ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ THÚY LỘC

TUYỂN CHỌN VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP
CHƢƠNG ESTE - LIPIT HÓA HỌC 12 ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
NHẬN THỨC VÀ TƢ DUY CỦA HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC

Hà Nội – 2015


ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC GIÁO DỤC

NGUYỄN THỊ THÚY LỘC

TUYỂN CHỌN VÀ SỬ DỤNG HỆ THỐNG BÀI TẬP
CHƢƠNG ESTE- LIPIT HÓA HỌC 12 ĐỂ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC
NHẬN THỨC VÀ TƢ DUY CỦA HỌC SINH

LUẬN VĂN THẠC SĨ SƢ PHẠM HÓA HỌC
Chuyên ngành: Lý luận và Phƣơng pháp dạy học (bộ môn Hóa học)

Mã số: 60 14 01 11

Ngƣời hƣớng dẫn khoa học: PGS. TS. Phạm Văn Nhiêu

Hà Nội – 2015

THỨC VÀ TƢ DUY CỦA HỌC SINH ........................ Error! Bookmark not defined.
2.1. Phân tích đặc điểm của chương Este- Lipit .......... Error! Bookmark not defined.
2.1.1. Vị trí – ý nghĩa – tầm quan trọng của chương ... Error! Bookmark not defined.


2.1.2. Mục tiêu của chương .......................................... Error! Bookmark not defined.
2.1.3. Cấu trúc nội dung của chương ........................... Error! Bookmark not defined.
2.2. Nguyên tắc lựa chọn bài tập để phát triển năng lực nhận thức và tư duy của học
sinh ............................................................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.1. Quán triệt mục tiêu dạy học ............................... Error! Bookmark not defined.
2.2.2. Đảm bảo tính khoa học, chính xác của nội dung Error! Bookmark not defined.
2.2.3. Phát huy tính tích cực của học sinh .................... Error! Bookmark not defined.
2.2.4. Đảm bảo tính hệ thống ....................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.5. Đảm bảo tính thực tiễn ....................................... Error! Bookmark not defined.
2.2.6. Phù hợp với trình độ, đối tượng HS ................... Error! Bookmark not defined.

2.3.Quy trình lựa chọn hệ thống bài tập hóa học chương Este- Lipit hóa học 12Error! Bookmar

2.4. Hệ thống bài tập và biện pháp phát huy nhận thức và tư duy của học sinhError! Bookmar
2.4.1. Rèn năng lực quan sát ........................................ Error! Bookmark not defined.
2.4.2. Rèn các thao tác tư duy ...................................... Error! Bookmark not defined.
2.4.3. Rèn năng lực tư duy độc lập............................... Error! Bookmark not defined.
2.4.4. Rèn năng lực tư duy linh hoạt, sáng tạo ............. Error! Bookmark not defined.

2.5. Sử dụng hệ thống bài tập phát triển năng lực nhận thức và tư duy của học sinhError! Book
2.5.1. Sử dụng bài tập trong dạng bài truyền thụ kiến thức mớiError! Bookmark not defined.
2.5.2. Sử dụng bài tập trong dạng bài luyện và ôn tập Error! Bookmark not defined.
2.5.3. Sử dụng bài tập trong kiểm tra, đánh giá ........... Error! Bookmark not defined.
Tiểu kết chương 2......................................................... Error! Bookmark not defined.
Chƣơng 3. THỰC NGHIỆM SƢ PHẠM ..................... Error! Bookmark not defined.

