ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẶNG THỊ THANH PHƢƠNG

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC CHƢƠNG “SÓNG ÁNH SÁNG” VẬT LÍ 12
THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC
CỦA HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SỸ SƢ PHẠM VẬT LÝ

Hà Nội - 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐẶNG THỊ THANH PHƢƠNG

XÂY DỰNG VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU HỎI TRẮC NGHIỆM
TRONG DẠY HỌC CHƢƠNG “SÓNG ÁNH SÁNG” VẬT LÍ 12
THEO ĐỊNH HƢỚNG PHÁT HUY TÍNH TÍCH CỰC
CỦA HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM VẬT LÝ
Chuyên ngành: Lý luận và phƣơng pháp dạy học bộ môn Vật lý
Mã số: 60 14 01 11

Cán bộ hƣớng dẫn: PGS.TS. Bùi Văn Loát



1.Lý do chọn đề tài ..............................................................................

1

2. Mục đích nghiên cứu .......................................................................

4

3. Nhiệm vụ nghiên cứu ......................................................................

4

4. Khách thể và đối tượng nghiên cứu ................................................

4

5. Vấn đề nghiên cứu ...........................................................................

4

6. Giả thuyết khoa học .........................................................................

4

7. Phạm vi nghiên cứu .........................................................................

5

8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài.........................................


20

1.2.1. Sơ lược quá trình hình thành và phát triển của trắc nghiệm .....

20

1.2.2. Các hình thức trắc nghiệm khách quan sử dụng trong đề tài ...

21

2


1.2.3. Nguyên tắc biên soạn câu hỏi trắc nghiệm ...............................

24

1.3. Cơ sở lí luận của việc sử dụng câu hỏi trắc nghiệm khách quan

26

trong dạy học nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh .......
Kết luận chương 1................................................................................

29

Chƣơng 2: SOẠN THẢO VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG CÂU

30


33

Vật lí 12 cơ bản A ................................................................................
2.4. Thiết kế các bài giảng chương “Sóng ánh sáng “ theo hướng sử

33

dụng câu hỏi trắc nghiệm nhằm phát huy tính tích cực của học sinh
2.4.1. Bài học 1: Tán sắc ánh sáng ......................................................

33

2.4.2. Bài học 2: Bài tập tán sắc ánh sáng ...........................................

41

2.4.3. Bài số 3: Giao thoa ánh sáng .....................................................

47

2.4.4. Bài số 4: Bài tập.........................................................................

55

2.4.5. Bài số 5: Bài tập.........................................................................

61

2.4.6. Bài số 6: Các loại quang phổ .....................................................

Chƣơng 3: THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ........................................

90

3.1. Mục đích và nhiệm vụ của thực nghiệm sư phạm ........................

90

3.1.1. Mục đích ....................................................................................

90

3.1.2. Nhiệm vụ ...................................................................................

90

3.2. Đối tượng của thực nghiê ̣m sư pha ̣m ...........................................

90

3.3. Phương án thực nghiệm sư phạm .................................................

90

3.4 Kết quả thực nghiệm sư phạm: .....................................................

91

3.4.1. Phân tích định tính kết quả thực nghiệm ..................................


4


Ở ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
Dân tộc ta vốn có truyền thống “tôn sư trọng đạo”, vị trí, vai trò của
người thầy luôn được xã hội tôn vinh với sự kính trọng, tin tưởng. Trong suy
nghĩ của mỗi chúng ta ai cũng khắc sâu trong tâm khảm của mình câu ca dao:
“Muốn sang phải bắc cầu kiều. Muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy”. Điều
đó nói lên rằng, người thầy là người đảm đương trọng trách đào tạo, bồi
dưỡng, rèn luyện và đưa con người thành đạt trong cuộc sống, sống có nhân
nghĩa và làm cho xã hội ngày càng tốt đẹp hơn. Sinh thời, Chủ tịch Hồ Chí
Minh đánh giá cao vị trí, vai trò của người thầy - những người mở trí khai tâm
cho con người. Bác nói: “Còn gì vẻ vang hơn nghề đào tạo những thế hệ sau
này tích cực góp phần xây dựng chủ nghĩa xã hội và chủ nghĩa cộng sản.
Người thầy tốt - thầy giáo xứng đáng là thầy giáo - là người vẻ vang nhất dù
là tên tuổi không được đăng trên báo, không được hưởng huân chương,
những người thầy giáo tốt là những người anh hùng vô danh”.
Khắc ghi lời Bác dặn, kế thừa truyền thống “tôn sư trọng đạo” của dân tộc,
Đảng và Nhà nước ta đã có những quyết sách nhằm phát huy mọi tiềm năng
của con người, trong đó có đội ngũ thầy, cô giáo và những người làm công tác
quản lý giáo dục. Nguồn lực giáo dục, đào tạo trước hết là nguồn lực con
người, trong đó thầy cô giáo và cán bộ quản lý giáo dục là nguồn lực quan
trọng nhất. Bởi vậy, không phải ngẫu nhiên mà tại Đại hội đại biểu toàn quốc
lần thứ IX, Đảng ta khẳng định: “ Giáo dục - đào tạo là một trong những
động lực quan trọng thúc đẩy sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá, là
điều kiện để phát huy nguồn lực con người - yếu tố cơ bản để phát triển xã
hội, tăng trưởng kinh tế nhanh và bền vững”. Luật Giáo dục được Quốc hội
thông qua ngày 11/12/1998 đã ghi rõ: “Mục tiêu giáo dục là đào tạo con
người phát triển toàn diện có đạo đức, trí tuệ, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề

