮ CỔ TRUYỀN VỀ THÁI BÌNH
TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA

LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Văn học dân gian

HÀ NỘI-2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN
----------------------------------------------

TÔ THỊ QUỲNH MAI

KHẢO SÁT TỤC NGỮ CỔ TRUYỀN VỀ THÁI BÌNH
TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA

Luận văn Thạc sĩ chuyên ngành: Văn học dân gian
Mã số: 60 22 01 25

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: GS.TS Vũ Anh Tuấn

HÀ NỘI-2015


PHẦN MỞ ĐẦU .............................................................................................. 1
1. Lí do chọn đề tài ............................................................................................ 1
2. Lịch sử nghiên cứu vấn đề ............................................................................ 2
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............... Error! Bookmark not defined.
4. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu của luận vănError!
defined.

Bookmark

not

5. Phương pháp nghiên cứu............................. Error! Bookmark not defined.
6. Dự kiến những đóng góp của luận văn ....... Error! Bookmark not defined.
7. Cấu trúc luận văn ........................................ Error! Bookmark not defined.
PHẦN NỘI DUNG ........................................ Error! Bookmark not defined.


Chƣơng 1: Một số vấn đề lí luận chung ...... Error! Bookmark not defined.
1.1.Khái quát chung về điều kiện tự nhiên và xã hội Thái Bình ....... Error!
Bookmark not defined.
1.1.1. Điều kiện tự nhiên ................................. Error! Bookmark not defined.
1.1.2. Điều kiện xã hội .................................... Error! Bookmark not defined.
1.2. Tổng quan về văn học dân gian Thái BìnhError!
defined.

Bookmark

not

1.2.1. Tác phẩm văn học dân gian Thái Bình . Error! Bookmark not defined.

4.3. Văn hóa nghệ thuật ................................ Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết ........................................................... Error! Bookmark not defined.
PHẦN KẾT LUẬN ........................................ Error! Bookmark not defined.
TÀI LIỆU THAM KHẢO .............................................................................. 4


DANH MỤC VIẾT TẮT

TNTB I

: Văn học dân gian Thái Bình, tập I

TNTB II

: Tìm hiểu Tục ngữ, ca dao nói về đất và người Thái Bình

TNNV

: Tục ngữ người Việt

GS.

: Giáo sư

PGS

: Phó giáo sư

TS.


như người ở các tỉnh khác, người Thái Bình rất yêu văn hóa văn nghệ dân
gian. Họ biết tiếp nhận những nét văn hóa tinh túy của từng vùng miền
cùng với nét văn hóa quê hương tạo nên một nền văn hóa mang bản sắc
riêng. Đã có những công trình nghiên cứu có giá trị về mảnh đất này trên
những khía cạnh khác nhau trong mối quan hệ với văn học dân gian. Tuy
nhiên, khi nghiên cứu về văn học dân gian Thái Bình, những người đi trước
thường mới chỉ đi vào cái tổng quát, còn chưa đi sâu nghiên cứu vấn đề tục
ngữ Thái Bình trong các mặt của đời sống văn hóa nhân dân và chưa có
công trình nghiên cứu nào chuyên sâu. Vì vậy, trong khuôn khổ luận văn,
chúng tôi lựa chọn đề tài Khảo sát tục ngữ cổ truyền về Thái Bình từ góc
nhìn văn hóa nhằm nghiên cứu vấn đề một cách có hệ thống, đồng thời tìm
hiểu nội dung và phương thức sử dụng tục ngữ của người Thái Bình trong
lời ăn tiếng nói và trong giao tiếp ứng xử với tự nhiên,gia đình, xã hội. Khi


thực hiện luận văn, chúng tôi luôn mong muốn có thể góp phần làm phong
phú thêm những hiểu biết về văn hóa cổ truyền ở vùng đất này.
1.3. Bản thân là người Thái Bình, nay lại là giáo viên Ngữ văn giảng
dạy trong trường phổ thông chúng tôi luôn mong muốn đi sâu khai thác,
làm sáng tỏ mối quan hệ giữa lí luận và thực tiễn, giữa văn hóa và đời sống,
đồng thời bồi dưỡng học sinh kiến thức và niềm tự hào về một nền văn hóa
đa dạng, cũng như giáo dục các em ý thức bảo tồn, giữ gìn, phát huy nét
văn hóa của Việt Nam nói chung và của Thái Bình nói riêng. Trong chương
trình Ngữ văn được giảng dạy ở nhà trường, văn học dân gian luôn dành
được một vị thế quan trọng. Văn học dân gian nói chung và tục ngữ nói
riêng luôn tạo được sự hứng thú học tập và nghiên cứu của học trò bởi sự
ngắn gọn, súc tích, gắn liền với lời ăn tiếng nói hàng ngày, biểu hiện nhiều
khía cạnh khác nhau của đời sống văn hóa. Qua đó, học sinh có thể hiểu
được phần nào nét văn hóacủa người dân . Bên cạnh đó, đề tài này còn có ý
nghĩa thiết thực cho công tác giảng dạy văn học dân gian và chương trình

gìn giữ cho mình một nền văn hóa dân gian đặc sắc. Có thể kể đến các công
trình nghiên cứu về văn hóa dân gian Thái Bình như:
“Thái Bình – Một vùng văn hóa văn nghệ dân gian phong phú” ,
Phạm Minh Đức (1997), Tạp chí Văn hóa dân gian số 4 (60). Trong bào
viết này tác giả chia thành hai mục sau đây: một là Thái Bình, vùng lúa
nước tiêu biểu; hai là Thái Bình một vùng văn hóa, văn nghệ dân gian
phong phú.
Nguyễn Thanh (1997), “Về công tác sưu tầm nghiên cứu vốn văn
hóa phi vật thể ở Thái Bình”, Tạp chí Văn hóa dân gian số 4(60). Bài viết
đã đưa ra những định danh về văn hóa phi vật thể...đó là những kỹ nghệ,


những thao tác trong quy trình tạo ra các vật phẩm, ở đó những phong tục,
tập quán có cả mặt hay, mặt tốt đã trở thành thuần phong mỹ tục, những
vấn đề về tâm linh, những nghi thức tín ngưỡng tôn giáo, những phương
thuật bấm độn, tướng số, phù thủy, địa lý...
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1.