tích cực, chủ động, sáng tạo. Nhưng thực tế, nhiều công trình nghiên cứu về thực
trạng giáo dục hiện nay cho thấy: Chất lượng nắm kiến thức của học sinh còn chưa
cao, đặc biệt việc phát huy năng lực nhận thức, năng lực tư duy, năng lực giải quyết
vấn đề không được chú ý rèn luyện đúng mức. Từ thực tế đó nhiệm vụ cấp thiết đặt
ra là phải đổi mới phương pháp dạy học. Trong dạy học hóa học, để nâng cao chất
lượng dạy học bằng nhiều biện pháp và phương pháp khác nhau.Trong đó bài tập
hóa học với tư cách là một phương pháp pháp dạy học, có vai trò rất lớn trong việc
củng cố,đào sâu, mở rộng, hoàn thiện kiến thức lí thuyết và rèn luyện cho học sinh
kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Giải bài tập hóa học đòi hỏi học sinh hoạt
động tích cực của trí tuệ, tự lực sáng tạo nên có tác dụng rất lớn đến sự phát triển
năng lực nhận thức và năng lực tư duy cho học sinh.
Hiện nay, hệ thống bài tập hóa học để phát triển năng lực nhận thức và tư duy
cho học sinh tương đối ít, chưa có hệ thống, còn nặng về tính toán, chưa đi sâu về
bản chất môn học, chưa khai thác hết khả năng tư duy của người học và cũng chưa
phục vụ tốt cho hình thức kiểm tra đánh giá trắc nghiệm khách quan. Do vậy, thầy
cô cần nghiên cứu, bổ sung, đổi mới, làm cho bài tập hóa học ngày càng phong phú
hơn.
Với mong muốn xây dựng một hệ thống bài tập tự luận và trắc nghiệm hóa học
theo từng chương có chất lượng, phục vụ tốt cho việc phát tiển năng lực nhận thức
và tư duy cho học sinh THPT, đồng thời cũng làm phong phú thêm hệ thống bài tập
hiện nay, chúng tôi chọn đề tài luận văn “Tuyển chọn và sử dụng hệ thống bài


tập chƣơng Este – Lipit hóa học 12 để phát triển năng lực nhận thức và tƣ duy
của học sinh”
2. Mục đích nghiên cứu.
Tuyển chọn và sử dụng hệ thống bài tập chương Este- Lipit hóa học 12 góp
phần phát triển năng lực nhận thức và tư duy cho học sinh.
3. Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu cơ sở lý luận và thực tiễn về nhận thức và tư duy.

Việc thực nghiệm sư phạm trong năm học 2014- 2015 được tiến hành ở hai
trường:
+ Trường THPT Quảng Oai – Ba Vì- Hà Nội
+ Trường THPT Ngô Quyền – Ba Vì – Hà Nội
Khảo sát và sử dụng số liệu năm 2014

8. Đóng góp mới của đề tài
- Tổng quan cơ sở lý luận về phát triển nhận thức, tư duy và các phương pháp
sử dụng bài tập hóa học nhằm phát triển năng lực nhận thức, tư duy cho học sinh.
- Tuyển chọn và xây dựng hệ thống bài tập chương Este- Lipit hóa học 12.
- Tổ chức dạy học và kiểm tra thông qua hệ thống bài tập đã xây dựng.

9. Phƣơng pháp nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện đề tài chúng tôi sử dụng phối hợp các nhóm phương
pháp nghiên cứu sau:
9.1. Nhóm phương pháp nghiên cứu lí thuyết
- Đọc và nghiên cứu các nguồn tài liệu lý luận dạy học có liên quan đến đề tài.
- Phân tích và tổng hợp đã thu thập được.
9.2. Nhóm các phương pháp nghiên cứu thực tiễn
- Phương pháp quan sát trực tiếp
- Phương pháp điều tra thu thập thông tin bằng phiếu hỏi
- Phương pháp thực nghiệm sư phạm.
9.3. Phương pháp xử lý thông tin
- Xử lý thông tin bằng phương pháp thống kê toán học

10. Lịch sử vấn đề nghiên cứu
Có rất nhiều tác giả nghiên cứu về BTHH và việc sử dụng bài tập hóa học
trong dạy học. GS.TS. Nguyễn Ngọc Quang nghiên cứu lý luận về bài toán;
PGS.TS. Nguyễn Xuân Trường nghiên cứu về bài tập trắc nghiệm trắc nghiệm định
lượng; PGS.TS. Lê Xuân Trọng, PGS.TS. Đào Hữu Vinh và nhiều các tác giả quan