Thực tiễn dạy và học môn vật lý trong nhà trường THPT hiện nay cho
thấy, đa số giáo viên đã nắm được vấn đề cốt lõi của đổi mới dạy và học
hướng tới hoạt động học tập chủ động, chống lại thói quen học tập thụ động,

6


nên đã và đang thực hiện theo tinh thần đó. Tuy nhiên, việc thực hiện này
chưa triệt để, phương pháp dạy học chưa thúc đẩy tinh thần say mê, hào hứng,
tích cực học tập của học sinh. Do đó còn nhiều học sinh thụ động trong việc
chiếm lĩnh kiến thức, dẫn đến chất lượng giáo dục còn thấp. Trước tình hình
thực tế đó, hiện nay đã có rất nhiều đề tài nghiên cứu với chung một mục đích
tìm ra những biện pháp để tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh khi
dạy bộ môn Vật lý như: Lê Thị Hương Trà, Xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc
nghiệm trong dạy học chương “Sóng ánh sáng” và “Lượng tử ánh sáng”
Vật lý THPT nhằm phát huy tính tích cực của học sinh, Luận văn thạc sĩ giáo
dục học, Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh, 2009. Nguyễn Sơn Lâm,
Lựa chọn và thiết kế tiến trình dạy học bài tập phần “ Sóng ánh sáng” (Vật
Lý 12 cơ bản) nhằm phát huy tính tích cực, chủ động cho học sinh THPT miền
núi, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, Đại học sư phạm Thái Nguyên, 2011...
Trong các đề tài đó, các tác giả đã sử dụng các phương pháp dạy học
tích cực, áp dụng các phương án giảng dạy trắc nghiệm vào các tiết lý thuyết
hoặc bài tập nhưng việc áp dụng chỉ thực hiện ở một số tiết học trong chương.
Cạnh đó, những năm gần đây, hình thức kiểm tra, thi học kỳ, thi tốt nghiệp là
trắc nghiệm. Việc giảng bài cùng với việc lựa chọn một số câu hỏi trắc
nghiệm thích hợp sẽ giúp học sinh làm quen, rèn luyện kĩ năng làm bài trắc
nghiệm trong quá trình học tập.
Xuất phát từ thực tế trên và điều kiện nghiên cứu của bản thân, tôi chọn
đề tài: “ Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm trong dạy học
chương “ Sóng ánh sáng” Vật Lí 12 theo định hướng phát huy tính tích cực

12 trong quá trình học tập

chương “ Sóng ánh sáng”.
Đối tượng nghiên cứu là quá trình dạy học chương “Sóng ánh sáng”
theo hướng xây dựng các phương án dạy học sử dụng câu hỏi trắc nghiệm
nhằm phát huy tính tích cực của học sinh.
5. Vấn đề nghiên cứu
Xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm trong dạy học
chương “Sóng ánh sáng” Vật Lí 12 như thế nào để phát huy tính tích cực của
học sinh?
6. Giả thuyết khoa học

8


Việc xây dựng và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm trong dạy học
chương “ Sóng ánh sáng” Vật Lí 12 phù hợp và tổ chức hoạt động dạy học
một cách hợp lí có thể phát huy được tính tích cực học tập của học sinh.
7. Phạm vi nghiên cứu
- Nội dung kiến thức chương “Sóng ánh sáng” Vật lí 12
- Nghiên cứu hoạt động dạy và học ở hai trường THPT thành phố Hải Phòng.
8. Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của đề tài
8.1. Ý nghĩa khoa học của đề tài:
Góp phần làm sáng tỏ cơ sở lí luận về vấn đề phát huy tính tích cực của
học sinh trong dạy học Vật Lý.
8.2. Ý nghĩa thực tiễn của đề tài:
Cách sử dụng câu hỏi trắc nghiệm trong hoạt động dạy học của GV làm
cho giờ học sinh động, tạo hứng thú cho HS, từ đó giúp các em tự chủ chiếm
lĩnh kiến thức, nâng cao khả năng tự học hay học nhóm.
Đề tài là tài liệu tham khảo cho các giáo viên khác khi giảng dạy chương

