ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐÀO THỊ MAI

TUYỂN CHỌN VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP
CHƢƠNG AMIN, AMINO AXIT VÀ PROTEIN (HÓA HỌC 12)
ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NHẬN THỨC VÀ TƢ DUY
CỦA HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC

Hà Nội – 2015

i


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

ĐÀO THỊ MAI

TUYỂN CHỌN VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP
CHƢƠNG AMIN, AMINO AXIT VÀ PROTEIN (HÓA HỌC 12)
ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NHẬN THỨC VÀ TƢ DUY
CỦA HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC
Chuyên ngành: Lý luận và Phƣơng pháp dạy học (bộ môn Hóa học)
Mã số: 60 14 01 11


1.3.3. Phân loại bài tập hóa học ................................ Error! Bookmark not defined.
1.3.4. Những yêu cầu lí luận dạy học cơ bản đối với bài tậpError! Bookmark not defined.
1.4. Quan hệ giữa bài tập hóa học và việc nâng cao khả năng nhận thức và tư duy

của học sinh………………………………………………………………………...Error! Bookm
1.5. Thực trạng sử dụng bài tập hóa học trong học tập môn hóa học ở trường THPT

hiện nay…………………………………………………………………………….Error! Bookm
Tiểu kết chương 1 .................................................................................................... 25
Chƣơng 2. TUYỂN CHỌN VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP CHƢƠNG
AMIN-AMINO AXIT VÀ PROTEIN LỚP 12 ......... Error! Bookmark not defined.
2.1. Vị trí đặc điểm cấu trúc, mục tiêu của chương 3- Amin, Amino axit và Protein

(Hóa học 12)………………………………………………………………………..Error! Bookm
iii


2.1.1. Mục tiêu của chương ....................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.2. Hệ thống kiến thức của chương ...................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Nguyên tắc lựa chọn, sử dụng bài tập để phát triển năng lực nhận thức và tư
duy của học sinh ................................................................ Error! Bookmark not defined.
2.3. Quy trình lựa chọn và xây dựng hệ thống bài tập hóa học chương: Amin,Amino
axit và Protein ( Hóa học 12) ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.4. Một số phương pháp giải nhanh các bài tập toán hóa học chương: Amin, Amino
axit và Protein ( Hóa học 12) ........................................... Error! Bookmark not defined.
2.5. Hệ thống bài tập phát huy nhận thức và tư duy của học sinhError! Bookmark not defined.
2.5.1. Bài tập định tính .............................................. Error! Bookmark not defined.
2.5.2. Bài tập định lượng ........................................... Error! Bookmark not defined.

2.6. Sử dụng hệ thống bài tập phát triển năng lực nhận thức và tư duy của học sinhError! Bookm

năm 2009 đã nêu rõ: mục tiêu của giáo dục Việt Nam là đào tạo con người Việt
Nam phát triển toàn diện, có đạo đức, tri thức, sức khoẻ, thẩm mỹ và nghề nghiệp,
trung thành với lý tưởng độc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội; hình thành và bồi
dưỡng nhân cách, phẩm chất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự
nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Còn trong “Thư gửi các thầy giáo, cô giáo, các
bậc cha mẹ và các em học sinh, sinh viên nhân ngày nhà giáo Việt Nam 20/11/2007
nói về giáo dục”.Nghĩa là trong xã hội tương lai, nền giáo dục phải đào tạo ra
những con người có trí tuệ phát triển thông minh và sáng tạo. Muốn có được điều
này, ngay từ bây giờ nhà trường phổ thông phải trang bị đầy đủ cho HS hệ thống
kiến thức cơ bản, hiện đại, phù hợp với thực tiễn Việt Nam và năng lực tư duy sáng
tạo. Thế nhưng, các công trình nghiên cứu về thực trạng giáo dục hiện nay cho thấy
chất lượng nắm vững kiến thức của học sinh không cao, đặc biệt việc phát huy tính
tích cực của HS, năng lực tư duy, năng lực giải quyết vấn đề và khả năng tự học
không được chú ý rèn luyện đúng mức. Từ thực tế đó, nhiệm vụ cấp thiết đặt ra là
phải đổi mới phương pháp dạy học, áp dụng những phương pháp dạy học hiện đại
để bồi dưỡng cho HS năng lực tư duy sáng tạo, năng lực giải quyết vấn đề.
Trong dạy học hóa học, có thể nâng cao chất lượng dạy học và phát triển
năng lực nhận thức của HS bằng nhiều biện pháp và phương pháp khác nhau. Trong
đó, giải bài BTHH với tư cách là một phương pháp dạy học, có tác dụng rất tích cực
đến việc giáo dục, rèn luyện và phát triển năng lực nhận thức và tư duy cho HS. Mặt
khác, cũng là thước đo thực chất sự nắm vững kiến thức và kĩ năng hóa học của HS.
Bài tập có vai trò quan trọng và hiệu quả sâu sắc trong việc thực hiện mục tiêu
đào tạo, trong việc hình thành phương pháp chung của việc tự học hợp lí, trong việc
rèn luyện kĩ năng tự lực sáng tạo, phát triển tư duy. Song phương pháp này chưa thực
sự được chú trọng đúng mức, làm giảm vai trò và tác dụng của việc sử dụng bài tập
để phát triển năng lực nhận thức và tư duy cho HS trong quá trình dạy học hóa học.