Trần Thúy Anh (2004), Thế ứng xử xã hội cổ truyền của người Việt
châu thổ Bắc Bộ, Nxb Đại học quốc gia, Hà Nội

2.

Trần Thúy Anh (2009), Ứng xử cổ truyền với tự nhiên và xã hội của
người Việt châu thổ Bắc Bộ qua ca dao, tục ngữ, Viện Văn hóa nghệ
thuật Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin, Hà Nội

3.



Nguyễn Đức Dân (1987), “Đạo lý trong tục ngữ”, Tạp chí văn hóa,
H, (số 5),

10. Nguyễn Nghĩa Dân (2010), Lịch sử Việt Nam trong tục ngữ – ca dao,
Nxb Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội


11. Nguyễn Nghĩa Dân (2011), Văn hóa ẩm thực trong tục ngữ, ca dao
Việt Nam, Nxb Lao động, Hà Nội
12. Nguyễn Nghĩa Dân, (2013), Văn hóa giao tiếp - ứng xử trong tục ngữ ca dao Việt Nam, Nxb Văn hóa thông tin Hà Nội, Hà Nội
13. hạm Đức Duật (1981)(chủ biên), Văn học dân gian Thái Bình, Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội
14. Nguyễn Đức Dương (2010), Từ điển tục ngữ Việt, Nxb Tổng hợp
Tp.Hồ Chí Minh, Tp HCM.
15. Phạm Minh Đức (2014),Tìm hiểu tục ngữ ca dao nói về đất và người
Thái Bình, NXB Văn hóa thông tin, Hà Nội
16. Phạm Minh Đức, Bùi Duy Lan chủ biên (1992) ,Đất và người Thái
Bình, Trung tâm Unesco thông tin tư liệu lịch sử - văn hóa Việt Nam
17. Lê Bá Hán, Trần Đình Sử, Nguyễn Khắc Phi (đồng chủ biên) (2004),
Từ điển thuật ngữ văn học, Nxb Giáo dục, Hà Nội
18. Diệp Đình Hoa (1994), Làng Nguyễn- Tìm hiểu làng Việt II, Nxb
Khoa học xã hội, Hà Nội
19. Hà Thị Hoa (1997) ,“Nghệ thuật chèo làng Khuốc ” – Luậnvăn thạc
sỹ khoa học văn hóa, Đại học Văn hóa Hà Nội
20. Đỗ Đức Hùng (1980 ), “Về tên đất thái bình, quê hương của Lý
Bôn”,Tạp chí Nghiên cứu lịch sử, (số 191),
21. Đinh Gia Khánh (chủ biên), Chu Xuân Diên, Võ Quang Nhơn
(1997),


Nxb Lao động, Hà Nội
34. Nguyễn Văn Nở (2011), “Triết lí về giao tiếp trong tục ngữ người
Việt”, Tạp chí Ngôn ngữ, (số 2)
35. Ôn Như Nguyễn Văn Ngọc (2003), Tục ngữ phong dao, Nxb Văn
học, HN.
36. Phan Ngọc (2002), Bản sắc văn hóa Việt Nam, Nxb Văn học, Hà Nội
37. Hoàng Nhung (1999), “Tìm hiểu những nét riêng trong văn hóa ẩm
thực ở Thái Bình”, Tạp chí Văn hóa nghệ thuật, số 09


38. Vũ Ngọc Phan (1978), Tục ngữ ca dao dân ca Việt Nam, Nxb Khoa
học xã hội, Hà Nội.
39. Hoàng Phê (2011), Từ điển tiếng Việt thông dụng, Nxb Đà Nẵng, Đà
Nẵng.
40. Nguyễn Vinh Phúc (2010), Hà Nội, phong tục, văn chương, Nxb Trẻ,
Hà Nội
41. Lê Chí Quế (2001), Văn hóa dân gian – khảo sát và nghiên cứu, Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
42. Ngô Thị Thanh Quý (2010), Tìm trong tục ngữ nét văn hóa Việt, Nxb
Đại học quốc gia Hà Nội, Hà Nội
43. Đỗ Đa Sỹ (2009), Tìm hiểu Văn hóa cổ truyền trên tem bưu chính
Việt Nam –. Nxb Thông tin và truyền thông, Hà Nội
44. Trần Nhật Tân (2003), “Ca khúc về đề tài thái bình trong đời sống
văn hóa”, Luận văn thạc sỹ văn hóa học
45. Nguyễn Thanh (2010) , Nhận diện văn hóa làng Thái Bình, Nxb Đại
học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
46. Nguyễn Thanh (2014), Nghềvà làng nghề thủ công ở Thái Bình, Nxb
Đại học Quốc gia Hà Nội, Hà Nội
47. Nguyễn Quý Thành (1998), “Dấu ấn văn hóa trong tục ngữ”, Tạp chí
Văn hóa dân gian Hà Nội, (số 4)

61. Văn hóa dòng họ ở Thái Bình, Viện nghiên cứu văn hóa dân gian, Sở
VHTT Thái Bình xuất bản 1999
62. www.thaibinh.gov.vn