của đề tài. Phân tích những ưu, nhược điểm, điều chỉnh lại cho thật phù hợp.
10. Cấu trúc của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận và khuyến nghị, tài liệu tham khảo và phụ
lục, luận văn dự kiến được trình bày theo 3 chương:
Chƣơng 1: Cơ sở lí luận về việc sử dụng câu hỏi trắc nghiệm theo định
hướng phát huy tính tích cực của học sinh trong dạy học Vật lý.
Chƣơng 2: Soạn thảo và sử dụng hệ thống câu hỏi trắc nghiệm trong dạy
học chương” Sóng ánh sáng” Vật lí 12 theo định hướng phát huy tính tích cực
của học sinh.
Chƣơng 3: Thực nghiệm sư phạm.

10


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Giáo Dục và Đào tạo ( 2008), Hướng dẫn thực hiện chuẩn kiến thức kĩ năng
môn Vật lí 12, Nxb Giáo Dục Việt Nam.
2. Lƣơng Duyên Bình (tổng chủ biên), Vũ Quang (chủ biên), Nguyễn Thƣợng
Chung, Tô Giang, Trần Chí Minh, Ngô Quốc Quýnh(2013), Sách giáo khoa Vật
lí 12, Nxb Giáo Dục, Hà Nội.
3. Lƣơng Duyên Bình (tổng chủ biên), Vũ Quang (chủ biên), Nguyễn Thƣợng
Chung, Tô Giang, Trần Chí Minh, Ngô Quốc Quýnh(2013), Sách giáo viên Vật
lí 12, NXB Giáo Dục, Hà Nội.
4. Vũ Đình Chuẩn, Nguyễn Trọng Sửu (2010), Tài liệu bồi dưỡng cán bộ quản lý
và giáo viên về biên soạn đề kiểm tra, xây dựng thư viện câu hỏi và bài tập môn Vật
Lí cấp THPT, Tài liệu lưu hành nội bộ.
5.Vũ Cao Đàm(2012), Giáo trình: Phương pháp luận nghiên cứu khoa học, Nhà
xuất bản giáo dục Việt Nam.
6. Thái Khắc Định, Bùi Văn Loát (2009), Các phương pháp xử lý số liệu thực
nghiệm. NXB Đại học Quốc gia TPHCM.

15. Nguyễn Đức Thâm, Nguyễn Ngọc Hƣng (2001), Tổ chức hoạt động hoạt động
nhận thức cho HS trong dạy học vật lí ở trường phổ thông, Nxb Đại học Quốc gia
Hà Nội.
16. Nguyễn Đức Thâm (chủ biên), Nguyễn Ngọc Hƣng, Phạm Xuân Quế,
(2003),Phương pháp dạy học vật lí ở trường phổ thông, Nxb Đại học Sư phạm HN.
17. Phạm Hữu Tòng (2001),, Lí luận dạy học Vật lí ở trường trung học, Nxb Giáo
Dục.
18. Phạm Hữu Tòng (2009), Dạy học vật lí ở trường phổ thông theo định hướng
phát triển hoạt động học tích cực, tự chủ, sáng tạo và tư duy khoa học, Nxb Đại học
Sư phạm.
19. Đoàn Thị Cẩm Tú(2009), Xây dựng phương án dạy học theo hướng sử dụng
câu hỏi trắc nghiệm trong dạy học chương “ Hạt nhân nguyên tử” Vật lí 12 trung
học phổ thông nhằm phát huy tính tích cực học tập của học sinh, Luận văn thạc sĩ
giáo dục học, Đại học sư phạm thành phố Hồ Chí Minh.
20. Phùng Thị Cẩm Tú (2009), Xây dựng và sử dụng câu hỏi trắc nghiệm trong
dạy học chương “ Dao động cơ “ và “ Sóng cơ và sóng âm” Vật lí 12 THPT nhằm

12


phát huy tính tích cực học tập của học sinh, Luận văn thạc sĩ giáo dục học, Đại học
sư phạm thành phố Hồ Chí Minh.
21. Mạng internet
+ TS Nguyễn Thanh Hải,Tích cực hóa hoạt động nhận thức của học sinh trong
dạy học vật lý, Trang www. pdu.edu.vn.
+ T.S Nguyễn An Ninh Tài liệu trắc nghiệm khách quan
+ Sở GDĐT Thái Nguyên, Trường THPT Bình Yên, Phương pháp dạy học môn
Vật Lý, Http://www. thainguyen.edu.vn.
+ PGS.TS Vũ Hồng Tiến, Phương pháp dạy học tích cực, dạy học internet.
+ Http: //www. bai giang. violet.vn.