1



+ Thực nghiệm sư phạm để đánh giá hiệu quả của hệ thống bài tập đã xây
dựng và các biện pháp đề xuất, từ đó rút ra kết luận về khả năng áp dụng chúng
trong việc phát triển năng lực nhận thức và năng lực tư duy của học sinh.

2


4. Phƣơng pháp nghiên cứu
a) Nghiên cứu lý luận: Nghiên cứu các tài liệu về tâm lý học, lý luận dạy
học, năng lực nhận thức, tư duy, đổi mới phương pháp dạy học và về BTHH.
b) Nghiên cứu thực tiễn:
+ Điều tra thực trạng tình hình sử dụng bài tập hóa học ở Trung học trong
việc phát triển tư duy của HS.
+ Trao đổi với giáo viên có nhiều kinh nghiệm dạy học.
+ Thực nghiệm sư phạm đánh giá tính khả thi và hiệu quả của việc sử dụng
các biện pháp và hệ thống bài tập đã đề xuất.
c) Thống kê toán học và xử lý số liệu
5. Khách thể và đối tƣợng nghiên cứu
a. Khách thể nghiên cứu: Quá trình dạy học hóa học ở trường trung học phổ thông.
b. Đối tượng nghiên cứu: Hệ thống bài tập chương 3: amin, amino axit,
protein (Hóa học 12) trường Trung học phổ thông.
6. Giả thuyết khoa học
Trong quá trình dạy học hóa học nếu GV có phương pháp dạy học kết hợp sử
dụng hệ thống bài tập có nội dung thích hợp thì sẽ phát triển được năng lực nhận
thức và tư duy của học sinh.
7. Điểm mới của luận văn
+ Xây dựng hệ thống các dạng bài tập có nội dung thuận lợi cho việc rèn tư duy,
thông qua đó HS có thể vận dụng để phát triển năng lực nhận thức vấn đề và giải quyết
vấn đề.
+ Vận dụng hệ thống bài tập để nâng cao chất lượng dạy học hóa học ở

Tri giác: Phản ánh sự vật hiện tượng một cách trọn vẹn và theo cấu trúc nhất định.
Cảm giác và tri giác có vai trò quan trọng trong quá trình nhận thức. Nếu như
cảm giác là hình thức nhận thức đầu tiên của con người thì tri giác là một điều kiện
quan trọng cho sự định hướng hành vi và hoạt động của con người trong môi trường
xung quanh.
Sự nhận thức cảm tính được thực hiện thông qua hình thức tri giác cao nhất,
có tính chủ động tích cực, có mục đích đó là sự quan sát, đó chính là sự phản ánh sự
vật, hiện tượng bằng nhận thức cảm tính
1.1.1.2. Nhận thức lý tính
Tưởng tượng: Là một quá trình tâm lý phản ánh những điều chưa từng có
trong kinh nghiệm của cá nhân bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên cơ sở
những biểu tượng đã có.
Tư duy là một quá trình tâm lí phản ánh những thuộc tính bản chất, những
mối liên hệ bên trong có tính qui luật của sự vật, hiện tượng trong hiện thực khách
quan mà trước đó ta chưa biết.

4


Nét nổi bật của tư duy là tính “có vấn đề” tức là trong hoàn cảnh có vấn đề tư
duy được nảy sinh. Tư duy là mức độ lý tính nhưng có mối quan hệ chặt chẽ với
nhận thức cảm tính. Nó có khả năng phản ánh những thuộc tính của bản chất của sự
vật hiện tượng.
Như vậy quá trình tư duy là khâu cơ bản của quá trình nhận thức, nắm bắt
được quá trình này, người GV sẽ hướng dẫn tư duy khoa học cho HS trong suốt quá
trình dạy và học môn hóa học ở trường phổ thông, GV cần chú trọng những điểm
sau:
- Cần coi trọng và phát triển tư duy cho HS nhưng không thể tách rời với việc

trau

bằng sự cảm nhận của người học về một hiện tượng mới. Chính người học phải tự
mình phân tích, xử lí các thông tin, dữ liệu đã cảm nhận được để hiểu được hiện
tượng mới và như vậy tự thu lượm được kiến thức mới.
1.1.3. Mô hình của quá trình nhận thức [ 7]
1.1.3.1. Mô hình của quá trình nhận thức
Một quá trình nhận thức thể hiện trong trí não chúng ta về thế giới xung
quanh mình, đó là các quá trình phân tích thông tin và xử lí các thông tin, một số
khác hướng vào nội tâm như những quá trình tư duy và tưởng tưởng.
Thông tin đầu vào
( Tri thức cũ)

Học sinh
Quá trình nhận thức ( phân
tích, tổng hợp, khái quát
hóa, tái tạo…

Kết quả đầu ra
( tri thức mới)