CHƢƠNG 1
CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ PHÁT TRIỂN NĂNG LỰC NHẬN THỨC
VÀ TƢ DUY CHO HỌC SINH
1.1. Cơ sở lý luận về nhận thức và tư duy
1.1.1. Khái niệm nhận thức [20, tr. 71- 82]
Nhận thức là một trong ba mặt cơ bản của đời sống tâm lý con người (nhận
thức, tình cảm, ý chí). Nó là tiền đề của 2 mặt kia và đồng thời có quan hệ chặt chẽ
với chúng và các hiện tượng tâm lý khác.
Hoạt động nhận thức bao gồm nhiều quá trình khác nhau. Có thể chia hoạt
động nhận thức thành 2 giai đoạn lớn:
- Nhận thức cảm tính: Cảm giác và tri giác.
- Nhận thức lý tính: Tư duy và tưởng tượng.
1.1.1.1. Nhận thức cảm tính ( cảm giác và tri giác)
Là một quá trình tâm lý, là sự phản ánh những thuộc tính bên ngoài của sự vật
và hiện tượng thông qua tri giác của các giác quan.
Cảm giác: Là hình thức khởi đầu trong sự phát triển của hoạt động nhận thức,
nó phản ánh từng thuộc tính riêng lẻ của sự vật và hiện tượng.
Tri giác: Phản ánh sự vật hiện tượng một cách trọn vẹn và theo cấu trúc nhất định.
Cảm giác và tri giác có vai trò quan trọng trong quá trình nhận thức. Nếu như
cảm giác là hình thức nhận thức đầu tiên của con người thì tri giác là một điều kiện
quan trọng cho sự định hướng hành vi và hoạt động của con người trong môi trường
xung quanh.
Sự nhận thức cảm tính được thực hiện thông qua hình thức tri giác cao nhất, có
tính chủ động tích cực, có mục đích đó là sự quan sát, đó chính là sự phản ánh sự
vật, hiện tượng bằng nhận thức cảm tính
1.1.1.2. Nhận thức lý tính
Tưởng tượng: Là một quá trình tâm lý phản ánh những điều chưa từng có
trong kinh nghiệm của cá nhân bằng cách xây dựng những hình ảnh mới trên cơ sở
những biểu tượng đã có.


hướng vào nội tâm như những quá trình tư duy và tưởng tưởng.

Thông tin đầu vào
( Tri thức cũ)

Học sinh
Quá trình nhận thức ( phân
tích, tổng hợp, khái quát
hóa, tái tạo…

Kết quả đầu ra
( tri thức mới)


TÀI LIỆU THAM KHẢO
1. Bộ Giáo dục và Đào tạo – Dự án Việt Bỉ (2010) , Dạy và học tích cực, NXB
Đại học Sư phạm.
2. Ngô Ngọc An- Lê Hoàng Dũng (2006), Rèn luyện kĩ năng giải toán hóa học 12,
NXB Giáo dục.
3. Nguyễn Ngọc Bảo (1995), Phát triển tích cực, tự lực của học sinh trong quá
trình dạy học, Bộ Giáo dục và đào tạo – Vụ giáo viên.
4. Phạm Ngọc Bằng ( Chủ biên ), Vũ Khắc Ngọc - Hoàng Thị Bắc- Từ Sỹ
Chƣơng - Lê Thị Mỹ Trang - Võ Thị Thu Cúc - Phạm Lê Thành - Khiếu
Thị Hƣơng Chi (2011), 16 phương pháp và kĩ thuật giải nhanh bài tập trắc
nghiệm môn hóa học, NXB Đại học sư phạm Hà Nội.
5. Nguyễn Cƣơng (1999), Phương pháp dạy học và thí nghiệm, NXB Giáo dục.
6. Hoàng Chúng, Phương pháp thống kê toán học trong khoa học giáo dục.
7. Bùi Thị Thùy Dung (2013), Nâng cao năng lực nhận thức và tư duy cho học
sinh thông qua việc dạy học chương andehit – xeton – axit cacboxylic hóa học
lớp 11 chương trình nâng cao, Luận văn thạc sĩ sư phạm hóa học, Đại học giáo

dục.
19. Nguyễn Xuân Trƣờng (2006) , Phương pháp dạy học hóa học ở trường phổ
thông, NXB Giáo dục.
20. Nguyễn Quang Uẩn (Chủ biên), Trần Hữu Luyến – Trần Quốc Thành
( 2011), Tâm lí học đại cương, NXB ĐHQG – Hà Nội.
21. Trần Thạch Văn – Phạm văn Nhiêu (2006), Bài tập nâng cao luyện thi chuyên
hóa, NXB Đai Học Quốc Gia Hà Nội.
22. Đào Hữu Vinh (1996), 500 bài tập hóa học, NXB Giáo dục 1996.
23. Đào Hữu Vinh, Cơ sở lí thuyết hóa học, NXB Giáo dục.
24. Đào Hữu Vinh, Các bài toán hóa học cấp III, NXB Đồng Nai
25. Lê Thanh Xuân ( 2009 ), Các dạng toán và phương pháp giải hóa học 12 –
Phần hữu cơ, NXB Giáo dục.
26. Các trang web
www.Hoahoc.org
www.Hoa.net