Theo mô hình này, tư duy và mọi cách nhận thức đều có thể tìm hiếu được
bằng cách phân tích ra thành những bộ phận cấu thành. Thông tin đầu vào sẽ đi qua
một loạt các giai đoạn từ đơn giản đến phức tạp. Khi thông tin đã đi qua hết các hệ
thống của bộ não, những nội dung phức tạp sẽ được phân tích và sau đó giải mã,
đơn giản hóa. Ta có thể hình dung nhận thức là một quá trình dây chuyền lắp ghép,
được xây dựng từ những giai đoạn nguyên sơ như các cảm giác, tri giác cơ bản, tới
những giai đoạn phức tạp hơn như lí luận và giải quyết vấn đề.
1.1.3.2. Giải pháp để phát triển năng lực nhận thức
- Tập trung sự chú ý vào những kiến thức được học.
- Từ kiến thức ban đầu, người học tư duy sáng tạo để mở rộng, hiểu sâu hơn
những điều đã học và nghi nhớ lại theo những cách riêng của mình ( tự mã hóa kiến

thành phần,
cuối cùng đạt
kĩ năng tổng
thể
6

Tự phát hiện và
tìm cách điều
chỉnh lệch lạc,
phát triển
những suy nghĩ
thành kiến thức
phù hợp với
mục đích đã
định


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Nguyễn Duy Ái, Nguyễn Tinh Dung, Trần Thành Huế, Trần Quốc Sơn,
Nguyễn Văn Tòng, Một số vấn đề chọn lọc của hóa học, tập II, Nxb Giáo
dục 2000.
2. Ngô Ngọc An - Lê Hoàng Dũng (2006), Rèn kĩ năng giải toán hóa học 12,
NXB Giáo dục.
3. Ngô Ngọc An, Nhận biết và tách các chất ra khỏi hỗn hợp, Nxb Giáo dục
2009.
4. Nguyễn Nhƣ An, Phương pháp dạy học giáo dục học, Nxb Đại học quốc gia
1996.
5. Nguyễn Ngọc Bảo (1995), Phát triển tích cực, tự học của học sinh trong quá
trình dạy học, Bộ giáo dục và đào tạo – Vụ giáo viên.
6. Phạm Ngọc Bằng (Chủ biên), Vũ Khắc Ngọc - Hoang Thị Bắc - Từ Sĩ

19. Đặng thị Oanh (chủ biên), Trần Nhƣ Chuyên - Phạm Tuấn Hùng Phạm Ngọc Bằng - Lƣơng Văn Tâm - Nguyễn Hải Nam - Bùi Thị Thƣ Đặng Thanh Đạm (2008), Ôn tập và kiểm tra và kiểm tra đánh giá kết quả
học tập hóa học 12, NXB Đại học sư phạm
20. Nguyễn Ngọc Quang, Lý luận dạy hóa học, tập 1, Nxb Giáo dục 1994.
21. Nguyễn Minh Tuấn - Bùi Quốc Tuấn - Lại Huy An - Nguyễn văn ChấtNguyễn Ngọc Khải - Nguyễn Trọng Hải, 22 phương pháp và kỹ thuật hiện
đại giải nhanh bài tập trắc nghiệm hóa học , tập 2,NXB Đại học Quốc gia Hà
Nội
22. Lê Phạm Thành(chủ biên), Nguyễn Thành Sơn – Lƣơng Văn Tâm –
Nguyễn Hồng Thái (2009), Hệ thống câu hỏi và bài tập trắc nghiệm hóa
học THPT, NXB Hà Nội.
23. Cao Thị Thặng, Tăng cường hoạt động độc lập và phát triển tư duy học
sinh qua việc sử dụng bài tập hóa học, Tạp chí nghiên cứu Giáo dục (7)
1996.
24. Lê Xuân Trọng (tổng chủ biên kiêm chủ biên), Nguyễn hữu Đĩnh (chủ
biên), Từ Vọng Nghi - Đỗ Đình Rãng - Cao Thị Thặng (2007), Sách giáo
khoa hóa học 12 nâng cao, NXB Giáo dục.
25. Lê Xuân Trọng (tổng chủ biên kiêm chủ biên), Nguyễn Xuân Trƣờng
(chủ biên), Trần Quốc Đắc - Đoàn Việt Nga - Cao Thị Thặng - Lê Trọng

8


Tín - Đoàn Thanh Tƣờng (2007), Sách giáo khoa hóa học 12 nâng cao,
NXB Giáo dục.
26. Nguyễn Xuân Tƣờng (2006), Phương pháp dạy hóa học ở trường phổ
thông, NXB Giáo dục.
27. Nguyễn Xuân Trƣờng, Bài tập hóa học ở phổ thông, Nxb Đại học sư phạm
2003.
28. Nguyễn Xuân Trƣờng - Nguyễn Thị Sửu - Đặng Thị Oanh - Trần
Trung Ninh, Tài liệu bồi dưỡng thường xuyên giáo viên trung học phổ
thông - Chu kì III (2004 - 2007), Nxb Đại học sư phạm.